Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 199

Devanagari script

ततः शैलेन्द्रमुत्पाट्य पुष्पितद्रुमकंदरम् । चिक्षेप दानवेन्द्राय दशयोजनविस्तृतम्

Transliteration

tataḥ śailendramutpāṭya puṣpitadrumakaṃdaram | cikṣepa dānavendrāya daśayojanavistṛtam

Translation

తర్వాత పుష్పిత వృక్షాలతో నిండిన గుహలున్న పర్వతరాజును పెకిలించి, దశయోజన విస్తారమైన ఆ మహాగిరిని దానవేంద్రునిపై విసిరాడు.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Discourse link)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (then)

• शैलेन्द्रम्: the mountain-king
• शैलेन्द्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—शैलानाम् इन्द्रः (king of mountains)

• उत्पाट्य: having uprooted
• उत्पाट्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: उत्-√पाट्/पट् (धातु) → उत्पाट्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive)

• पुष्पितद्रुमकन्दरम्: whose caves had flowering trees
• पुष्पितद्रुमकन्दरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुष्पित (कृदन्त, √पुष्प्) + द्रुम (प्रातिपदिक) + कन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—पुष्पिताः द्रुमाः यस्मिन् कन्दरे (having caves with flowering trees)

• चिक्षेप: threw
• चिक्षेप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √क्षिप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दानवेन्द्राय: to the lord of the Dānavas
• दानवेन्द्राय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन; समासः—दानवानाम् इन्द्रः

• दशयोजनविस्तृतम्: spread over ten yojanas
• दशयोजनविस्तृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश (संख्या) + योजन (प्रातिपदिक) + विस्तृत (कृदन्त, √स्तृ/विस्तृ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; द्विगुसमासः—दश योजनेन विस्तृतम् (ten-yojana wide)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa framing)

Tirtha Mahatmya

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: Vāyu uproots a vast mountain whose caves glow with flowering trees and creepers; the mountain is lifted overhead and hurled like a colossal projectile toward a Dānava king; petals and dust trail behind in a stormy arc.

Characters & Entities

• Vāyu (contextual)
• Dānava lord (Tāraka implied)
• Mountain (Śailendra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas portray cosmic-scale struggle to show that when dharma is at stake, even nature’s vast powers are drawn into the divine drama.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the “mountain” is part of the battle imagery, not a pilgrimage praise passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.