Opening the text

Sukta 1.62
Gautama (Gotamāsaḥ)
Indra (with Angiras lineage imagery)
Triṣṭubh
ఈ త్రిష్టుభ్ స్తోత్రం ఇంద్రునికి ఒక నైపుణ్యంగా నిర్మితమైన “కొత్త” బ్రహ్మన్ (పవిత్ర మంత్ర-రూపకల్పన)ను అర్పించి, ఆంగిరస సంప్రదాయ శైలిలో ఆయనను స్తుతిస్తుంది—ప్రేరిత వాక్కుకు సర్వత్ర వినబడే ప్రభువుగా, విజయశక్తికి అధిపతిగా. ఇందులో ఆంగిరస వంశీయ ప్రతిమలు దర్శనమిస్తాయి—ఋష్యోచిత స్తవం, ద్యావా-పృథివులను ధారించే విశ్వాధారం, మరియు ఇంద్రుని కాంతిమయ రథ-దళం—వల్ల ఉపాసకులకు సమ్యక్ మార్గదర్శనం, రక్షణ, అలాగే ఉషస్సుతో వచ్చే ప్రేరణ లభించేందుకు.
Mantra 1
प्र मन्महे शवसानाय शूषमाङ्गूषं गिर्वणसे अङ्गिरस्वत् । सुवृक्तिभिः स्तुवत ऋग्मियायार्चामार्कं नरे विश्रुताय ॥
బలవంతుని (శవసాన) కొరకు మా మనస్సును ముందుకు నడిపిస్తున్నాము; అంగిరస విధానంలో, స్తుతిప్రియుడైన గిర్వణ ప్రభువుకు శక్తిమయ అంగూషం (గానం) తీసుకొస్తాము. సువృక్తులతో ఋక్-గాయకుని స్తుతిస్తూ, విశ్రుతుడైన ఆ ‘నర’ కొరకు జ్వాలాసదృశ అర్కం (స్తుతి)ను పాడుతున్నాము—ఆత్మ తేజోమయ బలంలో లేచేందుకు.
Mantra 2
प्र वो महे महि नमो भरध्वमाङ्गूष्यं शवसानाय साम । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञा अर्चन्तो अङ्गिरसो गा अविन्दन् ॥
మహానునికి—ఆ మహిమావంతునికి—మీ మహా నమస్కారాన్ని ముందుకు తెచ్చండి; బలవంతునికి ప్రేరిత సామన్ (సామగీతం) అర్పించండి. దాని ద్వారానే మార్గజ్ఞులైన ప్రాచీన పితరులు, స్తుతిస్తూ ఉన్న అంగిరసులు, గోవులను—ప్రకాశకిరణాలను—కనుగొన్నారు.
Mantra 3
इन्द्रस्याङ्गिरसां चेष्टौ विदत्सरमा तनयाय धासिम् । बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः समुस्रियाभिर्वावशन्त नरः ॥
ఇంద్రుడు మరియు అంగిరసుల నియత అన్వేషణలో సరమా ఆత్మపుత్రునికి దాచబడిన ధాసి (సమృద్ధి/పోషణ)ను కనుగొంది. బృహస్పతి అడ్డంకి శిలను ఛేదించి, దీప్తిమంతమైన గోవులను పొందాడు; ప్రకాశించే జ్యోతులతో ఏకమైన మానవ అన్వేషకులు జాగరణధ్వనితో కేకలేశారు.
Mantra 4
स सुष्टुभा स स्तुभा सप्त विप्रैः स्वरेणाद्रिं स्वर्यो नवग्वैः । सरण्युभिः फलिगमिन्द्र शक्र वलं रवेण दरयो दशग्वैः ॥
అతడు—సు-స్తుతితో, స్తోత్రగానంతో—సప్త విప్రులతో కలిసి, వెలుగును తెచ్చే స్వరంతో, మరియు స్వర్యలోకాన్ని అన్వేషించే నవగ్వులతో—శిలను ఛేదించాడు. వేగవంతమైన శక్తులతో, హే శక్ర ఇంద్రా, నీవు రవేణ (ఘోషతో) వలాన్ని చీల్చి పడేశావు—దశగ్వులతో కలిసి.
Mantra 5
गृणानो अङ्गिरोभिर्दस्म वि वरुषसा सूर्येण गोभिरन्धः । वि भूम्या अप्रथय इन्द्र सानु दिवो रज उपरमस्तभायः ॥
అంగిరసులతో కలిసి స్తుతి గానము చేస్తూ, ఓ అద్భుతకర్త (దస్మ), నీవు ఉషస్సు, సూర్యుడు, మరియు ప్రకాశ-గోవులు (గోభిః) ద్వారా అంధకారాన్ని విప్పి తొలగించావు. ఓ ఇంద్రా, నీవు భూమి నుండి శిఖరాన్ని విస్తరింపజేసి, దివః-రజస్ యొక్క పై లోకాన్ని దృఢంగా స్థాపించావు.
Mantra 6
तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दंसः । उपह्वरे यदुपरा अपिन्वन्मध्वर्णसो नद्यश्चतस्रः ॥
ఇదే నిజంగా అతని అత్యంత ప్రత్యక్షమైన కార్యం; ఇదే అద్భుతకర్త (దస్మ) యొక్క అత్యంత మనోహరమైన సిద్ధి (దంస)—సమీప గహ్వరంలో, పై శక్తులు (ఉపరా) ఉప్పొంగినప్పుడు, మధుధారలతో నాలుగు నదులు నిండుగా ప్రవహించాయి.
