Opening the text

Sukta 2.3
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni
Triṣṭubh
এই সূক্তত জ্বালিত অগ্নিক পৃথিৱীত স্থাপিত হোতৃ ৰূপে সিংহাসনাসীন কৰা হৈছে—যি সকলো লোকৰ ফালে মুখ কৰি দেৱতাসকলক যজ্ঞলৈ আনে। তেওঁৰ শোধনকাৰী, দীপ্তিময় বুদ্ধি আৰু আহুতি—বিশেষকৈ ঘৃত—বহনকাৰী ভূমিকাৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে, যাতে বিধি সঠিকভাৱে গঠিত হয় আৰু যজমানৰ বাবে ফলপ্ৰসূ হয়।
Mantra 1
समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
সমিধিত অগ্নি পৃথিৱীত স্থাপিত হৈ সকলো ভুবনলৈ প্ৰত্যঙ্ (সম্মুখ) হৈ থিয় হয়। পাৱক হোতা—প্ৰদিবঃ (অগ্ৰ-দ্যুলোকৰ) সুমেধা—দেৱ, অৰ্হন অগ্নিয়ে দেৱসকলক যজতু (যজ্ঞে আৰাধনা কৰোক)।
Mantra 2
नराशंसः प्रति धामान्यञ्जन्तिस्रो दिवः प्रति मह्ना स्वर्चिः । घृतप्रुषा मनसा हव्यमुन्दन्मूर्धन्यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥
নৰাশংসঃ ধামসমূহ প্ৰতি অঞ্জন (উজ্জ্বল) কৰি, নিজৰ স্বৰ্চিঃ (নিজ জ্যোতি) লৈ মহিমাৰে ত্ৰি-দ্যু (তিন আকাশ) প্ৰতি দীপ্ত হওক। ঘৃত-প্ৰুষা (ঘৃত-জ্যোতিৰ টোপাল) মনসাৰে হব্য উন্দন (ঢালি) কৰি, যজ্ঞৰ মূৰ্ধনি (শিৰোভাগে) দেৱসকলক সমনক্তু (অভিষিক্ত/অনুলেপিত) কৰক।
Mantra 3
ईळितो अग्ने मनसा नो अर्हन्देवान्यक्षि मानुषात्पूर्वो अद्य । स आ वह मरुतां शर्धो अच्युतमिन्द्रं नरो बर्हिषदं यजध्वम् ॥
হে অগ্নি, মনৰে আৰাধিত, যোগ্য! আজি পূৰ্বৰ দৰে মানৱৰ পৰা দেৱতাসকলক যজ্ঞে আহ্বান কৰ। তুমি ইয়ালৈ আন মৰুতসকলৰ অচ্যুত শাৰ্দ্ধ, আৰু অচল ইন্দ্ৰক—যি বৰ্হিষত আসীন; হে নৰসকল, তোমালোক যজ্ঞ সম্পন্ন কৰা।
Mantra 4
देव बर्हिर्वर्धमानं सुवीरं स्तीर्णं राये सुभरं वेद्यस्याम् । घृतेनाक्तं वसवः सीदतेदं विश्वे देवा आदित्या यज्ञियासः ॥
হে দেৱসকল, বৰ্হিষ বৃদ্ধি পাইছে—সুবীৰ্য্যে সমৃদ্ধ, ৰায়ৰ বাবে বিস্তাৰিত, এই বেদীত সু-ভাৰ বহনকাৰী। ঘৃতৰে অভিষিক্ত এই ঠাইত বহা, হে বসুসকল; হে বিশ্বদেৱ, হে আদিত্যসকল—যজ্ঞযোগ্যসকল।
Mantra 5
वि श्रयन्तामुर्विया हूयमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा नमोभिः । व्यचस्वतीर्वि प्रथन्तामजुर्या वर्णं पुनाना यशसं सुवीरम् ॥
নমস্কাৰে আহ্বান কৰা দেৱী দ্বাৰাসকল উৰ্বীয় বিস্তাৰত বহলকৈ মেল খাওক—সুপ্ৰায়ণ, সুপথ-নেত্ৰী। সিহঁতে মুক্ত আকাশেৰে বিস্তাৰিত হওক, অজৰ; দীপ্ত বৰ্ণ শোধন কৰি, যশ আৰু সুবীৰ্য্য আনক।
Mantra 6
साध्वपांसि सनता न उक्षिते उषासानक्ता वय्येव रण्विते । तन्तुं ततं संवयन्ती समीची यज्ञस्य पेशः सुदुघे पयस्वती ॥
