Sukta 4

Mantra 1

ऋषभः १८ उपरिष्टाद्बृहती, २१ आस्तारपङ्क्तिः। सा॒ह॒स्रस्त्वे॒ष ऋ॑ष॒भः पय॑स्वा॒न् विश्वा॑ रू॒पाणि॑ व॒क्षणा॑सु॒ बिभ्र॑त्। भ॒द्रं दा॒त्रे यज॑मानाय॒ शीक्ष॑न् बार्हस्प॒त्य उ॒स्रिय॒स्तन्तु॒माता॑न्

ସହସ୍ରଗୁଣ ତୀବ୍ର ଋଷଭ, ପୟସ୍ବାନ, ନିଜ ବକ୍ଷଣାସୁ (ପାର୍ଶ୍ୱ/କଟି) ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ରୂପ ଓ ବଳ ଧାରଣ କରି—ଦାତା ଓ ଯଜମାନଙ୍କୁ ଭଦ୍ର କଲ୍ୟାଣ ଶିଖାଇ—ବାର୍ହସ୍ପତ୍ୟ (ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର) ଉସ୍ରିୟାମାନଙ୍କ (ମାତୃଗାଈମାନଙ୍କ) ମଧ୍ୟରେ ବଂଶପରମ୍ପରାର ତନ୍ତୁ (ସୂତ୍ର) ନେଇଥାଏ।

Mantra 2

अ॒पां यो अग्ने॑ प्रति॒मा ब॒भूव॑ प्र॒भूः सर्व॑स्मै पृथि॒वीव॑ दे॒वी। पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्यानां॑ साह॒स्रे पोषे॒ अपि॑ नः कृणोतु

ହେ ଅଗ୍ନେ, ଯେ ଅପାଂ (ଜଳମାନଙ୍କ) ପ୍ରତିମା ସମ ହୋଇଛି—ସର୍ବଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଭୁ, ଦେବୀ ପୃଥିବୀ ପରି ମହାନ—ବଛଡ଼ାମାନଙ୍କ ପିତା, ଅଘ୍ନ୍ୟା (ଅବଧ୍ୟ) ଗାଈମାନଙ୍କ ଅଧିପତି: ସେ ଆମ ଉପରେ ସହସ୍ରଗୁଣ ପୋଷଣ-ସମୃଦ୍ଧି ଆଣୁନ୍ତୁ।

Mantra 3

पुमा॑न॒न्तर्वा॒न्त्स्थवि॑रः॒ पय॑स्वा॒न् वसोः॒ कब॑न्धमृष॒भो बि॑भर्ति । तमिन्द्रा॑य प॒थिभि॑र्देव॒यानै॑र्हु॒तम॒ग्निर्व॑हतु जा॒तवे॑दाः

ପୁମାନ୍, ଅନ୍ତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସ୍ଥିର, ଦୁଗ୍ଧ-ସମୃଦ୍ଧ—ବୃଷଭ ବସୁ (ଧନ)ର କବନ୍ଧ (ଧଡ଼) ଧାରଣ କରେ। ଇନ୍ଦ୍ର ପାଇଁ ହୁତ ହୋଇଥିବା ତାହାକୁ, ଦେବୟାନ ପଥମାନେ ଦ୍ୱାରା, ଜାତବେଦା ଅଗ୍ନି ବହନ କରୁନ୍ତୁ।

Mantra 4

पि॒ता व॒त्सानां॒ पति॑र॒घ्न्याना॒मथो॑ पि॒ता म॑ह॒तां गर्ग॑राणाम्। व॒त्सो ज॒रायु॑ प्रति॒धुक् पी॒यूष॑ आ॒मिक्षा॑ घृ॒तं तद् व॑स्य॒ रेतः॑

ବଛଡ଼ାମାନଙ୍କ ପିତା, ଅଘ୍ନ୍ୟା (ଅବଧ୍ୟ) ଗାଈମାନଙ୍କ ଅଧିପତି—ଏବଂ ମହାନ ଗର୍ଗର (ଗର୍ଜନକାରୀ)ମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପିତା। ବଛଡ଼ା, ଜରାୟୁ (ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା), ପ୍ରତିଧୁକ୍ (ଦୁଗ୍ଧଦାୟି), ପୀୟୂଷ (ପ୍ରଥମ ଦୁଧ), ଆମିକ୍ଷା (ଜମା ଦୁଧ), ଘୃତ—ଏହି ହେଉଛି ତାହାର ରେତସ୍ (ବୀଜ)।

