Sukta 4

Mantra 1

ऋषभः १८ उपरिष्टाद्बृहती, २१ आस्तारपङ्क्तिः। सा॒ह॒स्रस्त्वे॒ष ऋ॑ष॒भः पय॑स्वा॒न् विश्वा॑ रू॒पाणि॑ व॒क्षणा॑सु॒ बिभ्र॑त्। भ॒द्रं दा॒त्रे यज॑मानाय॒ शीक्ष॑न् बार्हस्प॒त्य उ॒स्रिय॒स्तन्तु॒माता॑न्

Yeh bail bahut taakatwala hai, ek se hazaar guna zyada. Doodh se bhara hua hai, aur har tarah ki taakat apne mein rakhta hai. Jo kuch denewala hai, usko accha result sikhata hai. Yeh Brihaspati ka hai, gaayon ke beech mein paida hua hai, aur vansh aage badhata hai.

Mantra 2

अ॒पां यो अग्ने॑ प्रति॒मा ब॒भूव॑ प्र॒भूः सर्व॑स्मै पृथि॒वीव॑ दे॒वी। पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्यानां॑ साह॒स्रे पोषे॒ अपि॑ नः कृणोतु

Hey Agni, yeh paani jaisa hai, paani ki apni photo jaisa. Yeh sabke liye bada hai, dharti mata jaisa. Bacchon ka baap hai, gaayon ka maalik hai. Hazaar guna barkat hampe laane wala hai, hamari khushi aur kamyabi laane wala hai.

Mantra 3

पुमा॑न॒न्तर्वा॒न्त्स्थवि॑रः॒ पय॑स्वा॒न् वसोः॒ कब॑न्धमृष॒भो बि॑भर्ति । तमिन्द्रा॑य प॒थिभि॑र्देव॒यानै॑र्हु॒तम॒ग्निर्व॑हतु जा॒तवे॑दाः

Yeh ek bade aur taakatwar bail ki baat hai. Andar se woh bhara hai, bahar se mota, aur doodh se ameer. Yeh bail dhani ki poora dhaancha utha ke chal raha hai. Is bail ko Indra ke liye bhagwan ke raaste pe le jana hai. Agni Jatavedas usee ko le ke bhagwan ke paas pahuncha de.

Mantra 4

पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्याना॒मथो॑ पि॒ता म॑ह॒तां गर्ग॑राणाम्। व॒त्सो ज॒रायु॑ प्रति॒धुक् पी॒यूष॑ आ॒मिक्षा॑ घृ॒तं तद् व॑स्य॒ रेतः॑

Yeh gaay ka beta sab kuch hai. Bacchon ka baap hai, gaayon ka maalik hai, bade bade bhaisiyon ka bhi baap hai. Uska baccha, uska pet ka hissa, uska doodh, uska pehla doodh, uska dahi jaisa, uska ghee, yeh sab uski asli taakat hai.

Mantra 5

दे॒वानां॑ भा॒ग उ॑पना॒ह ए॒षो॒३पां रस॒ ओष॑धीनां घृ॒तस्य॑ । सोम॑स्य भ॒क्षम॑वृणीत श॒क्रो बृ॒हन्नद्रि॑रभव॒द् यच्छरी॑रम्

Yeh bhagwan ka hissa hai, yeh unka hissa jo unhone fix kiya. Yeh paani ka ras hai, ghans ka ras, aur ghee ka bhi. Shakra ne Soma ka hissa apne liye chuna. Jab patthar shareer ban gaya, tab woh bada ho gaya.

Mantra 6

सोमे॑न पू॒र्णं क॒लशं॑ बिभर्षि॒ त्वष्टा॑ रु॒पाणां॑ जनि॒ता प॑शू॒नाम्। शि॒वास्ते॑ सन्तु प्रज॒न्वऽ इ॒ह या इ॒मा न्य॑स्मभ्यं॑ स्वधिते यच्छ॒ या अ॒मूः

Tum Soma se bhara hua kalash pakde ho. Tum hi roop banate ho, tum hi jaanwar paida karte ho. Tumhari shaktiyan hamare liye achhi hon. Jo yahan hain woh bhi, aur jo wahan hain woh bhi. Hey tej dhaar wale, hume woh bhi de do.

Mantra 7

आज्यं बिभर्ति घृ॒तम॑स्य॒ रेतः॑ साह॒स्रः पोष॒स्तमु॑ य॒ज्ञमा॑हुः । इन्द्र॑स्य रू॒पमृ॑ष॒भो वसा॑नः॒ सो अ॒स्मान् दे॑वाः शि॒व ऐतु॑ द॒त्तः

Ghee mein beej hota hai, yeh aajya woh ghee uthata hai. Hazaron logon ka poshan hota hai, isliye log use yagya kehte hain. Woh bail Indra ka roop dhar ke aata hai. Hey bhagwan, woh hamare paas aaye, woh hamare liye achha ho.