উষা আৰু ৰাত্ৰি—আমাৰ বৃদ্ধি হ’বলৈ সনাতন কৰ্মসমূহ সঠিকভাৱে সম্পন্ন কৰি—দুই পখীৰ দৰে মনোহৰভাৱে আনন্দিত হৈ, টানকৈ প্ৰসাৰিত তন্তু একসুৰে বুনি তোলে। যজ্ঞৰ ৰূপ (পেশঃ) গঢ়ি তোলে—দুগ্ধ দোহনত নিপুণ, পুষ্টিদায়ক ৰসত পৰিপূৰ্ণ দুয়ো।
Mantra 7
दैव्या होतारा प्रथमा विदुष्टर ऋजु यक्षतः समृचा वपुष्टरा । देवान्यजन्तावृतुथा समञ्जतो नाभा पृथिव्या अधि सानुषु त्रिषु ॥
দৈৱী দুজন হোতা—সৰ্বপ্ৰথম আৰু অধিক জ্ঞানী—ঋচাৰ সৈতে সোজাকৈ যজ্ঞ কৰে, ৰূপত অধিক নিখুঁত। ঋতু অনুসাৰে দেৱতাসকলক যজমান কৰি, পৃথিৱীৰ নাভিত—তিনিটা উচ্চ শিখৰত—সামঞ্জস্য স্থাপন কৰে।
Mantra 8
सरस्वती साधयन्ती धियं न इळा देवी भारती विश्वतूर्तिः । तिस्रो देवीः स्वधया बर्हिरेदमच्छिद्रं पान्तु शरणं निषद्य ॥
সৰস্বতী—আমাৰ ধী (প্ৰেৰিত চিন্তা) সিদ্ধ কৰা; আৰু ইলা দেবী, ভাৰতি—সৰ্বতূর্তি (সৰ্বদিশে পূৰ্ণতা আনে) —এই তিনিগৰাকী দেবী স্বধাৰ বলত এই বৰ্হি (পবিত্ৰ কুশ)ত আসন লৈ, আমাৰ বাবে অচ্ছিদ্ৰ শৰণ ৰক্ষা কৰক।
Mantra 9
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥
পিশঙ্গ-দীপ্ত ৰূপধাৰী, সু-ভাৰবহনকাৰী, জীৱনশক্তিৰ ধাৰক—শ্ৰৱণত অনুগত, দেৱকামনাৰে ভৰা বীৰ জন্ম লয়। ত্বষ্টৃয়ে আমাৰ মাজত প্ৰজাক বিস্তাৰ কৰক, আমাৰ নাভি-কেন্দ্ৰ (অন্তঃসৃষ্টি-আসন) বিস্তৃত কৰক; তেতিয়া দেৱলোকলৈ যোৱা পথ আমাৰ ওচৰলৈ আহক, উন্মুক্ত হওক।
Mantra 10
वनस्पतिरवसृजन्नुप स्थादग्निर्हविः सूदयाति प्र धीभिः । त्रिधा समक्तं नयतु प्रजानन्देवेभ्यो दैव्यः शमितोप हव्यम् ॥
বনস্পতিয়ে (অৰ্পণ-কাঠ) মুকলি কৰি ওচৰত থিয় হওক; আৰু অগ্নিয়ে আমাৰ জাগ্ৰত ধী-চিন্তাৰে হৱি সুসজ্জিত কৰক। ত্ৰিধা সু-মিশ্ৰিত হৱি, যথাবিধি জানি, দিৱ্য শমিতৃয়ে দেৱসকললৈ আগবঢ়াই নিয়ক।
Mantra 11
घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥
ঘৃত মিশ্ৰিত হৈছে; ঘৃতেই তাৰ যোনি; ঘৃতত স্থিত, আৰু ঘৃতেই তাৰ ধাম। স্বধা-অনুৰূপে (নিজ বিধিৰ আনন্দ অনুসৰি) আনি বহা, তাত মদিত হওক; হে বৃষভ-শক্তিমান, স্বাহাকৃত হৱি বহন কৰি লৈ যোৱা।
It presents Agni as the central priest of the sacrifice—kindled on earth, purifying the rite, calling the gods, and carrying offerings so the yajña succeeds.
Ghee is the classic fuel and offering for Agni; calling it his “womb” and “home” highlights that Agni is sustained by clarified intention and properly offered nourishment.
It portrays the sacrifice as a carefully woven cosmic order: time (day and night) and right action together “shape” the yajña, making it harmonious and effective.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.