Sukta 3
Sukta 2.3
Gṛtsamada (Bhārgava)
Triṣṭubh
இந்த ஸூக்தம், எரியூட்டப்பட்டு பூமியில் நிறுவப்பட்ட ஹோத்ராகிய அக்னியை—அனைத்து உலகங்களையும் நோக்கி நின்று தேவர்களை யாகத்திற்குக் கொண்டு வருபவனை—அரியணையில் அமர்த்துகிறது. அவனுடைய தூய்மைப்படுத்தும், ஒளிமிகு அறிவும், ஹவி—குறிப்பாக நெய்—ஏந்திச் செல்லும் பங்கும் போற்றப்படுகின்றன; இதனால் யாகவிதி முறையாக அமைந்து, யஜமானனுக்கு பலனளிக்கிறது.
In this hymn
Addressed to
Mantras
Mantra 1
समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
எரியூட்டப்பட்ட அக்னி பூமியில் நிறுவப்பட்டு, எல்லா புவனங்களையும் எதிர்நோக்கி நிற்கிறான். பாவக ஹோதா—ப்ரதிவः (முன்னோக்கிய விண்) உடையவன், சுமேதா (ஒளிமிகு அறிவு) கொண்டவன்—அந்த தேவன், அர்ஹன் அக்னி, தேவர்களை யஜனம் செய்யட்டும்.
Mantra 2
नराशंसः प्रति धामान्यञ्जन्तिस्रो दिवः प्रति मह्ना स्वर्चिः । घृतप्रुषा मनसा हव्यमुन्दन्मूर्धन्यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥
நராஶம்ஸன் தாமங்களைத் தீப்பற்றி எழச் செய்து, தன் ச்வர்சி (சுயத் தீப்தி) யால் மகிமையில் மூன்று விண்களையும் நோக்கி ஒளிர்வானாக. க்ருத-ப்ருஷ (நெய்-ஒளி துளிரும்) மனத்துடன் ஹவ்யத்தை ஊற்றிக் கொண்டு, யாகத்தின் மூர்தனில் தேவர்களை அபிஷேகம் செய்வானாக.
Mantra 3
ईळितो अग्ने मनसा नो अर्हन्देवान्यक्षि मानुषात्पूर्वो अद्य । स आ वह मरुतां शर्धो अच्युतमिन्द्रं नरो बर्हिषदं यजध्वम् ॥
அக்னியே! மனத்தால் போற்றப்பட்டவனே, அர்ஹன் (தகுதியுடையவன்) ஆகி—இன்றும், முன்புபோல், மனித-லோகத்திலிருந்து தேவர்களை யஜனம் செய். இங்கு மருதர்களின் அச்யுத (அசையாத) சர்த் (கூட்டம்) மற்றும் இந்திரனை—பர்ஹிஷ் (குசப் புல்) மீது அமர்ந்தவனாக—அழைத்து வா. நரர்களே! நீங்கள் யாகத்தை நிறைவேற்றுங்கள்.
Mantra 4
देव बर्हिर्वर्धमानं सुवीरं स्तीर्णं राये सुभरं वेद्यस्याम् । घृतेनाक्तं वसवः सीदतेदं विश्वे देवा आदित्या यज्ञियासः ॥
தேவர்களே! இந்த பர்ஹி (குசம்) வளர்ந்து கொண்டிருக்கிறது; சுவீரம் (வீரவலிமை நிறைந்தது), ராயே (செல்வம்/வளமை) பொருட்டு விரிக்கப்பட்டது; இந்த வேத்ய (வேதி-ஆசனம்) மீது சு-பரம் (நன்றாகத் தாங்கும், நன்மை தரும்) ஆக உள்ளது. நெய்யால் (க்ஷீர-நெய்/க்ருதம்) அபிஷேகிக்கப்பட்டது—வசுக்களே! இங்கே அமருங்கள்; விஸ்வே தேவாஃ, ஆதித்யர்களே—யாகத்திற்குத் தகுதியுடையோர்—ஆசனமெடுங்கள்.
