Sukta 62
Sukta 1.62
Gautama (Gotamāsaḥ)
Indra (with Angiras lineage imagery)
Triṣṭubh
এই ত্ৰিষ্টুভ্ স্তোত্ৰত ইন্দ্ৰলৈ এক সুগঠিত “নতুন” ব্ৰহ্মন (পবিত্ৰ মন্ত্র-ৰচনা) নিবেদন কৰা হৈছে আৰু অঙ্গিৰস ধাৰাত তেওঁক স্তুতি কৰা হৈছে—প্ৰেৰিত বাক্শক্তিৰ বহুল-শ্ৰুত অধিপতি আৰু বিজয়ী বলৰ স্বামী ৰূপে। ইয়াত অঙ্গিৰস-বংশীয় চিত্ৰকল্প উত্থাপিত—ঋষিসুলভ স্তুতি, দ্যৌ-প্ৰিথিৱীৰ কসমিক ধাৰণ, আৰু ইন্দ্ৰৰ দীপ্তিমান ৰথ-দল—যাৰ দ্বাৰা উপাসকসকলৰ বাবে সঠিক পথ-নিৰ্দেশ, ৰক্ষা, আৰু উষা-বাহিত প্ৰেৰণা নিশ্চিত কৰা হয়।
Mantras
Mantra 1
प्र मन्महे शवसानाय शूषमाङ्गूषं गिर्वणसे अङ्गिरस्वत् । सुवृक्तिभिः स्तुवत ऋग्मियायार्चामार्कं नरे विश्रुताय ॥
আমি মন আগবঢ়াওঁ শক্তিমানজনৰ প্ৰতি; অঙ্গিৰস-ৰীতিত গিৰ্বণস—স্তোত্ৰ-প্ৰিয় প্ৰভুৰ বাবে বলৱন্ত গীত-ধ্বনি আনো। সু-বোনা স্তোত্ৰেৰে ঋক-গায়কক প্ৰশংসা কৰি, বহুশ্ৰুত নৰৰ বাবে অগ্নিসদৃশ আৰ্ক-স্তৱ গাইছোঁ—যাতে আত্মা দীপ্ত বললৈ উত্তোলিত হয়।
Mantra 2
प्र वो महे महि नमो भरध्वमाङ्गूष्यं शवसानाय साम । येना नः पूर्वे पितरः पदज्ञा अर्चन्तो अङ्गिरसो गा अविन्दन् ॥
মহান মহিমাৰ প্ৰতি তোমালোক আগবঢ়োৱা মহৎ নমস্কাৰ—বলৱানজনৰ বাবে অন্তঃপ্ৰেৰিত সাম-গীত। যাৰ দ্বাৰা পথ-জনা প্ৰাচীন পিতৃসকল, অঙ্গিৰসসকলে স্তৱ কৰি, গাভীসমূহ (জ্ঞানৰ ৰশ্মি) বিচাৰি উলিয়াইছিল।
Mantra 3
इन्द्रस्याङ्गिरसां चेष्टौ विदत्सरमा तनयाय धासिम् । बृहस्पतिर्भिनदद्रिं विदद्गाः समुस्रियाभिर्वावशन्त नरः ॥
ইন্দ্ৰ আৰু অঙ্গিৰসসকলৰ নিৰ্ধাৰিত অনুসন্ধানত সৰমাই আত্মাৰ সন্তানৰ বাবে গোপন ধন-সমৃদ্ধি আৱিষ্কাৰ কৰিলে। বৃহস্পতিয়ে বাধাৰ শিলাখণ্ড ভাঙি উজ্জ্বল গাভীসমূহ বিচাৰি পালে; দীপ্ত আলোকৰ সৈতে একত্ৰ হোৱা মানৱ অনুসন্ধানীসকলে জাগৰণৰ ধ্বনি তুলিলে।
Mantra 4
स सुष्टुभा स स्तुभा सप्त विप्रैः स्वरेणाद्रिं स्वर्यो नवग्वैः । सरण्युभिः फलिगमिन्द्र शक्र वलं रवेण दरयो दशग्वैः ॥
সেইজন—সু-স্তুভ স্তোত্ৰে, স্তুভ গীতে—সাতজন বিপ্ৰ ঋষিৰ সৈতে, আলোক-আনয়নকাৰী স্বৰে, আৰু দীপ্ত লোক-অন্বেষী নবগ্বসকলৰ সৈতে শিলাখণ্ড ভাঙিলে। দ্ৰুতগামী শক্তিসমূহৰ সৈতে, হে শক্র ইন্দ্ৰ, তুমি ৰৱ-ধ্বনিয়ে দশগ্বসকলৰ সৈতে বালক চুৰমাৰ কৰিলা।
