Adhyaya 21

Verse 1

नारद उवाच । तमालोक्य पलायंतं विध्वस्तध्वजकार्मुकम् । दैत्यांश्च मुदितानिंद्रः कर्तव्यं नाध्यगच्छत

నారదుడు పలికెను—ధ్వజం, ధనుస్సు ధ్వంసమైన వాడు పారిపోతున్నాడని చూసి, దైత్యులు ఆనందిస్తున్నారని గమనించి, ఇంద్రుడు ఏం చేయాలో నిర్ణయించలేకపోయాడు.

Verse 2

अथायान्निकटं विष्णोः सुरेशस्त्वरयान्वितः । उवाच चैनं मधुरमुत्साहपरिबृंहितम्

అప్పుడు దేవేంద్రుడు ఇంద్రుడు వేగంగా విష్ణువుని సమీపించి, ఉత్సాహధైర్యాలతో నిండిన మధుర వచనాలను ఆయనతో పలికెను।

Verse 3

किमेभिः क्रीडसे देव दानवैर्दुष्टमानसैः । दुर्जनैर्लब्धरंध्रस्य पुरुषस्य कुतः क्रियाः

హే దేవా! దుష్టమనస్సు గల ఈ దానవులతో నీవెందుకు క్రీడించుచున్నావు? దుర్జనులు చిల్లు దొరికితే మనిషి ఏ శుభకార్యం చేయగలడు?

Verse 4

शक्तेनोपेक्षितो नीचो मन्यते बलमात्मनः । तस्मान्न नीचं मतिमानुषेक्षेत कथंचन

బలవంతుడు ఉపేక్షిస్తే నీచుడు తనలోనే బలం ఉందని భావిస్తాడు; అందుచేత జ్ఞాని ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ నీచుణ్ణి నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు।

Verse 5

अथाग्रेसरसंपत्त्या रथिनो जयमाययुः । कस्ते सखाभवत्पूर्वं हिरण्याक्षवधे विभो

తరువాత ముందుభాగంలో ఆధిక్యం పొందిన రథిక యోధులు విజయానికి సమీపమయ్యారు. హే విభో! హిరణ్యాక్షవధలో పూర్వం నీకు సమానమైన సఖుడు ఎవరు?

Verse 6

हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वीर्यशाली मदोद्धतः । प्राप्य त्वां तृमवन्नष्टस्तत्र कोऽग्रेसरस्तव

హిరణ్యకశిపు అనే దైత్యుడు పరాక్రమశాలి, మదంతో ఉప్పొంగినవాడు; నిన్ను పొందగానే తృణంలా నశించాడు—అప్పుడు నీకంటే శ్రేష్ఠుడు ఎవరు?

Verse 7

पूर्वं प्रतिबला दैत्या मधुकैटभसन्निभाः । निविष्टास्त्वां तु संप्राप्य शलभा इव पावकम्

పూర్వం మధు–కైటభులవంటి మహాబల దైత్యులు నీపై దూకిరాగా; నిన్ను చేరగానే వారు అగ్నిలో శలభాలవలె నశించారు।

Verse 8

युगेयुगे च दैत्यानां त्वत्तो नाशोऽभवद्धरे । तथैवाद्येह भीतानां त्वं हि विष्णो सुराश्रयः

హే ధరాధరా! యుగయుగాలలో దైత్యుల నాశము నీ వల్లనే జరిగింది. అలాగే నేడు ఇక్కడ భయపడిన దేవతలకు నీవే ఆశ్రయము, హే విష్ణూ।

Verse 9

एवं संनोदितो विष्णुर्व्यवर्धत महाभुजः । बलेन तेजसा ऋद्ध्या सर्वभूताश्रयोऽरिहा

ఇలా ప్రేరేపింపబడిన మహాబాహు విష్ణువు బలము, తేజస్సు, దివ్యసంపదలతో మరింత వృద్ధి చెందెను—అతడు సమస్తభూతాలకు ఆశ్రయుడు, శత్రుహంతుడు।

Verse 10

अथोवाच सहस्राक्षं केशवः प्रहसन्निव । एवमेतद्यथा प्राह भवानस्मद्गतं वचः

అప్పుడు కేశవుడు చిరునవ్వుతో సహస్రాక్షుడు (ఇంద్రుడు)ను ఉద్దేశించి పలికెను—“అవును, మీరు చెప్పినట్లే ఇది నిజం; మీ వాక్యమే నాకు చేరింది।”

Verse 11

त्रैलोक्यदानवान्सर्वान्दग्धुं शक्तः क्षणादहम् । दुर्जस्तारकः किं तु मुक्त्वा सप्तदिनं शिशुम्

“నేను క్షణమాత్రంలో త్రిలోకముల దానవులందరినీ దహించగలను; కాని ఆ దుర్జయ తారకుడు—ఏడు రోజుల శిశువును విడిచిపెట్టి—(ఒక ప్రత్యేక నియమానికి లోబడి ఉన్నాడు)।”

Verse 12

महिषश्चैव शुंभश्च उभौ वध्यौ च योषिता । जंभो दुर्वाससा शप्तः शक्रवध्यो भवानिति । तस्मात्त्वं दिव्यवीर्येण जहि जंभं मदोत्कटम्

మహిషుడు, శుంభుడు—ఇద్దరూ స్త్రీచేత వధ్యులు. కాని జంభుని దుర్వాసుడు శపించాడు—‘నీవు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) చేత హతుడవు.’ కాబట్టి నీవు దివ్యవీర్యంతో మదోన్మత్తుడైన జంభుని సంహరించు.

Verse 13

अवध्यः सर्वभूतानां त्वामृते स तु दानवः

ఆ దానవుడు సమస్త భూతాలకు అవధ్యుడు—నీను తప్ప మరెవరికీ కాదు.

Verse 14

मया गुप्तो रणे जंभो जगत्कंटकमुद्धर । तद्वैकुंठवचः श्रुत्वा सहस्राक्षोमरारिहा

‘యుద్ధంలో జంభుడు నా రక్షణలో ఉన్నాడు; జగత్తుకు కంటకమైన వానిని నిర్మూలించు.’ వైకుంఠ వచనం విని సహస్రాక్షుడు—దేవశత్రుహంత—(కార్యానికి సిద్ధమయ్యాడు).

Verse 15

समादिशत्सुराध्यक्षान्सैन्यस्य रचनां प्रति । ततश्चाभ्यर्थितो देवैर्विष्णुः सैन्यमकल्पयत्

అతడు దేవాధ్యక్షులకు సైన్యవ్యవస్థ గురించి ఆజ్ఞాపించాడు. తరువాత దేవతల ప్రార్థనచే విష్ణువు సైన్యాన్ని సమాయత్తం చేశాడు.

Verse 16

यत्सारं सर्वलोकस्य वीर्यस्य तपसोऽपि च । तदैकादश रुद्रांश्च चकाराग्रेसरान्हरिः

సర్వలోకాల సారం, వీర్యసారం, తపస్సారమై ఉన్న దానినే ఆధారంగా హరి ఏకాదశ రుద్రాంశాలను అగ్రనాయకులుగా నియమించాడు.

Verse 17

व्यालीढांगा महादेवा बलिनो नीलकंधराः । चंद्रखंडत्रिपुंड्राश्च पिंगाक्षाः शूलपाणयः

ఆ మహాదేవులు వ్యాలీఢ ముద్రలో నిలిచిరి—అతిబలవంతులు, నీలకంఠులు; శిరస్సున చంద్రఖండము, లలాటమున త్రిపుండ్రము ధరించి, పింగళనేత్రులు, చేతులలో త్రిశూలధారులు।

Verse 18

पिंगोत्तुंगजटाजूटाः सिंहचर्मावसायिनः । भस्मोद्धूलितगात्राश्च भुजमंडलभैरवाः

వారికి పింగళవర్ణమైన, ఎత్తైన జటాజూటములు; సింహచర్మము ధరించినవారు; దేహమంతా విభూతితో ధూళిపూసినట్లు, భుజమండల మహిమచేత భైరవరూప భయంకరులు।

Verse 19

कपालीशादयो रुद्रा विद्रावितमहाऽसुराः । कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः

కపాలీశ మొదలైన రుద్రులు—మహాసురులను తరిమివేసినవారు—అక్కడ నిలిచిరి: కపాలి, పింగళ, భీమ, విరూపాక్ష, విలోహిత।

Verse 20

अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चंद्रो भवस्तथा । एत एकादशनंतबला रुद्राः प्रभाविनः

అజక, శాసన, శాస్తా, శంభు, చంద్ర, అలాగే భవ—ఇవే (ఆదిగా) ఏకాదశ రుద్రులు; అనంతబలసంపన్నులు, ప్రభావవంతులు।

Verse 21

अपालयंत त्रिदशान्विगर्जंत इवांबुदाः । हिमाचलाभे महति कांचनांबुरुहस्रहि

వారు త్రిదశులను కాపాడుచూ, మేఘాలవలె గర్జించుచుండిరి; హిమాచలసమమైన మహత్తర ప్రాంతమున, వేలాది స్వర్ణకమలాల శోభతో అలంకృతమై ఉన్నారు।

Verse 22

प्रचंचलमहाहेमघंटासंहतिमंडिते । ऐरावते चतुर्दंते मत्तमातंग आस्थितः

ఊగిసలాడే మహా స్వర్ణఘంటల గుచ్ఛాలతో అలంకృతమైన, చతుర్దంత మత్తమాతంగాధిపతి ఐరావతంపై ఆయన ఆరూఢుడయ్యెను।

Verse 23

महामदजलस्रावे कामरूपे शतक्रतुः । तस्थौ हिमगिरेः श्रृंगे भानुमानिव दीप्तिमान् । तस्यारक्षत्पदं सव्यं मारुतोऽमितविक्रमः

మహామదజలధారలు కార్చే కామరూప గజంపై శతక్రతు (ఇంద్రుడు) హిమగిరి శిఖరంపై సూర్యునివలె దీప్తిమంతుడై నిలిచెను; అతని ఎడమ పాదస్థానాన్ని అమితవిక్రముడైన మారుతుడు కాపాడెను।

Verse 24

जुगोपापरमग्निश्च ज्वालापूरितदिङ्मुखः । पृष्ठरक्षोऽभव द्विष्णुः समरेशः शतक्रतोः

జ్వాలలతో దిక్కుల ముఖాలను నింపిన పరమ అగ్ని వెనుక రక్షకుడై నిలిచెను; సమరేశ్వరుడైన ద్విష్ణు శతక్రతు (ఇంద్రుడు) యొక్క పృష్ఠపాలకుడయ్యెను।

Verse 25

आदित्या वसवो विश्वे मरुतश्चाश्विनावपि । गंधर्वा राक्षसा यक्षाः सकिंनरमहोरगाः

ఆదిత్యులు, వసువులు, విశ్వేదేవులు, మరుతులు, అలాగే ఇద్దరు అశ్వినులు; గంధర్వులు, రాక్షసులు, యక్షులు, కిన్నరులు మరియు మహోరగులు (మహాసర్పాలు) అందరూ సమవేతమయ్యారు।

