Sukta 4

Mantra 1

ऋषभः १८ उपरिष्टाद्बृहती, २१ आस्तारपङ्क्तिः। सा॒ह॒स्रस्त्वे॒ष ऋ॑ष॒भः पय॑स्वा॒न् विश्वा॑ रू॒पाणि॑ व॒क्षणा॑सु॒ बिभ्र॑त्। भ॒द्रं दा॒त्रे यज॑मानाय॒ शीक्ष॑न् बार्हस्प॒त्य उ॒स्रिय॒स्तन्तु॒माता॑न्

സഹസ്രഗുണം ഉഗ്രനായ ഋഷഭൻ, പയസ്വാൻ, തന്റെ വക്ഷണങ്ങളിൽ (പാർശ്വ/കടി) സർവ്വരൂപങ്ങളും ബലവും ധരിച്ച്—ദാതാവിനും യജമാനനും ഭദ്രമായ കല്യാണം ഉപദേശിച്ച്—ബാർഹസ്പത്യൻ (ബൃഹസ്പതിയുടെ) ഉസ്രിയകളുടെ (മാതൃഗോവുകളുടെ) ഇടയിൽ വംശപരമ്പരയുടെ തന്തു (സൂത്രം) നെയ്യുന്നു.

Mantra 2

अ॒पां यो अग्ने॑ प्रति॒मा ब॒भूव॑ प्र॒भूः सर्व॑स्मै पृथि॒वीव॑ दे॒वी। पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्यानां॑ साह॒स्रे पोषे॒ अपि॑ नः कृणोतु

ഹേ അഗ്നേ, അപാം (ജലങ്ങളുടെ) പ്രതിമയായി ഭവിച്ചവൻ—സകലത്തിനും പ്രഭു, ദേവിയായ പൃഥ്വിയെപ്പോലെ മഹത്തായവൻ—കിടാക്കളിന്റെ പിതാവ്, അഘ്ന്യാ (അവധ്യ) പശുക്കളുടെ അധിപതി: അവൻ ഞങ്ങളിലേക്കു സഹസ്രഗുണ പോഷണ-സമൃദ്ധി വരുത്തട്ടെ.

Mantra 3

पुमा॑न॒न्तर्वा॒न्त्स्थवि॑रः॒ पय॑स्वा॒न् वसोः॒ कब॑न्धमृष॒भो बि॑भर्ति । तमिन्द्रा॑य प॒थिभि॑र्देव॒यानै॑र्हु॒तम॒ग्निर्व॑हतु जा॒तवे॑दाः

പുരുഷൻ, ഉള്ളിൽ നിറഞ്ഞവൻ, ദൃഢൻ, പാലസമൃദ്ധൻ—വൃഷഭൻ വസു (ധനം)യുടെ കബന്ധം (ധടം) ധരിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി ഹുതമായ അവനെ, ദേവയാന പഥങ്ങളിലൂടെ, ജാതവേദാ അഗ്നി വഹിച്ചു കൊണ്ടുപോകട്ടെ.

Mantra 4

पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्याना॒मथो॑ पि॒ता म॑ह॒तां गर्ग॑राणाम्। व॒त्सो ज॒रायु॑ प्रति॒धुक् पी॒यूष॑ आ॒मिक्षा॑ घृ॒तं तद् व॑स्य॒ रेतः॑

കിടാക്കളിന്റെ പിതാവ്, അഘ്ന്യാ (അവധ്യ) പശുക്കളുടെ അധിപതി—അതുപോലെ മഹത്തായ ഗർഗര (ഗർജ്ജിക്കുന്ന)വയുടെ പിതാവും. കിടാവ്, ജരായു (പ്ലസെന്റ), പ്രതിധുക് (പാൽ നൽകുന്നത്), പീയൂഷ (ആദ്യപാൽ), ആമിക്ഷാ (കട്ടപാൽ), ഘൃതം—ഇതുതന്നെ അവന്റെ രേതസ് (ബീജം).