Mantra 5
वि श्रयन्तामुर्विया हूयमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा नमोभिः । व्यचस्वतीर्वि प्रथन्तामजुर्या वर्णं पुनाना यशसं सुवीरम् ॥
நமஸ்களால் அழைக்கப்பட்ட—சுப்ராயணா (நல்ல வழிநடத்தும்) தெய்வீக வாசல்கள், தங்கள் உர்வியா (விரிந்த பரப்பு) முழுதும் விரிந்து திறக்கட்டும். அவை வ்யச்வதீஃ (விரிந்த வெளி நிறைந்தவை) ஆகப் பரவி, அஜுர்யா (முதுமையற்ற, அழிவற்ற) ஆக இருந்து—தங்கள் ஒளிமிகு வர்ணத்தைத் தூய்மைப்படுத்திக் கொண்டு—யசஸ் (புகழ்) மற்றும் சுவீரம் (வீரவலிமை) அளிக்கட்டும்.
Mantra 6
साध्वपांसि सनता न उक्षिते उषासानक्ता वय्येव रण्विते । तन्तुं ततं संवयन्ती समीची यज्ञस्य पेशः सुदुघे पयस्वती ॥
உஷஸும் ராத்திரியும்—எங்கள் வளர்ச்சிக்காகப் பழமையான செயல்களைச் சரியாக நிறைவேற்றுபவள்; இரு பறவைகள் போல இனிமை தருபவள்—இழுக்கப்பட்ட நூலை ஒற்றுமையுடன் சேர்த்து நெய்கின்றன. யாகத்தின் வடிவழகை அவை அமைக்கின்றன—இரு நன்கு பால் கறப்பவள், ஊட்டச் சாறால் நிரம்பியவள்.
Mantra 7
दैव्या होतारा प्रथमा विदुष्टर ऋजु यक्षतः समृचा वपुष्टरा । देवान्यजन्तावृतुथा समञ्जतो नाभा पृथिव्या अधि सानुषु त्रिषु ॥
இரு தெய்வ ஹோதர்கள்—முதன்மையும் மிக அறிந்தவர்களும்—ருசாவுடன் நேர்மையாக யஜனம் செய்கின்றனர்; வடிவில் மேலும் நிறைவுடையோர். பருவமுறைப்படி தேவர்களை யஜித்து, அவர்கள் பூமியின் நாபியில்—அவளது மூன்று உயர்ந்த மேடுகளில்—ஒற்றுமையுடன் இணைகின்றனர்.
Mantra 8
सरस्वती साधयन्ती धियं न इळा देवी भारती विश्वतूर्तिः । तिस्रो देवीः स्वधया बर्हिरेदमच्छिद्रं पान्तु शरणं निषद्य ॥
சரஸ்வதி—எங்கள் திய் (ஊக்கமூட்டும் அறிவு) நிறைவேற்றுபவள்; தேவியான இளா; மேலும் விஷ்வதூர்த்தி (அனைத்தையும் நிறைவேற்றும் இயக்கம்) உடைய தேவியான பாரதி—இந்த மூன்று தேவியரும் ஸ்வதயா (தம் தாங்கும் ஆற்றல்) கொண்டு இந்த பர்ஹி (யாகப் புல்) மீது அமர்ந்து, எங்களுக்காக இந்த முறிவில்லா சரணத்தை காக்கட்டும்.
Mantra 9
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥
பிசங்க (செம்மஞ்சள்) ஒளிவடிவன், நன்கு தாங்குபவன், உயிர்-வலிமைகளைத் தாங்குபவன்—அந்த வீரன் பிறக்கிறான்; கேட்பதில் பணிவானவன், தேவ-காமம் கொண்டவன். த்வஷ்டா எங்களுள் பிரஜையை விரிக்கட்டும்; எங்களுக்காக நாபி-மையம் (உள் உருவாக்கத்தின் ஆசனம்) விரிவடையட்டும்; அப்பொழுது தேவர்களை நோக்கும் பாதை நமக்கு அண்மித்து திறக்கட்டும்.