Mantra 8

इन्द्र॒स्यौजो॒ वरु॑णस्य बा॒हू अ॒श्विनो॒रंसौ॑ म॒रुता॑मि॒यं क॒कुत्। बृह॒स्पतिं॒ संभृ॑तमे॒तमा॑हु॒र्ये धीरा॑सः क॒वयो॒ ये म॑नी॒षिणः॑

Yeh mantra alag-alag devta ki taakat batata hai. Indra ki taakat, Varuna ke haath, Ashwini devta ke kandhe, yeh sab Marut devta ki poonji hai. Rishi log isko Brihaspati kehte hain kyunki yeh sab taakat ek jagah hai. Jo rishi hoshiyar aur samajhdar hain, wohi iski baat samajhte hain.

Mantra 9

दैवी॒र्विशः॒ पय॑स्वा॒ना त॑नोषि॒ त्वामिन्द्रं॒ त्वां सर॑स्वन्तमाहुः । स॒हस्रं॒ स एक॑मुखा ददाति॒ यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

Devi-devta ki saari jaatiyan, jo doodh se bhari hain, tu unhe failata hai. Log tujhe Indra bulate hain, Sarasvati bhi kahte hain. Jo brahman bail ka daan karta hai, bhagwan usko ek se hazaar de deta hai. Yeh uski wada hai.

Mantra 10

बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता ते॒ वयो॑ दधौ॒ त्वष्टु॑र्वा॒योः पर्या॒त्मा त॒ आभृ॑तः । अ॒न्तरि॑क्षे॒ मन॑सा त्वा जुहोमि ब॒र्हिष्टे॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्

Brihaspati aur Savita ne tumhare liye taakat di hai. Tvashtri aur Vayu ki shakti tumhare liye laayi gayi hai. Main hawa mein apne mann se tumhe samarpit karta hoon. Aasman aur dharti dono tumhare saath khadi rahein.

Mantra 11

य इन्द्र॑ इव दे॒वेषु॒ गोष्वेति॑ वि॒वाव॑दत्। तस्य॑ ऋष॒भस्याङ्गा॑नि ब्र॒ह्मा सं स्तौ॑तु भ॒द्रया॑

Jo Indra ki tarah devtaon mein sabse bada hai, jo gaayon ke beech mein chalta hai aur apni awaaz sunata hai, us bail ke angon ki tareef Brahma achhi shabdon se kare.

Mantra 12

पा॒र्श्वे आ॑स्ता॒मनु॑मत्या॒ भग॑स्यास्तामनू॒वृजौ॑ । अ॒ष्ठी॒वन्ता॑वब्रवीन्मि॒त्रो ममै॒तौ केव॑ला॒विति॑

Baju mein Anumati khadi thi. Bhaga ke do hisse the, dono mein haddi thi. Mitra ne kaha ki yeh dono sirf mere hain.

Mantra 13

भ॒सदा॑सीदादि॒त्यानां॒ श्रोणी॑ आस्तां॒ बृह॒स्पतेः॑ । पुच्छं॒ वात॑स्य दे॒वस्य॒ तेन॑ धूनो॒त्योष॑धीः

Is mantra mein ek jaanwar ke ang bataye gaye hain. Uski pichli taraf Aditya devtaon ki hai. Kamar Brahaspati ki hai. Poora Vayu devta ki hai. Is poonch se woh saari jadi-butiyan hila deta hai aur faila deta hai.

Mantra 14

गुदा॑ आसन्त्सिनीवा॒ल्याः सू॒र्याया॒स्त्वच॑मब्रुवन्। उ॒त्था॒तुर॑ब्रुवन् प॒द ऋ॑ष॒भं यदक॑ल्पयन्

Isme bhi jaanwar ke hisse bataye hain. Neeche ka hissa Sinivali devi ka hai. Chamdi Surya devi ki boli gayi hai. Pair uske hain jo uth ke chalta hai. Jab yeh bail sahi banaya gaya tha.

Mantra 15

क्रो॒ड आ॑सीज्जामिशं॒सस्य॒ सोम॑स्य क॒लशो॑ धृ॒तः । दे॒वाः सं॒गत्य॒ यत् सर्व॑ ऋष॒भं व्यक॑ल्पयन्

Ek goad tha. Soma ke liye ek kalash pakka pakad ke rakh gaya tha. Jab saare bhagwan ek saath mile, tab unhone us bail ko sahi jagah pe sajaya.