Verse 26

कोटिशःकोटिशः गृत्वा वृंदं चिह्नोपलक्षितम् । विश्रावयंतः स्वां कीर्तिं बंदिवृन्दैः पुरः सरैः

వారు కోటానుకోట్లు సంఖ్యలో, ప్రత్యేక చిహ్నాలతో గుర్తించబడే దళాలుగా ఏర్పడ్డారు; ముందుగా సాగిన బందివృందాలు వారి కీర్తిని దిక్కులన్నిటా ప్రకటించెను।

Verse 27

चेलुर्दैत्यवधे दृप्ता नानावर्णायुधध्वजाः

దైత్యవధలో ఉల్లసించిన వారు నానావర్ణ ఆయుధాలు, ధ్వజాలు ధరించి ముందుకు కదిలారు।

Verse 28

शतक्रतोरमरनिकायपालिता पताकिनी याननिनादनादिता । सितोन्नतध्वजपटकोटिमंडिता बभूव सा दितिसुतोकवर्धिनी

శతక్రతు (ఇంద్రుడు) యొక్క దేవగణాలు కాపాడిన ఆ పతాకావాహినీ సేన రథనాదాలతో మార్మోగింది; ఎత్తైన శ్వేత ధ్వజపటాల కోటి కోటి శోభతో అలంకృతమై, దితిపుత్రుల భయదుఃఖాలను పెంచింది।

Verse 29

आयांतीं तां विलोक्याथ सुरसेनां गजासुरः । गजरूपी महांश्चैव संहारांभोधिविक्रमः

దేవసేన సమీపిస్తున్నదని చూసి గజాసురుడు—విశాలుడు, గజరూపధారి, సంహారసముద్రసమ పరాక్రముడు—ఎదురుగా ముందుకు వచ్చాడు।

Verse 30

परश्वधायुधो दैत्यो दशनौष्ठकसंपुटः । ममर्द चरणे देवांश्चिक्षेपान्यान्करेण च

పరశు ఆయుధధారి ఆ దైత్యుడు పళ్ళు-పెదవులు బిగించి వికరాళుడై; కొందరు దేవులను పాదాలతో నలిపి, మరికొందరిని చేతితో ఎత్తి విసిరేశాడు।

Verse 31

परान्परशुना जघ्ने दैत्येंद्रो रौद्रविक्रमः । तस्यैवं निघ्नतः क्रुद्धा देवगन्धर्वकिंनराः

రౌద్రపరాక్రముడైన దైత్యేంద్రుడు పరశుతో అనేకులను సంహరించాడు; అతడు ఇలా వధించుచుండగా దేవులు, గంధర్వులు, కిన్నరులు కోపోద్రిక్తులయ్యారు।

Verse 32

मुमुचुः संहताः सर्वे चित्रशस्त्रास्त्रसंहतिम् । परश्वधांश्च चक्राणि भिण्डिपालान्समुद्गरान्

అందరూ కలిసి వారు నానావిధ శస్త్రాస్త్రవర్షాన్ని విడిచారు—పరశ్వధాలు, చక్రాయుధాలు, భిణ్డిపాలాలు, మహాముద్గరాలు।

Verse 33

कुन्तान्प्रासाञ्छरांस्तीक्ष्णान्मुद्गरांश्चापि दुःसहान् । तान्सर्वान्सोग्रसद्दैत्यो यूथपः कवलानिव

కుంతాలు, ప్రాసాలు, పదునైన బాణాలు, దుర్భరమైన ముద్గరాలు—అవి అన్నిటినీ ఆ దైత్యుడు యూథపతి కవళాల్లా మింగివేశాడు।

Verse 34

कोपस्फुरितदंष्ट्राग्रः करस्फोटेन नादयन् । सुरान्नघ्नंश्चराराजौ दुष्प्रेक्ष्यः सोऽथ दानवः

కోపంతో దంష్ట్రాగ్రాలు కంపిస్తూ, చేతుల చప్పట్లతో నాదం చేస్తూ, యుద్ధరంగంలో సంచరిస్తూ ఆ దానవుడు దేవతలను సంహరిస్తూ దుర్దర్శనీయుడయ్యాడు।

Verse 35

यस्मिन्यस्मिन्निपतति सुर वृंदे गजासुरः । तस्मिस्तीस्मिन्महाशब्दो हाहाकारो व्यजायत

ఎక్కడెక్కడ దేవసమూహంపై గజాసురుడు పడిపడతాడో, అక్కడక్కడ మహాశబ్దమూ ‘హాహాకార’మూ ఉద్భవించాయి।

Verse 36

अथ विद्रवमानं तब्लं प्रेक्ष्व समंततः । रुद्राः परस्परं प्रोचुरहंकारोत्थितार्चिषः

అప్పుడు అన్ని దిక్కులా పారిపోతున్న సేనను చూసి, అహంకారజన్య జ్వాలలతో దగ్ధమై రుద్రులు పరస్పరం మాట్లాడుకున్నారు।

Verse 37

भोभो गृह्णत दैत्येंद्रं भिंदतैनं महाबलाः । कर्षतैनं शितैः शूलैर्भञ्जतैनं हि मर्मसु

ఓహో! ఓహో! ఈ రాక్షస రాజును పట్టుకోండి! ఓ మహాబలవంతులారా, ఇతనిని చీల్చివేయండి! పదునైన త్రిశూలములతో ఇతనిని ఈడ్వండి మరియు ఇతని మర్మస్థానములపై కొట్టి నాశనం చేయండి!

Verse 38

कपाली वाक्यमाकर्ण्य शूलं सितशितंमुखे । संमार्ज्य वामहस्तेन संरंभाद्विवृतेक्षणः

ఆ మాటలను విని, కపాలి ఆవేశంతో కళ్ళు పెద్దవి చేసి, తన ఎడమ చేతితో తన ప్రకాశవంతమైన మరియు పదునైన త్రిశూలాన్ని తుడిచాడు.

Verse 39

प्रोत्फुल्लारुणनीलाब्जसंहतिः सर्वतो दिशः । अथागाद्भुकुटीवक्रो दैत्येंद्राभिमुखो रणे

అన్ని దిశలలో వికసించిన ఎరుపు మరియు నీలి కమలాల సమూహం కనిపించింది; అప్పుడు కనుబొమ్మలు ముడిచి, అతను యుద్ధంలో రాక్షస రాజుకు ఎదురుగా వెళ్ళాడు.

Verse 40

दृढेन मुष्टिबन्धेन शूलं विषृभ्य निर्मलः । जघान कुम्भदेशे तु कपाली गजदानवम्

నిర్మలుడైన కపాలి తన పిడికిలితో త్రిశూలాన్ని గట్టిగా పట్టుకుని విసిరి, ఆ గజ-రాక్షసుని కుంభస్థలం (తల) పై కొట్టాడు.

Verse 41

ततो दशापि ते रुद्रा निर्मलायोमयै रणे । जघ्नुः शूलैस्तु दैत्येंद्रं शैलवर्ष्माणमाहवे

అప్పుడు ఆ పదిమంది నిర్మల రుద్రులు యుద్ధంలో తమ ఇనుప త్రిశూలములతో పర్వతమంత దేహం కలిగిన ఆ రాక్షస రాజును కొట్టారు.

Verse 42

सुस्राव शोणितं पश्चात्सर्वस्रोतस्सु तस्य वै । शूलरक्तेन रुद्रस्य शुशुभे गजदानवः

ఆపై అతని సమస్త స్రోతస్సుల నుండీ రక్తం ప్రవహించింది; రుద్రుని శూలరక్తంతో లిప్తమైన ఆ గజదానవుడు భయంకర దీప్తితో ప్రకాశించాడు।

Verse 43

प्रोत्फुल्लामलनीलाब्जं शरदीवामलं सरः । भस्मशुभ्रतनुच्छायै रुद्र र्हंसैरिवावृतम्

అతడు శరదృతువులోని నిర్మల సరస్సులా కనిపించాడు—నిర్మల నీలకమలాలు వికసించినట్లు; భస్మధవళ దేహఛాయ గల రుద్రహంసలతో కప్పబడినట్లుగా।

Verse 44

क्रुद्धं कपालिनं दैत्यः प्रचलत्कर्णपल्लवः । भवं च दन्तैर्बिभिदे नाभिदेशे जगासुरः

కోపించిన దైత్యుడు చెవిపల్లవాలు ఊపుతూ కపాలిని గాయపరిచాడు; ఆ గజాసురుడు తన దంతాలతో భవుని నాభిప్రదేశంలో చీల్చివేశాడు।

Verse 45

दृष्ट्वानुरक्तं रुद्राभ्यां नवरुद्रास्ततो द्रुतम् । विव्यधुर्विशिखैः शूलैः शरीरममरद्विषः

అతడు ఇద్దరు రుద్రులతో యుద్ధంలో నిమగ్నుడై ఉన్నాడని చూసి, నవ రుద్రులు వెంటనే బాణసమానమైన తీక్ష్ణ శూలాలతో దేవద్వేషి శరీరాన్ని ఛేదించారు।

Verse 46

ततः कपालिनं त्यक्त्वा भवं चासुरपुंगवः । वेगेन कुपितो दैत्यो नव रुद्रानुपाद्रवत् । ममर्द चरणाघातैर्दन्तैश्चापि करेण च

అప్పుడు అసురపుంగవుడు కపాలిని, భవుని విడిచి, కోపంతో వేగంగా నవ రుద్రులపై దూసుకెళ్లాడు; పాదాఘాతాలతో, దంతాలతో, చేతితో కూడ వారిని నలిపివేశాడు।

Verse 47

ततोऽसौ शूलयुद्धेन श्रममासादितो यदा । तदा कपाली जग्राह करमस्यामरद्विषः

అప్పుడు శూలయుద్ధంతో అతడు శ్రమించి క్షీణించిన వేళ, దేవద్వేషి ఆ అసురుని చేయిని కపాలీ పట్టుకున్నాడు.

Verse 48

भ्रामयामास चातीव वेगेन च गजासुरम् । दृष्ट्वाश्रमातुरं दैत्यं किंचिच्च्यावितजीवितम्

మరియు అతడు మహావేగంతో గజాసురుణ్ని చుట్టూ తిప్పాడు; శ్రమతో ఆర్తుడై, ప్రాణశక్తి కొంత కదిలిపోయిన దైత్యుణ్ని చూచి.

Verse 49

निरुत्साहं रणे तस्मिन्गतयुद्धोत्सवोऽभवत् । ततो भ्रमत एवास्य चर्म उत्कृत्त्य भैरवम्

ఆ యుద్ధంలో అతడు నిరుత్సాహుడై, యుద్ధానందం నశించింది; అప్పుడు ఇంకా తిరుగుతూనే ఉండగా భైరవుడు అతని చర్మాన్ని కోసివేశాడు.

Verse 50

स्रवत्सर्वांगर क्तौघं चकारांबरमात्मनः । तुष्टुवुस्तं तदा देवा बहुधा बहुभिः स्तवैः

అతని సర్వాంగాల నుండి రక్తప్రవాహాలు స్రవించగా, దానినే ఆయన తనకు అంబరంలా చేసుకున్నాడు. అప్పుడు దేవతలు అనేక విధాలుగా, అనేక స్తోత్రాలతో ఆయనను స్తుతించారు.