Mantra 5

दे॒वानां॑ भा॒ग उ॑पना॒ह ए॒षो॒३पां रस॒ ओष॑धीनां घृ॒तस्य॑ । सोम॑स्य भ॒क्षम॑वृणीत श॒क्रो बृ॒हन्नद्रि॑रभव॒द् यच्छरी॑रम्

ഇത് ദേവന്മാരുടെ നിശ്ചിത ഭാഗം—ഈ ഉപനാഹ (കെട്ടിവയ്ക്കൽ/ബന്ധനം): ജലങ്ങളുടെ രസം, ഔഷധികളുടെ രസം, ഘൃതത്തിന്റെ രസം. ശക്രൻ സോമത്തിന്റെ ഭക്ഷ്യഭാഗം തനിക്കായി തിരഞ്ഞെടുത്തു; അത് ശരീരമായപ്പോൾ കല്ല് മഹത്തായി.

Mantra 6

सोमे॑न पू॒र्णं क॒लशं॑ बिभर्षि॒ त्वष्टा॑ रु॒पाणां॑ जनि॒ता प॑शू॒नाम्। शि॒वास्ते॑ सन्तु प्रज॒न्वऽ इ॒ह या इ॒मा न्य॑स्मभ्यं॑ स्वधिते यच्छ॒ या अ॒मूः

സോമം നിറഞ്ഞ കലശം നീ ധരിക്കുന്നു; ത്വഷ്ടൃ—രൂപങ്ങളുടെ ജനകൻ, പശുക്കളുടെ ജനകൻ. ഇവിടെ നിന്റെ പ്രജനന-ശക്തികൾ ശിവമായിരിക്കട്ടെ—ഇവിടെ ഉള്ള ഇവയും; ഹേ സ്വധിതി (മൂർച്ചയുള്ള ധാരയുള്ളവളേ), അങ്ങേയറ്റത്തുള്ള അവയും ഞങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹിക്കണമേ.

Mantra 7

आज्यं बिभर्ति घृ॒तम॑स्य॒ रेतः॑ साह॒स्रः पोष॒स्तमु॑ य॒ज्ञमा॑हुः । इन्द्र॑स्य रू॒पमृ॑ष॒भो वसा॑नः॒ सो अ॒स्मान् दे॑वाः शि॒व ऐतु॑ द॒त्तः

ആജ്യം ഘൃതത്തെ തന്റെ രേതസ് (ബീജം) ആയി ധരിക്കുന്നു; സഹസ്രഗുണ പോഷണം—അതിനെ തന്നെയാണ് അവർ യജ്ഞം എന്നു വിളിക്കുന്നത്. ഇന്ദ്രന്റെ രൂപം ധരിച്ച്, വൃഷഭനായി, ദത്തനായ അവൻ—ഹേ ദേവന്മാരേ, ശിവമായ്—ഞങ്ങളിലേക്കു വരട്ടെ.

Mantra 8

इन्द्र॒स्यौजो॒ वरु॑णस्य बा॒हू अ॒श्विनो॒रंसौ॑ म॒रुता॑मि॒यं क॒कुत्। बृह॒स्पतिं॒ संभृ॑तमे॒तमा॑हु॒र्ये धीरा॑सः क॒वयो॒ ये म॑नी॒षिणः॑

ഇന്ദ്രന്റെ ഓജസ്, വരുണന്റെ ബാഹുക്കൾ, അശ്വിനോരുടെ അംസങ്ങൾ (തോളുകൾ)—ഇതാണ് മരുതുകളുടെ കകുത് (ശിഖരം/ഉന്നതി). ഇതിനെ അവർ ‘ബൃഹസ്പതി’ എന്നു വിളിക്കുന്നു—സുസംഘടിതം; ധീരന്മാരായ, കവികളായ, മണീഷികളായ (വിവേകികളായ) അവർ.

Mantra 9

दैवी॒र्विशः॒ पय॑स्वा॒ना त॑नोषि॒ त्वामिन्द्रं॒ त्वां सर॑स्वन्तमाहुः । स॒हस्रं॒ स एक॑मुखा ददाति॒ यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

ദൈവീ വിശഃ, പാലസമൃദ്ധമായവ, നീ വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു; നിന്നെ ഇന്ദ്രനെന്നും, നിന്നെ സരസ്വന്തനെന്നും വിളിക്കുന്നു. ഒരൊറ്റ വായിൽ നിന്നു അവൻ ആയിരം ദാനം ചെയ്യുന്നു—ബ്രാഹ്മണനായി ഋഷഭ (വൃഷഭ)നെ ആഹുതിയായി അർപ്പിക്കുന്നവൻ.

