Adhyaya 34

Verse 1

। भीष्म उवाच । कस्मिन्काले भगवता ब्रह्मणा लोककारिणा । यज्ञियैर्यष्टुमारब्धं तद्भवान्वक्तुमर्हति

భీష్ముడు పలికెను— లోకకర్త భగవాన్ బ్రహ్మ ఏ కాలంలో యజ్ఞీయ విధులతో యజ్ఞం ఆరంభించాడు? దయచేసి మీరు అది చెప్పవలెను.

Verse 2

किं नामान ऋत्विजस्ते ब्रह्मणा ये प्रकल्पिताः । का च वै दक्षिणा तेषां दत्ता तेन महात्मना

బ్రహ్మదేవుడు నియమించిన ఆ ఋత్విజుల పేర్లు ఏమిటి? ఆ మహాత్ముడు వారికి ఏ దక్షిణను ఇచ్చెను?

Verse 3

यथाभूतं यथावृत्तं तथा त्वं मे प्रकीर्तय । सुमहत्कौतुकं जातं यज्ञं पैतामहं प्रति

ఎలా ఉన్నదో, ఎలా జరిగినదో అచ్చంగా నాకు వివరించు; పైతామహ యజ్ఞం పట్ల నాకు మహా కుతూహలం కలిగింది।

Verse 4

पुलस्त्य उवाच । पूर्वमेव मया ख्यातं यदा स्वायंभुवो मनुः । सृष्ट्वा प्रजापतीन्सर्वानुक्तः सृष्टिं कुरुष्व वै

పులస్త్యుడు అన్నాడు—నేను ముందే చెప్పాను; స్వాయంభువ మనువు సమస్త ప్రజాపతులను సృష్టించిన తరువాత, అతనికి ‘సృష్టిని నిర్వహించు’ అని ఆజ్ఞాపించబడింది।

Verse 5

स्वयं तु पुष्करं गत्वा यज्ञस्याहृत्य विस्तरम् । ससंभारान्समानाय्य वह्न्यगारे स्थितोभवत्

అతడు స్వయంగా పుష్కరానికి వెళ్లి యజ్ఞానికి కావలసిన సమస్త విస్తారాన్ని తెచ్చి, అవసరమైన సామగ్రిని సమీకరించి, అగ్నిశాలలో నిలిచెను।

Verse 6

गायंति नित्यं गंधर्वा नृत्यंत्यप्सरसां गणाः । ब्रह्मोद्गाता होताध्वर्युश्चत्वारो यज्ञवाहकाः

గంధర్వులు నిత్యం గానం చేస్తారు, అప్సరసల గణాలు నృత్యం చేస్తాయి; బ్రహ్మ, ఉద్గాత, హోత, అధ్వర్యు—ఈ నలుగురు యజ్ఞాన్ని ముందుకు నడిపిస్తారు।

Verse 7

एकैकस्य त्रयश्चान्ये परिवाराः स्वयंकृताः । ब्रह्मा च ब्रह्मणाच्छंसी पोता चाग्नीध्र एव च

ప్రతి ఒక్కరికీ మరి మూడు పరివారులు స్వయంగా నియమితులయ్యారు—బ్రహ్మా, బ్రహ్మణాచ్ఛంసీ (బ్రహ్మస్తుతికర్త), పోతా మరియు అగ్నీధ్రుడును।

Verse 8

आन्वीक्षिकी सर्वविद्या ब्राह्मी ह्येषा चतुष्टयी । उद्गाता च प्रत्युद्गाता प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्यः

ఆన్వీక్షికీ—తర్కసహిత విచారణ విద్య—సర్వవిద్యలకు ఆధారం; ఇదే బ్రాహ్మీ చతుష్టయీ: ఉద్గాత, ప్రత్యుద్గాత, ప్రతిహర్త, సుబ్రహ్మణ్య।

Verse 9

चतुष्टयी द्वितीयैषा तूद्गातुश्च प्रकीर्तिता । होता च मैत्रावरुणस्तथाऽच्छावाक एव च

ఉద్గాతృకు సంబంధించిన రెండవ చతుష్టయీగా ఇది కీర్తించబడింది—హోతా, మైత్రావరుణుడు మరియు అచ్ఛావాకుడును।

Verse 10

ग्रावस्तुच्च चतुर्थोत्र तृतीया च चतुष्टयी । अध्वर्युश्च प्रतिष्ठाता नेष्टोन्नेता तथैव च

ఇక్కడ నాలుగవది గ్రావస్తుత; మూడవ చతుష్టయీగా—అధ్వర్యు, ప్రతిష్ఠాత, నేష్టా మరియు ఉన్నేతా।

Verse 11

चतुष्टयी चतुर्थ्येषा प्रोक्ता शंतनुनंदन । एते वै षोडश प्रोक्ता ऋत्विजो वेदचिंतकैः

హే శంతనునందన, ఈ నాలుగవ చతుష్టయీ చెప్పబడింది. వేదచింతకులు వీరినే పదహారు ఋత్విజులుగా ప్రకటించారు।

Verse 12

शतानि त्रीणि षष्टिश्च यज्ञाः सृष्टाः स्वयंभुवा । एतांश्चैतेषु सर्वेषु प्रवदंति सदा द्विजान्

స్వయంభూ బ్రహ్మ మూడు వందల అరవై యజ్ఞాలను స్థాపించాడు; ఆ యజ్ఞాలన్నింటిలో ద్విజులు నిత్యం వేదవిధులను జపించి వివరిస్తూ ఉంటారు।

Verse 13

सदस्यं केचिदिच्छंति त्रिसामाध्वर्युमेव च । ब्रह्माणं नारदं चक्रे ब्राह्मणाच्छंसि गौतमम्

కొంతమంది సభ్య ఋత్విజుని, అలాగే త్రిసామాలలో నిపుణుడైన అధ్వర్యుని కోరారు; నారదుడు బ్రహ్మను బ్రహ్మ-ఋత్విజుగా నియమించి, గౌతముని బ్రాహ్మణాచ్ఛంసిగా నియమించాడు।

Verse 14

देवगर्भं च पोतारमाग्नीध्रं चैव देवलम् । उद्गातांगिरसः प्रत्युद्गाता च पुलहस्तथा

దేవగర్భుడు, పోతారుడు; అలాగే ఆగ్నీధ్రుడు, దేవలుడు; ఉద్గాత ఆంగిరసుడు, ప్రత్యుద్గాత, అలాగే పులహుడు కూడా (ఉన్నారు)।

Verse 15

नारायणः प्रतिहर्ता सुब्रह्मण्योत्रिरुच्यते । तस्मिन्यज्ञे भृगुर्होता वसिष्ठो मैत्र एव च

ఆ యజ్ఞంలో నారాయణుడు ప్రతిహర్తగా ఉన్నాడు; సుబ్రహ్మణ్యుడిగా అత్రి ముని చెప్పబడుతున్నాడు। అదే యజ్ఞంలో భృగువు హోతగా, వశిష్ఠుడు మరియు మైత్రుడు కూడా ఉన్నారు।

Verse 16

अच्छावाकः क्रतुः प्रोक्तो ग्रावस्तुच्च्यवनस्तथा । पुलस्त्योद्ध्वर्युरेवासीत्प्रतिष्ठाता च वै शिबिः

అచ్చావాకుడిగా క్రతువు చెప్పబడాడు, గ్రావస్తుతగా చ్యవనుడు; పులస్త్యుడే అధ్వర్యుడిగా ఉండగా, శిబి ప్రతిష్ఠాత (క్రియ స్థాపకుడు) అయ్యాడు।

Verse 17

बृहस्पतिस्तत्र नेष्टा उन्नेता शांशपायनः । धर्मः सदस्यस्तत्रासीत्पुत्रपौत्रसहायवान्

అక్కడ బృహస్పతి నేష్టా (ప్రధాన యాజకుడు)గా ఉండెను; శాంశపాయనుడు ఉన్నేతా (ముఖ్య మార్గదర్శి)గా నిలిచెను. ధర్ముడు కూడా పుత్రపౌత్రుల సహాయంతో సభాసదుడిగా అక్కడ ఉన్నాడు.

Verse 18

भरद्वाजः शमीकश्च पुरुकुत्सो युगंधरः । एनकस्तीर्णकश्चैव केशः कुतप एव च

భరద్వాజుడు, శమీకుడు; పురుకుత్సుడు, యుగంధరుడు; అలాగే ఎనకుడు, తీర్ణకుడు, కేశుడు, కుతపుడు కూడా (అక్కడ ఉన్నారు)।

Verse 19

गर्गो वेदशिराश्चैव त्रिसामाद्ध्वर्यवः कृताः । कण्वादयस्तथा चान्ये मार्कंडो गंडिरेव च

గర్గుడు, వేదశిరుడు కూడా; త్రిసామానికి అధ్వర్యు యాజకులు నియమింపబడ్డారు. అలాగే కణ్వాది ఇతరులు కూడా—మార్కండుడు, గండిరుడు కూడాను।

Verse 20

पुत्रपौत्रसमेताश्च सशिष्याः सहबांधवाः । कर्माणि तत्र कुर्वाणा दिवानिशमतंद्रिताः

వారు పుత్రపౌత్రులతో, శిష్యులతో, బంధువులతో కూడి అక్కడ కర్తవ్యకర్మలను నిర్వహించారు—పగలు రాత్రి నిరంతరం, అలసట లేకుండా।

Verse 21

मन्वंतरे व्यतीते तु यज्ञस्यावभृथोभवत् । दक्षिणा ब्रह्मणे दत्ता प्राची होतुस्तु दक्षिणा

మన్వంతరం గడిచిన తరువాత యజ్ఞానికి అవభృథం (సమాప్తి స్నానం) జరిగింది. బ్రహ్మకు దక్షిణ ఇవ్వబడెను; హోతృకు దక్షిణగా తూర్పు దిక్కు ప్రసాదించబడెను.

Verse 22

अद्ध्वर्यवे प्रतीची तु उद्गातुश्चोत्तरा तथा । त्रैलोक्यं सकलं ब्रह्मा ददौ तेषां तु दक्षिणाम्

అధ్వర్యువుకు ఆయన పశ్చిమ దిశను, అలాగే ఉద్గాతృకు ఉత్తర దిశను ఇచ్చెను. దక్షిణారూపంగా బ్రహ్మా వారికి సమస్త త్రైలోక్యాన్ని దానమిచ్చెను.

Verse 23

धेनूनां च शतं प्राज्ञैर्दातव्यं यज्ञसिद्धये । अष्टौ तु यज्ञवाहानां चत्वारिंशाधिकास्तथा

యజ్ఞసిద్ధి కొరకు జ్ఞానులు వంద పాలిచ్చే ఆవులను దానమివ్వాలి. అలాగే యజ్ఞవాహనాల నిమిత్తం ఎనిమిది మరియు నలభైకి మించినవి, అనగా నలభై ఎనిమిది దానం చేయాలి.

Verse 24

द्वितीयस्थानिनां चैव चतुर्विंशत्प्रकीर्तिताः । षोडशैव तृतीयानां देया वै धेनवः शुभाः

ద్వితీయ స్థానంలో ఉన్నవారికి ఇరవై నాలుగు (ఆవులు) అని ప్రకటించబడింది. తృతీయ స్థానస్థులకు పదహారు శుభమైన పాలిచ్చే ఆవులను తప్పక దానం చేయాలి.

Verse 25

द्वादशैव तथा चान्या आग्नीध्रादिषु दापयेत् । अनया संख्यया चैव ग्रामान्दासीरजाविकं

అలాగే అగ్నీధ్ర మొదలైనవారికి పన్నెండు (దానాలు) మరియు ఇతర భాగాలనూ ఇవ్వింపజేయాలి. ఇదే లెక్క ప్రకారం గ్రామాలు, దాసీలు, మేకలు-గొర్రెల మందలూ దానం చేయాలి.