Verse 51

ऊचुश्चैनं चयो हन्यात्स म्रियेत ततस्त्वसौ । दृष्ट्वा कपालिनो रूपं गजचर्मांबरावृतम्

వారు అన్నారు—“ఇతనిని కొట్టినవాడు తక్షణమే మరణిస్తాడు.” ఎందుకంటే కపాలధారియైన ఆయన రూపం—గజచర్మాంబరంతో ఆవృతమైనది—చూసి అందరూ భీతిచెందారు.

Verse 52

वित्रेसुर्दुद्रुवुर्जघ्नुर्निपेतुश्च सहस्रशः । एवं विलुलिते तस्मिन्दानवेन्द्रे महाबले

వారు భీతితో వణికిపోయారు—కొందరు పారిపోయారు, కొందరు దాడి చేశారు, వేలాది మంది నేలకొరిగారు. ఈ విధంగా మహాబలుడైన దానవేంద్రుడు కలవరపడగా—

Verse 53

गजं मत्तमथारुह्य शतदुन्दुभिनादितम् । निमिरभ्यपतत्तूर्णं सुरसैन्यानि लोडयन्

మత్తగజాన్ని అధిరోహించి, వంద దుందుభుల గర్జన మధ్య, నిమి వేగంగా దూసుకెళ్లి దేవసైన్యాలను తొక్కుతూ చెదరగొట్టాడు।

Verse 54

यांयां निमिगजो याति दिशं तांतां सवाहनाः । दुद्रुवुश्चुक्रुशुर्देवा भयेनाकंपिता मुहुः

నిమి గజం ఏ దిశకు వెళ్లినా, ఆ దిశకే దేవతలు తమ వాహనాలతో కలిసి పరుగెత్తి అరుస్తూ, భయంతో మళ్లీ మళ్లీ వణికారు।

Verse 55

गन्धेन सुरमातंगा दुद्रुवुस्तस्य हस्तिनः । पलायितेषु सैन्येषु सुराणां पाकशासनः

ఆ హస్తి వాసన మాత్రమేనె దేవతల మాతంగాలు పారిపోయాయి. దేవసైన్యాలు పారిపోగా, పాకశాసకుడైన ఇంద్రుడు సంకటానికి ఎదురుగా నిలిచాడు।

Verse 56

तस्थौ दिक्पालकैः सार्धमष्टभिः केशवेन च । संप्राप्तस्तस्य मातंगो यावच्छक्रगजं प्रति

అతడు కేశవుడితోను, ఎనిమిది దిక్పాలకులతోను కలిసి నిలిచాడు. ఆ మాతంగం ముందుకు వచ్చి ఇంద్రుని గజమైన ఐరావతం ఎదుటివరకు చేరింది।

Verse 57

तावच्छक्रगजो भीतो मुक्त्वा नादं सुभैरवम् । ध्रियमाणोऽपि यत्नेन चकोर इव तिष्ठति

అప్పుడు శక్రుని గజము భయంతో అత్యంత భైరవమైన నాదాన్ని విడిచెను; ఎంతో యత్నించి ఆపబడినప్పటికీ చకోర పక్షివలె స్థిరంగా నిలిచెను।

Verse 58

पलायति गजे तस्मिन्नारूढः पाकशासनः । विपरीतमुखं युद्धं दानवेन्द्रेण सोऽकरोत्

ఆ గజము పారిపోతుండగా దానిపై ఆరూఢుడైన పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) వెనుకకు ముఖం తిప్పి దానవేంద్రునితో యుద్ధం చేసెను।

Verse 59

शतक्र तुस्तु शूलेन निमिं वक्षस्यताडयत् । गदया दंतिनं तस्य गल्लदेशेहनद्भृशम्

అప్పుడు శతక్రతువు (ఇంద్రుడు) శూలంతో నిమిని వక్షస్థలంలో కొట్టెను; అలాగే గదతో ఆ దంతిని గల్లదేశంలో తీవ్రంగా మోదెను।

Verse 60

तं प्रहारचिंत्यैव निमिर्निर्भयपौरुषः । ऐरावतं कटीदेशे मुद्गरेणाभ्यताडयत्

ప్రహారమే ధ్యానిస్తూ, నిర్భయ పరాక్రమశాలియైన నిమి ముద్గరంతో ఐరావతుని కటిదేశంలో బలంగా కొట్టెను।

Verse 61

स हतो मुद्गरेणाथ शक्रकुञ्जर आहवे । जगाम पश्चात्पद्भ्यां च पृथिवीं भूधराकृतिः

యుద్ధంలో ముద్గరప్రహారంతో శక్రుని కుంజరము తడబడెను; పర్వతాకారమైన ఆ గజము వెనుక వెనుక అడుగులు వేసుకుంటూ భూమిపై కూలిపోయెను।

Verse 62

लाघवात्क्षिप्रमुत्थाय ततोऽमरमहागजः । रणादपससर्पाथ भीषितो निमिहस्तिना

అప్పుడు ఆ అమర మహాగజము చురుకుగా క్షణంలో లేచి యుద్ధభూమి నుండి వెనుదిరిగెను; నిమి యొక్క గజసమ బలానికి భయపడెను।

Verse 63

ततो वायुर्ववौ रूक्षो बहुशर्करपांशुलः । सम्मुखो निमिमातंगोऽकंपनोऽचलकंपनः । स्रुतरक्तो बभौ शैलो घनधातुह्रदो यता

అప్పుడు కంకరలు, ధూళితో నిండిన రూక్షమైన గాలి వీచెను. ఎదురుగా నిమి—యోధులలో గజము—అకంపుడై నిలిచెను, అయినా పర్వతాలకూ కంపనము కలిగించెను; రక్తధారలతో అతడు ఘన ధాతురేఖలు, ఎర్రని హ్రదాలు కలిగిన శైలంలా ప్రకాశించెను।

Verse 64

धनेशोऽपि गदां गुर्वी तस्य दानवहस्तिनः । मुमोच वेगान्न्यपतत्सा गदा तस्य मूर्धनि

ధనేశుడు (కుబేరుడు) కూడా ఆ దానవగజంపై భారమైన గదను బలంగా విసిరెను; ఆ గద అతని మస్తకంపై పడెను।

Verse 65

गजो गदानिपातेन स तेन परिमूर्छितः । दंतैर्भित्वा धरां वेगात्पपाताचलसन्निभः

ఆ గదాపాతంతో ఆ గజము మూర్ఛించెను; దంతాలతో భూమిని చీల్చుకుంటూ బలంగా పర్వతంలా కూలిపోయెను।

Verse 66

पतिते च गजे तस्मिन्सिंहनादो महानभूत् । सर्वतः सुरसैन्यानां गजबृंहितबृंहितः

ఆ గజము పడగానే దేవసేనలలో అన్ని దిక్కులా మహాసింహనాదము లేచెను; అది గజాల ఘోషతో కలసి మార్మోగెను।

Verse 67

हेषारवेण चाश्वानां राणास्फोटैश्च धन्विनाम् । गजं तं निहतं दृष्ट्वा निमिं चापि पराङ्मुखम्

గుర్రాల హేషారవములూ, ధనుర్ధరుల ధనుఃప్రత్యంచా ఝంకారముల మధ్య, ఆ గజము హతమైనదని, నిమి పరాంగ్ముఖుడైనదని చూచి।

Verse 68

सुराणां सिंहनादं च सन्नादितदिगंतरम् । जंभो जज्वाल कोपेन संदीप्त इव पावकः

దిక్కులన్నిటినీ నాదింపజేసే దేవతల సింహనాదాన్ని విని, జంభుడు కోపంతో జ్వలించాడు—ప్రదీప్తమైన అగ్నిలాగా।

Verse 69

ततः स कोपरक्ताक्षो ध्नुष्यारोप्य सायकम् । तिष्ठेति चाब्रवीत्तारं सारथिं चाप्यनंदयत्

అప్పుడు కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో అతడు, ధనుస్సుపై శరాన్ని ఎక్కించి, “నిలువు!” అని పలికాడు; సారథి తారను కూడా ప్రోత్సహించాడు।

Verse 70

तमायांतमभिप्रेक्ष्य धनुष्याहितसा यकम् । शतक्रतुरदीनात्मा दृढमादत्त कार्मुकम्

ధనుస్సుపై శరం సిద్ధంగా పెట్టుకొని అతడు ముందుకు వస్తున్నాడని చూసి, అచలమనస్సు గల శతక్రతు (ఇంద్రుడు) దృఢంగా తన ధనుస్సును పట్టుకున్నాడు।

Verse 71

बाणं च तैलधौताग्रमर्धचंद्रमजिह्मगम्

మరియు అతడు ఒక బాణాన్ని తీసుకున్నాడు—నూనెతో మెరిపించిన అగ్రభాగముతో, అర్ధచంద్రాకారముతో, వంకరపడకుండా సూటిగా దూసుకుపోయేదిగా।

Verse 72

तेनास्यट सशरं चापं चिच्छेद बलवृत्रहा । अपास्य तद्धनुश्छिन्नं जंभो दानवनंदनः

ఆ బాణంతో బలవంతుడైన వృత్రహంతుడు బాణంతో కూడిన ధనుస్సును చీల్చివేశాడు. విరిగిన ఆ ధనుస్సును విసర్జించి దానవానందనుడు జంభుడు మళ్లీ యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 73

अन्यत्कार्मुकादाय वेगवद्भारसाधनम् । शरांश्चाशीविषाकारांस्तैलधौताजिह्मगान्

తరువాత అతడు మరో ధనుస్సును తీసుకున్నాడు—వేగవంతమైనది, భారమైన తాణాన్ని భరించగలది. అలాగే విషసర్పాకారమైన, నూనెతో మెరిపించిన, సూటిగా దూసుకెళ్లే బాణాలను కూడా గ్రహించాడు।

Verse 74

शक्रं विव्याध दशभिर्जत्रुदेशे च पत्रिबिः । हृदये च त्रिभिश्चैव द्वाभ्यां च स्कन्धयोर्द्वयोः

అతడు శక్రుని జత్రు ప్రాంతంలో పది పక్షబాణాలతో గుచ్చాడు; హృదయంలో మూడు బాణాలతో, అలాగే రెండు భుజసంధుల్లో రెండేసి బాణాలతో కూడా వేదించాడు।

Verse 75

शक्रोपि दानवेन्द्राय बाणजालम भीरयन् । अप्राप्तान्दानवेन्द्रस्तु शराश्छक्रभुजेरितान्

శక్రుడు కూడా భయములేక దానవేంద్రునిపై బాణజాలాన్ని విసిరాడు. అయితే దానవరాజు శక్రుని భుజం నుండి విడిచిన ఆ శరాలను చేరకముందే కోసివేశాడు।

Verse 76

चिच्छेद शतधाऽकाशे शरैरग्निशिखोपमैः । ततश्च शरजालेन देवेन्द्रो दानवेश्वरम्

అగ్నిశిఖల వంటి బాణాలతో అతడు ఆకాశంలోనే వాటిని వంద ముక్కలుగా చీల్చివేశాడు. అనంతరం దేవేంద్రుడు ఘనమైన శరజాలంతో దానవేశ్వరునిపై దాడి చేశాడు।

Verse 77

आच्छादयत यत्नेन वर्षास्विव घनैर्नभः । दैत्योऽपि बाणजालेन विव्याध सायकैः शितैः

అతడు యత్నపూర్వకంగా వర్షాకాల మేఘాలవలె ఆకాశాన్ని కప్పివేశాడు. దైత్యుడూ బాణజాలంతో పదునైన శరాలను విసిరి ప్రత్యుత్తరంగా గాయపరిచాడు.

