Adhyaya 12

Verse 1

भीष्म उवाच । सोमवंशः कथं जातः कथयात्र विशारद । तद्वंशे केतुराजानो बभूवुः कीर्तिवर्द्धनाः

భీష్ముడు పలికెను—హే విశారదా! సోమవంశము ఎలా జన్మించెను? ఇక్కడ వివరించుము. ఆ వంశములో కీర్తిని వర్ధింపజేసిన ధ్వజధారులైన రాజులు ఎవరు?

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । आदिष्टो ब्रह्मणा पूर्वमत्रिः सर्गविधौ पुरा । अनंतरं नाम तपः सृष्ट्यर्थं तप्तवान्विभुः

పులస్త్యుడు పలికెను—పూర్వకాల సృష్టివిధానంలో బ్రహ్మ ఆజ్ఞతో అత్రి మహర్షి సృష్టి కలగుటకై ‘అనంతర’ అనే మహత్తపస్సు ఆచరించెను.

Verse 3

यदानंदकरं ब्रह्म भगवन्क्लेशनाशनं । ब्रह्मरुद्रेन्द्रसूर्याणामभ्यंतरमतींद्रियं

ఆ బ్రహ్మము ఆనందప్రదము, భగవంతుడు, క్లేశనాశకుడు; బ్రహ్మ, రుద్ర, ఇంద్ర, సూర్యుల అంతర్యామి స్వరూపము, ఇంద్రియాతీతము.

Verse 4

शान्तिं कृत्वात्ममनसा तदत्रिः संयमे स्थितः । माहात्म्यं तपसो वापि परमानंदकारकं

ఆత్మమనస్సులో శాంతిని స్థాపించి ఆ అత్రి మహర్షి సంయమంలో నిలిచెను; తపస్సు మహాత్మ్యము—పరమానందకారకము—అని గ్రహించి (ప్రకటించెను).

Verse 5

यस्माद्वंशपतिः सार्द्धं समये तदधिष्ठितः । तं दृष्ट्वाचष्ट सोमेन तस्मात्सोमोभवद्विभुः

యథాకాలమున ఆ వంశపతి అక్కడ విధిపూర్వకంగా ప్రతిష్ఠితుడై యుండగా, అతనిని చూచి సోముడు అతనితో పలికెను; అందువల్ల ఆ మహాశక్తిమంతుడు ‘సోమ’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 6

अथ सुस्राव नेत्राभ्यां जलं तत्रात्रिसंभवम् । द्योतयद्विश्वमखिलं ज्योत्स्नया सचराचरम्

అప్పుడు ఆయన నేత్రాల నుండి అక్కడ అత్రిసంభవమైన జలము ప్రవహించింది; చంద్రజ్యోత్స్న వలె దాని కాంతి చరాచర సమస్త విశ్వాన్ని ప్రకాశింపజేసింది।

Verse 7

तद्दिशो जगृहुस्तत्र स्त्रीरूपेणासहृच्छयाः । गर्भो भूत्वोदरे तासां स्थितः सोप्यत्रिसंभवः

అక్కడ దిశలు స్త్రీరూపం ధరించి, హృదయంలో కోరిక లేకుండానే, ఆయనను గ్రహించాయి; అత్రిసంభవుడైన ఆయన గర్భమై వారి ఉదరాలలో నిలిచాడు।

Verse 8

आशाश्च मुमुचुर्गर्भमशक्ता धारणे ततः । समादायाथ तं गर्भमेकीकृत्य चतुर्मुखः

అప్పుడు ఆ (దివ్య) ఆశలు దానిని ధరించలేక గర్భాన్ని విడిచాయి; తదుపరి చతుర్ముఖ బ్రహ్మ ఆ గర్భాన్ని తీసుకొని ఏకముగా చేసెను।

Verse 9

युवानमकरोद्ब्रह्मा सर्वायुधधरं नरम् । स्यंदनेथ सहस्तेन वेदशक्तिमये प्रभुः

బ్రహ్మ ఆ నరుణ్ని యౌవనవంతునిగా చేసి, సమస్త ఆయుధధారిగా చేసెను; వేదశక్తిమయుడైన ప్రభువు అతనికి రథమును కూడా అనుగ్రహించెను।

