Rig Veda 2.3.1: Mandala 2, Sukta 3, Mantra 1

Sukta 2.3

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥

Recitation with translationRig Veda 2.3.1

Transliteration

samíddho agnír níhitaḥ pṛthivyā́m pratyaṅ víśvāni bhúvanāny asthāt | hótā pāvakáḥ prá-divaḥ su-médhā devó devā́n yajatu agnír árhan ||

Translation

సమిద్ధుడైన అగ్ని భూమిలో స్థాపితుడై, సమస్త భువనాల వైపు ఎదురుగా నిలుస్తాడు. పావక హోతా—ప్రదివః (అగ్ర-స్వర్గ) కు చెందినవాడు, సుమేధా (దీప్త మేధస్సు) గలవాడు—ఆ దేవుడు, అర్హన్ అగ్ని, దేవులను యజించుగాక.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• समिद्धः: kindled, well-lit
• समिद्धः: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: सम्-इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘समिद्ध-’

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• निहितः: placed, set
• निहितः: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: नि-धा (धातु) → निहित (कृदन्त) अथवा प्रातिपदिक ‘निहित-’

• पृथिव्याम्: on/in the earth
• पृथिव्याम्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: पृथिवी- (प्रातिपदिक)

• प्रत्यङ्: facing toward (us), turned toward
• प्रत्यङ्: Kriyā-viśeṣaṇa (अस्थात् का विशेषण)
• Type: Adjective/Indeclinable (directional)
• Root: प्रति + अञ्च् (प्रातिपदिक ‘प्रत्यञ्च्/प्रत्यङ्’)

• विश्वानि: all
• विश्वानि: Karma
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• भुवनानि: beings/realms, worlds
• भुवनानि: Karma (विश्वानि का विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: भुवन- (प्रातिपदिक; √भू से)

• अस्थात्: stood, took his station
• अस्थात्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• होता: Hotṛ-priest, invoker
• होता: Kartā (अग्निः का पदनाम)
• Type: Noun
• Root: होतृ- (प्रातिपदिक; √हु ‘यज्/आह्वान’ से)

• पावकः: purifying, purifier
• पावकः: Kartā (होता/अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective/Noun
• Root: पावक- (प्रातिपदिक; √पू ‘शुद्धौ’ से)

• प्रदिवः: from the heaven/lofty sky
• प्रदिवः: Apādāna/Adhikaraṇa (उत्पत्तिस्थान/उच्चस्थान-सूचक षष्ठी)
• Type: Noun (genitive) / Adverbial genitive
• Root: प्र + दिव्/द्यौ- (प्रातिपदिक ‘दिव्/दिवः’)

• सुमेधाः: of good wisdom, wise
• सुमेधाः: Kartā (अग्निः/होता का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- + मेधा- (प्रातिपदिक)

• देवः: the god
• देवः: Kartā (अग्निः का पदनाम)
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• देवान्: the gods
• देवान्: Karma
• Type: Noun
• Root: देव- (प्रातिपदिक)

• यजतु: may he worship/sacrifice to
• यजतु: Kriyā
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)

• अग्निः: Agni
• अग्निः: Kartā (यजतु का कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• अर्हन्: worthy, deserving
• अर्हन्: Kartā (अग्निः का विशेषण)
• Type: Adjective/Participle
• Root: अर्ह् (धातु) → अर्हन्त् (कृदन्त/प्रातिपदिक)