Sukta 62

Mantra 1

प्र मन्महे शवसानाय शूषमाङ्गूषं गिर्वणसे अङ्गिरस्वत् । सुवृक्तिभिः स्तुवत ऋग्मियायार्चामार्कं नरे विश्रुताय ॥

आम्ही बलवान् (शवसान) याच्यासाठी मन पुढे नेतो; अङ्गिरस-रीतीने स्तुतीप्रिय गिर्वण प्रभूसाठी शक्तिमय अङ्गूष (गान) आणतो. सु-विणलेल्या स्तोत्रांनी ऋचांचा गायक स्तवित, आम्ही विश्रुत त्या ‘नर’साठी ज्वालासदृश अर्क (स्तुती) गातो—आत्मा तेजोमय बळात उन्नत व्हावा म्हणून.

Mantra 2

प्र वो महे महि नमो भरध्वमाङ्गूष्यं शवसानाय साम । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञा अर्चन्तो अङ्गिरसो गा अविन्दन् ॥

महानासाठी—त्या महिमामयासाठी—तुमचा महान नमस्कार पुढे आणा; पराक्रमीसाठी प्रेरित साम-गीत अर्पण करा. त्याच्याच बळावर मार्ग-ज्ञ प्राचीन पितर, स्तुती करत असलेले अङ्गिरस, गायींना—प्रकाशकिरणांना—सापडले.

Mantra 3

इन्द्रस्याङ्गिरसां चेष्टौ विदत्सरमा तनयाय धासिम् । बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः समुस्रियाभिर्वावशन्त नरः ॥

इंद्र व अङ्गिरसांच्या नियत साधना-शोधात सरमेने आत्म्याच्या पुत्रासाठी लपलेली धासि (समृद्धी/पोषण) शोधून काढली. बृहस्पतीने अडथळ्याची शिला फोडली आणि तेजस्वी गायी मिळवल्या; झळाळत्या प्रकाशांशी एकरूप झालेले मानवी साधक जागरणाच्या गर्जनेने हाक देऊ लागले.

Mantra 4

स सुष्टुभा स स्तुभा सप्त विप्रैः स्वरेणाद्रिं स्वर्यो नवग्वैः । सरण्युभिः फलिगमिन्द्र शक्र वलं रवेण दरयो दशग्वैः ॥

तो—सु-स्तुतीने, स्तोत्र-गानाने—सप्त विप्रांसह, प्रकाश आणणाऱ्या स्वराने, आणि स्वर्ग्य लोक शोधणाऱ्या नवग्वांसह—शिला भेदतो. वेगवान शक्तींनी, हे शक्र इंद्रा, तू रवेण (घोषाने) वलाला चिरडून टाकलेस—दशग्वांसह.

Mantra 5

गृणानो अङ्गिरोभिर्दस्म वि वरुषसा सूर्येण गोभिरन्धः । वि भूम्या अप्रथय इन्द्र सानु दिवो रज उपरमस्तभायः ॥

अंगिरसांसह स्तुती गात, हे अद्भुत-कर्त्या (दस्म), तू उषा, सूर्य आणि प्रकाश-गायींनी (गोभिः) अंधार उघडून दूर केला. हे इंद्रा, तू पृथ्वीपासून शिखर-प्रदेश विस्तारला; दिवः-रजसाचा वरचा लोक दृढपणे स्थिर केला.

Mantra 6

तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दंसः । उपह्वरे यदुपरा अपिन्वन्मध्वर्णसो नद्यश्चतस्रः ॥

हेच खरे त्याचे सर्वाधिक प्रत्यक्ष कर्म; हीच त्या अद्भुत-कर्त्या (दस्म)ची सर्वात रम्य सिद्धी (दंस) आहे—जवळच्या गुहेत/खोऱ्यात, जेव्हा वरच्या शक्ती (उपरा) फुगून उसळल्या, तेव्हा मधुरस-धारा असलेल्या चार नद्या परिपूर्णपणे वाहू लागल्या.

Mantra 7

द्विता वि वव्रे सनजा सनीळे अयास्यः स्तवमानेभिरर्कैः । भगो न मेने परमे व्योमन्नधारयद्रोदसी सुदंसाः ॥

दोनदा त्याने उलगडले—सनातन-जन्मा, त्याच निवासात—अयास्याने स्तुतीच्या अर्कांनी (अर्कैः) गात असता। भगासारखा तो परम व्योमात आसनस्थ झाला; आपल्या शुभ-प्रभुत्वाने (सुदंसा) त्याने दोन लोक—रोदसी—धारण केले.