Mantra 5
गृणानो अङ्गिरोभिर्दस्म वि वरुषसा सूर्येण गोभिरन्धः । वि भूम्या अप्रथय इन्द्र सानु दिवो रज उपरमस्तभायः ॥
অঙ্গিৰসসকলৰ সৈতে স্তৱ গাই, হে দস্ম (অদ্ভুত-কর্মকাৰী) ইন্দ্ৰ! উষা, সূৰ্য আৰু জ্যোতিৰ গোৱে (গো-ৰূপ আলোক) দ্বাৰা তুমি অন্ধকাৰ মেলি দিলে। ভূমিৰ পৰা তুমি শিখৰ (সানু) বিস্তাৰ কৰিলা, হে ইন্দ্ৰ; দ্যৌৰ ৰজসৰ ওপৰ ভাগ—উচ্চ লোক—তুমি দৃঢ়ভাৱে স্থাপন কৰিলা।
Mantra 6
तदु प्रयक्षतममस्य कर्म दस्मस्य चारुतममस्ति दंसः । उपह्वरे यदुपरा अपिन्वन्मध्वर्णसो नद्यश्चतस्रः ॥
এইটো সঁচাকৈ তেওঁৰ কৰ্মসমূহৰ ভিতৰত আটাইতকৈ প্ৰকাশমান; দস্ম (অদ্ভুত-কর্মকাৰী) জনাৰ এইটো আটাইতকৈ মনোহৰ দংশ (কুশলতা/প্ৰভাৱ)। উপহ্বৰে—নিকট খাঁজত—যেতিয়া ওপৰৰ শক্তিসমূহ (উপৰা) ফুলিল, তেতিয়া মধুৰ বৰ্ণৰ স্ৰোত থকা চাৰিখন নদী পূৰ্ণভাৱে বব লাগিল।
Mantra 7
द्विता वि वव्रे सनजा सनीळे अयास्यः स्तवमानेभिरर्कैः । भगो न मेने परमे व्योमन्नधारयद्रोदसी सुदंसाः ॥
দ্বিবাৰ তেওঁ মেলি ধৰিলে—সনাজা (প্ৰাচীনজন্মা), একে নীড়ত—আয়াস্য স্তৱ গোৱা অর্কসমূহেৰে। ভগাৰ দৰে তেওঁ পৰম ব্যোমত আসন ল’লে; সুদংসা (সুন্দৰ কুশলতা) দ্বাৰা তেওঁ ৰোদসী—দুটা জগত—ধৰি ৰাখিলে।
Mantra 8
सनाद्दिवं परि भूमा विरूपे पुनर्भुवा युवती स्वेभिरेवैः । कृष्णेभिरक्तोषा रुशद्भिर्वपुर्भिरा चरतो अन्यान्या ॥
সনাতন কালৰ পৰা দ্যৌ আৰু পৃথিৱী—দুটা ভিন্ন ৰূপধাৰী—পুনঃপুনঃ নবীকৃত হয়; নিজৰেই প্ৰেৰণা-বেগে চলা দুজনী যুৱতী যেন। ৰাত্ৰি, কৃষ্ণ অন্ধকাৰৰে অভিষিক্ত, আৰু উষা, দীপ্ত দেহ-ৰূপে উজ্জ্বল—এজনে আনজনীৰ পাছত পাছত গতি কৰে।
Mantra 9
सनेमि सख्यं स्वपस्यमानः सूनुर्दाधार शवसा सुदंसाः । आमासु चिद्दधिषे पक्वमन्तः पयः कृष्णासु रुशद्रोहिणीषु ॥
সখ্য লাভৰ আকাঙ্ক্ষাৰে, সুদক্ষ কৰ্মত নিয়োজিত হৈ, পুত্ৰই বলৰ দ্বাৰা নিজৰ সুন্দৰ প্ৰভুত্ব স্থাপন কৰিলে। কাঁচা অৱস্থাতো তুমি পকা বস্তু অন্তৰত স্থাপন কৰিলা; কৃষ্ণ আৰু ৰক্তিম ৰূপসমূহৰ মাজতো দীপ্ত দুধ—আলোকৰ পয়ঃ—উজলি উঠে।
Mantra 10
सनात्सनीळा अवनीरवाता व्रता रक्षन्ते अमृताः सहोभिः । पुरू सहस्रा जनयो न पत्नीर्दुवस्यन्ति स्वसारो अह्रयाणम् ॥