Mantra 10

बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता ते॒ वयो॑ दधौ॒ त्वष्टु॑र्वा॒योः पर्या॒त्मा त॒ आभृ॑तः । अ॒न्तरि॑क्षे॒ मन॑सा त्वा जुहोमि ब॒र्हिष्टे॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्

ബൃഹസ്പതിയും സവിതാവും നിനക്കായി നിന്റെ പ്രാണവയസ് (ജീവബലം) സ്ഥാപിച്ചു; ത്വഷ്ടൃയുടെയും വായുവിന്റെയും സർവ്വവ്യാപിയായ ആത്മസാരം നിനക്കായി ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു. അന്തരിക്ഷത്തിൽ മനസ്സുകൊണ്ട് ഞാൻ നിനക്കു ഹോമം അർപ്പിക്കുന്നു; ബർഹിഷ് (പവിത്ര പുല്ല്)മേൽ ദ്യാവാ-പൃഥിവീ—ഇരുവരും—സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളട്ടെ.

Mantra 11

य इन्द्र॑ इव दे॒वेषु॒ गोष्वेति॑ वि॒वाव॑दत्। तस्य॑ ऋष॒भस्याङ्गा॑नि ब्र॒ह्मा सं स्तौ॑तु भ॒द्रया॑

ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ, പശുക്കളുടെ ഇടയിൽ സഞ്ചരിച്ചു ഉച്ചത്തിൽ ഗർജ്ജിക്കുന്നവൻ—ആ ഋഷഭത്തിന്റെ അവയവങ്ങളെ ബ്രാഹ്മണൻ മംഗളവാക്കുകളാൽ പൂർണ്ണമായി സ്തുതിക്കട്ടെ.

Mantra 12

पा॒र्श्वे आ॑स्ता॒मनु॑मत्या॒ भग॑स्यास्तामनू॒वृजौ॑ । अ॒ष्ठी॒वन्ता॑वब्रवीन्मि॒त्रो ममै॒तौ केव॑ला॒विति॑

വശങ്ങളിൽ അനുമതി സ്ഥാപിതയായി; ഭഗത്തിന്റേതായി ചേർന്നിരിക്കുന്ന രണ്ടു ഭാഗങ്ങൾ അസ്ഥിയാൽ ദൃഢമായിരുന്നു. മിത്രൻ പറഞ്ഞു: ‘ഈ രണ്ടും എനിക്കു മാത്രം ഉള്ളവയാണ്.’

Mantra 13

भ॒सदा॑सीदादि॒त्यानां॒ श्रोणी॑ आस्तां॒ बृह॒स्पतेः॑ । पुच्छं॒ वात॑स्य दे॒वस्य॒ तेन॑ धूनो॒त्योष॑धीः

പൃഷ്ഠഭാഗം ആദിത്യന്മാരുടേതായിരുന്നു; നിതംബങ്ങൾ ബൃഹസ്പതിയുടേതായി സ്ഥാപിതമായി. വാൽ ദേവനായ വായുവിന്റേതാണ്; അതിനാൽ അവൻ ഔഷധികളെ കുലുക്കി ദൂരദൂരത്തേക്ക് പരത്തുന്നു.

Mantra 14

गुदा॑ आसन्त्सिनीवा॒ल्याः सू॒र्याया॒स्त्वच॑मब्रुवन्। उ॒त्था॒तुर॑ब्रुवन् प॒द ऋ॑ष॒भं यदक॑ल्पयन्

ഗുദഭാഗങ്ങൾ സീനീവാലിയുടേതായിരുന്നു; ത്വക്ക്—എന്ന് അവർ പറഞ്ഞു—സൂര്യയുടേതായിരുന്നു. അവർ വൃഷഭത്തെ യഥാവിധി രൂപപ്പെടുത്തിയപ്പോൾ ‘ഉത്ഥാതൃ’യുടെ പാദങ്ങളെക്കുറിച്ച് അവർ പ്രസ്താവിച്ചു.