Verse 78

यथा वायुर्घनाटोपं यदवार्यं दिशां मुखे । शक्रोऽथ क्रोधसंरंभान्न विशेषयते यदा

దిశల ముఖంలో అడ్డుకోలేని వాయువు మేఘసమూహాన్ని తోసుకుపోతున్నట్లే, శక్రుడు కూడా కోపావేశంతో పట్టుబడినప్పుడు వివేచనమూ నియమమూ విడిచిపెడతాడు.

Verse 79

दानवेन्द्रं तदा चक्रे गंधर्वास्त्रं महाद्भुतम् । ततोऽस्य तेजसा व्याप्तमभूद्गनगोचरम्

అప్పుడు అతడు దానవేంద్రునిపై మహాద్భుతమైన గంధర్వాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. దాని తేజస్సుతో గణగోచరమైన ఆకాశం/రణభూమి అంతటా వ్యాపించింది.

Verse 80

गन्धर्वनगरैश्चापि नानाप्राकारतोरणैः । मुंचद्भिरद्भुताकारैरस्त्रवृष्टिं समंततः

ఆ గంధర్వనగరాలు కూడా నానావిధ ప్రాకార-తోరణాలతో అలంకరించబడి కనిపించాయి. విచిత్రాకారమైన ఆయుధాలు అన్ని దిక్కులా విసురబడుతూ, చుట్టూ ఆయుధవర్షం కురిసింది.

Verse 81

तयास्त्रवृष्ट्या दैत्यानां हन्यमाना महाचमूः । जंभं शरणमागच्छत्त्राहित्राहीति भारत

ఆ అస్త్రవృష్టితో కొట్టబడుతున్న దైత్యుల మహాసేన, ‘త్రాహి త్రాహి’ అని విలపిస్తూ, ఓ భారతా, జంభుని శరణు చేరింది.

Verse 82

ततो जंभो महावीर्यो विनद्य प्रहसन्मुहुः । स्मरन्साधुसमाचारं दैत्यानामभयं ददौ

అప్పుడు మహావీరుడైన జంభుడు ఘోషించి మళ్లీ మళ్లీ నవ్వెను; సద్జనుల సదాచారాన్ని స్మరించి దైత్యులకు అభయాన్ని ప్రసాదించెను।

Verse 83

ततोऽस्त्रं मौशलंनाम मुमोच सुमहाभयम् । अथोग्रमुसलैः सर्वमभवत्पूरितं जगत्

తర్వాత అతడు ‘మౌశల’మనే అత్యంత భయంకరమైన అస్త్రాన్ని విసిరెను; ఆపై ఉగ్ర ఇనుప ముసలాలతో సమస్త జగత్తు నిండినట్లు అనిపించెను।

Verse 84

तैश्च भग्नानि सर्वाणि गंधर्वनगराणि च । अथोग्रैक प्रहारेण रथमश्वं गजं सुरम्

ఆ ముసలాలచేత గంధర్వనగరాలన్నీ కూడా భగ్నమయ్యెను; తరువాత ఒక్క ఉగ్ర ప్రహారంతో రథాలు, అశ్వాలు, గజాలు, యోధులు పడిపోయిరి।

Verse 85

चूर्णयामास तत्क्षिप्रं शतशोऽथ सहस्रशः । ततः सुराधिपः सक्रस्त्वाष्ट्रमस्त्रमुदैरयत्

అతడు క్షణమాత్రంలోనే వేగంగా వందలకొద్దీ, వేలకొద్దీగా వారిని చూర్ణం చేసెను; అప్పుడు దేవాధిపుడు శక్రుడు త్వాష్ట్రమస్త్రాన్ని ఉద్ధరించెను।

Verse 86

संध्यमाने ततश्चास्त्रे निश्चेरुः पावकार्चिषः । ततो यंत्रमया विद्याः प्रादुरासन्सहस्रशः

ఆ అస్త్రం సంధానమవుతుండగా అగ్ని చినుగులు బయలుదేరెను; తదనంతరం యంత్రమయమైన విద్యలు వేల సంఖ్యలో ప్రత్యక్షమయ్యెను।

Verse 87

तैर्यंत्रैरभवद्युद्धमंतरिक्षं वितारकम् । तैर्यंत्रैर्मौशलं भग्नं हन्यंते चासुरास्तदा

ఆ యంత్రాల వల్ల యుద్ధం ఆకాశమంతా వ్యాపించింది. అదే యంత్రాలతో మౌశలాస్త్రం భగ్నమై, ఆ సమయంలో అసురులు హతులయ్యారు.

Verse 88

शैलास्त्रं मुमुचे जंभो यंत्रसंघातचूर्णनम् । व्यामप्रमाणैरुपलैस्ततो वर्षः प्रवर्तत

జంభుడు యంత్రసమూహాలను చూర్ణం చేసే శైలాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. వెంటనే వ్యామప్రమాణమైన రాళ్ల వర్షం ప్రారంభమైంది.

Verse 89

त्वाष्ट्रोण निर्मितान्याशु यानि यंत्राणि भारत । तेनोपल निपातेन गतानि तिलशस्ततः

ఓ భారతా! త్వష్టృ త్వరగా నిర్మించిన యంత్రాలు, ఆ రాళ్ల పతనంతో నువ్వుల్లా చిద్రమై చెల్లాచెదురయ్యాయి.

Verse 90

ततः शिरस्सु देवानां शिलाः पेतुर्महाजवाः । दारयंत्यश्च वसुधां चतुरंगबलं च तत्

తర్వాత మహావేగంతో శిలలు దేవతల శిరస్సులపై పడ్డాయి. అవి భూమిని చీల్చుతూ, ఆ చతురంగ సేనను కూడా చిదిమేశాయి.

Verse 91

ततो वज्रास्त्रमकरोत्सस्राक्षः पुरंदरः । शिलामहार्षंव्यशीर्यत समंततः

అప్పుడు సహస్రాక్ష పురందరుడు ఇంద్రుడు వజ్రాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. ఆ మహాశిలావర్షం అన్ని వైపులా చూర్ణమైంది.

Verse 92

ततः प्रशांतैः शैलास्त्रैर्जंभो भूधरसन्निभः । ऐषीकमस्त्रमकरोच्चूर्णितान्यपराक्रमः

అప్పుడు పర్వతసముడైన జంభుడు, తన శైలాస్త్రాలు శాంతించిపోయినట్లు చూసి, ఘోర పరాక్రమంతో ఐషీక అస్త్రాన్ని ప్రయోగించి ప్రత్యర్థులను చూర్ణం చేశాడు।

Verse 93

ऐषीकेणागमन्नाशं वज्रास्त्रं गिरिदारणम् । विजृंभत्यथ चैषीके परमास्त्रेऽतिदारुणे

ఐషీక వల్ల పర్వతాలను చీల్చే వజ్రాస్త్రం నశించింది; ఆపై పరమమైన, అత్యంత దారుణమైన ఆ ఐషీక అస్త్రం మరింత బలంగా విస్తరించింది।

Verse 94

जज्वलुर्देवसैन्यानि सस्यंदनगजानि च । दह्यमानेष्व नीकेषु तेजसास्त्रस्य सर्वतः

తేజసాస్త్ర కాంతి వల్ల సర్వత్రా సైన్య విభాగాలు దహించబడుతుండగా, దేవసేనలు రథాలు, గజాలతో సహా జ్వలించాయి।

Verse 95

आग्नेयमस्त्रमकरोद्बलहा पाकशासनः । तेनास्त्रेण च तन्नाशमैषीकमगमत्तदा

అప్పుడు బలహా, పాకశాసనుడైన ఇంద్రుడు ఆగ్నేయ అస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు; ఆ అస్త్రంతో ఐషీక అస్త్రం నశించింది।

Verse 96

तस्मिन्प्रतिहते चास्त्रे पावकास्त्रं व्यजृंभत । जज्वाल सेना जंभस्य रथः सारथिरेव च

ఆ అస్త్రం ప్రతిహతమైన వెంటనే పావకాస్త్రం ఉద్ధృతంగా జ్వలించింది; జంభుని సేన, అతని రథం, సారథి కూడా దగ్ధమయ్యారు।

Verse 97

तः प्रतिहतास्त्रोऽसौ दैत्येंद्रः प्रतिभानवान् । वारुणास्त्रं मुमोचाथशमनं पावकार्चिषाम्

అస్త్రం ప్రతిహతమైన వెంటనే ఆ ప్రతిభావంతుడైన దైత్యేంద్రుడు అగ్న్యస్త్ర జ్వాలలను శమింపజేసే వారుణాస్త్రాన్ని విడిచెను।

Verse 98

ततो जलधरैर्व्योम स्फुरद्विद्युल्लताकुलैः । गंभीराक्षसमाधारैश्चाभ्यपूर्यत मोदिनी

తదుపరి ఆకాశం మెరుపు తీగలతో నిండిన జలధర మేఘాలతో కిటకిటలాడెను; గంభీర గర్జనతో కూడిన ఘోర వర్షధారలచే మోదినీ (భూమి) ముంచెత్తబడెను।

Verse 99

करींद्रकरतुल्याभिर्धाराभिः पूरितं जगत् । शांतमाग्नेयमस्त्रं च विलोक्येंद्रश्चकार ह

ఏనుగు రాజు సొండల వంటి ధారలతో జగత్తు నిండిపోయెను. అగ్న్యస్త్రం శాంతించినదని చూచి ఇంద్రుడు తగిన కార్యం చేసెను।

Verse 100

वायव्यमस्त्रमतुलं तेन मेघा ययुः क्षयम् । वायव्यास्त्रबलेनाथ निर्धूते मेघमंडले

అప్పుడు అతడు అతులమైన వాయవ్యాస్త్రాన్ని ప్రయోగించెను; దాని బలంతో మేఘాలు నశించెను. వాయవ్యాస్త్ర శక్తిచే మేఘమండలం తొలగిపోవడంతో ఆకాశం నిర్మలమయ్యెను।

Verse 101

बभूवानाविलं व्योम नीलोत्पलदलप्रभम् । वायुना चातिरूपेण कंपिताश्चैव दानवाः

ఆకాశం నిర్మలమై నీలకమలదళాల వలె ప్రకాశించెను. ఆ అత్యంత ప్రబలమైన వాయువుచే దానవులు కూడ కంపించిరి।

Verse 102

न शेकुस्तत्र ते स्थातुं रणेऽपि बलिनोऽपि ये । जभस्ततोऽभवच्छौलो दशयोजनविस्तृतः

వారు అక్కడ నిలువలేకపోయారు—బలవంతులైనా, యుద్ధంలోనైనా. అప్పుడు పది యోజనాల విస్తారంగా తెల్లగా జ్వలించే మహాపుంజం ఉద్భవించింది.

