Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

यत्सारं सर्वलोकस्य वीर्यस्य तपसोऽपि च । तदैकादश रुद्रांश्च चकाराग्रेसरान्हरिः

Transliteration

yatsāraṃ sarvalokasya vīryasya tapaso'pi ca | tadaikādaśa rudrāṃśca cakārāgresarānhariḥ

Translation

సర్వలోకాల సారం, వీర్యసారం, తపస్సారమై ఉన్న దానినే ఆధారంగా హరి ఏకాదశ రుద్రాంశాలను అగ్రనాయకులుగా నియమించాడు.

Word by Word

• यत्: whatever/that which
• यत्: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• सारम्: essence
• सारम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• सर्वलोकस्य: of the entire world
• सर्वलोकस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘all the world’), पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• वीर्यस्य: of strength/valor
• वीर्यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• तपसः: of austerity
• तपसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (particle: ‘also/even’)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)

• तत्: that
• तत्: Karman (Object determiner/कर्म-निर्धारक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘रुद्रान्’ इत्यस्य निर्धारक

• एकादश: eleven
• एकादश: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एकादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-विशेषण (numeral adjective), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; ‘रुद्रान्’ इति विशेष्यस्य विशेषण

• रुद्रान्: Rudras
• रुद्रान्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction/particle)

• चकार: made/created
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• अग्रेसरान्: leaders/foremost
• अग्रेसरान्: Karman (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्र (प्रातिपदिक) + सर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अग्रे सरन्ति इति/अग्रे-सर), पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; ‘रुद्रान्’ इति विशेष्यस्य विशेषण

• हरिः: Hari (Viṣṇu)
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Narrator (Sūta/Lomaharṣaṇa) (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Viṣṇu (Hari) appoints the Eleven Rudra-portions as vanguard leaders; a radiant emergence of eleven fierce-yet-auspicious Rudra forms, each with distinct weapons and matted locks, forming the spearhead of the divine army.

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Rudra
• Ekādaśa Rudras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The safeguarding of the cosmos arises from the combined essence of tapas and vīrya, harmonized through divine cooperation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse highlights theological unity and cosmic governance.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; tapas is referenced as a spiritual power, not as a specific vow here.