Mantra 5

दे॒वानां॑ भा॒ग उ॑पना॒ह ए॒षो॒३पां रस॒ ओष॑धीनां घृ॒तस्य॑ । सोम॑स्य भ॒क्षम॑वृणीत श॒क्रो बृ॒हन्नद्रि॑रभव॒द् यच्छरी॑रम्

ଏହା ଦେବମାନଙ୍କର ନିୟତ ଭାଗ—ଏହି ଉପନାହ (ବାନ୍ଧିବା/ବନ୍ଧନ): ଜଳମାନଙ୍କର ରସ, ଔଷଧୀମାନଙ୍କର ରସ, ଏବଂ ଘୃତର ରସ। ଶକ୍ର ସୋମର ଭକ୍ଷ୍ୟ ଭାଗକୁ ନିଜ ପାଇଁ ବାଛିଲେ; ଯେତେବେଳେ ସେ ଶରୀର ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପଥର ମହାନ ହେଲା।

Mantra 6

सोमे॑न पू॒र्णं क॒लशं॑ बिभर्षि॒ त्वष्टा॑ रु॒पाणां॑ जनि॒ता प॑शू॒नाम्। शि॒वास्ते॑ सन्तु प्रज॒न्वऽ इ॒ह या इ॒मा न्य॑स्मभ्यं॑ स्वधिते यच्छ॒ या अ॒मूः

ସୋମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳଶକୁ ତୁମେ ଧାରଣ କର; ତ୍ୱଷ୍ଟୃ—ରୂପମାନଙ୍କର ଜନକ, ପଶୁମାନଙ୍କର ଜନକ। ଏଠାରେ ତୁମ ପ୍ରଜନନ-ଶକ୍ତି ଶିବମୟ ହେଉ—ଏଠାରେ ଥିବା ଏହିମାନେ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ହେ ସ୍ୱଧିତି (ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରୀ), ସେଠାରେ ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଦିଅ।

Mantra 7

आज्यं बिभर्ति घृ॒तम॑स्य॒ रेतः॑ साह॒स्रः पोष॒स्तमु॑ य॒ज्ञमा॑हुः । इन्द्र॑स्य रू॒पमृ॑ष॒भो वसा॑नः॒ सो अ॒स्मान् दे॑वाः शि॒व ऐतु॑ द॒त्तः

ଆଜ୍ୟ ଘୃତକୁ ନିଜ ରେତସ୍ (ବୀଜ) ଭାବେ ଧାରଣ କରେ; ସହସ୍ରଗୁଣ ପୋଷଣ—ତାହାକୁ ହିଁ ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ ବୋଲି କହନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରୂପ ପିନ୍ଧି, ବୃଷଭ ସମ, ଦତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେ—ହେ ଦେବମାନେ, ଶିବମୟ ହୋଇ—ଆମ ପାଖକୁ ଆସୁ।

Mantra 8

इन्द्र॒स्यौजो॒ वरु॑णस्य बा॒हू अ॒श्विनो॒रंसौ॑ म॒रुता॑मि॒यं क॒कुत्। बृह॒स्पतिं॒ संभृ॑तमे॒तमा॑हु॒र्ये धीरा॑सः क॒वयो॒ ये म॑नी॒षिणः॑

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଓଜ, ବରୁଣଙ୍କ ବାହୁ, ଅଶ୍ୱିନୋର ଅଂସ (କାନ୍ଧ)—ଏହା ମରୁତମାନଙ୍କର କକୁତ୍ (ଶିଖର/ଶ୍ରେଷ୍ଠତା)। ଏହାକୁ ସେମାନେ ‘ବୃହସ୍ପତି’ ବୋଲି କହନ୍ତି—ସୁସଂଯୋଜିତ; ଯେମାନେ ଧୀର, କବି, ଏବଂ ମନୀଷୀ (ବିବେକୀ) ଅଟନ୍ତି।