Verse 26

सहस्रभोज्यं दातव्यं स्नात्वा चावभृथे क्रतौ । यजमानेन सर्वस्वं देयं स्वायंभुवोब्रवीत्

యజ్ఞంలోని అవభృథస్నానం చేసిన తరువాత వెయ్యిమందికి భోజనం పెట్టాలి. యజమాని తన సర్వస్వమును దానం చేయవలెనని స్వాయంభువుడు ప్రకటించెను.

Verse 27

अद्ध्वर्यूणां सदस्यानां स्वेच्छया दानमिष्यते । विष्णुं चाहूय वै ब्रह्मा वाक्यमाह मुदान्वितः

అధ్వర్యులు మరియు యజ్ఞసభ్యులకు తమ ఇష్టానుసారం దానం చేయడం శ్రేయస్కరం. ఆపై విష్ణువును ఆహ్వానించి ఆనందభరితుడైన బ్రహ్మ ఈ వాక్యములు పలికెను.

Verse 28

अभिप्रसाद्य सावित्रीं त्वमिहानय सुव्रत । त्वयि दृष्टे न सा कोपं करिष्यति शुभानना

సావిత్రీదేవిని సమ్యకంగా ప్రసన్నం చేసి ఆమెను ఇక్కడికి తీసుకురా, ఓ సువ్రత. నిన్ను చూచిన వెంటనే ఆ శుభముఖి దేవి కోపించదు.

Verse 29

स्निग्धैः सानुनयैर्वाक्यैर्हेतुयुक्तैर्विशेषतः । त्वं सदा मधुराभाषी जिह्वा ते स्रवतेमृतम्

స్నేహభరితమైన, అనునయవాక్యాలతో—ముఖ్యంగా యుక్తియుక్తంగా—నీవు పలుకుతావు. నీవు ఎల్లప్పుడూ మధురభాషివి; నీ నాలుక నుండి అమృతమే జారుతున్నట్లు ఉంది.

Verse 30

यः करोति न ते वाक्यं त्रैलोक्ये न स दृश्यते । गंधर्वैः सहितो गत्वा प्रियां मम समानय

నీ ఆజ్ఞను నిర్వర్తించని వాడు త్రిలోకమందు ఎక్కడా కనిపించడు. కావున గంధర్వులతో కలిసి వెళ్లి నా ప్రియను తీసుకురా.

Verse 31

त्वया प्रसादिता साद्ध्वी तुष्टा सा त्वेष्यति ध्रुवम् । विलंबो न त्वया कार्यो व्रज माधव माचिरम्

నీ వల్ల ఆ సాధ్వి ప్రసన్నమైంది; సంతుష్టురాలై ఆమె నిశ్చయంగా నీ వద్దకు వస్తుంది. ఆలస్యం చేయకుము—ఓ మాధవా, వెంటనే వెళ్లు, దీర్ఘంగా వేచియుండకు.

Verse 32

लक्ष्मीस्ते पुरतो यातु सावित्र्याः सदनं शुभा । तस्यास्त्वं पदवीं गच्छ सांत्वयस्व प्रियां मम

శుభలక్ష్మీ నీ ముందుగా సావిత్రీదేవి పుణ్యసదనానికి వెళ్లుగాక. నీవు కూడా ఆమె మార్గాన్ని అనుసరించి నా ప్రియను సాంత్వన పరచుము.

Verse 33

न च ते विप्रियं देवि विविक्तं कर्तुमीहते । मुखं प्रेक्ष्य सदा कालं वर्तते तव सुंदरि

దేవీ, ఏకాంతంలోనైనా నీకు అప్రీతి కలిగించే కార్యం చేయాలని అతడు కోరడు. సుందరీ, నీ ముఖాన్ని దర్శిస్తూ ఎల్లప్పుడూ కాలాన్ని గడుపుతాడు.

Verse 34

एवंविधानि वाक्यानि मधुराणि बहूनि च । देवी श्रावयितव्या सा यथातुष्टाऽचिराद्भवेत्

ఇలాంటి అనేక మధుర వచనాలను దేవికి వినిపించాలి, అప్పుడు ఆమె త్వరలోనే ప్రసన్నురాలవుతుంది.

Verse 35

एवमुक्तस्तदा विष्णुर्ब्रह्मणा लोककारिणा । जगाम त्वरितो भूत्वा सावित्री यत्र तिष्ठति

లోకహితకారి బ్రహ్మ ఇలా చెప్పగా విష్ణువు త్వరగా బయలుదేరి, సావిత్రీ ఉన్న చోటికి వెళ్లెను.

Verse 36

दूरादेवागच्छमानं पत्न्या सह च केशवम् । उत्तस्थौ सत्वरा भूत्वा विष्णुना चाभिवंदिता

దూరం నుండే భార్యతో కూడిన కేశవుడు వస్తున్నాడని చూసి ఆమె త్వరగా లేచి నిలిచెను; తరువాత విధివిధానంగా విష్ణువుకు అభివాదం చేసింది.

Verse 37

नमस्ते देवदेवेशि ब्रह्मपत्नि नमोस्तु ते । त्वां नमस्कृत्य सर्वो हि जनः पापात्प्रमुच्यते

హే దేవదేవేశ్వరీ, హే బ్రహ్మపత్నీ, నీకు నమస్కారం. నిన్ను నమస్కరించిన ప్రతి జనుడు నిశ్చయంగా పాపముల నుండి విముక్తుడగును.

Verse 38

पतिव्रता महाभागा ब्रह्मणस्त्वं हृदि स्थिता । अहर्निशं चिंतयंस्त्वां प्रसादं तेभिकांक्षति

హే మహాభాగ్యవతీ పతివ్రతా, నీవు బ్రహ్ముని హృదయంలో స్థితమై ఉన్నావు. ఆయన పగలు రాత్రి నిన్ను ధ్యానిస్తూ నీ ప్రసాదాన్ని కోరుచున్నాడు.

Verse 39

सखीं चैनां प्रियां पृच्छ लक्ष्मीं भृगुसुतां सतीम् । यदि च श्रद्दधा नासि वाक्यादस्मात्सुलोचने

నీ ప్రియ సఖి—భృగుపుత్రి సతీ లక్ష్మీని అడుగు. హే సులోచనే, నా ఈ మాటలపై నీకు శ్రద్ధ లేకపోతే ఆమెను అడుగు.

Verse 40

एवमुक्त्वा ततः शौरिः सावित्र्याश्चरणद्वयम् । उभाभ्यां चैव हस्ताभ्यां क्षम देवि नमोस्तु ते

ఇలా చెప్పి శౌరి రెండు చేతులతో సావిత్రీదేవి రెండు పాదాలను పట్టుకొని ఇలా అన్నాడు—“దేవీ, క్షమించు; నీకు నమస్కారం.”

Verse 41

जगद्वंद्ये जगन्मातरिति स्पृष्ट्वाऽभ्यवन्दत । संकोच्य पादौ सा देवी स्वकरेण करौ हरेः

“జగద్వంద్యా, జగన్మాతా” అని స్పర్శించి ఆమె వందనం చేసింది. ఆపై ఆ దేవి తన పాదాలను వెనక్కి తీసుకొని తన చేతితో హరి చేతులను పట్టుకుంది.

Verse 42

गृहीत्वोवाच तं विष्णुं सर्वं क्षान्तं मयाच्युत । इयं लक्ष्मीः सदा वत्स हृदये ते निवत्स्यति

ఆయన చేతిని పట్టుకొని ఆమె విష్ణువుతో పలికింది—“హే అచ్యుతా! నా చేత జరిగినదంతా నీవు క్షమించావు. వత్సా, ఈ లక్ష్మీ సదా నీ హృదయంలో నివసిస్తుంది.”

Verse 43

विना त्वया न चान्यत्र रतिं यास्यति कर्हिचित् । भृगोः पत्न्यां समुत्पन्ना पत्न्येषा तव सुव्रता

నీ లేకుండా ఆమె ఎప్పటికీ మరెక్కడా ప్రేమను పెట్టదు. భృగువు భార్యలో జన్మించిన ఈ సువ్రత నీ భార్యే.

Verse 44

देवदानवयत्नेन संभूता चोदधौ पुनः । भगवान्यत्र तत्रैषा अवतारं च कुर्वती

దేవులు, దానవుల సమిష్టి ప్రయత్నంతో ఆమె మళ్లీ క్షీరసాగరంలో ప్రదర్శితమైంది. ఆ భగవతి అవసరమైన చోట, అవసరమైన కాలంలో అవతారాన్ని ధరించుచూ ఉంటుంది.

Verse 45

देवत्वे देवदेहा वै मानुषत्वे च मानुषी । त्वत्सहाया न संदेहो दांपत्यव्रतिनी चिरम्

దేవత్వంలో నా దేహం దివ్యమై ఉంటుంది; మానవత్వంలో మానవదేహమే. సందేహం లేదు—నేను నీ సహాయిని/సహచరిణిని అయి, దీర్ఘకాలం దాంపత్యవ్రతాన్ని నిబద్ధంగా పాటిస్తాను.

Verse 46

यन्मया चात्र कर्त्तव्यं प्रभोतन्मां वदस्व वै । विष्णुरुवाच । यज्ञावसानं संजातं प्रेषितोहं तवांतिकं

“హే ప్రభో, ఇక్కడ నేను చేయవలసినది ఏమిటి? దయచేసి చెప్పండి.” విష్ణువు పలికెను—“యజ్ఞం ముగిసింది; నీ సమీపానికి నేను పంపబడ్డాను.”

Verse 47

सावित्रीमानय क्षिप्रं मया स्नानं समाचरेत् । आगच्छ त्वरिता देवि याहि तत्र मुदान्विता

సావిత్రిని త్వరగా తీసుకురా, నేను స్నానవిధిని ఆచరించుటకు. ఓ దేవీ, తక్షణమే రా; ఆనందంతో అక్కడికి వెళ్లు.

Verse 48

पश्यस्व स्वपतिं गत्वा देवैः सर्वैस्समन्वितम् । लक्ष्मीरुवाच । आर्ये उत्तिष्ठ शीघ्रं त्वं याहि यत्र पितामहः

వెళ్లి నీ స్వపతిని చూడు; ఆయన సమస్త దేవతలతో కూడి ఉన్నాడు. లక్ష్మీ చెప్పింది—ఆర్యే, త్వరగా లేచి, పితామహుడు (బ్రహ్మ) ఉన్న చోటికి వెళ్లు.

Verse 49

विना त्वया न यास्यामि स्पृष्टौ पादौ मया तव । उत्थाप्य साग्रहीद्धस्तं दक्षिणा दक्षिणे करे

నీ లేకుండా నేను వెళ్లను; నేను నీ పాదాలను స్పర్శించాను. అతనిని లేపి ఆమె అతని చేతిని బలంగా పట్టుకుంది—తన కుడిచేతితో అతని కుడిచేతిని.

Verse 50

चिरायमाणां सावित्रीं ज्ञात्वा देवः पितामहः । समीपस्थं महादेवमिदमाह तदा वचः

సావిత్రి ఆలస్యమవుతున్నదని తెలిసి, దేవ పితామహుడు (బ్రహ్మ) సమీపంలో నిలిచిన మహాదేవునితో అప్పుడు ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 51

गच्छ त्वमनया सार्द्धं पार्वत्याऽसुरदूषण । गौरी त्वदग्रतो यातु पश्चात्त्वं गच्छ शंकर

హే అసురదూషణా, నీవు ఈ పార్వతితో కలిసి వెళ్లు. గౌరీ నీ ముందుగా నడవనీ; నీవు, హే శంకరా, ఆమె వెనుకగా వెళ్లు.