Verse 10

आरोप्य लोकमनयदात्मीयं स पितामहः । ततो ब्रह्मर्षिभिः प्रोक्तं ह्यस्मत्स्वामीभवत्वयम्

ఆ పితామహుడు అతనిని ప్రతిష్ఠించి తన లోకమునకు తీసికొనిపోయెను; అప్పుడు బ్రహ్మర్షులు అన్నారు—“నిశ్చయంగా మీరు మా స్వామి కావలెను।”

Verse 11

ऋषिभिर्देवगंधर्वैरप्सरोभिस्तथैव च । स्तूयमानस्य तस्याभूदधिकं महदंतरम्

ఋషులు, దేవగంధర్వులు మరియు అప్సరసలు స్తుతించుచుండగా, అతనికి వారికీ మధ్య దూరము మరింతగా మహత్తరమైంది.

Verse 12

तेजोवितानादभवद्भुवि दिव्यौषधीगणः । तद्दीप्तिरधिका तस्माद्रात्रौ भवति सर्वदा

తేజోవితానము నుండి భూమిపై దివ్య ఔషధుల సమూహము ఉద్భవించింది; అందువల్ల వాటి కాంతి అధికమై, అది ఎల్లప్పుడూ రాత్రివేళ కనిపిస్తుంది.

Verse 13

तेनौषधीशः सोमोभूद्द्विजेष्वपि हि गण्यते । वेदधामा रसश्चायं यदिदं मंडलं शुभम्

అందువల్ల సోముడు ఔషధుల అధిపతిగా అయ్యాడు; అతడు ద్విజులలోనూ గణింపబడును. ఈ శుభ మండలం వేదధామము, స్వయంగా రసస్వరూపమూ.

Verse 14

कार्त्तवीर्यस्य राजर्षेर्महिमानं निरीक्ष्य सः । न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यंति पार्थिवाः

రాజర్షి కార్త్తవీర్యుని మహిమను చూచి అతడు అనుకున్నాడు— “నిశ్చయంగా భూలోక రాజులు కార్త్తవీర్యుని గతి (స్థితి)ని పొందలేరు.”

Verse 15

रूपलावण्यसंयुक्तास्तस्मै कन्याः सुवर्चसः । ततः शक्तिसहस्राणां सहस्राणि दशैव तु

అప్పుడు రూపలావణ్యసంపన్నమైన తేజోవంతమైన కన్యలు అతనికి సమర్పించబడ్డారు; తదనంతరం శక్తుల సహస్రాలలో పదివేల (అనేక) ఉద్భవించాయి.

Verse 16

तपश्चकार शीतांशुर्विष्णुध्यानैकतत्परः । ततस्तुष्टश्च भगवांस्तस्मै नारायणो हरिः

శీతాంశువు విష్ణుధ్యానంలో ఏకాగ్రుడై తపస్సు చేశాడు. అప్పుడు ప్రసన్నుడైన భగవాన్ నారాయణ హరి అతనికి ప్రత్యక్షమయ్యాడు.

Verse 17

वरं वृणीष्व चोवाच परमात्मा जनार्दनः । ततो वव्रे वरं सोमः शक्रलोके यजाम्यहम्

పరమాత్మ జనార్దనుడు “వరము కోరుకో” అని పలికాడు. అప్పుడు సోముడు వరం కోరాడు—“నేను శక్రలోకంలో (ఇంద్రలోకంలో) యజ్ఞం చేయుదును.”

Verse 18

प्रत्यक्षमेव भोक्तारो भवंतु मम मंदिरे । राजसूये सुरगणा ब्रह्माद्या ये चतुर्विधाः

నా మందిరంలో భోక్తలు ప్రత్యక్షంగా ఉండుగాక. రాజసూయ యాగంలో బ్రహ్మాది చతుర్విధ దేవగణాలు అక్కడ భుజించుగాక.

