Opening the text

Sukta 2.3
Gṛtsamada (Bhārgava)
Agni
Triṣṭubh
Is mantra mein Agni ko bulaya ja raha hai. Wo Hotar ban ke sabhi duniyon ke samne khada hota hai. Wo devtaon ko yagya tak le aata hai. Agni ki gyan wali jyoti ki tareef hai. Wo ghee le ke upar jaata hai. Isse yagya sahi se hota hai aur phal milta hai.
Mantra 1
समिद्धो अग्निर्निहितः पृथिव्यां प्रत्यङ्विश्वानि भुवनान्यस्थात् । होता पावकः प्रदिवः सुमेधा देवो देवान्यजत्वग्निरर्हन् ॥
Agni ko jalaya hai aur zameen mein rakha hai. Woh sab taraf dekh raha hai, saari duniya ki taraf. Woh pujari hai jo saaf karta hai. Uska dimaag chamakta hai. Woh bhagwan hai aur bhagwano ki puja karta hai. Yeh kaam uske liye sahi hai.
Mantra 2
नराशंसः प्रति धामान्यञ्जन्तिस्रो दिवः प्रति मह्ना स्वर्चिः । घृतप्रुषा मनसा हव्यमुन्दन्मूर्धन्यज्ञस्य समनक्तु देवान् ॥
Narashansa naam ka devta apni jagah par chamakta hai. Woh teen aasman ki taraf roshni failata hai. Uska mann ghee jaisa chamakta hai. Woh bhagwano ke liye upar se daal deta hai. Yagya ke upar bhagwan aate hain.
Mantra 3
ईळितो अग्ने मनसा नो अर्हन्देवान्यक्षि मानुषात्पूर्वो अद्य । स आ वह मरुतां शर्धो अच्युतमिन्द्रं नरो बर्हिषदं यजध्वम् ॥
Agni, hum tumhe mann se yaad karte hain. Tum is layak ho. Aaj bhi bhagwano ki puja karo, jaise pehle hoti thi. Maruton ke group ko lao, aur Indra ko bhi lao. Woh log ghaas par baith ke puja karein. Tum log bhi yagya poora karo.
Mantra 4
देव बर्हिर्वर्धमानं सुवीरं स्तीर्णं राये सुभरं वेद्यस्याम् । घृतेनाक्तं वसवः सीदतेदं विश्वे देवा आदित्या यज्ञियासः ॥
Devi devata, yeh kush aise bada raha hai jaise koi veer khada ho. Yeh yagya ke liye bichhaya gaya hai aur isme barkat hai. Ghee se tel diya gaya hai. Hey Vasu dev, aakar yahan baitho. Aaditya dev, tum sab bhi aao. Yeh sab yagya ke layak hain.
Mantra 5
वि श्रयन्तामुर्विया हूयमाना द्वारो देवीः सुप्रायणा नमोभिः । व्यचस्वतीर्वि प्रथन्तामजुर्या वर्णं पुनाना यशसं सुवीरम् ॥
Devi dwaar, tum log khul jao. Hum log tumhe bula rahe hain. Tum bahut wide ho aur raasta saaf dikhate ho. Tum kabhi purana nahi hote. Tum apna roop saaf rakhte ho. Tum logon ko naam dete ho aur takat dete ho.
Mantra 6
साध्वपांसि सनता न उक्षिते उषासानक्ता वय्येव रण्विते । तन्तुं ततं संवयन्ती समीची यज्ञस्य पेशः सुदुघे पयस्वती ॥
Usha aur Raatri, tum dono purana kaam kar rahi ho. Tum humare liye accha kar rahi ho. Jaise do chidiya udti hain, waise tum khush ho. Tum dhaaga aise buni ho jaise koi kapda buna jata hai. Yagya ka kaam tum karti ho. Tum doodh jaisa poshan deti ho.
Mantra 7
दैव्या होतारा प्रथमा विदुष्टर ऋजु यक्षतः समृचा वपुष्टरा । देवान्यजन्तावृतुथा समञ्जतो नाभा पृथिव्या अधि सानुषु त्रिषु ॥
Do Hotar dev hain jo sabse bade hain. Unhe sab pata hai. Woh seedha yagya karte hain aur unka roop perfect hai. Woh sahi samay par devtaon ko bhog lagate hain. Yeh sab dharti ke beech mein hota hai. Dharti ke teen bade sthan par yeh kaam hota hai.
Mantra 8
सरस्वती साधयन्ती धियं न इळा देवी भारती विश्वतूर्तिः । तिस्रो देवीः स्वधया बर्हिरेदमच्छिद्रं पान्तु शरणं निषद्य ॥
Saraswati humare dimag ko sahi kar deti hain. Ila devi aur Bharati devi bhi saath mein aati hain. Yeh teeno deviyan apni shakti se aati hain. Woh kush par baithti hain aur humare liye safe place banati hain. Koi bhi todega nahi.
Mantra 9
पिशङ्गरूपः सुभरो वयोधाः श्रुष्टी वीरो जायते देवकामः । प्रजां त्वष्टा वि ष्यतु नाभिमस्मे अथा देवानामप्येतु पाथः ॥
Bhagwan ka roop sunehra chamakdaar hai. Woh sab kuch sahan kar sakta hai aur zindagi ki taakat rakhta hai. Woh ek veer paida hua hai jo bhagwan ki sunta hai aur unse milna chahta hai. Tvashta bhagwan humari aulad ko faila de. Woh humare andar ek nayi shakti ka kendr bana de. Phir bhagwanon ka raasta khul jaye aur paas aajaye.
Mantra 10
वनस्पतिरवसृजन्नुप स्थादग्निर्हविः सूदयाति प्र धीभिः । त्रिधा समक्तं नयतु प्रजानन्देवेभ्यो दैव्यः शमितोप हव्यम् ॥
Ped-paudhe apni lakdi de ke paas khade ho jayein. Agni bhagwan humari soch ke saath yeh samagri taiyaar kare. Jo samajhdar hai woh teen tarah se mila hua samagri bhagwanon tak pahuncha de. Yeh daan bhagwan ke liye hai.
Mantra 11
घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमा वह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥
Ghee mila diya gaya hai. Ghee hi iska aasra hai aur ghee mein hi yeh basta hai. Apni marzi ke hisaab se samagri lao aur usme khush ho jao. Hey balwan, jaise bail hai, tum yeh samagri bhagwan tak pahunchao. Yeh 'swaha' ke saath kiya gaya hai.
It presents Agni as the central priest of the sacrifice—kindled on earth, purifying the rite, calling the gods, and carrying offerings so the yajña succeeds.
Ghee is the classic fuel and offering for Agni; calling it his “womb” and “home” highlights that Agni is sustained by clarified intention and properly offered nourishment.
It portrays the sacrifice as a carefully woven cosmic order: time (day and night) and right action together “shape” the yajña, making it harmonious and effective.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.