Verse 52

प्रतिबोध्यानय यथा शीघ्रमायाति तत्कुरु । एवमुक्तौ तदा तौ तु पार्वतीपरमेश्वरौ

అతనిని మేల్కొలిపి వెంటనే ఇక్కడికి తీసుకురా—అతడు త్వరగా రావడానికి అవసరమైనదంతా చేయి. ఇలా చెప్పగానే ఆ సమయంలో పార్వతి మరియు పరమేశ్వరుడు (శివుడు) అలాగే చేశారు।

Verse 53

गत्वादिष्टौ दंपती तां प्रोचतुर्ब्रह्मणः प्रियाम् । बृहत्कृत्यं त्वया तत्र करणीयं पतिव्रते

ఆజ్ఞ ప్రకారం ఆ దంపతులు అక్కడికి వెళ్లి బ్రహ్మదేవుని ప్రియురాలితో ఇలా అన్నారు—“ఓ పతివ్రతా, అక్కడ నీ చేత ఒక మహత్తర కార్యం చేయవలసి ఉంది।”

Verse 54

पृच्छस्वेमां वरारोहां गौरीं पर्वतनंदिनीम् । लक्ष्मीं चैतां विशालाक्षीमिंद्राणीं वा शुभानने

ఓ శుభాననా, ఈ వరారోహా గౌరీని—పర్వతనందినిని—అడుగు; లేదా ఈ విశాలాక్షి లక్ష్మిని అడుగు; లేక ఇంద్రాణిని అడుగు।

Verse 55

यासां वा श्रद्धधासि त्वं पृच्छ देवि नमोस्तु ते । आशीर्वादस्तया दत्तो देवदेवस्य शूलिनः

ఓ దేవీ, నీవు ఎవరిలో శ్రద్ధ ఉంచుతావో వారినే అడుగు; నీకు నమస్కారం. ఆమె చేత దేవదేవుడైన శూలి (శివుడు)కూ ఆశీర్వాదం ప్రసాదించబడింది।

Verse 56

शरीरार्धे च ते गौरी सदा स्थास्यति शंकर । अनया शोभसे देव त्वया त्रैलोक्यसुंदर

ఓ శంకరా, గౌరీ సదా నీ శరీరార్ధంలో నివసిస్తుంది. ఆమెతో, ఓ దేవా, నీవు ప్రకాశిస్తావు; నీ వల్లనే ఆమె త్రైలోక్యసుందరిగా నిలుస్తుంది।

Verse 57

सुखभागि जगत्सर्वं त्वया नाथेन शत्रुहन् । एवं ब्रुवंती सावित्री गृहीता ब्रह्मणः प्रिया

హే శత్రుహన్ నాథా! నీవు ప్రభువుగా ఉన్నప్పుడు సమస్త జగత్తు సుఖభాగిగా అవుతుంది. ఇలా పలికిన బ్రహ్మప్రియా సావిత్రి (సహధర్మిణిగా) స్వీకరింపబడింది.

Verse 58

गौर्य्या च वामहस्ते तु लक्ष्म्या वै दक्षिणे करे । अभिवंद्य तु तां देवीं शंकरो वाक्यमब्रवीत्

ఎడమ చేతిలో గౌరీని, కుడి చేతిలో లక్ష్మీని ధరించి, ఆ దేవిని అభివందించి శంకరుడు ఈ వాక్యమును పలికెను.

Verse 59

एह्यागच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः । तत्र गच्छ वरारोहे स्त्रीणां भर्ता परागतिः

రా, ఓ మహాభాగే! నీ భర్త ఉన్న చోటికి వెళ్లు. ఓ వరారోహే, అక్కడికే వెళ్లు; స్త్రీలకు భర్తనే పరమగతి (ఆశ్రయం).

Verse 60

बृहदाग्रहणे देवि प्रणयाद्गंतुमर्हसि । लक्ष्मीश्चैषा पार्वती च स्थिता देवि तवाग्रतः

ఓ దేవీ! ప్రేమవశంగా ఆ మహా ఆలింగన-గ్రహణానికి నీవు వెళ్లుట యోగ్యం. అలాగే ఓ దేవీ, ఈ లక్ష్మీ మరియు పార్వతీ కూడా నీ ముందర నిలిచియున్నారు.

Verse 61

एतयोर्वचसा देवि आवयोश्च शुभानने । मानभंगो न ते कर्तुं यज्यते ब्रह्मणः प्रिये

ఓ దేవీ, ఓ శుభాననే! ఈ ఇద్దరి వచనములచేతను మా వచనములచేతను, ఓ బ్రహ్మప్రియే, నీకు అవమానం కలిగించుట మాకు యుక్తం కాదు.

Verse 62

अस्मदभ्यर्थिता देवि तत्र याहि मुदान्विता । गौर्युवाच । अहं च ते प्रिया देवि सर्वदा वदसि स्वयम्

హే దేవీ, మా ప్రార్థనచే నీవు ఆనందంతో అక్కడికి వెళ్ళుము. గౌరీ పలికెను—హే దేవీ, నేనూ నీకు ప్రియమే; నీవే స్వయంగా ఎల్లప్పుడూ అలా అంటావు.

Verse 63

लक्ष्मीश्च ते करे लग्ना दक्षिणे च मया धृता । एह्यागच्छ महाभागे यत्र तिष्ठति ते पतिः

లక్ష్మీ నీ చేతికి అంటుకొని ఉంది, నీ కుడిచేతిని నేను పట్టుకున్నాను. హే మహాభాగ్యవతీ, రా—నీ భర్త నిలిచియున్న చోటికి వెళ్దాం.

Verse 64

नीता सा तु तदा ताभ्यां देवी सा मध्यतः कृता । पुरस्सरौ विष्णुरुद्रौ शक्राद्याश्च तथा सुराः

అప్పుడు ఆ దేవిని ఆ ఇద్దరు తీసుకొని వెళ్లి, ఆమెను మధ్యలో నిలిపిరి. ముందుగా విష్ణు, రుద్రులు నడిచిరి; ఇంద్రాది దేవతలూ అలాగే ఉన్నారు.

Verse 65

गंधर्वाप्सरसश्चैव त्रैलोक्यं सचराचम् । तत्रायाता च सा देवी सावित्री ब्रह्मणः प्रिया

గంధర్వులు, అప్సరసలతో కూడి, చరాచరములతో సమస్త త్రిలోకమూ అక్కడ సమాగమమైంది. అప్పుడు బ్రహ్ముని ప్రియా దేవి సావిత్రీ కూడా అక్కడికి వచ్చింది.

Verse 66

सावित्रीं सुमुखीं दृष्ट्वा सर्वलोकपितामहः । गायत्र्या सहितो ब्रह्मा इदं वचनमब्रवीत्

సుముఖి సావిత్రిని చూచి, సమస్త లోకాల పితామహుడైన బ్రహ్మ గాయత్రితో కలిసి ఈ వాక్యములను పలికెను.

Verse 67

एषा देवी कर्मकरी अहं ते वशगस्थितः । समादिश वरारोहे यत्ते कार्यं मया त्विह

ఈ దేవి దాసీభావంతో సేవకు సిద్ధంగా ఉంది; నేనూ నీ వశంలోనే ఉన్నాను. ఓ వరారోహే, ఆజ్ఞాపించు—ఇక్కడ నీవు నాతో చేయించదలచిన కార్యమేదైనా.

Verse 68

एवमुक्ता च सा देवी स्वयं देवेन ब्रह्मणा । त्रपयाधोमुखी देवी न च किंचिदवोचत

స్వయంగా దేవుడు బ్రహ్మ ఇలా పలికినప్పుడు, ఆ దేవి లజ్జతో ముఖం వంచి, ఏమీ పలకలేదు.

Verse 69

पादयोः पतिता देवी गायत्री ब्रह्मचोदिता । कृतवत्यपराधं ते क्षम देवि नमोस्तु ते

బ్రహ్మ ప్రేరణతో దేవి గాయత్రీ నీ పాదాల వద్ద పడి ఇలా చెప్పింది—“నేను నీకు అపరాధం చేశాను. ఓ దేవీ, క్షమించు; నీకు నమస్కారం.”

Verse 70

आलिंग्य सादरं कंठे सा परिष्वज्य पीडितां । गायत्रीं सांत्वयामास मान्यश्चैष पतिर्मम

ఆమె గౌరవంతో మెడ చుట్టూ ఆలింగనం చేసి, బాధపడుతున్న గాయత్రీని బిగిగా కౌగిలించుకొని ఓదార్చింది—“నా భర్త నిజంగా గౌరవనీయుడు.”

Verse 71

कर्त्तव्यं वचनं तस्य स्त्रीणां प्राणेश्वरः पतिः । उक्तं भगवता पूर्वं सृष्टिकाले विरिंचिना

స్త్రీలకు భర్తే ప్రాణేశ్వరుడు; అతని వాక్యాన్ని ఆచరించుట కర్తవ్యం. సృష్టికాలంలో భగవాన్ విరించి (బ్రహ్మ) ఇదే ముందే ప్రకటించాడు.

Verse 72

न च स्त्रीणां पृथग्यज्ञो न व्रतं नाप्युपोषणम् । भर्ता यद्वदते वाक्यं तत्तु कुर्यादकुत्सया

స్త్రీలకు స్వతంత్రంగా వేరే యజ్ఞమూ లేదు, వేరే వ్రతమూ లేదు, స్వతంత్ర ఉపవాసమూ లేదు. భర్త చెప్పిన మాటను ఆమె అవమానం లేకుండా భక్తితో ఆచరించాలి.

Verse 73

भर्तृनिंदां या कुरुते स्वसृनिंदां तथैव च । परिवादं प्रलापं वा नरकं सा तु गच्छति

ఏ స్త్రీ భర్తను నిందిస్తుందో, అలాగే తన సోదరిని కూడా నిందిస్తుందో, నిందాప్రచారం లేదా దుష్ట ప్రలాపం చేస్తుందో—ఆమె నిజంగా నరకానికి వెళ్తుంది.

Verse 74

पत्यौ जीवति या नारी उपवासव्रतं चरेत् । आयुष्यं हरते भर्तुर्मृता नरकमिच्छति

భర్త జీవించి ఉండగానే ఏ స్త్రీ ఉపవాస-వ్రతం ఆచరిస్తుందో, ఆమె భర్త ఆయుష్షును హరిస్తుంది; మరణానంతరం నరకాన్ని పొందుతుంది.

Verse 75

एवं ज्ञात्वा त्वया भर्तुर्न कार्यं विप्रियं सति । न चास्य दक्षिणं त्वंगं त्वया सेव्यं कथंचन

ఇలా తెలిసికొని, ఓ సతీ, భర్తకు అప్రీతికరమైన ఏ పనీ చేయకూడదు; అలాగే ఏ పరిస్థితిలోనూ అతని కుడి అంగం/కుడి పక్షాన్ని సేవించకూడదు.

Verse 76

सर्वकार्ये त्वहं चास्य दक्षिणं पक्षमाश्रिता । सव्यं त्वमायेस्साध्वि पार्श्वे नारदपुष्करौ

“ప్రతి కార్యంలో నేను ఆయన కుడి పక్షాన నిలిచివుంటాను; నీవు, ఓ సాధ్వీ, ఎడమ పక్షానికి రా. రెండు ప్రక్కలలో నారదుడు, పుష్కరుడు ఉన్నారు.”