Mantra 8

सनाद्दिवं परि भूमा विरूपे पुनर्भुवा युवती स्वेभिरेवैः । कृष्णेभिरक्तोषा रुशद्भिर्वपुर्भिरा चरतो अन्यान्या ॥

सनातन काळापासून द्यौ आणि पृथ्वी—भिन्न-भिन्न रूपांनी युक्त—पुन्हा पुन्हा नव्य होत राहतात; त्या दोन युवती आपल्या-आपल्या स्वभावगत प्रेरणांनी चालतात. रात्रि, कृष्णतेने अभ्यक्त, आणि उषा, रुशद् (दीप्त) वपुंनी युक्त—एकमेकींच्या पाठोपाठ चालत राहतात.

Mantra 9

सनेमि सख्यं स्वपस्यमानः सूनुर्दाधार शवसा सुदंसाः । आमासु चिद्दधिषे पक्वमन्तः पयः कृष्णासु रुशद्रोहिणीषु ॥

सख्य शोधीत, सुकार्य-कुशल होऊन, पुत्राने बळाने आपले सुंदर अधिपत्य धारण केले. कच्च्यातही तू पिकलेले आत ठेवतोस; कृष्ण आणि रुशद्-रोहिणी रूपांच्या मध्ये प्रकाशाचे दूध झळाळून उठते.

Mantra 10

सनात्सनीळा अवनीरवाता व्रता रक्षन्ते अमृताः सहोभिः । पुरू सहस्रा जनयो न पत्नीर्दुवस्यन्ति स्वसारो अह्रयाणम् ॥

सनातन काळापासून, एकाच सामायिक निवासात, अमृत (अमर) शक्ती—अचल, अवात—आपल्या सहोबलाने व्रतांचे रक्षण करतात. सहस्रों-हजारों जनन्या, पत्नींसारख्या, भगिनींसारख्या, अह्रयाण (अथक) एकाची सेवा करीत राहतात.

Mantra 11

सनायुवो नमसा नव्यो अर्कैर्वसूयवो मतयो दस्म दद्रुः । पतिं न पत्नीरुशतीरुशन्तं स्पृशन्ति त्वा शवसावन्मनीषाः ॥

सनातन आणि सदैव तरुण, नमस्कारासह व नव्या अर्कांनी (स्तुतिगीतांनी), वसु (समृद्धी) इच्छिणाऱ्या मती, हे दस्म (अद्भुत-कर्मी), तुझ्याकडे धाव घेतात. जशा उत्कट पत्नी आपल्या प्रिय पतीला स्पर्श करतात, तशाच बलवान (शवसावन्) तुझ्या कडे कामनायुक्त मनीषा (प्रेरित बुद्धी) पोहोचून तुला स्पर्श करतात.

Mantra 12

सनादेव तव रायो गभस्तौ न क्षीयन्ते नोप दस्यन्ति दस्म । द्युमाँ असि क्रतुमाँ इन्द्र धीरः शिक्षा शचीवस्तव नः शचीभिः ॥

प्राचीन काळापासूनच, तुझे रायः/वसु (धन-समृद्धी) तुझ्या गभस्तीत (हस्तपकडीत), हे दस्म, क्षीण होत नाहीत; कमी पडत नाहीत. तू द्युमान् (दीप्तिमान), क्रतुमान् (संकल्पशक्तियुक्त), हे इन्द्र, धीर (स्थिरबुद्धी) आहेस; शचीवन्, तुझ्या शचींनी (प्रभावी शक्तींनी) आम्हाला शिक्षण दे.

Mantra 13

सनायते गोतम इन्द्र नव्यमतक्षद्ब्रह्म हरियोजनाय । सुनीथाय नः शवसान नोधाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥

सनातन होत जाणाऱ्या प्रवाहासाठी, गोतमाने, हे इन्द्रा, तुझ्यासाठी नव्य (नव-रचनेचे) ब्रह्म (मंत्र-वचन) घडविले आहे—हरि-योजनासाठी (तुझे हरि अश्व जुंपण्यासाठी). आमच्या सुनीथासाठी (सुपथ-नेतृत्वासाठी), बलवान नो॒धाः पहाटे त्वरेने यावा—धिया-वसु (प्रेरित धियेचे धन) यांनी समृद्ध होऊन.