Verse 103

मारुतप्रतिघातार्थं दानवानां बलाधिपः । नानाश्चर्यसमायुक्तो नानाद्रुमलतावृतः

గాలివేగపు దాడిని ప్రతిఘటించేందుకు దానవుల సేనాధిపతి ఒక అద్భుతాన్ని ప్రదర్శించాడు—నానా ఆశ్చర్యాలతో నిండినది, వివిధ వృక్షలతలతో కప్పబడినది.

Verse 104

ततः प्रशमिते वायौ दैत्येंद्र पर्वताकृतौ । महाशनिं वज्रमयीं मुमोचाशु शतक्रतुः

తర్వాత వాయువు శాంతించినప్పుడు, దైత్యేంద్రుడు పర్వతాకారాన్ని ధరించినప్పుడు, శతక్రతు ఇంద్రుడు వెంటనే వజ్రమయమైన మహాశనిని విసిరాడు.

Verse 105

तयाशन्या पतितया दैत्यस्याच लरूपिणः । कंदराणि व्यशीर्यंतं समंतान्निर्झराणि च

ఆ అశని పడి పర్వతరూపం ధరించిన దైత్యుని తాకగానే, అతని గుహలు చీలిపోయాయి; చుట్టూ జలధారలు, జలపాతాలు ఉప్పొంగి బయలుదేరాయి.

Verse 106

ततः सा दानवेंद्रस्य शैलमाया न्यवर्तत । निवृत्तशैलमायोऽथ दानवेंद्रो मदोत्कटः

అప్పుడు దానవేంద్రుని శైలమాయ ఉపసంహరించబడింది. శైలమాయ నివృత్తి కాగానే దానవేంద్రుడు మదంతో ఉగ్రుడై (మరొక రూపం దాల్చేందుకు) సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 107

बभूव कुंजरो भीमो महाशैलमयाकृतिः । ममर्द च सुरानीकं दंतैश्चाभ्यहनत्सुरान्

అతడు భయంకరమైన గజరూపం దాల్చెను; మహాపర్వతమయ శరీరమున్నవాడివలె కనిపించెను. దేవసేనను తొక్కి నలిపి, దంతములతో దేవులను కొట్టెను.

Verse 108

बभंज पृष्ठतः कांश्चित्करेणाकृष्य दानवः । ततः क्षपयतस्तस्य सुरसैन्यानि वृत्रहा

కొంతమందిని తొండముతో లాగి దానవుడు వెనుకనుండి నలిపివేశెను. ఆపై వృత్రహా ఇంద్రుడు ఆ దానవుని సేనలను నాశనం చేయసాగి, శత్రుసేనను క్షీణింపజేసెను.

Verse 109

अस्त्रं त्रैलोक्यदुर्धर्षं नारसिंहं मुमोच ह । ततः सिंहसस्राणि निश्चेरुर्मंत्रतेजसा

అతడు త్రిలోకమందు దుర్ధర్షమైన నారసింహాస్త్రాన్ని ప్రయోగించెను. అప్పుడు మంత్రతేజస్సు యొక్క దహనశక్తితో వేలాది సింహాలు బయలుదేరి వచ్చెను.

Verse 110

हृष्टदंष्ट्राट्टहासानि क्रकचाभनखानि च । तैर्विपाटितगात्रोऽसौ गजमायां व्यपोहयत्

బయటపడిన దంతములతో అట్టహాసం చేస్తూ, కరచక్రమువలె నఖములు గల ఆ సింహములు అతని అవయవాలను చీల్చివేశెను. అట్లుగా అతని గజమాయా, ఆ ఏనుగు మాయారూపము, తొలగిపోయెను.

Verse 111

ततश्चाशीविषो घोरोऽभवत्फणसमाकुलः । विषनिःश्वासनिर्दग्धसुरसैन्यमहारथः

ఆపై అతడు భయంకరమైన ఆశీవిష సర్పముగా మారెను, అనేక ఫణములతో నిండిపోయెను. అతని విషనిశ్వాసముచే దేవసేనలోని మహారథులు దగ్ధమయ్యిరి.

Verse 112

ततोऽस्त्रं गारुडं चक्रे शक्रः संप्रहरन्रॅणे । ततस्तस्माद्गरुत्मंतः सहस्राणि विनिर्ययुः

అప్పుడు యుద్ధంలో ఘోరంగా ప్రహరిస్తూ శక్రుడు (ఇంద్రుడు) గారుడాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు; ఆ అస్త్రం నుండి వేలాది గరుడులు ఉద్భవించి బయలుదేరారు.

Verse 113

तैर्गरुत्मद्भिरासाद्य जंभं भुजगरूपिणम् । कृतस्तु संढशो दैत्यः सास्य माया व्यनश्यत

ఆ గరుడులు దాడి చేయగా సర్పరూపుడైన జంభ దైత్యుడు చీల్చి ముక్కలయ్యాడు; అలాగే అతని మాయ కూడా నశించింది.

Verse 114

मायायाम च प्रनष्टायां ततो जंभो महासुरः । चकार रूपमतुलं चंद्रादित्यपदानुगम्

మాయ నశించిన తరువాత మహాసురుడైన జంభుడు చంద్రసూర్యుల గమనపథానికి సరితూగేంత విస్తారమైన, అతులమైన రూపాన్ని ధరించాడు.

Verse 115

विवृत्तनयनो ग्रस्तुमियेष सुरपुंगवान् । ततोऽस्य प्रविशद्वक्त्र समहारथकुंजरा

కళ్లను తిప్పుతూ ఆ అసురశ్రేష్ఠుడు దేవవీరులను మింగాలని యత్నించాడు; అప్పుడు ఆ సేనలోని మహారథాలు, గజసేనలు అతని నోటిలోకి దూసుకెళ్లాయి.

Verse 116

सुरसेनाऽभवद्भीमं पातालोत्तालतालुकम् । सैन्येषु ग्रस्यमानेषु दानवेन बलीयसा

బలవంతుడైన దానవుడు సైన్యాన్ని మింగుతుండగా దేవసేన భయంకరంగా కంపించింది; అతని నోరు పైకి లేచిన తాలువుతో, విప్పబడిన పాతాళంలా దారుణంగా కనిపించింది.

Verse 117

शक्रो दीनत्वमापन्नः श्रांतवाहनवाहनः । कर्तव्यतां नाध्यगच्छत्प्रोवाचेदं जनार्दनम्

శక్రుడు (ఇంద్రుడు) దైన్యానికి లోనయ్యాడు; అతని వాహనమూ శ్రాంతమైంది. ఏం చేయాలో తెలియక జనార్దనుడు (విష్ణువు)ను ఇలా పలికాడు.

Verse 118

किमनंतरमेवास्ति कर्तव्यं नो विशेषतः । तदादिश घटामोऽस्य दानवस्य युयुत्सतः

మేము ఇప్పుడే—ప్రత్యేకంగా—ఏం చేయాలి? ఆజ్ఞాపించండి; యుద్ధం కోరే ఈ దానవుని మీద మేమది కార్యరూపం దాల్చిస్తాం.

Verse 119

ततो हरिरुवाचेदं वज्रायुधमुदारधीः । न सांप्रतं रणं त्याज्यं शत्रुकातरभैरवम्

అప్పుడు ఉదారబుద్ధి హరి వజ్రాయుధధారికి ఇలా అన్నాడు—“ఇప్పుడు యుద్ధాన్ని విడిచే కాలం కాదు; శత్రువు భయంతో కదలిపోయాడు.”

Verse 120

मा गच्छ मोहं मा गच्छ क्षिप्रमस्त्रं स्मर प्रभो । नारायणास्त्रं प्रयतः श्रुत्वेति मुमुचे स च

“మోహంలో పడకుము, భ్రమించకుము. ప్రభూ, త్వరగా అస్త్రాన్ని స్మరించు.” ‘నారాయణాస్త్రం’ అని వినగానే అతడూ ఏకాగ్రతతో దాన్ని ప్రయోగించాడు.

Verse 121

एतस्मिन्नंतरे दैत्यो विवृतास्योऽग्रसत्क्षणात् । त्रीणित्रीणि च लक्षाणि किंनरोरगरक्षसाम्

ఇంతలో ఆ దైత్యుడు నోరు విప్పి క్షణంలోనే—కిన్నరులు, నాగులు, రాక్షసులు—ప్రతి వర్గం మూడు లక్షల చొప్పున మింగివేశాడు.

Verse 122

ततो नारायणास्त्रं च निपपातास्य वक्षसि । महास्त्रभिन्नहृदयः सुस्राव रुधिरं च सः

అప్పుడు నారాయణాస్త్రం అతని వక్షస్థలంపై పడి తాకింది. మహాస్త్రంతో హృదయం చీలి అతడు విపరీతంగా రక్తం కార్చాడు।

Verse 123

ततः स्वतेजसा रूपं तस्य दैत्यस्य नाशितंम् । ततश्चां तर्दधे दैत्यः कृत्वा हासं महोत्कटम्

తర్వాత తన స్వతేజస్సుతో ఆ దైత్యుని రూపం నశించింది. ఆపై అతడు భయంకరమైన మహాఘోర అట్టహాసం చేసి అదృశ్యమయ్యాడు।

Verse 124

गगनस्थः स दैत्येन्द्रः शस्त्राशनिमतींद्रियः । मुमोच सुरसैन्यानां सहारकरणीं पराम्

ఆకాశంలో నిలిచిన ఆ దైత్యేంద్రుడు—శస్త్రాలు, వజ్రాల వంటి ఇంద్రియాలు కలవాడు—దేవసైన్యాలను సంహరించే పరమ శక్తిని విసిరాడు।

Verse 125

तथा परश्वधांश्चक्रवज्रबाणान्समुद्गरान् । कुंतान्खड्गान्भिंडिपालानयोमुखगुडांस्तथा

అతడు పరశువులు, చక్రాలు, వజ్రాలు, బాణాలు; అలాగే గదలు, కుంతాలు, ఖడ్గాలు, భిండిపాలాలు, ఇనుపముఖ గుడాలను కూడా విసిరాడు।

Verse 126

ववर्ष दानवो रोषादवध्यानक्षयानपि । तैरस्त्रैर्दानवोन्मुक्तैर्देवानीकेषु भीषणैः

కోపంతో ఆ దానవుడు అవధ్యమైన, అక్షయమైన అస్త్రాలనూ వర్షించాడు. దానవుడు విడిచిన ఆ భయంకర అస్త్రాలతో దేవసేనల వరుసలు త్రాసుకు గురయ్యాయి।