Verse 77

ब्रह्मस्थानानि चान्यानि स्थितान्यायतनानि च । लभे वै शोभमानेह यावत्सृष्टिः प्रजायते

ఈ ప్రకాశమాన బ్రహ్మస్థానములు మరియు ఇతర స్థిరమైన పవిత్ర ఆయతనముల పుణ్యఫలము సృష్టి కొనసాగినంతకాలము నాకు ఇక్కడ లభించుగాక।

Verse 78

भवत्या च मया चैव स्थातव्यं च न संशयः । पुष्करे ब्रह्मणः पार्श्वे वामं च त्वं समाश्रय

నీవు మరియు నేను ఇక్కడే ఉండవలసిందే—సందేహమే లేదు. పుష్కరంలో బ్రహ్మదేవుని పక్కన నీవు ఎడమ భాగాన్ని ఆశ్రయించు.

Verse 79

अनेन चोपदेशेन सुखं तिष्ठ मयान्विता । गायत्र्युवाच । एवमेतत्करिष्यामि तव निर्देशकारिका

“ఈ ఉపదేశంతో, నాతో కూడి సుఖంగా నిలిచివుండు.” గాయత్రీ చెప్పింది—“అలానే చేస్తాను; మీ ఆదేశానుసారిణినే.”

Verse 80

तवैवाज्ञा मया कार्या त्वं मे प्राणसमा सखी । अहं ते त्वनुजा देवि सदा मां पातुमर्हसि

మీ ఆజ్ఞనే నేను చేయవలెను. మీరు నా ప్రాణసమాన సఖి. ఓ దేవి, నేను మీ అనుజను; దయచేసి నన్ను ఎల్లప్పుడూ రక్షించండి.

Verse 81

देवदेवस्तदा ब्रह्मा पुष्करे विष्णुना सह । स्नानावसाने देवानां सर्वेषां प्रददौ वरान्

అప్పుడు దేవదేవుడైన బ్రహ్మ, పుష్కరంలో విష్ణుతో కలిసి, స్నానాంతంలో సమస్త దేవతలకు వరములు ప్రసాదించాడు.

Verse 82

देवानां च पतिं शक्रं ज्योतिषां च दिवाकरं । नक्षत्राणां तथा सोमं रसानां वरुणं तथा

దేవుల అధిపతిగా శక్రుడు (ఇంద్రుడు), జ్యోతిష్యులలో ప్రధానుడిగా దివాకరుడు (సూర్యుడు); నక్షత్రాల అధిపతిగా సోముడు (చంద్రుడు), రస/జలతత్త్వాల అధిపతిగా వరుణుడు (నియమింపబడెను)।

Verse 83

प्रजापतीनां दक्षं च नदीनां चैव सागरं । कुबेरं च धनाध्यक्षं तथा चक्रे च रक्षसां

ప్రజాపతులలో దక్షుడిని, నదులలో సాగరుడిని; ధనాధ్యక్షుడిగా కుబేరుడిని, అలాగే రాక్షసులకు కూడా ఒక అధిపతిని (ఆయన) నియమించాడు।

Verse 84

भूतानां चैव सर्वेषां गणानां च पिनाकिनम् । मानवानां मनुं चैव पक्षिणां गरुडं तथा

సర్వ భూతజాతిలో (ఒకడిని) ప్రధానుడిగా, గణములలో పినాకధారి శివుని; మనుష్యులలో మనువును, పక్షులలో గరుడుని కూడా (శ్రేష్ఠుడిగా) స్థాపించాడు।

Verse 85

ऋषीणां च वसिष्ठं च ग्रहाणां च प्रभाकरं । एवमादीनि वै दत्वा देवदेवः पितामहः

ఋషులలో వశిష్ఠుని, గ్రహములలో ప్రభాకరుడు (సూర్యుడు)ని (నియమించాడు)। ఈ విధంగా మొదలైన పదవులు ప్రసాదించి దేవదేవుడు పితామహుడు బ్రహ్మ (ముందుకు సాగెను)।

Verse 86

विष्णुं च शंकरं चैव ब्रह्मा प्रोवाच सादरम् । पृथिव्याः सर्वतीर्थेषु भवंतौ पूज्यसत्तमौ

బ్రహ్మా విష్ణువును, శంకరునును సాదరంగా పలికెను—“భూమిలోని సమస్త తీర్థస్థానాలలో మీరు ఇద్దరూ పరమ పూజ్యులు, శ్రేష్ఠులు.”

Verse 87

भवद्भ्यां न विना तीर्थं पुण्यतामेति कर्हिचित् । लिंगं वा प्रतिमा वापि दृश्यते यत्रकुत्रचित्

మీ ఇద్దరు లేకుండా ఏ తీర్థమూ ఎప్పుడూ పుణ్యతను పొందదు; ఎక్కడైనా లింగమో ప్రతిమయో దర్శనమైతే కూడా।

Verse 88

तत्तीर्थं पुण्यतां याति सर्वमेव फलप्रदं । मानवा ह्युपहारैश्च ये करिष्यंति पूजनं

ఆ తీర్థం మరింత పుణ్యమయమై, సంపూర్ణంగా ఫలప్రదమవుతుంది; మనుష్యులు అక్కడ ఉపహారాలతో పూజ చేసినప్పుడు.

Verse 89

युष्माकं मां पुरस्कृत्य तेषां रोगभयं कुतः । येषु राष्ट्रेषु युष्माकमुत्सवाः पूजनादिकाः

నన్ను ముందుగా స్థాపించి నడిచేవారికి రోగభయం ఎక్కడ? మీ ఉత్సవాలు, పూజలు మొదలైనవి విధిగా జరిగే రాజ్యాలలో.

Verse 90

प्रवर्त्स्यंति क्रियाः सर्वा यत्फलं तेषु तच्छृणु । नाधयो व्याधयश्चैव नोपसर्गा न क्षुद्भयं

అన్ని కర్మక్రియలు విధిగా కొనసాగుతాయి; వాటి ఫలాన్ని వినండి—మనోబాధలు లేవు, వ్యాధులు లేవు, ఉపద్రవాలు లేవు, ఆకలిభయం లేదు.

Verse 91

विप्रयोगो न चापीष्टैरनिष्टैर्नापि संगतिः । नाक्षिरोगः शिरार्तिर्वा पित्तशूल भगंदराः

ఇష్టులతో వియోగం లేదు, అనిష్టులతో సంగతিও లేదు; నేత్రరోగం లేదు, శిరోవేదన లేదు, పిత్తశూలం మరియు భగందరాది వ్యాధులు లేవు.

Verse 92

नाभिचारं भयं तत्रापस्मारो न विषूचिका । वृद्धिर्निकामतस्तस्मिन्सम्यग्बुद्धिरनुत्तमा

అక్కడ అభిచారభయం కలుగదు; అపస్మారం గాని విషూచిక గాని ఉండవు. ఆ స్థలంలో కోరినట్లే వృద్ధి లభించి, అనుత్తమమైన సమ్యగ్బుద్ధి ప్రసాదమవుతుంది.

Verse 93

आरोग्यं सर्वतश्चैव दीर्घायुश्च प्रजाधनं । नाकाले भविता मृत्युर्गावो नाल्पपयोमुचः

అక్కడ అన్ని వైపులా ఆరోగ్యం, దీర్ఘాయువు, ప్రజా-ధన సమృద్ధి కలుగుతుంది. అకాలమరణం రాదు; ఆవులు తక్కువ పాలు ఇవ్వవు.

Verse 94

नाकालफलिता वृक्षा नोत्पातभयमण्वपि । एतच्छ्रुत्वा ततो विष्णुर्ब्रह्माणं स्तोतुमुद्यतः

చెట్లు అకాలంలో ఫలించలేదు; ఉపద్రవాల పట్ల అణువంత భయమూ లేదు. ఇది విని విష్ణువు అప్పుడు బ్రహ్మను స్తుతించుటకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 95

विष्णुरुवाच । नमोस्त्वनंताय विशुद्धचेतसे स्वरूपरूपाय सहस्रबाहवे । सहस्ररश्मिप्रभवाय वेधसे विशालदेहाय विशुद्धकर्मणे

విష్ణువు పలికెను— అనంతుడైన విశుద్ధచేతనునికి నమస్కారం; స్వరూపమే పరమరూపమైన సహస్రబాహువుకు నమస్కారం. సహస్ర కిరణాల ఉద్భవమైన వేదసు (స్రష్ట)కు నమస్కారం; విశాలదేహుడైన విశుద్ధకర్ముడికి నమస్కారం.

Verse 96

समस्तविश्वार्तिहराय शंभवे समस्तसूर्यानलतिग्मतेजसे । नमोस्तु विद्यावितताय चक्रिणे समस्तधीस्थानकृते सदा नमः

సమస్త విశ్వార్తిని హరించే శంభువుకు నమస్కారం; సమస్త సూర్యాగ్నుల సమానమైన తిగ్మతేజస్సు కలవారికి నమస్కారం. చక్రధారి, సమస్త విద్యావిస్తారస్వరూపునికి నమస్కారం; సమస్త ధీకి ఆధారస్థానమైనవారికి సదా నమస్కారం.

Verse 97

अनादिदेवाच्युत शेखरप्रभो भाव्युद्भवद्भूतपते महेश्वर । महत्पते सर्वपते जगत्पते भुवस्पते भुवनपते सदा नमः

హే అనాదిదేవా, హే అచ్యుతా, హే శేఖరప్రభూ! హే మహేశ్వరా, భవిష్యత్-ఉద్భవ-భూత సమస్త భూతాల అధిపతీ! హే మహత్పతీ, సర్వపతీ, జగత్పతీ, భువస్పతీ, భువనపతీ—నీకు సదా నమస్కారం।

Verse 98

यज्ञेश नारायण जिष्णु शंकर क्षितीश विश्वेश्वर विश्वलोचन । शशांकसूर्याच्युतवीरविश्वप्रवृत्तमूर्तेमृतमूर्त अव्यय

హే యజ్ఞేశా, హే నారాయణా, హే జిష్ణూ, హే శంకరా! హే క్షితీశా, హే విశ్వేశ్వరా, హే విశ్వలోచనా! చంద్ర-సూర్య సమాన దీప్తిమంతుడా, హే అచ్యుతా, హే విశ్వవీరా—సర్వలోకాన్ని చలింపజేసే ప్రకటమూర్తీ, అమృతస్వరూపా, అవ్యయ ప్రభూ!

Verse 99

ज्वलद्धुताशार्चि निरुद्धमंडल प्रदेशनारायण विश्वतोमुख । समस्तदेवार्तिहरामृताव्यय प्रपाहि मां शरणगतं तथा विभो

హే నారాయణా! జ్వలించే అగ్నిశిఖలచే ఆవరించబడిన మండలప్రదేశముగలవాడా, హే విశ్వతోముఖా! సమస్త దేవుల ఆర్తిని హరించేవాడా, అమృతస్వరూపా, అవ్యయుడా—శరణాగతుడనైన నన్ను రక్షించు, హే విభో।

Verse 100

वक्त्राण्यनेकानि विभो तवाहं पश्यामि यज्ञस्य गतिं पुराणम् । ब्रह्माणमीशं जगतां प्रसूतिं नमोस्तु तुभ्यं प्रपितामहाय

హే విభో! నీ అనేక ముఖాలను నేను దర్శిస్తున్నాను; యజ్ఞపు ప్రాచీన గతి, పరమ పరিণతినీ చూస్తున్నాను. నీవే బ్రహ్మ—జగత్తుల ఈశ్వరుడు, లోకాల ప్రసూతికారణము. హే ప్రపితామహా, నీకు నమస్కారం।

Verse 101

संसारचक्रक्रमणैरनेकैः क्वचिद्भवान्देववराधिदेवः । तत्सर्वविज्ञानविशुद्धसत्वैरुपास्यसे किं प्रणमाम्यहं त्वाम्

సంసారచక్రంలో అనేక పరిభ్రమణాల తరువాత ఎప్పుడో జీవుడు నిన్ను పొందుతాడు—దేవశ్రేష్ఠులకూ అధిదేవుడవు. సంపూర్ణ జ్ఞానంతో శుద్ధసత్త్వులైనవారు నిన్ను ఉపాసిస్తారు; అట్లయితే నేను నీకు నమస్కరించక ఎందుకు?