Mantra 15

क्रो॒ड आ॑सीज्जामिशं॒सस्य॒ सोम॑स्य क॒लशो॑ धृ॒तः । दे॒वाः सं॒गत्य॒ यत् सर्व॑ ऋष॒भं व्यक॑ल्पयन्

ഒരു മടി (ക്രോഡ) ഉണ്ടായിരുന്നു; ജാമിശംസ (സ്വജന-സ്തുതി ചെയ്യുന്ന) സോമത്തിനായി കലശം ദൃഢമായി പിടിച്ചു നിർത്തപ്പെട്ടു. എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒരുമിച്ച് സംഗമിച്ച്, ഋഷഭ (വൃഷഭ)ത്തെ പ്രസ്തുതമാക്കി യഥാവിധി ക്രമപ്പെടുത്തി.

Mantra 16

ते कुष्ठि॑काः स॒रमा॑यै कू॒र्मेभ्यो॑ अदधुः श॒फान्। ऊब॑ध्यमस्य की॒टेभ्यः॑ श्वव॒र्तेभ्यो॑ अधारयन्

ആ കുഷ്ഠികർ ആമകളിൽ നിന്നെടുത്ത കുളമ്പുകൾ സരമയ്ക്കു അർപ്പിച്ചു; കീടങ്ങളിൽ നിന്നും, ശ്വവർത (നായകൾ ചുറ്റി നടക്കുന്ന) ജീവികളിൽ നിന്നും, ഊബധ്യന്റെ നാശകരമായ ദോഷം അവർ തടഞ്ഞു നിർത്തി.

Mantra 17

शृङ्गा॑भ्यां॒ रक्ष॑ ऋष॒त्यव॑र्तिं हन्ति॒ चक्षु॑षा । शृ॒णोति॑ भ॒द्रं कर्णा॑भ्यां॒ गवां॒ यः पति॑र॒घ्न्यः

രണ്ടു കൊമ്പുകളാൽ അവൻ ആക്രമിക്കാൻ വരുന്ന രക്ഷസ്സിനെ പ്രഹരിക്കുന്നു; കണ്ണുകൊണ്ട് അവർത്തി (പ്രതിഘാത/പരാവർത്തനം)യെ സംഹരിക്കുന്നു. രണ്ടു ചെവികളാൽ അവൻ ഭദ്രം കേൾക്കുന്നു—ഗോവുകളുടെ അധിപൻ, അഘ്ന്യ (അവധ്യ, അഹിംസ്യ) അവൻ.

Mantra 18

श॒त॒याजं॒ स य॑जते॒ नैनं॑ दुन्वन्त्य॒ग्नयः॑ । जिन्व॑न्ति॒ विश्वे॒ तं दे॒वा यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

അവൻ ശതയാജകൻ എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അഗ്നികൾ അവനെ പീഡിപ്പിക്കുകയില്ല. സർവ്വദേവന്മാർ അവനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു—ബ്രാഹ്മണനായി ഋഷഭ (വൃഷഭ)ത്തെ ആഹുതിയായി അർപ്പിക്കുന്നവനെ.

Mantra 19

ब्रा॒ह्म॒णेभ्य॑ ऋष॒भं द॒त्त्वा वरी॑यः कृणुते॒ मनः॑ । पुष्टिं॒ सो अ॒घ्न्यानां॒ स्वे गो॒ष्ठेऽव॑ पश्यते

ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ഋഷഭം (വൃഷഭം) ദാനം ചെയ്ത് അവൻ തന്റെ മനസ്സിനെ കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠമാക്കുന്നു; അഘ്ന്യാ—അഹിംസനീയമായ പശുക്കളുടെ—പുഷ്ടി/സമൃദ്ധി അവൻ തന്റെ തന്നെ ഗോഷ്ഠത്തിൽ വ്യക്തമായി കാണുന്നു.