Mantra 16

ते कुष्ठि॑काः स॒रमा॑यै कू॒र्मेभ्यो॑ अदधुः श॒फान्। ऊब॑ध्यमस्य की॒टेभ्यः॑ श्वव॒र्तेभ्यो॑ अधारयन्

Kushth wale logon ne Sarama ko khur diye, jo kachhue se liye the. Aur keede se, kutte wale jaanwar se, unhone bura saaf kar diya.

Mantra 17

शृङ्गा॑भ्यां॒ रक्ष॑ ऋष॒त्यव॑र्तिं हन्ति॒ चक्षु॑षा । शृ॒णोति॑ भ॒द्रं कर्णा॑भ्यां॒ गवां॒ यः पति॑र॒घ्न्यः

Apne do seingon se woh bura aadmi ko maarta hai jo haamne aata hai. Apni aankh se woh takkar ko gira deta hai. Apne kaanon se woh acchi baatein sunta hai, woh gaayon ka maalik hai, jise koi haath nahi laga sakta.

Mantra 18

श॒त॒याजं॒ स य॑जते॒ नैनं॑ दुन्वन्त्य॒ग्नयः॑ । जिन्व॑न्ति॒ विश्वे॒ तं दे॒वा यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

Joh aadmi sau baar yagya karta hai, woh bada maana jaata hai. Aag usko kabhi nahi jalati. Saare bhagwan usko aage badhate hain. Yeh woh insaan hai jo Brahma jaanta hai aur bade haathi jaisi cheez yagya mein chadhaata hai.

Mantra 19

ब्रा॒ह्म॒णेभ्य॑ ऋष॒भं द॒त्त्वा वरी॑यः कृणुते॒ मनः॑ । पुष्टिं॒ सो अ॒घ्न्यानां॒ स्वे गो॒ष्ठेऽव॑ पश्यते

Jab woh badi cheez panditon ko daan karta hai, toh uska mann shaant ho jaata hai. Uski gaayen safeed ho jaati hain. Apne hi gaushaal mein woh dekh sakta hai ki sab kuch theek chal raha hai.

Mantra 20

गावः॑ सन्तु प्र॒जाः स॒न्त्वथो॑ अस्तु तनूब॒लम्। तत् सर्व॒मनु॑ मन्यन्तां दे॒वा ऋ॑षभदा॒यिने॑

Gaiyan hon, bacche hon. Aur shareer mein taakat hon. Sab devta is cheez ko maan lein. Jo bail deta hai uske liye.

Mantra 21

अ॒यं पिपा॑न॒ इन्द्र॒ इद् र॒यिं द॑धातु चेत॒नीम्। अ॒यं धे॒नुं सु॒दुघां॒ नित्य॑वत्सां॒ वशं॑ दुहां विप॒श्चितं॑ प॒रो दि॒वः

Indra bhara hua hai. Woh dhan dega. Gai milegi jo achha doodh deti hai. Baccha bhi rahega uske paas. Aasani se hath aaye. Doodh deti rahe. Yeh upar se aata hai.

Mantra 22

पि॒शङ्ग॑रूपो नभ॒सो व॑यो॒धा ऐ॒न्द्रः शुष्मो॑ वि॒श्वरू॑पो न॒ आग॑न्। आयु॑र॒स्मभ्यं॒ दध॑त् प्र॒जां च॑ रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचताम्

Indra ki taakat badri se aayi hai. Pila rang hai uska. Har roop mein hai. Humare paas aayi hai. Humein zindagi de. Bacche de. Dhan bhi rahe humare paas.

Mantra 23

उपे॒होप॑पर्चना॒स्मिन् गो॒ष्ठ उप॑ पृञ्च नः । उप॑ ऋष॒भस्य॒ यद् रेत॒ उपे॑न्द्र॒ तव॑ वी॒र्यऽम्

Is gaushala mein paani chhidakne wale, hum par bhi paani chhidak do. Bail ka beej yahan lao. Indra, tumhari taakat bhi yahan lao.

Mantra 24

ए॒तं वो॒ युवा॑नं॒ प्रति॑ दध्मो॒ अत्र॒ तेन॒ क्रीड॑न्तीश्चरत॒ वशाँ॒ अनु॑ । मा नो॑ हासिष्ट ज॒नुषा॑ सुभागा रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचध्वम्

Humne yeh jawan bail tumhare saamne khada kar diya hai. Ab tum iske saath khelte hue apna raasta chalo. Humein chhod ke mat jao, tum to paida hote hi bhagwan ki kripa se mile the. Aise hi dhan aur samriddhi humare paas bani rahe.