
Sukta 2.3
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni
Triṣṭubh
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಪ್ರಜ್ವಲಿತನಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿರುವ ಹೋತೃನಾಗಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸಿಂಹಾಸನಾರೂಢನಾಗಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನು ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ. ಅವನ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ, ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಹವಿಯನ್ನು—ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಘೃತವನ್ನು—ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ; ಇದರಿಂದ ವಿಧಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು ಯಜಮಾನನಿಗೆ ಫಲಪ್ರದವಾಗುತ್ತದೆ.
Mantra 1
समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
ಸಮಿದ್ಧನಾದ ಅಗ್ನಿ ಪೃಥಿವಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಭುವನಗಳ ಎದುರು ಪ್ರತಿಮುಖವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ. ಪಾವಕ ಹೋತಾ, ಪ್ರದಿವನ, ಸುಮೇಧಾ—ದೇವನಾದ ಅರ್ಹನ್ ಅಗ್ನಿಯು ದೇವರನ್ನು ಯಜ್ಞದಿಂದ ಯಜಿಸಲಿ.
Mantra 2
नराशंसः प्रति धामान्यञ्जन्तिस्रो दिवः प्रति मह्ना स्वर्चिः । घृतप्रुषा मनसा हव्यमुन्दन्मूर्धन्यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥
ನರಾಶಂಸನು ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಸ್ವರ್ಚಿಃ ಆಗಿ, ಧಾಮಗಳನ್ನು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುತ್ತ, ತ್ರಿದಿವದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರತಿತೇಜದಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲಿ. ಘೃತಪ್ರುಷ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹವ್ಯವನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತ, ಯಜ್ಞದ ಮೂರ್ಧನ ಮೇಲೆ ದೇವರನ್ನು ಅಭಿಷೇಕ/ಅನುಲೇಪ ಮಾಡಲಿ.
Mantra 3
ईळितो अग्ने मनसा नो अर्हन्देवान्यक्षि मानुषात्पूर्वो अद्य । स आ वह मरुतां शर्धो अच्युतमिन्द्रं नरो बर्हिषदं यजध्वम् ॥
ಹೇ ಅಗ್ನೇ, ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಾಧಿತನಾದ, ಅರ್ಹನೇ—ಮಾನವನಿಂದ, ಪೂರ್ವದಂತೆ ಇಂದು ದೇವರನ್ನು ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಯಜಿಸು. ಇಲ್ಲಿ ಮರುತಗಳ ಅಚ್ಯುತ ಶರ್ಧವನ್ನು ಕರೆತರು; ಬರ್ಹಿಷದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾದ ಅಚಲನಾದ ಇಂದ್ರನನ್ನೂ ಕರೆತರು. ಹೇ ನರರೇ, ನೀವು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಸಂಪನ್ನಗೊಳಿಸಿರಿ.
Mantra 4
देव बर्हिर्वर्धमानं सुवीरं स्तीर्णं राये सुभरं वेद्यस्याम् । घृतेनाक्तं वसवः सीदतेदं विश्वे देवा आदित्या यज्ञियासः ॥
ಹೇ ದೇವರೇ, ಬರ್ಹಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ—ಸುವೀರ, ವೀರ್ಯಸಂಪನ್ನ; ರಾಯಿಗಾಗಿ ಹಾಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಈ ವೇದಿಯಲ್ಲಿ ಸುಭರ, ಸುವಹಕ. ಘೃತದಿಂದ ಅಭ್ಯಕ್ತವಾದ ಇದರಲ್ಲಿ—ಹೇ ವಸವೋ, ಇಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಿರಿ; ಹೇ ವಿಶ್ವದೇವರೇ, ಯಜ್ಞಾರ್ಹ ಆದಿತ್ಯರೇ, ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿರಿ.
Mantra 5
वि श्रयन्तामुर्विया हूयमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा नमोभिः । व्यचस्वतीर्वि प्रथन्तामजुर्या वर्णं पुनाना यशसं सुवीरम् ॥
ನಮಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿತವಾದ, ವಿಶಾಲತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ದೇವೀ ದ್ವಾರಗಳು—ಸುಪ್ರಾಯಣಾ—ವಿಶಾಲವಾಗಿ ತೆರೆಯಲಿ. ವ್ಯಚಸ್ವತೀ, ಅಜರ್ಯಾ—ಮುಕ್ತಾವಕಾಶದಿಂದ ತುಂಬಿ—ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ; ತಮ್ಮ ತೇಜಸ್ವಿ ವರ್ಣವನ್ನು ಪುನೀತಗೊಳಿಸುತ್ತ, ಯಶಸ್ಸನ್ನೂ ಸುವೀರತೆಯನ್ನೂ ತರುವಂತಾಗಲಿ.
Mantra 6
साध्वपांसि सनता न उक्षिते उषासानक्ता वय्येव रण्विते । तन्तुं ततं संवयन्ती समीची यज्ञस्य पेशः सुदुघे पयस्वती ॥
ಉಷಸ್ಸು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯು—ನಮ್ಮ ವೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಪುರಾತನ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತ, ಎರಡು ಪಕ್ಷಿಗಳಂತೆ ಆನಂದಿಸುವವು—ತಣಿದ ತಂತುವನ್ನು ಸಮ್ಮತಿಯಾಗಿ ಸೇರಿ ನೇಯುತ್ತವೆ; ಯಜ್ಞದ ರೂಪವನ್ನು (ಪೇಶಃ) ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ—ಎರಡು ಸುದುಘೆಗಳು, ಪೋಷಕ ಸಾರದಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣ.