Verse 102

एवं भवंतं प्रकृतेः पुरस्ताद्यो वेत्त्यसौ सर्वविदां वरिष्ठः । गुणान्वितेषु प्रसभं विवेद्यो विशालमूर्तिस्त्विह सूक्ष्मरूपः

ప్రకృతికి ముందే నిన్ను ఉన్నవాడిగా ఎవడు తెలుసుకొనునో, వాడే సమస్త జ్ఞానులలో శ్రేష్ఠుడు. గుణసంపన్న జీవులలో నీవు బలంగా గ్రహింపబడతావు; ఇక్కడ నీ రూపం విరాటమైనదైనా, నీ తత్త్వం సూక్ష్మమే.

Verse 103

वाक्पाणिपादैर्विगतेन्द्रियोपि कथं भवान्वै सुगतिस्सुकर्मा । संसारबंधे निहितेंद्रियोपि पुनः कथं देववरोसि वेद्यः

వాక్కు, చేతులు, పాదాలు లేనివాడవైనా నీవు ఎలా సుకర్మసంపన్నుడై సుగతిస్వరూపుడవు? అలాగే ఇంద్రియాలు సంసారబంధనంలో నిగూఢమై ఉన్నా, నీవు మళ్లీ ఎలా దేవశ్రేష్ఠుడై జ్ఞేయుడవు?

Verse 104

मूर्त्तादमूर्त्तं न तु लभ्यते परं परं वपुर्देवविशुद्धभावैः । संसारविच्छित्तिकरैर्यजद्भिरतोवसीयेत चतुर्मुख त्वम्

మూర్తి నుండి పరమ అమూర్తి లభించదు; భగవంతుని పట్ల విశుద్ధభావంతో ఆరాధించువారికే పరమ స్వరూపం లభిస్తుంది. అందువల్ల, ఓ చతుర్ముఖా! సంసారాన్ని ఛేదించే యజ్ఞోపాసన చేయువారితోనే నీవు నివసించుము.

Verse 105

परं न जानंति यतो वपुस्ते देवादयोप्यद्भुतरूपधारिन् । विभोवतारेग्रतरं पुराणमाराधयेद्यत्कमलासनस्थम्

ఓ అద్భుతరూపధారివా! దేవతలు మొదలైనవారు కూడా నీ పరమ స్వరూపాన్ని పూర్తిగా తెలియరు. కనుక, ఓ విభో! నీ అవతారాలలో అగ్రశ్రేష్ఠమైన ఆ పురాణాన్ని—కమలాసనస్థుడైన (బ్రహ్మ)తో సంబంధమున్నదాన్ని—ఆరాధించవలెను.

Verse 106

न ते तत्त्वं विश्वसृजोपि योनिमेकांततो वेत्ति विशुद्धभावः । परं त्वहं वेद्मि कथं पुराणं भवंतमाद्यं तपसा विशुद्धम्

విశుద్ధభావమున్న విశ్వసృష్టికర్తకూడా నీ తత్త్వాన్ని, నీ మూలకారణాన్ని సంపూర్ణంగా తెలియడు. అయితే నేను ఎలా తెలుసుకోగలను, ఓ పురాణపురుషా! తపస్సుతో విశుద్ధుడైన ఆద్యుడవైన నిన్ను ఎలా గ్రహించగలను?

Verse 107

पद्मासनो वै जनकः प्रसिद्ध एवं प्रसिद्धिर्ह्यसकृत्पुराणात् । संचिंत्य ते नाथ विभुं भवंतं जानाति नैवं तपसाविहीनः

జనకుడు ‘పద్మాసనుడు’ అని ప్రసిద్ధుడు; ఆ ఖ్యాతి పురాణాలలో పునఃపునః ప్రకటితమైంది. అయినా హే నాథా, విభువైన నిన్ను గాఢ ధ్యానచింతనచేతనే యథార్థంగా తెలుసుకోగలరు; తపస్సు లేనివాడు అలా తెలుసుకోలేడు.

Verse 108

अस्मादृशैश्च प्रवरैर्विबोध्यं त्वां देवमूर्खाः स्वमतिं विभज्य । प्रबोद्धुमिच्छन्ति न तेषु बुद्धिरुदारकीर्तिष्वपि वेदहीनाः

హే దేవా, నీవు మా వంటి శ్రేష్ఠులచేత బోధింపదగినవాడవు; కానీ మూర్ఖులు తమ తమ అభిప్రాయాలను విడగొట్టి నిన్నే బోధించాలనుకుంటారు. వారిలో నిజమైన బుద్ధి లేదు; గొప్పగా కీర్తనలు పలికినా వారు వేదజ్ఞానహీనులే.

Verse 109

जन्मांतरैर्वेद विवेकबुद्धिभिर्भवेद्यथा वा यदि वा प्रकाशः । तल्लाभलुब्धस्य न मानुषत्वं न देवगंधर्वपतिः शिवः स्यात्

అనేక జన్మల ద్వారా ఎవడైనా వేదవివేకబుద్ధిని పొందినా, లేదా ఆధ్యాత్మిక ప్రకాశాన్ని సాధించినా; ఆ సాధనల లాభంపై లోభపడినవాడికి నిజమైన మానవత్వం ఉండదు. అటువంటి వాడు దేవ-గంధర్వాధిపతి శుభశివుడవలేడు.

Verse 110

न विष्णुरूपो भगवान्सुसूक्ष्मः स्थूलोसि देवः कृतकृत्यतायाः । स्थूलोपि सूक्ष्मः सुलभोसि देव त्वद्बाह्यकृत्या नरकेपतंति

హే ప్రభూ, నీవు విష్ణురూపంగా ప్రత్యక్షం కాకపోయినా పరమ సూక్ష్ముడవు; అలాగే హే దేవా, స్థూలంగా (సగుణంగా) ఉండి కూడా జీవులను కృతకృత్యుల్ని చేస్తావు. నీవు స్థూలుడైనా సూక్ష్ముడవు, సూక్ష్ముడైనా సులభుడవు; కానీ నీ భక్తి లేని బాహ్యకర్మపరులు నరకంలో పడతారు.

Verse 111

विमुच्यते वा भवति स्थितेस्मिन्दस्रेन्दुवह्न्यर्कमरुन्महीभिः । तत्वैः स्वरूपैः समरूपधारिभिरात्मस्वरूपे वितत स्वभावः

ఈ స్థితిలో జీవుడు బంధనమునుండి విముక్తుడవుతాడు లేదా సత్యస్వరూపంలో స్థిరపడతాడు; ఎందుకంటే అశ్వినీకుమారులు, చంద్రుడు, అగ్ని, సూర్యుడు, వాయువు, భూమి—ఈ తత్త్వాలు తమ తమ స్వరూపాలతో సమరూపం ధరించి ఆత్మస్వరూపంలో అతని స్వభావాన్ని విస్తరింపజేస్తాయి.

Verse 112

इति स्तुतिं मे भगवन्ह्यनंत जुषस्व भक्तस्य विशेषतश्च । समाधियुक्तस्य विशुद्धचेतसस्त्वद्भावभावैकमनोनुगस्य

హే భగవన్ అనంతా! నా ఈ స్తుతిని స్వీకరించుము—ప్రత్యేకంగా నీ భక్తుడైన నన్ను. నేను సమాధియుక్తుడను, విశుద్ధచిత్తుడను, నీ భావధ్యానానికే ఏకాగ్రమనస్సు కలవాడను.

Verse 113

सदा हृदिस्थो भगवन्नमस्ते नमामि नित्यं भगवन्पुराण । इति प्रकाशं तव मे तदीशस्तवं मया सर्वगतिप्रबुद्ध

హే భగవన్, నీవు సదా నా హృదయంలో నివసించుచున్నావు—నీకు నమస్కారం. హే దివ్య పురాణా! నిన్ను నేను నిత్యం నమస్కరిస్తాను. హే స్వామీ, సర్వమార్గబోధతో జాగృతుడైన నావలన నీ స్తవం ప్రకాశించుగాక.

Verse 114

संसारचक्रे भ्रमणादियुक्ता भीतिं पुनर्नः प्रतिपालयस्व

సంసారచక్రంలో తిరుగుటకు బద్ధులమైన మేము భయపడుచున్నాము; హే ప్రభూ, మమ్మల్ని మరల రక్షించుము.

Verse 115

ब्रह्मोवाच । सर्वज्ञस्त्वं न संदेहो प्रज्ञाराशिश्च केशव । देवानां प्रथमः पूज्यः सर्वदा त्वं भविष्यसि

బ్రహ్ముడు పలికెను—హే కేశవా! నీవు సర్వజ్ఞుడవు, ఇందులో సందేహం లేదు; నీవు ప్రజ్ఞారాశివి. దేవతలలో నీవు ఎల్లప్పుడూ మొదటివాడవు, పూజ్యుడవు అవుతావు.

Verse 116

नारायणादनंतरं रुद्रो भक्त्या विरिंचनम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

నారాయణుని తరువాత రుద్రుడు భక్తితో విరిఞ్చుడు (బ్రహ్మ), కమలోద్భవ ప్రభువుకు నమస్కరించి స్తుతించాడు.

Verse 117

नमः कमलपत्राक्ष नमस्ते पद्मजन्मने । नमः सुरासुरगुरो कारिणे परमात्मने

హే కమలపత్రాక్షా! నీకు నమస్కారం; హే పద్మజన్మా! నీకు నమస్కారం. దేవాసురగురువైన, సర్వకర్త పరమాత్మకు నమస్కారం.

Verse 118

नमस्ते सर्वदेवेश नमो वै मोहनाशन । विष्णोर्नाभिस्थितवते कमलासन जन्मने

హే సర్వదేవేశా! నీకు నమస్కారం; హే మోహనాశనా! నీకు నిజంగా నమస్కారం. విష్ణునాభిలో నిలిచిన పద్మమున జన్మించిన కమలాసనుడా, నమస్కారం.

Verse 119

नमो विद्रुमरक्तांग पाणिपल्लवशोभिने । शरणं त्वां प्रपन्नोस्मि त्राहि मां भवसंसृतेः

హే విద్రుమవర్ణ రక్తాంగుడా, పల్లవసమ సుందర హస్తములవాడా! నీకు నమస్కారం. నేను నీ శరణు పొందితిని; భవసంసారచక్రం నుండి నన్ను రక్షించు.

Verse 120

पूर्वं नीलांबुदाकारं कुड्मलं ते पितामह । दृष्ट्वा रक्तमुखं भूयः पत्रकेसरसंयुतम्

హే పితామహా! మొదట నీ ఆ మొగ్గను నీలమేఘాకారంగా చూచితిని; తరువాత మళ్లీ ఎర్రని ముఖముతో, దళములు మరియు కేశరములతో కూడినదిగా చూచితిని.

Verse 121

पद्मं चानेकपत्रान्तमसंख्यातं निरंजनम् । तत्र स्थितेन त्वयैषा सृष्टिश्चैव प्रवर्तिता

ఆ పద్మము అనేక దళాంతములతో, అసంఖ్యాతమై, నిర్మలమై యుండెను. అందులో నీవు ఆసీనుడై ఉండగా, నీ చేతనే ఈ సృష్టి ప్రవృత్తి పొందెను.