Mantra 9

दैवी॒र्विशः॒ पय॑स्वा॒ना त॑नोषि॒ त्वामिन्द्रं॒ त्वां सर॑स्वन्तमाहुः । स॒हस्रं॒ स एक॑मुखा ददाति॒ यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

ଦୈବୀ ବିଶଃ, ଦୁଧରେ ସମୃଦ୍ଧ, ତୁମେ ପ୍ରସାର କର; ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବୋଲି, ତୁମକୁ ସରସ୍ୱନ୍ତ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଏକ ମୁଖରୁ ସେ ହଜାର ଦାନ କରେ—ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଋଷଭ (ବୃଷଭ)କୁ ଆହୁତିରୂପେ ଅର୍ପଣ କରେ।

Mantra 10

बृह॒स्पतिः॑ सवि॒ता ते॒ वयो॑ दधौ॒ त्वष्टु॑र्वा॒योः पर्या॒त्मा त॒ आभृ॑तः । अ॒न्तरि॑क्षे॒ मन॑सा त्वा जुहोमि ब॒र्हिष्टे॒ द्यावा॑पृथि॒वी उ॒भे स्ता॑म्

ବୃହସ୍ପତି ଓ ସବିତା ତୋ ପାଇଁ ତୋର ପ୍ରାଣବୟ (ଜୀବନବଳ) ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି; ତ୍ୱଷ୍ଟୃ ଓ ବାୟୁଙ୍କ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଆତ୍ମସାର ତୋ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଛି। ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ମନଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୋ ପାଇଁ ହୋମ ଅର୍ପଣ କରୁଛି; ବର୍ହିଷ୍ (ପବିତ୍ର ଘାସ) ଉପରେ ଦ୍ୟାବା-ପୃଥିବୀ—ଉଭୟ—ଦୃଢ଼ଭାବେ ସ୍ଥିର ରୁହନ୍ତୁ।

Mantra 11

य इन्द्र॑ इव दे॒वेषु॒ गोष्वेति॑ वि॒वाव॑दत्। तस्य॑ ऋष॒भस्याङ्गा॑नि ब्र॒ह्मा सं स्तौ॑तु भ॒द्रया॑

ଯେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳେ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗର୍ଜେ—ସେହି ଋଷଭର ଅଙ୍ଗାଙ୍ଗକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଙ୍ଗଳ ବାଣୀରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସ୍ତୁତି କରୁ।

Mantra 12

पा॒र्श्वे आ॑स्ता॒मनु॑मत्या॒ भग॑स्यास्तामनू॒वृजौ॑ । अ॒ष्ठी॒वन्ता॑वब्रवीन्मि॒त्रो ममै॒तौ केव॑ला॒विति॑

ପାର୍ଶ୍ୱଦ୍ୱୟରେ ଅନୁମତି ସ୍ଥାପିତ ଥିଲା; ଭଗଙ୍କର ଥିଲେ ଦୁଇଟି ସମୀପସ୍ଥ ଅଂଶ, ଅସ୍ଥିରେ ଦୃଢ଼। ମିତ୍ର କହିଲେ: ‘ଏହି ଦୁଇଟି କେବଳ ମୋର ହିଁ।’

Mantra 13

भ॒सदा॑सीदादि॒त्यानां॒ श्रोणी॑ आस्तां॒ बृह॒स्पतेः॑ । पुच्छं॒ वात॑स्य दे॒वस्य॒ तेन॑ धूनो॒त्योष॑धीः

ପୃଷ୍ଠଭାଗ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କର ଥିଲା; ନିତମ୍ବ (ଶ୍ରୋଣୀ) ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା। ପୁଛ ଦେବ ବାୟୁଙ୍କର; ସେହିଦ୍ୱାରା ସେ ଔଷଧିମାନଙ୍କୁ ଝାଡ଼ି ଦୂରଦୂରକୁ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି।

Mantra 14

गुदा॑ आसन्त्सिनीवा॒ल्याः सू॒र्याया॒स्त्वच॑मब्रुवन्। उ॒त्था॒तुर॑ब्रुवन् प॒द ऋ॑ष॒भं यदक॑ल्पयन्