Verse 127

बाहुभिर्धरणी पूर्णा शिरोभिश्च सकुंडलैः । ऊरुभिर्गजहस्ताभैः करींद्रैश्चाचलोपमैः

భూమి భుజాలతో నిండిపోయింది; కుండలాలు ధరించిన తెగిన శిరస్సులతో కూడి; ఏనుగు తొండంలాంటి తొడలతో, పర్వతసమానంగా పడివున్న గజరాజులతో కూడి।

Verse 128

भग्नेषा दंडचक्राक्षै रथैभिः सह । दुःसंचाराभवत्पृथ्वी मांसशोणितकर्दमा

దండం, చక్రం, అక్షం విరిగిన రథాలతో కలిసి అన్నిచోట్లా చెల్లాచెదురయ్యాయి; మాంస-రక్తాల మట్టికాడలో భూమి దాటలేనిదిగా మారింది।

Verse 129

रुधिरौघह्रदावर्ता गजदेहशिलोच्चया । कबंधनृत्यबहुला महा सुरप्रवाहिनी

మహాసురుల మహాప్రవాహం ఉప్పొంగింది—రక్తధారల హ్రదాలు, వలయాలు దానివి; ఏనుగు దేహాల శిలాగుట్టలు దాని మడులు; ఉన్మత్తంగా నర్తించే కబంధాలతో దాని విస్తారం నిండింది।

Verse 130

श्रृगालगृध्रध्वांक्षाणां परमानंदकारिणी । पिशाचजातिभिः कीर्णं पीत्वाऽमिषं सशोणितम्

అది నక్కలు, గద్దలు, కాకులకు పరమానందకారిణిగా మారింది; పిశాచగణాలతో నిండిపోయి, రక్తంతో కూడిన మాంసాన్ని త్రాగసాగింది।

Verse 131

असंभ्रमाभिर्भार्याभिः सह नृत्यद्भिरुद्धता । काचित्पत्नी प्रकुपिता गजकुंभांतमौक्तिकैः

ఒక భార్య కోపంతో రగిలి ఉన్మత్తంగా మారింది; నియంత్రణలేని స్త్రీలతో కలిసి నర్తిస్తూ, గజకుంభాంతర ముత్యాలతో అలంకరించబడింది।

Verse 132

पिशाचो यत्र चाश्वानां खुरानेकत्र चाकरोत् । कर्णपूरेषु मोदंते पश्यंत्यन्याः सरोषतः

అక్కడ ఒక పిశాచుడు గుర్రాల ఖురాలను ఒకచోట చేర్చాడు. కొందరు కర్ణాభరణాలలో మురిసారు; మరికొందరు కోపంతో చూశారు.

Verse 133

प्रसादयंति बहुधा महाकर्णार्थकोविदाः । केचिद्वदन्ति भो देवा भो दैत्याः प्रार्थयामहे

‘మహాకర్ణ’ అర్థాన్ని గ్రహించడంలో నిపుణులు అతనిని అనేక విధాల ప్రసన్నం చేయసాగారు. కొందరు— “ఓ దేవులారా! ఓ దైత్యులారా! మేము ప్రార్థిస్తున్నాము!” అన్నారు.

Verse 134

आकल्पमेवं योद्धव्यमस्माकं तृप्तिहेतवे । केचिदूचुरयं दैत्यो देवोयमतिमांसलः

“మా తృప్తి కోసం ఇలానే విరామం లేకుండా యుద్ధం చేయాలి.” కొందరు— “ఇవడు దైత్యుడు, ఇవడు దేవుడు; ఇవడు అత్యంత మాంసలుడు” అన్నారు.

Verse 135

म्रियते यदि संग्रामे धातुर्दद्भोऽपयाचितम् । केचिद्युध्यत्सु वीरेषु सृक्किणी संलिहंति च

“యుద్ధంలో ‘ఆధారం’ చనిపోతే, ‘పంటి’ అడగకుండానే మిగులుతుంది.” ఇంకా కొందరు—వీరులు యుద్ధం చేస్తుండగానే—పెదవులు నాకుతూ ఉన్నారు.

Verse 136

एतेन पयसा विद्मो दुर्जनः सुजनो यथा । केचिद्रक्तनदीनां च तीरेष्वास्तिक्यबुद्धयः

“ఈ ‘పానీయం’ ద్వారానే దుర్జనుడు ఎవడు, సుజనుడు ఎవడు అని మేము తెలుసుకుంటాం.” కొందరు ఆస్తికబుద్ధితో రక్తనదుల తీరాలపై నిలిచారు.

Verse 137

पितॄन्देवांस्तर्पयंति शोणितैश्चामिषैः शुभैः । केचिदामिषराशिस्था दृष्ट्वान्यस्य करामिषम्

కొంతమంది పితృదేవతలను రక్తంతోను శుభ్రమైన మాంసంతోను తర్పణం చేసి తృప్తిపరచిరి. మరికొందరు మాంసరాశులపై నిలిచి, ఇతరుని చేతిలోని మాంసాన్ని లోభదృష్టితో చూచిరి.

Verse 138

देहिदेहीति वाशांतो धनिनः कृपणा यथा । केचित्स्वयं प्रतृप्ताश्च दृष्ट्वा वै खादतः परान्

‘ఇవ్వు, ఇవ్వు’ అని అరుస్తూ కొందరు ధనవంతుల ఎదుట కృపణులవలె ప్రవర్తించిరి. మరికొందరు తామే తృప్తులై ఉన్నప్పటికీ, ఇతరులు తినుచుండగా చూసి అలాగే నిలిచి చూచిరి.

Verse 139

सरोषमोष्ठौ निर्भुज्य पश्यंत्येवात्यसूयया । केचित्स्वमुदरं क्रुद्धा निंदंति ताडयंति च

కొంతమంది కోపంతో పెదవులు కొరికుకొని, తీవ్రమైన అసూయతో చూస్తూనే ఉండిరి. మరికొందరు క్రోధించి తమ కడుపునే దూషించి, దానిని కొట్టిరి కూడా.

Verse 140

सर्वभक्षमभीप्संतस्तृप्ताः परधनं यथा । केचिदाहुरद्य एव श्लाघ्या सृष्टिस्तु वेधसः

సర్వమును భక్షించాలనే ఆశతో, తృప్తులై ఉన్నప్పటికీ వారు పరధనలోభులవలె ఉండిరి. కొందరు, “ఇప్పటికీ వేదసుని సృష్టి నిజంగా శ్లాఘనీయం” అని పలికిరి.

Verse 141

सुप्रभातं सुनक्षत्रं पूर्वमासीद्धृथैव तत् । एवं बहुविधालापे पलादानां ततस्ततः

ముందుగా ప్రకాశవంతమైన ప్రభాతం, శుభ నక్షత్రాలు ఉండెను; అయినా ఆ శుభలక్షణం వ్యర్థమై పోయెను. ఇలా నానావిధ సంభాషణల మధ్య పలాదానుల గణాలు అటు ఇటు సంచరించిరి.

Verse 142

अदृश्यः समरे जंभो देवाञ्ठस्त्रैरचूर्णयत् । ततः शक्रोधनेशश्च वरुणः पवनोऽनलः

యుద్ధంలో అదృశ్యుడై జంభుడు తన శస్త్రాలతో దేవతలను చూర్ణం చేశాడు. అప్పుడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు), ధనాధ్యక్షుడు (కుబేరుడు), వరుణుడు, పవనుడు (వాయువు), అనలుడు (అగ్ని) ప్రతికారార్థం లేచారు।

Verse 143

यमोऽथ निरृतिश्चापि दिव्यास्त्राणि महाबलाः । आकाशे मुमुचुः सर्वे दानवायाभिसंध्य तु

అప్పుడు యముడు, నిరృతి కూడా—మహాబలవంతులు—దివ్యాస్త్రాలను ఆకాశంలో విడిచారు; వాటిని దానవుని మీదే లక్ష్యంగా సంధించారు।

Verse 144

व्यर्थतां जग्मुरस्त्राणि देवानां दानवं प्रति । यथातिक्रूरचित्तानामार्ये कृत्यशतान्यपि

దానవుని ఎదుట దేవతల అస్త్రాలు వ్యర్థమయ్యాయి; అతి క్రూరచిత్తుల వద్ద ఆర్యుల శతకోటి సత్కార్యాలూ ఫలించనట్లే।

Verse 145

गतिं न विविदुश्चापि श्रांता दैत्याश्च देवताः । दैत्यास्त्रभिन्नसर्वांगा गावः शीतार्दिता इव

ఎవరికీ ముందుకు సాగే మార్గం కనిపించలేదు; దైత్యులూ దేవతలూ ఇద్దరూ అలసిపోయారు. దైత్యాస్త్రాలతో సర్వాంగం చీలిపోయి, వారు చలితో బాధపడే ఆవుల్లా వణికారు।

Verse 146

परस्परं व्यलीयंत हाहाकिंभाविवादिनः । तामवस्थां हरिर्दृष्ट्वा देवाञ्छक्रमुवाचह

వారు పరస్పరం వెనక్కి తొలగుతూ, కలవరంతో—“హాయ్! ఏమవుతుంది?” అని పలికారు. ఆ స్థితిని చూసిన హరి దేవతలను, ముఖ్యంగా శక్రుని, ఉద్దేశించి పలికాడు।

Verse 147

अघोरमंत्रं स्मर देवराज अस्त्रं हि यत्पाशुपतप्रभावम् । रुद्रेण तुष्टेन तव प्रदत्तमव्याहतं वीरवराभिघाति

హే దేవరాజా, అఘోరమంత్రాన్ని స్మరించు—ఇది పాశుపతప్రభావబలంతో నిండిన అస్త్రం. తుష్టుడైన రుద్రుడు నీకు ప్రసాదించినది; ఇది అప్రతిహతం, శ్రేష్ఠ వీరులనూ సంహరిస్తుంది.

Verse 148

एवं स शक्रो हरिबोधितस्तदा प्रणम्य देवं वृषकेतुमीश्वरम् । समाददे बाणममित्रघातनं संपूजितं दैवरणेऽर्द्धचंद्रम्

హరి బోధించిన తరువాత శక్రుడు వృషకేతుధ్వజధారి ఈశ్వరునికి నమస్కరించాడు. ఆపై దేవయుద్ధంలో పూజింపబడిన, అర్ధచంద్రచిహ్నిత, శత్రుహంతక బాణాన్ని స్వీకరించాడు.

Verse 149

धनुष्यजय्ये विनियोज्य बुद्धिमान्न्ययोजयत्तत्र अघोरमंत्रम्

ధనుస్సు విజయప్రయోగంపై బుద్ధిని నిలిపి, ఆ జ్ఞాని అక్కడే అఘోరమంత్రాన్ని వినియోగించాడు.

Verse 150

ततो वधायाशु मुमोच तस्य वा आकृष्य कर्णांतमकुंठदीधितिम् । अथासुरः प्रेक्ष्य महास्त्रमापतद्विसृज्य मायां सहसा व्यवस्थितः

అతన్ని సంహరించాలనే ఉద్దేశంతో అతడు వెంటనే ఆ మహాస్త్రాన్ని విడిచాడు—చెవి వరకు లాగి, దీప్తి క్షీణించనిది. దూసుకొస్తున్న మహాక్షిపణిని చూసి అసురుడు అకస్మాత్తుగా మాయను విసర్జించి స్థిరంగా నిలిచాడు.