সনাতন কালৰ পৰা একে নীড়ত স্থিত, অবিচল অমৃত শক্তিসমূহে নিজৰ মহিমাৰে ঋত-ব্ৰতসমূহ ৰক্ষা কৰে। অসংখ্য সহস্ৰ—পত্নীৰ দৰে, ভগ্নীৰ দৰে—অহ্ৰয়াণ, অক্লান্ত সেই এক জনৰ সেবা কৰে।
Mantra 11
सनायुवो नमसा नव्यो अर्कैर्वसूयवो मतयो दस्म दद्रुः । पतिं न पत्नीरुशतीरुशन्तं स्पृशन्ति त्वा शवसावन्मनीषाः ॥
সনাতন হয়েও সদা নবীন, নমস্কাৰ আৰু নৱ অর্কেৰে—ধন-অন্বেষী মনোভাৱসমূহ হে দস্ম (অদ্ভুতকৰ্মা), তোমাৰ ওচৰলৈ ধাৱিত হয়। যেন উচ্ছ্বসিত পত্নীসকলে নিজৰ প্ৰিয় পতিক স্পৰ্শ কৰে, তেনেদৰে কামনাময় মনীষাসমূহে, হে বলৱান, তোমাক স্পৰ্শ কৰে।
Mantra 12
सनादेव तव रायो गभस्तौ न क्षीयन्ते नोप दस्यन्ति दस्म । द्युमाँ असि क्रतुमाँ इन्द्र धीरः शिक्षा शचीवस्तव नः शचीभिः ॥
সনাতন কালৰ পৰা তোমাৰ ৰায় (ধন) তোমাৰ গভস্তিত (হস্তগতত) ক্ষয় নাহে, হে দস্ম; সেয়া ন ত্ৰুটে, ন সৰি যায়। তুমি দ্যুমান (দ্যুতিময়), ক্রতুমান (সংকল্পশক্তিসম্পন্ন), হে ইন্দ্ৰ, ধীৰ; হে শচীবান, তোমাৰ শচীসমূহে আমাক শিক্ষা দিয়া।
Mantra 13
सनायते गोतम इन्द्र नव्यमतक्षद्ब्रह्म हरियोजनाय । सुनीथाय नः शवसान नोधाः प्रातर्मक्षू धियावसुर्जगम्यात् ॥
সনায়তে (চিৰ-উদ্ভৱলৈ) গৌতমে, হে ইন্দ্ৰ, তোমাৰ বাবে নব্যম্ (নৱ-গঠিত) ব্ৰহ্ম (বচন-শক্তি) গঢ়িলে—হৰিযোজনায় (হৰিসকলক জোঁটাবলৈ)। আমাৰ সুনীথাৰ (সু-পথনেতৃত্ব) বাবে, বলসম্পন্ন নোধাঃ প্ৰাতে শীঘ্ৰ আহক—ধিয়াবসু (প্ৰেৰিত চিন্তা-ধন) লৈ।
Frequently Asked Questions
It is a hymn of praise to Indra that presents the poet’s speech as a carefully crafted offering, while asking Indra for strength, protection, and right guidance—especially at dawn.
The hymn aligns its praise with the revered Angirasa seer-tradition, suggesting that inspired speech and seerly “crafting” of mantra is itself a power that draws Indra and opens higher vision.
It means the seer consciously composes a fresh, potent sacred formulation (brahman/mantra) to ‘yoke’ Indra’s power—inviting the deity to arrive and act effectively for the worshippers.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.