Verse 122

त्वां मुक्त्वा नान्यतस्त्राणं जगद्वंद्य नमोस्तु ते । सावित्रीशापदग्धोहं लिंगं मे पतितं क्षितौ

నీను తప్ప నాకు మరొక శరణం లేదు. హే జగద్వంద్యా, నీకు నమస్కారం. సావిత్రీ శాపంతో దగ్ధుడనై నేను నశించితిని; నా లింగం భూమిపై పడిపోయింది.

Verse 123

इदानीं कुरु मे शांतिं त्राहि मां सह भार्यया । ब्रह्मा वै पातु मे पादौ जंघे वै कमलासनः

ఇప్పుడు నాకు శాంతిని ప్రసాదించు; భార్యతో కూడ నన్ను రక్షించు. బ్రహ్మ నా పాదాలను కాపాడుగాక; కమలాసనుడు నా జంఘలను కాపాడుగాక.

Verse 124

विरिंचो मे कटिं पातु सृष्टिकृद्गुह्यमेव च । नाभिं पद्मनिभः पातु जठरं चतुराननः

విరించుడు (బ్రహ్మ) నా కటిని కాపాడుగాక; సృష్టికర్త నా గుహ్యాంగాన్నీ కాపాడుగాక. పద్మనిభుడు నా నాభిని కాపాడుగాక; చతురాననుడు నా జఠరాన్ని కాపాడుగాక.

Verse 125

उरस्तु विश्वसृक्पातु हृदयं पातु पद्मजः । सावित्रीपतिर्मे कंठं हृषीकेशो मुखं मम

విశ్వసృక్ నా వక్షస్థలాన్ని కాపాడుగాక; పద్మజుడు నా హృదయాన్ని కాపాడుగాక. సావిత్రీపతి నా కంఠాన్ని కాపాడుగాక; హృషీకేశుడు నా ముఖాన్ని కాపాడుగాక.

Verse 126

पद्मवर्णश्च नयने परमात्मा शिरो मम । एवं न्यस्य गुरोर्नाम शंकरो नामशंकरः

నా కన్నుల్లో పద్మవర్ణుడు విరాజించుగాక; నా శిరస్సుపై పరమాత్మ నిలిచుగాక. ఈ విధంగా న్యాసం చేసి గురునామాన్ని స్థాపించితే అతడు ‘శంకరుడు’—నామాన్ని పవిత్రం చేసేవాడు—అగును.

Verse 127

नमस्ते भगवन्ब्रह्मन्नित्युक्त्वा विरराम ह । ततस्तुष्टो हरं ब्रह्मा वाक्यमेतदुवाच ह

ఇట్లు చెప్పి—“భగవన్ బ్రహ్మన్, నీకు నమస్కారం”—అని మౌనమయ్యాడు. అనంతరం హరుడు (శివుడు) పట్ల సంతోషించిన బ్రహ్మా ఈ వాక్యమును పలికెను।

Verse 128

कं ते कामं करोम्यद्य पृच्छ मां यद्यदिच्छसि । रुद्र उवाच । यदि प्रसन्नो मे नाथ वरदो यदि वा मम

“ఈ రోజు నీ కోరిక ఏది నెరవేర్చుదును? నీకు ఇష్టమైనదేదైనా నన్ను అడుగు.” రుద్రుడు పలికెను—“హే నాథా, నాపై ప్రసన్నుడవైతే, నాకు వరం ప్రసాదించదలచితే, నా కోసం…”

Verse 129

तदेकं मे वद विभो यस्मिन्स्थाने भवान्स्थितः । केषुकेषु च स्थानेषु त्वां पश्यंति सदा द्विजाः

హే విభో, మీరు నివసించే ఆ ఒక్క స్థలాన్ని నాకు చెప్పండి; అలాగే ఏ ఏ స్థలాలలో ద్విజులు మిమ్మల్ని నిత్యం దర్శిస్తారు?

Verse 130

नाम्ना च केन ते स्थानं शोभते धरणीतले । तन्मे वदस्व सर्वेश तव भक्तिरतस्य च

మరియు భూమితలంపై మీ పవిత్ర స్థలం ఏ నామంతో విరాజిల్లుతుంది? హే సర్వేశ్వరా, భక్తిలో రతుడైన నాకు అది చెప్పండి।

Verse 131

ब्रह्मोवाच । पुष्करेहं सुरश्रेष्ठो गयायां च चतुर्मुखः । कान्यकुब्जे देवगर्भो भृगुकक्षे पितामहः

బ్రహ్మా పలికెను—“పుష్కరంలో నేను ‘సురశ్రేష్ఠ’నని, గయలో ‘చతుర్ముఖ’నని ప్రసిద్ధుడను. కాన్యకుబ్జంలో ‘దేవగర్భ’, భృగుకక్షంలో ‘పితామహ’ అని పిలువబడుదును।”

Verse 132

कावेर्य्यां सृष्टिकर्ता च नंदिपुर्य्यां बृहस्पतिः । प्रभासे पद्मजन्मा च वानर्यां च सुरप्रियः

కావేరీ తీరంలో ఆయన సృష్టికర్త; నందిపురీలో బృహస్పతి. ప్రభాసంలో పద్మజన్మా, వానరీలో సురప్రియుడని పూజ్యుడు।

Verse 133

द्वारवत्यां तु ऋग्वेदी वैदिशे भुवनाधिपः । पौंड्रके पुंडरीकाक्षः पिंगाक्षो हस्तिनापुरे

ద్వారవతీలో ఆయన ఋగ్వేదీ; విదిశాలో భువనాధిపుడు. పౌండ్రదేశంలో పుండరీకాక్షుడు, హస్తినాపురంలో పింగాక్షుడని ప్రసిద్ధి।

Verse 134

जयंत्यां विजयश्चास्मि जयंतः पुष्करावते । उग्रेषु पद्महस्तोहं तमोनद्यां तमोनुदः

జయంతీలో నేను విజయుడిగా ప్రసిద్ధి; పుష్కరావతలో జయంతుడను. ఉగ్రులలో నేను పద్మహస్తుడు, తమోనదీ తీరంలో తమోనుదుడు—అంధకారనాశకుడు।

Verse 135

अहिच्छन्ने जया नंदी कांचीपुर्यां जनप्रियः । ब्रह्माहं पाटलीपुत्रे ऋषिकुंडे मुनिस्तथा

అహిచ్ఛన్నలో నేను జయా; కాంచీపురీలో నంది, ప్రజలకు ప్రియుడు. పాటలీపుత్రంలో నేను బ్రహ్మ, ఋషికుండంలో కూడా మునిరూపుడను।

Verse 136

महितारे मुकुंदश्च श्रीकंठः श्रीनिवासिते । कामरूपे शुभाकारो वाराणस्यां शिवप्रियः

మహితారలో ఆయన ముకుందుడు; శ్రీనివాసంలో శ్రీకంఠుడు. కామరూపంలో శుభాకారుడు, వారాణసీలో శివప్రియుడని ప్రసిద్ధి।

Verse 137

मल्लिकाक्षे तथा विष्णुर्महेंद्रे भार्गवस्तथा । गोनर्दे स्थविराकार उज्जयिन्यां पितामहः

మల్లికాక్షలో ఆయన విష్ణురూపంగా పూజింపబడతాడు; మహేంద్రలో భార్గవరూపంగా. గోనర్దలో వృద్ధ తపస్వి రూపంగా, ఉజ్జయినీలో పితామహుడు (బ్రహ్మ) రూపంగా స్మరింపబడతాడు।

Verse 138

कौशांब्यां तु महाबोधिरयोध्यायां च राघवः । मुंनींद्रश्चित्रकूटे तु वाराहो विंध्यपर्वते

కౌశాంబీలో మహాబోధి అనే పవిత్ర సన్నిధి; అయోధ్యలో రాఘవుడు (శ్రీరాముడు). చిత్రకూటంలో మునీంద్రుడు, వింధ్యపర్వతంపై వరాహరూపం ప్రతిష్ఠితమై ఉంది।

Verse 139

गंगाद्वारे परमेष्ठी हिमवत्यपि शंकरः । देविकायां स्रुचाहस्तः स्रुवहस्तश्चतुर्वटे

గంగాద్వారంలో పరమేష్ఠి (బ్రహ్మ) సన్నిధి; హిమవత్లో శంకరుడు (శివుడు). దేవికాలో ఆయన స్రుచా (హోమ కరచి) చేతబట్టి, చతుర్వటంలో స్రువ (ఆహుతి చెంచా) చేతబట్టి దర్శనమిస్తాడు।

Verse 140

वृंदावने पद्मपाणिः कुशहस्तश्च नैमिषे । गोप्लक्षे चैव गोपीन्द्रः सचंद्रो यमुनातटे

వృందావనంలో ఆయన పద్మపాణి; నైమిషంలో కుశహస్త. గోప్లక్షలో గోపీంద్రుడు, యమునా తీరంలో సచంద్ర అనే నామంతో ప్రతిష్ఠితుడు।

Verse 141

भागीरथ्यां पद्मतनुर्जलानंदो जलंधरे । कौंकणे चैव मद्राक्षः कांपिल्ये कनकप्रियः

భాగీరథీ (గంగా) తీరంలో ఆయన పద్మతనువు; జలంధరలో జలానందుడు. కొంకణంలో మద్రాక్ష, కాంపిల్యంలో కనకప్రియ అనే నామంతో ప్రతిష్ఠితుడు।

Verse 142

वेंकटे चान्नदाता च शंभुश्चैव क्रतुस्थले । लंकायां च पुलस्त्योहं काश्मीरे हंसवाहनः

వెంకటంలో నేను అన్నదాతను; యజ్ఞస్థలంలో శంభువును; లంకలో పులస్త్యుడను; కాశ్మీరంలో హంసవాహనుడను।

Verse 143

वसिष्ठश्चार्बुदे चैव नारदश्चोत्पलावते । मेलके श्रुतिदाताहं प्रपाते यादसांपतिः

అర్బుదంలో వసిష్ఠుడు; ఉత్పలావతంలో నారదుడు. మేలకంలో నేను శ్రుతిదాతను; ప్రపాతంలో జలచరాధిపతిని।

Verse 144

सामवेदस्तथा यज्ञे मधुरे मधुरप्रियः । अंकोटे यज्ञभोक्ता च ब्रह्मवादे सुरप्रियः

యజ్ఞంలో నేను సామవేదం; మధుర్యంలో మధురప్రియుడు. అంకోటలో యజ్ఞభోక్త; బ్రహ్మవాదంలో దేవప్రియుడు।

Verse 145

नारायणश्च गोमंते मायापुर्यां द्विजप्रियः । ऋषिवेदे दुराधर्षो देवायां सुरमर्दनः

గోమంతంలో నేను నారాయణుడు; మాయాపురిలో ద్విజప్రియుడు. ఋషివేదంలో దురాధర్షుడు; దేవాయాలో దేవశత్రుమర్దనుడు।

Verse 146

विजयायां महारूपः स्वरूपो राष्ट्रवर्द्धने । पृथूदरस्तु मालव्यां शाकंभर्यां रसप्रियः

విజయాలో నేను మహారూపుడు; రాష్ట్రవర్ధనంలో స్వరూపుడు. మాలవ్యంలో పృథూదరుడు; శాకంభరీలో రసప్రియుడు।

Verse 147

पिंडारके तु गोपालः शंखोद्धारेंगवर्द्धनः । कादंबके प्रजाध्यक्षो देवाध्यक्षः समस्थले

పిండారకంలో ఆయన గోపాలుడు; శంఖోద్ధారంలో అంగవర్ధనుడు. కాదంబకంలో ప్రజాధ్యక్షుడు, సమస్థలంలో దేవాధ్యక్షుడుగా పూజింపబడును.