Mantra 7
द्विता वि वव्रे सनजा सनीळे अयास्यः स्तवमानेभिरर्कैः । भगो न मेने परमे व्योमन्नधारयद्रोदसी सुदंसाः ॥
రెండుసార్లు అతడు విప్పాడు—సనాతన-జన్ముడు, అదే నివాసంలో—అయాస్యుడు స్తుతి-అర్కముల (అర్కైః) ద్వారా. భగుని వలె అతడు పరమ వ్యోమంలో ఆసనం గ్రహించాడు; తన శుభ-ప్రభుత్వం (సుదంసా) చేత రెండు లోకములు—రోదసీ—ను ధారించాడు.
Mantra 8
सनाद्दिवं परि भूमा विरूपे पुनर्भुवा युवती स्वेभिरेवैः । कृष्णेभिरक्तोषा रुशद्भिर्वपुर्भिरा चरतो अन्यान्या ॥
సనాతన కాలం నుంచే ద్యౌ మరియు పృథివి—విభిన్న రూపాలైన రెండూ—మళ్లీ మళ్లీ నూతనమవుతుంటాయి; ఆ ఇద్దరు యువతులు తమ తమ స్వభావప్రేరణలతో సంచరిస్తారు. రాత్రి, కృష్ణతతో అభ్యక్తమై; ఉషా, ప్రకాశించే (రుశద్) వపువులతో—ఒకటి మరొకటి వెనుక వెనుక సాగుతాయి.
Mantra 9
सनेमि सख्यं स्वपस्यमानः सूनुर्दाधार शवसा सुदंसाः । आमासु चिद्दधिषे पक्वमन्तः पयः कृष्णासु रुशद्रोहिणीषु ॥
సఖ్యతను కోరుతూ, సుకార్యనైపుణ్యంతో కృషి చేస్తూ, ఆ పుత్రుడు బలంతో తన సుందరాధిపత్యాన్ని ధారించాడు. ముడిలోనూ నీవు పక్వాన్ని అంతరంలో నిలుపుతావు; కృష్ణ మరియు రుశద్-రోహిణీ రూపాల మధ్య వెలుగుని పాలు ప్రకాశిస్తాయి.
Mantra 10
सनात्सनीळा अवनीरवाता व्रता रक्षन्ते अमृताः सहोभिः । पुरू सहस्रा जनयो न पत्नीर्दुवस्यन्ति स्वसारो अह्रयाणम् ॥
సనాతన కాలం నుంచే, ఒకే సామూహిక నివాసంలో, అమృత (అమర) శక్తులు—అచల, అవాత (గాలిచే కదలనివి)—తమ సహోబలంతో వ్రతాలను కాపాడుతాయి. వేల వేల జననులు, భార్యలవలె, సోదరీలవలె, అహ్రయాణ (అలసటలేని) ఏకునికి సేవచేస్తారు.
Mantra 11
सनायुवो नमसा नव्यो अर्कैर्वसूयवो मतयो दस्म दद्रुः । पतिं न पत्नीरुशतीरुशन्तं स्पृशन्ति त्वा शवसावन्मनीषाः ॥
ప్రాచీనుడవు, నిత్యయౌవనుడవు; నమస్కారంతోను, నూతన అర్కాలు (స్తుతులు)తోను, వసు (సంపద) కోరే మతులు, ఓ దస్మ (అద్భుతకర్మి), నీ వైపు పరుగెత్తుతాయి. ఉత్సుకమైన భార్యలు తమ ప్రియ పతిని స్పృశించునట్లు, అలాగే బలవంతుడా (శవసావన్), కోరికతో నిండిన మనీషలు (ప్రేరిత బుద్ధులు) నిన్ను స్పృశిస్తాయి.
Mantra 12
सनादेव तव रायो गभस्तौ न क्षीयन्ते नोप दस्यन्ति दस्म । द्युमाँ असि क्रतुमाँ इन्द्र धीरः शिक्षा शचीवस्तव नः शचीभिः ॥
పూర్వకాలం నుంచే, నీ రాయః/వసువులు (సంపదలు) నీ గభస్తి (చేతిపట్టు/పట్టులో), ఓ దస్మ, క్షీణించవు; తగ్గిపోవు. నీవు ద్యుమాన్ (దీప్తిమంతుడు), క్రతుమాన్ (సంకల్పశక్తి గలవాడు), ఓ ఇంద్ర, ధీరుడు (స్థిరబుద్ధి); శచీవన్, నీ శచులు (ప్రభావకర శక్తులు) ద్వారా మాకు బోధించు.
Mantra 13
सनायते गोतम इन्द्र नव्यमतक्षद्ब्रह्म हरियोजनाय । सुनीथाय नः शवसान नोधाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
నిత్యమవుతున్న ఆ ప్రవాహార్థం, గోతముడు, ఓ ఇంద్రా, నీకోసం నవ్య (నూతనరూపక) బ్రహ్మ (మంత్రవాక్యాన్ని) నిర్మించాడు—హరి-యోజనాయ (నీ హరి అశ్వాలను యోకించుటకు). మా సునీథం (సుమార్గనేతృత్వం) కోసం, బలసంపన్నుడైన నోధాః ఉదయాన్నే శీఘ్రంగా రానుగాక—ధియా-వసు (ప్రేరిత ధీ యొక్క ధనంతో) సమృద్ధిగా.
It is a hymn of praise to Indra that presents the poet’s speech as a carefully crafted offering, while asking Indra for strength, protection, and right guidance—especially at dawn.
The hymn aligns its praise with the revered Angirasa seer-tradition, suggesting that inspired speech and seerly “crafting” of mantra is itself a power that draws Indra and opens higher vision.
It means the seer consciously composes a fresh, potent sacred formulation (brahman/mantra) to ‘yoke’ Indra’s power—inviting the deity to arrive and act effectively for the worshippers.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.