Verse 151

प्रवेपमानेन मुखेन युज्यताचलेन गात्रेण च संभ्रमाकुलः । ततस्तु तस्यास्त्रवराभिमंत्रितः शरोर्धचंद्रः प्रसभं महारणे

అతని ముఖం వణికింది, శరీరం స్థిరంగా లేకపోయింది; భయంతో కలవరపడ్డాడు. అప్పుడు మహాయుద్ధంలో మంత్రాభిమంత్రితమైన, అర్ధచంద్రాకారమైన, శ్రేష్ఠాస్త్రరూప బాణం అతనిపై బలంగా దూసుకెళ్లింది.

Verse 152

पुरंदरस्येष्वसनप्रमुक्तो मध्यार्कविंवं वपुषा विडंबयन्

పురందరుడు (ఇంద్రుడు) ధనుస్సు నుండి విడిచిన ఆ బాణము తన స్వదీప్తితో మధ్యాహ్న సూర్యమండలాన్నే వ్యంగ్యంగా మించిపోయినట్లు కనిపించింది।

Verse 153

किरीटकूटस्फुरकांतिसंकुलं सुगंधिनानाकुसुमाधिवासितम् । प्रकीर्णधूमज्वलनाभमूर्धजं न्यपातयज्जंभिशिरः सकुंडलम्

ఎత్తైన కిరీటపు మెరుపు కాంతితో నిండినది, అనేక పుష్పాల సుగంధంతో పరిమళించినది, చెలరేగిన పొగతో చుట్టబడిన జ్వాలవలె కేశములు కలది—కుండలాలతో కూడిన జంభుని శిరస్సు ఇంద్రబాణఘాతంతో నేలకూలింది।

Verse 154

तस्मिन्निंद्रहते जंभे प्रशशंसुः सुरा बहु । वासुदेवोऽपि भगवान्साधु साध्विति चाब्रवीत्

ఇంద్రుడు జంభుని సంహరించినప్పుడు దేవతలు అతనిని ఎంతో ప్రశంసించారు; భగవాన్ వాసుదేవుడు కూడా “సాధు, సాధు!” అని పలికాడు।

Verse 155

ततो जंभं हतं दृष्ट्वा दानवेन्द्राः पराङ्मुखाः । सर्वे ते भग्नसंकल्पा दुद्रुवुस्तारकं प्रति

తర్వాత జంభుడు హతుడైనట్లు చూసి దానవేంద్రులు వెనుదిరిగారు; వారి సంకల్పం భగ్నమై, అందరూ తారకుని వైపు పారిపోయారు।

Verse 156

तांश्च त्रस्तान्समालोक्य श्रुत्वा स चतुरो हतान् । सारथिं प्रेरयामास याहींद्रं लघु संगरे

వారిని భయపడినట్లు చూసి, నలుగురు హతులయ్యారని విని, దైత్యరాజు సారథిని ప్రేరేపించి—“యుద్ధంలో త్వరగా ఇంద్రుని వైపు నడుపు!” అని అన్నాడు।

Verse 157

तथेत्युक्त्वा स च प्रायात्तारके रथमास्थिते । सावलेपं च सक्रोधं सगर्वं सपराक्रमम्

“తథాస్తు” అని చెప్పి సారథి ముందుకు సాగెను; తారకుడు రథమారూఢుడయ్యెను. అతడు అహంకార, క్రోధ, గర్వాలతో నిండినవాడై పరాక్రమానికి ఉత్సుకుడై ఉన్నాడు।

Verse 158

साविष्कारं सधिक्कारं प्रयातो दानवेश्वरः । स युक्तं रथमास्थाय सहस्रेण गरुत्मताम्

దానవేశ్వరుడు తనను బహిరంగంగా ప్రదర్శిస్తూ, ధిక్కారాలు విసురుతూ ముందుకు సాగెను. యుక్త రథమారూఢుడై గరుడసమానమైన సహస్ర అశ్వాలతో బయలుదేరెను।

Verse 159

सर्वायुधपरिष्कारं सर्वास्त्रपरिरक्षितम् । त्रैलोक्यऋद्धिसंपन्नं कल्पांतांतकनादितम्

ఆ రథము సమస్త ఆయుధాలతో సుసజ్జితమై, సమస్త అస్త్రాలచే పరిరక్షితమై ఉండెను. త్రిలోక ఋద్ధితో సమృద్ధమై, కల్పాంత సంహారకుని గర్జనవలె నినదించెను।

Verse 160

सैन्येन महता युक्तो नादयन्विदिशो दिशः । सहस्राक्षश्च तं दृष्ट्वा त्यक्त्वा वाहनदंतिनम्

అతడు మహాసైన్యంతో కూడి, దిశలును విదిశలును నినదింపజేస్తూ ముందుకు సాగెను. అతనిని చూచి సహస్రాక్ష ఇంద్రుడు తన వాహనమైన ఐరావత గజాన్ని విడిచెను।

Verse 161

रथं मातलिना युक्तं तप्तहेमपरिष्कृतम् । चतुर्योजनविस्तीर्णं सिद्धसंघपरिष्कृतम्

మాతలిచే యుక్తమైన ఆ రథము తప్త స్వర్ణంతో అలంకృతమై ఉండెను. నాలుగు యోజనాల విస్తీర్ణముతో, సిద్ధసంఘములచే శోభింపబడి మహిమాన్వితమై నిలిచెను।

Verse 162

गंधर्वकिंनरोद्गीतमप्सरोनृत्यसंकुलम्

అది గంధర్వ-కిన్నరుల గీతాలతో మార్మోగి, అప్సరసుల నృత్యంతో నిండిపోయి ఉండెను।

Verse 163

सर्वायुधमहाबाधं महारत्नसमाचितम् । अध्यतिष्ठत्तं रथं च परिवार्य समंततः

సర్వాయుధాలతో భయంకరమై, మహారత్నాలతో అలంకృతమైన ఆ రథాన్ని చుట్టూరా పరివారము కాపాడగా, ఆయన దానిపై ఎక్కి స్థిరంగా నిలిచెను।

Verse 164

दांशिता लोकपालाश्च तसथुः सगरुडध्वजाः । ततश्चचाल वसुधा ववौ रूक्षो मरुद्गणैः

గరుడధ్వజాలతో లోకపాలులు సిద్ధంగా నిలిచిరి; అప్పుడు భూమి కంపించి, మరుద్గణాలతో కూడిన రూక్ష గాలి వీచెను।

Verse 165

चेलुश्च सागराः सप्त तथाऽनश्यद्रवेः प्रभा । ततो जज्वलुरस्त्राणि ततोऽकंपंत वाहनाः

ఏడు సముద్రాలు ఉప్పొంగెను, సూర్యుని ప్రభ క్షీణించెను; ఆపై అస్త్రాలు జ్వలించెను, ఆపై వాహనాలు కంపించెను।

Verse 166

ततः समस्तमुद्वृत्तं ततोदृस्यत तारकः । एकतस्तारको दैत्यः सुरसंघास्तथैकतः

అప్పుడు సమస్తం కల్లోలమైపోయెను; తదనంతరం తారకుడు దర్శనమిచ్చెను—ఒక వైపు దైత్య తారకుడు, మరొక వైపు దేవసంఘములు నిలిచిరి।

Verse 167

लोकावसाद मेकत्र लोकोद्धरणमेकतः । चराचराणि भूतानि भयविस्मयवंति च

ఒక వైపు లోకాల పతనం, మరొక వైపు లోకాల उद्धరణము మరియు పరిత్రాణము కనిపించెను. చరాచర సమస్త భూతములు భయవిస్మయములతో నిండిపోయెను.

Verse 168

प्रशशंसुः सुराः पार्थ तदा तस्मिन्समागमे

అప్పుడు, హే పార్థ, ఆ మహాసమాగమంలో దేవతలు స్తుతి-ప్రశంసలు అర్పించిరి.

Verse 169

अस्त्राणि तेजांसि धनानि योधा यशो बलं वीरपराक्रमाश्च । सत्त्वौजसान्यंग बभूवुरेषां देवासुराणां तपसः परं तु नः

వారి అస్త్రాలు, తేజస్సు, ధనం, యోధులు, యశస్సు, బలం, వీరపరాక్రమం—అలాగే సత్త్వమూ ఓజస్సూ ప్రకాశించెను; అయితే దేవాసురులందరికీ తపస్సే పరమోన్నత బలమై నిలిచెను.

Verse 170

अथाभिमुखमायांतं देवा विनतर्पवभिः । बाणैरनलकल्पाग्रार्विव्यधुस्तारकं प्रति

తారకుడు నేరుగా ఎదురుగా దూసుకొచ్చినప్పుడు, దేవతలు అతనిని బాణాలతో ఛేదించిరి—అగ్నిసమాన జ్వలించే అగ్రాలతో, వంగిన పర్వతశిఖరాలవలె కఠినమైనవిగా.

Verse 171

स तानचिंत्य दैत्येंद्रो देवबाणक्षतान्हृदि । बाणैर्व्योम दिशः पृथ्वीं पूरयामास दानवः

కాని ఆ దైత్యేంద్రుడు అచింత్యుడై నిలిచెను; దేవబాణాలతో హృదయంలో గాయపడినప్పటికీ, తన బాణవర్షంతో ఆకాశమును, దిక్కులను, భూమిని నింపివేసెను.