Mantra 20

गावः॑ सन्तु प्र॒जाः स॒न्त्वथो॑ अस्तु तनूब॒लम्। तत् सर्व॒मनु॑ मन्यन्तां दे॒वा ऋ॑षभदा॒यिने॑

പശുക്കൾ ഉണ്ടാകട്ടെ; സന്തതി ഉണ്ടാകട്ടെ; പിന്നെയും ദേഹബലം ഉണ്ടാകട്ടെ. അതെല്ലാറ്റിനും ദേവന്മാർ—വൃഷഭം (ബലവാൻ കാള) നൽകുന്നവനോട്—പൂർണ്ണമായി സമ്മതിക്കട്ടെ.

Mantra 21

अ॒यं पिपा॑न॒ इन्द्र॒ इद् र॒यिं द॑धातु चेत॒नीम्। अ॒यं धे॒नुं सु॒दुघां॒ नित्य॑वत्सां॒ वशं॑ दुहां विप॒श्चितं॑ प॒रो दि॒वः

ഇങ്ങനെ പൂർണ്ണതയിലേക്കു വളരുന്ന ഈ ഇന്ദ്രൻ നിശ്ചയമായി ചേതനാദായക (ജീവൻ ഉണർത്തുന്ന) സമ്പത്ത് നല്കട്ടെ. ഈ (ദാനം) നല്ലപാൽ കൊടുക്കുന്ന, എപ്പോഴും കിടാവുള്ള, കൈക്കു വഴങ്ങുന്ന, പാൽ ചൊരിയുന്ന—വിപശ്ചിത് (ജ്ഞാനി)—ധേനുവിനെ കൊണ്ടുവരട്ടെ; സ്വർഗ്ഗത്തിനപ്പുറത്തുനിന്നുള്ള വരം.

Mantra 22

पि॒शङ्ग॑रूपो नभ॒सो व॑यो॒धा ऐ॒न्द्रः शुष्मो॑ वि॒श्वरू॑पो न॒ आग॑न्। आयु॑र॒स्मभ्यं॒ दध॑त् प्र॒जां च॑ रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचताम्

പിശംഗ (താമ്രവർണ്ണ) രൂപമുള്ളവൻ, മേഘത്തിൽ നിന്നു ജീവദായകനായി, ഇന്ദ്രന്റെ ശുഷ്മ (പരാക്രമം)—വിശ്വരൂപൻ—ഞങ്ങളിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾക്ക് ആയുസ്സും സന്തതിയും സ്ഥാപിച്ച്, സമ്പത്തും പോഷണങ്ങളോടുകൂടെ ഞങ്ങളെ ദൃഢമായി ചേർന്നു നിൽക്കട്ടെ.

Mantra 23

उपे॒होप॑पर्चना॒स्मिन् गो॒ष्ठ उप॑ पृञ्च नः । उप॑ ऋष॒भस्य॒ यद् रेत॒ उपे॑न्द्र॒ तव॑ वी॒र्यऽम्

ഇവിടെയേയ്ക്ക് വരിക, ഹേ തളിക്കുന്നവനേ (ഉപപർച്ചനാ); ഈ ഗോശാലയിൽ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക് തളിക്ക. ഇവിടെയേയ്ക്ക് വൃഷഭത്തിന്റെ രേതസ് കൊണ്ടുവരിക; ഇവിടെയേയ്ക്ക്, ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെ വീര്യം (പരാക്രമം)യും.

Mantra 24

ए॒तं वो॒ युवा॑नं॒ प्रति॑ दध्मो॒ अत्र॒ तेन॒ क्रीड॑न्तीश्चरत॒ वशाँ॒ अनु॑ । मा नो॑ हासिष्ट ज॒नुषा॑ सुभागा रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचध्वम्

ഈ യുവാവിനെ ഞങ്ങൾ ഇവിടെ നിങ്ങള്ക്ക് മുമ്പിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു; അവനോടൊപ്പം കളിച്ചുകൊണ്ട്, ഹേ വശാ (വശപ്പെടുന്ന പശുക്കളേ), അവനെ അനുഗമിച്ച് നിങ്ങളുടെ വഴികളിലൂടെ പോകുവിൻ. ജന്മംകൊണ്ടുതന്നെ ഭാഗ്യവതികളേ, ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്; പോഷണസമൃദ്ധികളോടുകൂടെ ധനം ഞങ്ങളോടു ചേർന്ന് നിലകൊള്ളട്ടെ.