ଗୁଦା-ଭାଗ ସିନୀବାଳୀଙ୍କର ଥିଲା; ଏବଂ ତ୍ୱଚା—ବୋଲି ସେମାନେ କହିଲେ—ସୂର୍ୟାଙ୍କର ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ବୃଷଭକୁ ଯଥାବିଧି ଗଢ଼ିଲେ, ସେତେବେଳେ ‘ଉତ୍ଥାତୃ’ଙ୍କ ପାଦ ବିଷୟରେ ସେମାନେ କଥା କହିଲେ।

Mantra 15

क्रो॒ड आ॑सीज्जामिशं॒सस्य॒ सोम॑स्य क॒लशो॑ धृ॒तः । दे॒वाः सं॒गत्य॒ यत् सर्व॑ ऋष॒भं व्यक॑ल्पयन्

ଏକ କ୍ରୋଡ (କୋଳ) ଥିଲା; ଜାମିଶଂସ (ସ୍ୱଜନ-ସ୍ତୁତିକାରୀ) ସୋମ ପାଇଁ କଳଶ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରାଗଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହୋଇ, ଋଷଭ (ବୃଷଭ)କୁ ପ୍ରକାଶ କରି ଯଥାବିଧି ଗଠନ/ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।

Mantra 16

ते कुष्ठि॑काः स॒रमा॑यै कू॒र्मेभ्यो॑ अदधुः श॒फान्। ऊब॑ध्यमस्य की॒टेभ्यः॑ श्वव॒र्तेभ्यो॑ अधारयन्

ସେ କୁଷ୍ଠିକମାନେ କୂର୍ମମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ନିଆ ଖୁର ସରମାକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ; ଏବଂ କୀଟମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ, ଶ୍ୱବର୍ତ (କୁକୁର-ଘେରା ଜୀବ) ଠାରୁ, ଊବଧ୍ୟର ନାଶକ ଦୋଷକୁ ସେମାନେ ରୋକି ଧରିଲେ।

Mantra 17

शृङ्गा॑भ्यां॒ रक्ष॑ ऋष॒त्यव॑र्तिं हन्ति॒ चक्षु॑षा । शृ॒णोति॑ भ॒द्रं कर्णा॑भ्यां॒ गवां॒ यः पति॑र॒घ्न्यः

ଦୁଇ ଶୃଙ୍ଗରେ ସେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିବା ରକ୍ଷସକୁ ପ୍ରହାର କରେ; ଚକ୍ଷୁରେ ଅବର୍ତି (ପ୍ରତିଘାତ/ପରାବର୍ତ୍ତନ)କୁ ସଂହାର କରେ। ଦୁଇ କର୍ଣ୍ଣରେ ସେ ଭଦ୍ର (କଲ୍ୟାଣ) ଶୁଣେ—ଗୋମାନଙ୍କର ପତି, ଅଘ୍ନ୍ୟ (ଅବଧ୍ୟ, ଅହିଂସ୍ୟ) ସେ।

Mantra 18

श॒त॒याजं॒ स य॑जते॒ नैनं॑ दुन्वन्त्य॒ग्नयः॑ । जिन्व॑न्ति॒ विश्वे॒ तं दे॒वा यो ब्रा॑ह्म॒ण ऋ॑ष॒भमा॑जु॒होति॑

ସେ ଶତଯାଜକ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ; ଅଗ୍ନିମାନେ ତାକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି—ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୋଇ ଋଷଭ (ବୃଷଭ)କୁ ଆହୁତିରୂପେ ଅର୍ପଣ କରେ।

Mantra 19

ब्रा॒ह्म॒णेभ्य॑ ऋष॒भं द॒त्त्वा वरी॑यः कृणुते॒ मनः॑ । पुष्टिं॒ सो अ॒घ्न्यानां॒ स्वे गो॒ष्ठेऽव॑ पश्यते

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଋଷଭ (ବୃଷଭ) ଦାନ କରି ସେ ନିଜ ମନକୁ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କରେ; ଏବଂ ଅଘ୍ନ୍ୟା—ଅହିଂସନୀୟ ଗାଈମାନଙ୍କର—ପୁଷ୍ଟି/ସମୃଦ୍ଧିକୁ ସେ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖେ।