Verse 172

नारायणं च सप्तत्या नवत्या च हुताशनम् । दशभिर्मारुतं मूर्ध्नि यमं दशभिरेव च

ఆ దైత్యుడు నారాయణుని డెబ్బై బాణాలతో, హుతాశనుడైన అగ్నిని తొంభై బాణాలతో; మారుతుని శిరస్సులో పది బాణాలతో, యముని కూడా పది బాణాలతో ఛేదించాడు।

Verse 173

धनदं चैव सप्त्या वरुणं च तथाष्टभिः । विंशत्या निरृतिं दैत्यः पुनश्चाष्टभिरेव च

దైత్యుడు ధనదుడైన కుబేరుని ఏడు బాణాలతో, వరుణుని ఎనిమిది బాణాలతో; నిరృతిని ఇరవై బాణాలతో ఛేదించి, మరల ఎనిమిది బాణాలు కూడా సంధించాడు।

Verse 174

विव्याध पुनरेकैकं दशभिर्मर्मभेदिभिः । तथा च मातलिं दैत्यो विव्याध त्रिभिराशुगैः

మళ్లీ అతడు వారిలో ప్రతి ఒక్కరిని మర్మభేదకమైన పది పది బాణాలతో ఛేదించాడు; అలాగే దైత్యుడు మాతలిని మూడు వేగవంతమైన బాణాలతో కూడా గాయపరిచాడు।

Verse 175

गरुडं दशभिश्चैव महिषं नवभिस्तथा । पुनर्दैर्त्योऽथ देवानां तिलशो नतपर्वभिः

అతడు గరుడుని పది బాణాలతో, మహిషాన్ని తొమ్మిది బాణాలతో ఛేదించాడు; ఆపై దైత్యుడు పర్వతశిఖరాల ఢీకొట్టులాంటి బాణవర్షంతో దేవులను తిలతిలగా చీల్చివేశాడు।

Verse 176

चकार वर्मजालानि चिच्छेद च धनूंषि च । ततो विकवचा देवा विधनुष्काः प्रपीडिताः

అతడు కవచాల జాలాలను ఏర్పరచి, వారి ధనుస్సులను కూడా కోసివేశాడు; అప్పుడు దేవతలు కవచరహితులై, ధనుస్సులేని వారై తీవ్రంగా పీడింపబడ్డారు।

Verse 177

चापान्यन्यानि संगृह्य यावन्मुंचंति सायकान् । तावद्बाणं समाधाय कालानलसमप्रभम्

వారు ఇతర ధనుస్సులను పట్టుకొని యావత్తు శరాలను విడిచుచుండగా, అతడు కాలాగ్ని సమప్రభమైన ఒక బాణాన్ని ధనుస్సుపై సంధించాడు।

Verse 178

ताडयामास शक्रं स हृदि सोपि मुमोचह । ततोंऽतरिक्षमालोक्य दृष्ट्वा सूर्यशताकृती

అతడు శక్రుని (ఇంద్రుని) హృదయంలో తాకాడు; అతడూ తన అస్త్రాన్ని విడిచెను. ఆపై అంతరిక్షాన్ని చూచి, శతసూర్యసమ దీప్తమైన రూపాన్ని దర్శించాడు।

Verse 179

तार्क्ष्यविष्णू समाजघ्ने शराभ्यां तावमुह्यताम् । प्रेतनाथस्य वह्नेश्च वरुणस्य शितैः शरैः

అతడు తార్క్ష్యుడు (గరుడుడు) మరియు విష్ణువును ఇద్దరినీ రెండు శరాలతో ఏకకాలంలో తాకి, వారిద్దరినీ మోహింపజేశాడు. తరువాత ప్రేతనాథుడు (యముడు), అగ్ని, వరుణులను పదునైన శరాలతో వేధించాడు।

Verse 180

निरृतेश्चाकरोत्कार्यं भीतबीतं विमोहयन् । निरुच्छ्वासं समाहृत्य चक्रे बाणैः समीरणम्

అతడు నిరృతిని భయపెట్టి పూర్తిగా వ్యాకులుడిగా చేసి మోహింపజేశాడు; అలాగే శ్వాసను లోనికి లాగి, బాణవర్షంతో గాలినికూడా నిలిపివేశాడు।

Verse 181

ततः प्राप्य हरिः संज्ञां प्रोत्साह्य च दिशां पतीन् । बाणेन सारथेः कायाच्छिरोऽहार्षीत्सकुण्डलम्

అప్పుడు హరి సంజ్ఞను పొందీ దిక్పాలులను ప్రోత్సహించాడు; మరియు బాణంతో సారథి దేహం నుండి కుండలాలతో కూడిన శిరస్సును వేరు చేశాడు।

Verse 182

धूमकेतोर्ज्वलात्क्रुद्धस्तस्य च्छित्त्वा न्यपातयत् । दैत्यराजकिरीटयं च चिच्छेद वासवस्ततः

జ్వలిస్తున్న ధూమకేతువుపై క్రోధించిన వాసవుడు యుద్ధంలో అతనిని ఛేదించి నేలకూల్చెను; అనంతరం దైత్యరాజుని కిరీటమును కూడ చీల్చెను।

Verse 183

धनेशश्च धनुः क्रुद्धो बिभेदबहुधा शरैः । वायुश्चक्रे च तिलशो रथं वा क्षोणिकूबरम्

అప్పుడు క్రోధించిన ధనేశుడు తన బాణములతో ధనుస్సును అనేక భాగాలుగా విరిచెను; వాయుదేవుడు క్షోణికూబరుని రథమును తిలకణాలవలె చిదిమి వేసెను।

Verse 184

निरृतिस्तिलशो वर्ण चक्रे बाणैस्ततो रणे । कृत्वैतदतुलं कर्मतिष्ठतिष्ठेति चाब्रुवन्

ఆపై యుద్ధంలో బాణములతో నిరృతిని తిలతిలగా చిదిమివేశారు. ఈ అతుల కార్యం చేసి వారు—“నిలువు, నిలువు!” అని ఘోషించారు।

Verse 185

लिहंतः सृक्किणीं देवा वासुदेवादयस्तदा । दृष्ट्वा तत्कर्म देवानां तारकोऽतुलविक्रमः

అప్పుడు వాసుదేవాది దేవులు పెదవులు నాకుతూ దేవతల ఆ కార్యవైభవాన్ని చూచిరి; అతులవిక్రముడైన తారకుడును దానిని చూచెను।

Verse 186

मुमोच मुद्गरं भीमं सहस्राक्षाय संगरे । दृष्ट्वा मुद्गरमायांतमनिवार्यं रणाजिरे

అతడు సంగ్రామంలో సహస్రాక్షునిపై భయంకరమైన ముద్గరాన్ని విసిరెను. రణరంగంలో ఆ నిరోధించలేని ముద్గరం దూసుకొస్తుండగా చూచి…

Verse 187

रथादाप्लुत्य धरणीमगमत्पाकशासनः । मुद्गरोऽपि रथोपस्थे पपात परुषस्वनः

పాకశాసనుడు రథం నుండి దూకి భూమిపైకి దిగెను; కఠిన గర్జనతో ముద్గరమూ రథాసనంపై పడిపోయెను.

Verse 188

स रथं चूर्णयामास न ममार च मातलिः । गृहीत्वा पट्टिशं दैत्यो जधानोरसि केशवम्

అతడు రథాన్ని ధూళిగా చూర్ణం చేసెను, అయినా మాతలి మరణించలేదు; పట్టుిశం (యుద్ధకుఱ్ఱ) పట్టుకొని దైత్యుడు కేశవుని వక్షస్థలంపై కొట్టెను.

Verse 189

स्कन्धे गरुत्मतः सोऽपि निषसाद विचेतनः । खड्गेन राक्षसेन्द्रं च भित्त्वा भूमावपातयत्

అతడూ గరుడుని భుజంపై మూర్ఛించి కూలిపోయెను; ఆపై ఖడ్గంతో రాక్షసేంద్రుని చీల్చి భూమిపై పడవేసెను.

Verse 190

यमं च पातयामास भूमौ दैत्यो मुखे हतम् । वह्निं च भिंडिपालेन चक्रे हत्वा विचेतनम्

దైత్యుడు యముని ముఖంపై కొట్టి భూమిపై పడవేసెను; అలాగే భిణ్డిపాలం (భారీ జావెలిన్) తో అగ్నినీ కొట్టి మూర్ఛింపజేసెను.

Verse 191

वायुं पदा तदाक्षिप्य पातयामास भूतले । धनेशं तद्धनुष्कोट्या कुट्टयामास कोपनः

అతడు పాదంతో తన్ని వాయువును పక్కకు విసిరి భూమిపై పడవేసెను; కోపంతో ధనుస్సు మొనతో ధనేశుడు (కుబేరుడు)ను బలంగా కొట్టెను.

Verse 192

ततो देवनिकायानामेकैकं क्षणमात्रतः । तेषामेव जघानासौ शस्त्रैर्बालान्यथा गुरुः

అప్పుడు అతడు దేవసమూహాలను క్షణమాత్రంలో ఒక్కొక్కటిగా శస్త్రాలతో సంహరించాడు; గురువు బాలులను శాసించునట్లు।

Verse 193

लब्धसंज्ञस्ततो विष्णुश्चक्रं जग्राह दुर्धरम् । रानवेंद्रवसामेदोरुधिरेणाभिरंजितम्

తర్వాత సంజ్ఞ పొందిన విష్ణువు తన దుర్ధర్ష చక్రాన్ని గ్రహించాడు; అది దానవేంద్రుని వస, మేదస్సు, రుధిరంతో రంజితమై ఉండెను।

Verse 194

मुमोच दानवेंद्रस्य दृढं वक्षसि केशवः । पपात चक्रं दैत्यस्य पतितं भास्करद्युति

కేశవుడు దానవేంద్రుని దృఢ వక్షస్సుపై బలంగా చక్రాన్ని విసిరెను; దైత్యుడు పడగానే సూర్యకాంతివలె ప్రకాశించే అతని చక్రాస్త్రం నేలకూలెను।

Verse 195

व्यशीर्यताथ कायेऽस्य नीलोत्पलमिवाश्मनि । ततो वज्रं महेन्द्रोऽपि प्रमुमोचार्चितं चिरम्

అతని దేహం రాతిపై నలిగిన నీలకమలంలా చిద్రమైపోయెను. అప్పుడు మహేంద్రుడూ చిరకాలం ఆరాధితమైన వజ్రాన్ని విసిరెను।

Verse 196

तस्मिञ्जयाशा शक्रस्य दानवेन्द्राय संयुगे । तारकस्य च संप्राप्य शरीरं शौर्यशालिनः

దానవేంద్రునితో జరిగిన ఆ సమరంలో శక్రునికి విజయాశ కలిగెను; శౌర్యశాలియైన తారకుని శరీరమూ యుద్ధంలో ఆఘాతాన్ని పొందెను।

Verse 197

विशीर्यत विकीर्णार्चिः शतधा खण्डशो गतम् । ततो वायुरदीनात्मा वेगेन महता नदन्

అది శతధా ఖండాలై చెల్లాచెదురై, జ్వాలలు దిక్కులన్నీ వ్యాపించాయి. అప్పుడు అదీనాత్ముడైన వాయువు మహావేగంతో గర్జిస్తూ ముందుకు దూసుకెళ్లాడు.

Verse 198

ज्वलितज्वलनाभासमंकुशं प्रमुमोच ह । विशीर्णं तस्य तच्चांगे दृष्ट्वा वायुर्महारुषा

అగ్నివలె మండే అంకుశాన్ని అతడు విసిరాడు. అది వాయువు దేహంపై పగిలి చెల్లాచెదురైనదాన్ని చూసి వాయువు మహారోషంతో ఉప్పొంగాడు.

Verse 199

ततः शैलेन्द्रमुत्पाट्य पुष्पितद्रुमकंदरम् । चिक्षेप दानवेन्द्राय दशयोजनविस्तृतम्

తర్వాత పుష్పిత వృక్షాలతో నిండిన గుహలున్న పర్వతరాజును పెకిలించి, దశయోజన విస్తారమైన ఆ మహాగిరిని దానవేంద్రునిపై విసిరాడు.

Verse 200

महीधरं तमायांतं सस्मितं दैत्यपुंगवः । जग्राह वामहस्तेन बालः कन्दुकलीलया

ఆ పర్వతసమమైనది ముందుకు రాగానే, చిరునవ్వుతో దైత్యపుంగవుడైన ఆ దివ్య బాలుడు ఎడమచేతితో దానిని పిల్లవాడి బంతి ఆటలా పట్టుకున్నాడు.