Mantra 7
दैव्या होतारा प्रथमा विदुष्टर ऋजु यक्षतः समृचा वपुष्टरा । देवान्यजन्तावृतुथा समञ्जतो नाभा पृथिव्या अधि सानुषु त्रिषु ॥
ಎರಡು ದೈವ್ಯ ಹೋತಾರರು—ಮುಖ್ಯರು, ಹೆಚ್ಚು ಜ್ಞಾನಿಗಳು—ಋಚೆಯೊಂದಿಗೆ ಋಜುವಾಗಿ ಯಜನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಪೂರ್ಣರು. ಋತುಕ್ರಮವಾಗಿ ದೇವರಿಗೆ ಯಜಿಸುತ್ತ, ಅವರು ಭೂಮಿಯ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ, ಅವಳ ಮೂರು ಶಿಖರಗಳ ಮೇಲೆ, ಸಮ್ಮತಿಯಾಗಿ ಒಂದಾಗುತ್ತಾರೆ.
Mantra 8
सरस्वती साधयन्ती धियं न इळा देवी भारती विश्वतूर्तिः । तिस्रो देवीः स्वधया बर्हिरेदमच्छिद्रं पान्तु शरणं निषद्य ॥
ಸರಸ್ವತಿ—ನಮ್ಮ ಧಿಯನ್ನು (ಪ್ರೇರಿತ ಬುದ್ಧಿ) ಸಾಧಿಸುವವಳು; ಮತ್ತು ದೇವಿ ಇಳಾ; ವಿಶ್ವತೂರ್ತಿ (ಸರ್ವಸಾಧಕ ಗತಿ) ತರುವ ಭಾರತಿ—ಈ ಮೂರು ದೇವಿಯರು ಸ್ವಧೆಯಿಂದ, ಈ ಬರ್ಹಿ (ಪವಿತ್ರ ಹುಲ್ಲು) ಮೇಲೆ ಆಸನಗ್ರಹಿಸಿ, ನಮಗೆ ಅಚ್ಛಿದ್ರ ಶರಣವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲಿ.
Mantra 9
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥
ಪಿಶಂಗ (ತಾಮ್ರ-ಪ್ರಭ) ರೂಪವಂತನು, ಸುಭರ (ಸುಸಹನ) ಮತ್ತು ವಯೋಧಾ (ಜೀವನಶಕ್ತಿಗಳ ಧಾರಕ) ಆದ ವೀರನು ಜನ್ಮಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ—ಶ್ರುಷ್ಟೀ (ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ವಿಧೇಯ) ಮತ್ತು ದೇವಕಾಮ (ದೈವವನ್ನು ಬಯಸುವ)ವನು। ತ್ವಷ್ಟೃ ನಮ್ಮೊಳಗೆ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಿ, ನಮ್ಮ ನಾಭಿಕೇಂದ್ರವನ್ನು (ಅಂತರಂಗ ನಿರ್ಮಾಣಾಸನವನ್ನು) ವಿಶಾಲಗೊಳಿಸಲಿ; ನಂತರ ದೇವರ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುವ ಪಥವು ತೆರೆದು ಸಮೀಪಿಸಲಿ.
Mantra 10
वनस्पतिरवसृजन्नुप स्थादग्निर्हविः सूदयाति प्र धीभिः । त्रिधा समक्तं नयतु प्रजानन्देवेभ्यो दैव्यः शमितोप हव्यम् ॥
ವನಸ್ಪತಿ, ಅರ್ಪಣ-ಕಾಷ್ಠವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುತ್ತ, ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಿ; ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ನಮ್ಮ ಜಾಗೃತ ಧೀಗಳಿಂದ ಹವಿಯನ್ನು ಸುಪಾಕಗೊಳಿಸಲಿ। ತ್ರಿಧಾ ಸಮಕ್ತ (ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮಿಶ್ರಿತ) ಹವ್ಯವನ್ನು, ಯುಕ್ತಕ್ರಮವನ್ನು ಅರಿತ ದೈವ್ಯ ಶಮಿತೃ, ದೇವರ ಬಳಿಗೆ ನಡೆಸಲಿ.
Mantra 11
घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥
ಘೃತವು ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ; ಘೃತವೇ ಅವನ ಯೋನಿ (ಗರ್ಭಸ್ಥಾನ); ಘೃತದಲ್ಲಿ ಅವನು ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಮತ್ತು ಘೃತವೇ ಅವನ ಧಾಮ (ನಿವಾಸ)। ಅನುಸ್ವಧಮ (ಸ್ವಧಾ ಅನುಸಾರ, ಯುಕ್ತ ಆನಂದಕ್ರಮದಿಂದ) ವಹಿಸು; ಅದರಲ್ಲಿ ಮದಯಸ್ವ (ಪ್ರಸನ್ನೋನ್ಮತ್ತನಾಗು)। ಹೇ ವೃಷಭ (ಶಕ್ತಿವಂತ), ಸ್ವಾಹಾಕೃತ (ಸ್ವಾಹಾ ಮಾಡಿದ) ಹವ್ಯವನ್ನು ವಹಿಸು.
It presents Agni as the central priest of the sacrifice—kindled on earth, purifying the rite, calling the gods, and carrying offerings so the yajña succeeds.
Ghee is the classic fuel and offering for Agni; calling it his “womb” and “home” highlights that Agni is sustained by clarified intention and properly offered nourishment.
It portrays the sacrifice as a carefully woven cosmic order: time (day and night) and right action together “shape” the yajña, making it harmonious and effective.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.