Verse 148

गंगाधरो भद्रपीठे जलशाप्यहमर्बुदे । त्र्यंबके त्रिपुराधीशः श्रीपर्वते त्रिलोचनः

భద్రపీಠంలో నేను గంగాధరుడను; అర్బుదంలో నేను జలశాప్యుడను. త్ర్యంబకంలో నేను త్రిపురాధీశుడు; శ్రీపర్వతంలో నేను త్రిలోచనుడను.

Verse 149

महादेवः पद्मपुरे कापाले वैधसस्तथा । शृंगिबेरपुरे शौरिर्नैमिषे चक्रपाणिकः

పద్మపురంలో ఆయన మహాదేవుడు; కాపాలంలో అలాగే వైధసుడు. శృంగిబేరపురంలో శౌరి; నైమిషంలో చక్రపాణిగా పూజింపబడును.

Verse 150

दंडपुर्यां विरूपाक्षो गौतमो धूतपापके । हंसनाथो माल्यवति द्विजेंद्रो वलिके तथा

దండపురిలో ఆయన విరూపాక్షుడు; ధూతపాపకంలో గౌతముడు. మాల్యవతీలో హంసనాథుడు; వలికాలో ద్విజేంద్రుడుగా పూజింపబడును.

Verse 151

इंद्रपुर्यां देवनाथो द्यूतपायां पुरंदरः । हंसवाहस्तु लंबायां चंडायां गरुडप्रियः

ఇంద్రపురిలో ఆయన దేవనాథుడు; ద్యూతపాలో పురందరుడు. లంబాలో హంసవాహుడు; చండాలో గరుడప్రియుడుగా స్తుతింపబడును.

Verse 152

महोदये महायज्ञः सुयज्ञो यज्ञकेतने । सिद्धिस्मरे पद्मवर्णः विभायां पद्मबोधनः

మహోదయలో ఆయన ‘మహాయజ్ఞ’గా ప్రసిద్ధుడు; యజ్ఞకేతనంలో ‘సుయజ్ఞ’గా. సిద్ధిస్మరంలో ‘పద్మవర్ణ’గా, విభాలో ‘పద్మబోధన’గా స్మరింపబడతాడు।

Verse 153

देवदारुवने लिंगं महापत्तौ विनायकः । त्र्यंबको मातृकास्थाने अलकायां कुलाधिपः

దేవదారువనంలో ఆయన లింగరూపంగా స్థితుడై ఉన్నాడు; మహాపత్తౌ ‘వినాయక’ుడు. మాతృకాస్థానంలో ‘త్ర్యంబక’ుడు, అలకాలో ‘కులాధిప’ుడుగా స్మరింపబడతాడు।

Verse 154

त्रिकूटे चैव गोनर्दः पाताले वासुकिस्तथा । पद्माध्यक्षश्च केदारे कूष्मांडे सुरतप्रियः

త్రికూటంలో ఆయన ‘గోనర్ద’గా ప్రసిద్ధుడు; పాతాళంలో అలాగే ‘వాసుకి’. కేదారంలో ‘పద్మాధ్యక్ష’ుడు, కూష్మాండంలో ‘సురతప్రియ’ుడుగా స్మరింపబడతాడు।

Verse 155

कुंडवाप्यां शुभांगस्तु सारण्यां तक्षकस्तथा । अक्षोटे पापहा चैव अंबिकायां सुदर्शनः

కుండవాపీలో ఆయన ‘శుభాంగ’గా ప్రసిద్ధుడు; సారణ్యాలో ‘తక్షక’ుడు. అక్షోటలో ‘పాపహా’, అంబికాలో ‘సుదర్శన’ుడుగా స్మరింపబడతాడు।

Verse 156

वरदायां महावीरः कांतारे दुर्गनाशनः । अनंतश्चैव पर्णाटे प्रकाशायां दिवाकरः

వరదాలో ఆయన ‘మహావీర’గా ప్రసిద్ధుడు; కాంతారంలో ‘దుర్గనాశన’ుడు. పర్ణాటలో ‘అనంత’ుడు, ప్రకాశాలో ‘దివాకర’ుడు (సూర్యుడు)గా స్మరింపబడతాడు।

Verse 157

विराजायां पद्मनाभः स्वरुद्रश्च वृकस्थले । मार्कंडो वटके चैव वाहिन्यां मृगकेतनः

విరాజాలో పద్మనాభుడు విరాజిల్లును; వృకస్థలంలో స్వరుద్రుడు నివసించును. వటకంలో మార్కండేయుడు, వాహినీలో మృగకేతనుడు విరాజించును.

Verse 158

पद्मावत्यां पद्मगृहो गगने पद्मकेतनः । अष्टोत्तरं स्थानशतं मया ते परिकीर्तितम्

పద్మావతీలో పద్మగృహము, గగనంలో పద్మకేతనుడు. ఈ విధంగా నేను నీకు అష్టోత్తర శత పుణ్యస్థానములను కీర్తించితిని.

Verse 159

यत्र वै मम सांनिध्यं त्रिसंध्यं त्रिपुरांतक । एतेषामपि यस्त्वेकं पश्यते भक्तिमान्नरः

హే త్రిపురాంతకా! త్రిసంధ్యలలో ఎక్కడ నా సాన్నిధ్యం ఉంటుందో—వాటిలో భక్తితో ఒక్కదానినైనా దర్శించు నరుడు (ఫలము పొందును).

Verse 160

स्थानं सुविरजं लब्ध्वा मोदते शाश्वतीः समाः । मानसं वाचिकं चैव कायिकं यच्च दुष्कृतम्

అత్యంత నిర్మలమైన స్థానమును పొందినవాడు శాశ్వత సంవత్సరములు ఆనందించును; మనసా, వాచా, కాయమున చేసిన దుష్కృతమంతయు (నశించును).

Verse 161

तत्सर्वं नाशमायाति नात्र कार्या विचारणा । यस्त्वेतानि च सर्वाणि गत्वा मां पश्यते नरः

అది సమస్తము నశించును—ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు. అయితే ఈ సమస్త స్థానములకు వెళ్లి నన్ను దర్శించు నరుడు…

Verse 162

भवते मोक्षभागी च यत्राहं तत्र वै स्थितः । पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः

నీవు కూడా మోక్షభాగ్యుడవు అవుతావు; నీవు ఎక్కడ నివసిస్తావో అక్కడ నేను నిశ్చయంగా స్థితుడనై ఉంటాను—పుష్పోపహారాలు, ధూపం, మరియు బ్రాహ్మణులకు తర్పణం అర్పించి పూజింపబడుతూ।

Verse 163

ध्यानेन च स्थिरेणाशु प्राप्यते परमेश्वरः । तस्य पुण्यफलं चाग्र्यमंते मोक्षफलं तथा

స్థిరమైన ధ్యానంతో త్వరగా పరమేశ్వరుని పొందగలరు. దానివల్ల కలిగే పుణ్యఫలం అత్యుత్తమం; చివరికి అదే మోక్షఫలమును కూడా ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 164

स ब्रह्मलोकमासाद्य तत्कालं तत्र तिष्ठति । पुनः सृष्टौ भवेद्देवो वैराजानां महातपाः

అతడు బ్రహ్మలోకాన్ని చేరి ఆ కాలమంతా అక్కడే నిలిచివుంటాడు; మళ్లీ సృష్టి ప్రారంభమైనప్పుడు ఆ మహాతపస్వి వైరాజులలో దేవుడై అవతరిస్తాడు.

Verse 165

ब्रह्महत्यादि पापानि इहलोके कृतान्यपि । अकामतः कामतो वा तानि नश्यंति तत्क्षणात्

బ్రహ్మహత్యాది పాపాలు ఈ లోకంలో చేసినవైనా—అనుకోకుండా చేసినా గానీ, ఉద్దేశపూర్వకంగా చేసినా గానీ—అవి ఆ క్షణమే నశిస్తాయి.

Verse 166

इहलोके दरिद्रो यो भ्रष्टराज्योथवा पुनः । स्थानेष्वेतेषु वै गत्वा मां पश्यति समाधिना

ఈ లోకంలో ఎవడు దరిద్రుడైనా, లేదా రాజ్యభ్రష్టుడైనా, ఈ పుణ్యస్థానాలకు వెళ్లి సమాధి ద్వారా నన్ను దర్శిస్తాడు.

Verse 167

कृत्वा पूजोपहारं च स्नानं च पितृतर्पणम् । कृत्वा पिंडप्रदानं च सोचिराद्दुःखवर्जितः

పూజోపహారాలు సమర్పించి, స్నానం చేసి, పితృతర్పణం నిర్వహించి, పిండప్రదానం కూడా చేసినవాడు దీర్ఘకాలం దుఃఖరహితుడై ఉంటాడు।

Verse 168

एकच्छत्रो भवेद्राजा सत्यमेतन्न संशयः । इह राज्यानि सौभाग्यं धनं धान्यं वरस्त्रियः

అతడు ఏకచ్ఛత్రాధిపతి రాజుగా అవుతాడు—ఇది సత్యం, సందేహం లేదు। ఈ లోకంలో అతడు రాజ్యాలు, సౌభాగ్యం, ధనం, ధాన్యం మరియు ఉత్తమ భార్యలను పొందుతాడు।

Verse 169

भवंति विविधास्तस्य यैर्यात्रा पुष्करे कृता । इदं यात्राविधानं यः कुरुते कारयेत वा

పుష్కర యాత్ర చేసినవారికి నానావిధ ఫలసమృద్ధులు కలుగుతాయి। ఈ యాత్రావిధానాన్ని తానే చేయువాడు గానీ చేయించువాడు గానీ అదే ఫలానికి భాగ్యుడు అవుతాడు।

Verse 170

शृणोति वा स पापैस्तु सर्वैरेव प्रमुच्यते । अगम्यागमनं येन कृतं जानाति मानवः

ఇది వినేవాడు సమస్త పాపాల నుండీ విముక్తుడవుతాడు। అగమ్యాగమన దోషం చేసినదని తెలిసిన మనిషి కూడా (ఇది వినడం వల్ల) ఆ పాపం నుండి విడుదలవుతాడు।

Verse 171

ब्रह्मक्रियाया लोपेन बहुवर्षकृतेन च । यात्रां चेमां सकृत्कृत्वा वेदसंस्कारमाप्नुयात्

బ్రహ్మక్రియల లోపం ఎన్నో సంవత్సరాలు జరిగినా, ఈ యాత్రను ఒక్కసారి చేసిన మాత్రాన వేదసంస్కారమనే శుద్ధి-దీక్షను పొందుతాడు।

Verse 172

किमत्र बहुनोक्तेन इदमस्तीह शंकर । अप्राप्यं प्राप्यते तेन पापं चापि विनश्यति

ఓ శంకరా, ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి? దీని ద్వారా పొందలేనిది కూడా లభిస్తుంది మరియు పాపం కూడా నశిస్తుంది.

Verse 173

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यं सर्वतीर्थफलप्रदम् । सर्वेषां चैव वेदानां समाप्तिस्तेन वै कृता

ఇది సకల యజ్ఞాల ఫలంతో సమానమైనది, సకల తీర్థాల ఫలాన్ని ఇచ్చేది మరియు దీని ద్వారానే సమస్త వేదాలు పరిపూర్ణమవుతాయి.