Mantra 20

गावः॑ सन्तु प्र॒जाः स॒न्त्वथो॑ अस्तु तनूब॒लम्। तत् सर्व॒मनु॑ मन्यन्तां दे॒वा ऋ॑षभदा॒यिने॑

ଗାଈମାନେ ରହୁନ୍ତୁ; ପ୍ରଜା ରହୁ; ଏବଂ ଆଉ ଦେହବଳ ରହୁ। ସେ ସମସ୍ତ କଥାରେ ଦେବମାନେ—ବୃଷଭ (ବଳବାନ ବଳଦ) ଦାତାଙ୍କ ପ୍ରତି—ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Mantra 21

अ॒यं पिपा॑न॒ इन्द्र॒ इद् र॒यिं द॑धातु चेत॒नीम्। अ॒यं धे॒नुं सु॒दुघां॒ नित्य॑वत्सां॒ वशं॑ दुहां विप॒श्चितं॑ प॒रो दि॒वः

ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ଚେତନାଦାୟକ (ଜୀବନ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା) ଧନ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହି (ଦାନ) ସୁଦୁଘା—ଭଲ ଦୋହନ ହେଉଥିବା, ନିତ୍ୟ ବତ୍ସା—ସଦା ବଛଡ଼ା ସହିତ, ହାତକୁ ବଶ, ଦୁଧ ଦେଉଥିବା—ବିପଶ୍ଚିତ୍ (ଜ୍ଞାନୀ)—ଧେନୁକୁ ଆଣୁ; ଦିବର ପାରରୁ ଆସିଥିବା ବର।

Mantra 22

पि॒शङ्ग॑रूपो नभ॒सो व॑यो॒धा ऐ॒न्द्रः शुष्मो॑ वि॒श्वरू॑पो न॒ आग॑न्। आयु॑र॒स्मभ्यं॒ दध॑त् प्र॒जां च॑ रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचताम्

ପିଶଙ୍ଗ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ରୂପବାନ, ମେଘରୁ ଜୀବନଦାୟକ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଷ୍ମ (ପରାକ୍ରମ)—ବିଶ୍ୱରୂପ—ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଆମ ପାଇଁ ଆୟୁ ଓ ପ୍ରଜା ସ୍ଥାପନ କରି, ଧନ ମଧ୍ୟ ପୋଷଣମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମକୁ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଆବର୍ତ୍ତି ରହୁ।

Mantra 23

उपे॒होप॑पर्चना॒स्मिन् गो॒ष्ठ उप॑ पृञ्च नः । उप॑ ऋष॒भस्य॒ यद् रेत॒ उपे॑न्द्र॒ तव॑ वी॒र्यऽम्

ଏଠିକି ଆସ, ହେ ଛିଟାଇବାଳା (ଉପପର୍ଚନା); ଏହି ଗୋଷ୍ଠରେ ଆମ ଉପରେ ଛିଟା। ଏଠିକି ବୃଷଭର ରେତସ୍ ଆଣ; ଏଠିକି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମ ବୀର୍ୟ (ପରାକ୍ରମ) ମଧ୍ୟ।

Mantra 24

ए॒तं वो॒ युवा॑नं॒ प्रति॑ दध्मो॒ अत्र॒ तेन॒ क्रीड॑न्तीश्चरत॒ वशाँ॒ अनु॑ । मा नो॑ हासिष्ट ज॒नुषा॑ सुभागा रा॒यश्च॒ पोषै॑र॒भि नः॑ सचध्वम्

ଏହି ଯୁବକକୁ ଆମେ ଏଠି ତୁମମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସ୍ଥାପନ କରୁଛୁ; ତାଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରି, ହେ ବଶା (ବଶରେ ଥିବା ଗାଈମାନେ), ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ନିଜ ମାର୍ଗରେ ଚାଲ। ଜନ୍ମରୁ ଶୁଭଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରନି; ଏବଂ ପୋଷଣମୟ ସମୃଦ୍ଧି ସହ ଧନ ଆମ ଚାରିପାଖରେ ଲଗି ରହୁ।