Mantra 10
वनस्पतिरवसृजन्नुप स्थादग्निर्हविः सूदयाति प्र धीभिः । त्रिधा समक्तं नयतु प्रजानन्देवेभ्यो दैव्यः शमितोप हव्यम् ॥
வனஸ்பதி (சமித்/அர்ப்பண-மரம்) விடுவித்து அருகில் வந்து நிற்கட்டும்; அக்கினி எங்கள் விழித்த திகளுடன் ஹவியைச் சமைக்கட்டும். முறை அறிந்த தெய்வீக ஶமித்ரு, மும்மடங்காக நன்கு கலந்த இந்த ஹவியை தேவர்களிடம் கொண்டு செல்லட்டும்—தேவர்களுக்கான ஹவி அருகே சேரட்டும்.
Mantra 11
घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥
நெய் கலக்கப்பட்டது; நெய்யே அவனுடைய யோனி; நெய்யில் அவன் நிலைபெற்றவன்; நெய்யே அவனுடைய தாமம். உன் ஸ்வதர்மத்திற்கேற்ப, உரிய ஆனந்தத்துடன் (ஹவியை) கொண்டு வா; அதில் மயங்கிப் பெருகு. வृषப-வலிமையனே, ஸ்வாஹா-கிருத ஹவியைச் சுமந்து செல்.
Inside Sukta 3
How it unfolds
- Where it opens
Agni is kindled and established in the earth, standing toward all worlds as the purifying Hotṛ.
- Development
Agni’s priestly capacity and luminous intelligence are praised; the hymn links cosmic order and ritual craftsmanship, showing how the rite is ‘shaped’ and made effective.
- Climax
The sacrificial power is concentrated in the ghee-fed fire: ghee as Agni’s womb, seat, and dwelling, making him the perfect bearer of offerings.
- Where it settles
A direct request: let Agni, strong as a bull, bring and enjoy the svāhā-made oblation, completing the exchange between worshipper and gods.
The deity: Agni
- Cosmic functionMediator between human and divine realms: he conveys oblations upward, brings the gods to the rite, and maintains ṛta (right order) through the sacrificial exchange.
- Inner significanceThe awakened flame of aspiration and discernment—an inner priest that purifies intention, concentrates mind, and translates human effort into spiritual offering.
The seer
- Gṛtsamada (Bhārgava)Bhṛgu lineage (Bhārgava); associated with the Gṛtsamada family of Mandala 2 · Principal seer of much of the Second Maṇḍala, celebrated for powerful Agni hymns that establish Agni as Hotṛ and as the ritual’s central mediator.
Famous verses
samiddho agnir nihitaḥ pṛthivyām
tantuṃ tataṃ saṃvayantī
ghṛtaṃ asya yoniḥ
Attributes of the deity
- Hotṛ (invoking priest)
- Pāvaka (purifier)
- Deva among devas; worthy (arhan)
- Messenger and carrier of oblations
- Ghee-nourished, radiant, intelligent
- Upholder of ṛta through yajña
Also by this seer
- Large portions of Rig Veda Maṇḍala 2 (notably many sūktas attributed to the Gṛtsamada family)
- Agni-centered hymns that articulate the Hotṛ function and the ghee-fed fire symbolism
- Hymnic formulations used as models for later śrauta-style invocations to Agni
The rite, step by step
- Prepare and tend the fire-place; kindle Agni with kindling and ghee so he is ‘samiddha’ (fully lit).
- Invite Agni as Hotṛ to face and encompass the worlds, and to summon the gods to the rite.
- Offer ghee/oblations with svāhā, requesting Agni to carry them and to purify the sacrifice.
- Maintain the fire with repeated offerings and recitation, affirming right order (ṛta) and ritual form (yajñasya peśaḥ).
- Conclude with a final ghee-oblation, asking Agni to bear the svāhā-made offering and grant increase/protection.
Offerings
- Ghṛta (ghee)
- Samidh (kindling sticks)
- Havis/oblations made with svāhā (general offering substance; later often including milk, grains, or soma in appropriate rites)
Frequently Asked Questions
It presents Agni as the central priest of the sacrifice—kindled on earth, purifying the rite, calling the gods, and carrying offerings so the yajña succeeds.
Ghee is the classic fuel and offering for Agni; calling it his “womb” and “home” highlights that Agni is sustained by clarified intention and properly offered nourishment.
It portrays the sacrifice as a carefully woven cosmic order: time (day and night) and right action together “shape” the yajña, making it harmonious and effective.
Ask anything about Sukta 3 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