Verse 174

यैः कृत्वा पुष्करे संध्यां सावित्री समुपासिता । स्वपत्नीहस्तदत्तेन पौष्करेण जलेन तु

ఎవరైతే పుష్కర క్షేత్రంలో సంధ్యావందనం చేసి, తమ భార్య చేతితో ఇచ్చిన పుష్కర జలంతో సావిత్రీ దేవిని ఆరాధించారో—

Verse 175

भृंगारेण वरेणैव मृण्मयेनापि शंकर । आनीय तज्जलं पुण्यं संध्योपास्तिर्दिनक्षये

ఓ శంకరా, శ్రేష్టమైన పాత్రలో గానీ లేదా మట్టి పాత్రలో గానీ ఆ పవిత్ర జలాన్ని తెచ్చి సాయంకాలం సంధ్యావందనం చేయాలి.

Verse 176

समाधिना समाधेया सप्राणायामपूर्विका । तस्यां कृतायां यत्पुण्यं तच्छृणुष्व हराद्य मे

ప్రాణాయామ పూర్వకమైన సమాధితో దీనిని ఆచరించాలి. ఓ హరా, అది చేసినప్పుడు కలిగే పుణ్యాన్ని గూర్చి ఇప్పుడు నా నుండి విను.

Verse 177

तेन द्वादशवर्षाणि भवेत्संध्या सुवंदिता । अश्वमेधफलं स्नाने दाने दशगुणं तथा

ఆ ఆచారమువలన ద్వాదశ సంవత్సరముల వరకు సంధ్యావందనం సువిధంగా సిద్ధమగును. స్నానమున అశ్వమేధయాగఫలము లభించును; దానమున ఫలము దశగుణమగును.

Verse 178

उपवासेप्यनंतं च स्वयं प्रोक्तं मयानघ । सावित्र्याः पुरतो यस्तु दंपत्योर्भोजनं ददेत्

హే అనఘా! ఉపవాసదినములలోనూ ‘అనంత’ వ్రతమును నేనే స్వయంగా ప్రకటించితిని. కాని సావిత్రీ సమక్షమున దంపతులకు భోజనము సమర్పించువాడు—

Verse 179

तेनाहं भोजितस्तत्र भवामीह न संशयः । द्वितीयं भोजयेद्यस्तु भोजितस्तेन केशवः

అందువలన అక్కడ నేను భోజితుడనగుదును; ఇందులో సందేహము లేదు. మరల రెండవ భోజనము సమర్పించువాడిచేత కేశవుడు (విష్ణువు) భోజితుడగును.

Verse 180

लक्ष्मीसहायो वरदो वरांस्तस्य प्रयच्छति । उमासहायस्तार्तीये भोजितोसि न संशयः

లక్ష్మీసహిత వరదుడైన భగవంతుడు అతనికి ఇష్టవరములను ప్రసాదించును. తృతీయమున ఉమాసహితుడైన భగవంతుడును నీచేత భోజితుడగును; సందేహము లేదు.

Verse 181

अथवा या कुमारीणां भक्त्या दद्याच्च भोजनम् । तस्याः कुले भवेद्वंध्या न कदाचिच्च दुर्भगा

లేదా ఏ స్త్రీ భక్తితో కుమారికలకు భోజనము సమర్పించునో, ఆమె కులమున ఎప్పుడూ వంధ్యత కలుగదు; ఆమెకు దుర్భాగ్యమూ కలుగదు.

Verse 182

न कन्या जननी क्वापि न भर्तुर्या न वल्लभा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सावित्र्यग्रे तु भोजनम्

కన్య ఎక్కడా జననితో సమానముగా భావింపబడదు; ఆమె భర్తకు భార్యగానీ ప్రేయసిగానీ కాదు. అందుచేత సమస్త ప్రయత్నంతో ముందుగా సావిత్రీదేవి అగ్రే భోజనాన్ని నివేదించాలి.

Verse 183

पारत्रमैहिकं वापि कामयद्भिर्नरैः सदा । दातव्यं सर्वदा भीष्म कटुतैलविवर्जितम्

హే భీష్మా! పరలోకములో గాని ఇహలోకములో గాని క్షేమాన్ని కోరే పురుషులు ఎల్లప్పుడూ కటు తైలము లేనిదానినే దానంగా ఇవ్వాలి.

Verse 184

न चाम्लं न च वै क्षारं स्त्रीणां भोज्यं कदाचन । भक्ष्यं पंचप्रकारं च रसैः सर्वैस्सुसंस्कृतम्

స్త్రీలకు ఎప్పుడూ పులుపు గానీ క్షారము గానీ ఉన్న భోజనం ఇవ్వకూడదు; బదులుగా అన్ని రుచులతో సుసంస్కృతమైన ఐదు విధాల భక్ష్యాలను వడ్డించాలి.

Verse 185

घृतपूर्यः सुपक्वाश्च बहुक्षीरसमन्विताः । शिखरिणी तथा पेया दधिक्षीरसमन्विता

నెయ్యితో నిండిన, బాగా ఉడికిన, అధిక పాలతో కూడిన పూరీలు ఉండెను; అలాగే దధి మరియు పాలతో చేసిన శిఖరిణీ, పేయా కూడా ఉండెను.

Verse 186

आह्लादकारिणी पुंसां स्त्रीणां चातीव वल्लभा । धनधान्यां जनोपेतं नारीणां च शताकुलम्

ఆమె పురుషులకు ఆనందాన్ని కలిగించేది, స్త్రీలకు అత్యంత ప్రియమైనది; ధనధాన్యసంపన్నురాలై, జనసమూహంతో పరివృతమై, నారుల శతకుటుంబాలతో కూడి ఉండెను.

Verse 187

पूपकं शष्कुलं तस्यां जायते नात्र संशयः । न ज्वरो न च संतापो न दुःखं न वियोगिता

ఆ స్థితి/స్థానంలో పూపకములు, శష్కులములు పుడుతాయి—ఇందులో సందేహం లేదు. అక్కడ జ్వరం లేదు, దాహసంతాపం లేదు; దుఃఖం లేదు, వియోగం లేదు.

Verse 188

असौ तारयते स्वानां कुलानामेकविंशतिं । बंधुभिश्च सुतैश्चैव दासीदासैरनंतकैः

అటువంటి వాడు తన వంశంలోని ఇరవై ఒక తరాలను తరింపజేస్తాడు—బంధువులు, కుమారులు, అలాగే అనంతమైన దాసీదాసులతో కూడి.

Verse 189

पूरितं च कुलं तस्याः पूरिकां या प्रदास्यति । एधते च चिरं कालं पुत्रपौत्रसमन्वितम्

పూరికాను దానం చేసే స్త్రీ యొక్క వంశం పరిపూర్ణమవుతుంది; కుమారులు, మనుమలతో కూడి దీర్ఘకాలం వృద్ధి చెందుతుంది.

Verse 190

कुलं च सकलं तस्य शष्कुलं यः प्रयच्छति । पुत्रिण्यो वै दुहितरो बंधुभिः सहितं कुलम्

శష్కులాన్ని దానం చేసే వాడి సమస్త వంశం సమృద్ధి చెందుతుంది; కుమార్తెలు పుత్రవతులవుతారు, బంధువులతో కూడిన కుటుంబమంతా వృద్ధి చెందుతుంది.

Verse 191

शिखरिणीप्रदात्रीणां युवतीनां न संशयः । मोदते तु कुलं तस्याः सर्वसिद्धिप्रपूरितम्

శిఖరిణీని దానం చేసే యువతుల విషయంలో సందేహం లేదు; ఆమె వంశం సమస్త సిద్ధులతో నిండిపోయి ఆనందిస్తుంది.

Verse 192

मोदकानां प्रदानेन एवमाह प्रजापतिः । एतदेव तु गौरीणां भोजनं हर शस्यते

మోదకదాన సందర్భంలో ప్రజాపతి ఇలా పలికెను—గౌరీల భోజనముగా ఇదే హరుడు (శివుడు) ప్రశంసించినది.

Verse 193

सुभगा पुत्रिणी साध्वी धनऋद्धिसमन्विता । सहस्रभोजिनी शंभो जन्मजन्म भविष्यति

హే శంభో! ఆమె సుభాగ్యవతి, సంతానవతి, సాధ్వి, ధన-ఋద్ధులతో యుక్తురాలు, సహస్రులకు భోజనం పెట్టువారిగా—జన్మజన్మలలో అట్లే ఉంటుంది.

Verse 194

पूपानि चैव पुण्यानि कृतानि मधुराणि च । द्राक्षारसप्रधानं च गुडखंडसमन्वितम्

పుణ్యమైన మధుర పూపములు కూడా సిద్ధమయ్యెను; ద్రాక్షారస ప్రధానమైన పానీయం, తోడు గుడ్డు మరియు ఖండచక్కెరతో కూడినది.

Verse 195

शारदेन तु धान्येन कृत्वा खंडं विमिश्रितत् । स्त्रीणां चैव तु पेयानि भक्ष्याणि च द्विजन्मनाम्

శరదృతు ధాన్యంతో ఖండచక్కెర కలిపి మధుర మిశ్రమం చేయవలెను; స్త్రీలకు తగిన పానీయాలు, ద్విజులకు భక్ష్య-నైవేద్యాలు సిద్ధం చేయవలెను.

Verse 196

इह चाविकवासांसि वर्षायोग्यानि सर्वशः । यानियानि च पेयानि तानि योग्यानि दापयेत्

ఇక్కడ వర్షాకాలానికి తగిన గొర్రెబొచ్చు వస్త్రాలను అన్ని విధాలా ఇవ్వించవలెను; అలాగే ఏ ఏ పానీయాలు యోగ్యమో, అవి తగిన తృప్తికర పానీయాలుగా దానమివ్వవలెను.

Verse 197

प्रतिपूज्य विधानेन वसुदानैः सकंचुकैः । कुंकुमेनानुलिप्तांग्यः स्रग्दामभिरलंकृताः

విధి ప్రకారం వారిని సమ్యక్‌గా పూజించి, ధనదానముతో పాటు వస్త్రదానమును కూడా సమర్పించారు. వారి అవయవాలకు కుంకుమ లేపనం చేసి, హారాలు మరియు పుష్పమాలలతో అలంకరించారు.

Verse 198

दत्वा तूपानहावङ्घ्र्योर्नारिकेलं करे तथा । अक्ष्णोश्चैवांजनं दत्वा सिंदूरं चैव मस्तके

పాదాలకు పాదుకలు (చెప్పులు) ఇచ్చి, చేతిలో నారికేళాన్ని కూడా ఇచ్చారు. కళ్లకు అంజనం ఇచ్చి, మస్తకంపై/మాంగల్యంలో సిందూరాన్ని కూడా సమర్పించారు.

Verse 199

गुडं फलानि हृद्यानि वांछितानि मृदूनि च । हस्ते दत्वा सपात्राणि प्रणिपत्य विसर्जयेत्

బెల్లం మరియు హృద్యమైన ఫలాలు—కోరినవి, మృదువైన (మధుర) నైవేద్యాలు—సరైన పాత్రలతో కలిసి వారి చేతిలో ఉంచాలి. తరువాత నమస్కరించి గౌరవంతో వీడ్కోలు చెప్పాలి.

Verse 200

स्वयं भुंजीत वै पश्चात्सबंधुर्बालकैः सह । अथवा नैव संपत्तिस्तीर्थे दानं च भाजनम्

ముందుగా తన ఆశ్రితులను—బంధువులు, పిల్లలతో సహా—భోజనం పెట్టి, తరువాత తానే భుజించాలి. లేకపోతే సంపద వ్యర్థం; తీర్థంలో అది కేవలం దానార్థమై మిగులుతుంది, మనిషి దానానికి ‘పాత్ర’ మాత్రమే అవుతాడు.