Verse 19

रक्षपालः सुरोस्माकमास्तां शूलधरो हरः । तथेत्युक्तः समाजह्रे राजसूयं तु विष्णुना

మనకు దివ్య రక్షకుడిగా శూలధారి హరుడు (శివుడు) ఉండుగాక. అలా అనగా ఆయన ‘తథాస్తు’ అన్నాడు; విష్ణువు రాజసూయ యాగాన్ని యథావిధిగా సమాహరించాడు.

Verse 20

होतात्रिर्भृगुरध्वर्युरुद्गाता च चतुर्मुखः । ब्रह्मत्वमगमत्तस्य उपद्रष्टा हरिः स्वयम्

హోతగా అత్రి, అధ్వర్యువుగా భృగు, ఉద్గాతగా చతుర్ముఖుడు (బ్రహ్మ) ఉన్నారు. ఆ కర్మలో బ్రహ్మత్వ పదం స్థిరమైంది; స్వయంగా హరి సాక్షి-ఉపద్రష్టగా నిలిచాడు.

Verse 21

सदस्याः सर्वदेवास्तु राजसूयविधिः स्मृतः । वसवोध्वर्यवस्तद्वद्विश्वेदेवास्तथैव च

రాజసూయ యజ్ఞంలో సమస్త దేవతలే సభ్యులుగా భావింపబడతారు—ఇదే విధి అని స్మృతిలో చెప్పబడింది. వసువులు అధ్వర్యు ఋత్వికులు, అలాగే విశ్వేదేవులూ.

Verse 22

त्रैलोक्यं दक्षिणा तेन ऋत्विग्भ्यः प्रतिपादिता । सोमः प्राप्याथदुष्प्राप्यमैश्वर्यं सृष्टिसत्कृतं

ఆయన త్రిలోకమును దక్షిణగా ఋత్వికులకు సమర్పించాడు. అనంతరం సోముడు సృష్టి-క్రమమే సత్కరించిన దుర్లభమైన ఐశ్వర్యాన్ని పొందాడు.

Verse 23

सप्तलोकैकनाथत्वं प्राप्तस्स्वतपसा तदा । कदाचिदुद्यानगतामपश्यदनेकपुष्पाभरणोपशोभाम्

తన తపస్సుతో అతడు సప్తలోకాల ఏకనాథత్వాన్ని పొందాడు. ఒకసారి ఉద్యానానికి వెళ్లిన, అనేక పుష్పాభరణాలతో ప్రకాశించే ఒక స్త్రీని చూశాడు.

Verse 24

बृहन्नितंबस्तनभारखेदां पुष्पावभंगेप्यतिदुर्बलांगीं । भार्यां च तां देवगुरोरनंगबाणाभिरामायत चारुनेत्रां

అతడు దేవగురువు భార్యను చూశాడు—విశాల నితంబాలు, స్తనభారంతో అలసినది; పుష్పపాతం కూడా తట్టలేనంత సుకుమారాంగి; మన్మథ బాణాలచే మోహింపజేసేలా మనోహరమైనది, దీర్ఘ సుందర నేత్రాలది.

Verse 25

तारां स ताराधिपतिः स्मरार्तः केशेषु जग्राह विविक्तभूमौ । सापि स्मरार्ता सहते न रेमे तद्रूपकांत्याहृतमानसैव

కామవేదనతో ఉన్న తారాధిపతి ఏకాంతస్థలంలో తారను జుట్టు పట్టుకొని లాగాడు. ఆమె కూడా కామాతురురాలై, ప్రతిఘటించలేదు, వెనుదిరగలేదు—అతని రూపకాంతి ఆమె మనసును ముందే హరించింది.

Verse 26

चिरं विहृत्याथ जगाम तारां विधुर्गृहीत्वा स्वगृहं ततोपि । न तृप्तिरासीत्स्वगृहेपि तस्य तारानुरक्तस्य सुखागमेषु

దీర్ఘకాలం విహరించిన తరువాత చంద్రుడు తారను తీసుకొని తన గృహానికి వెళ్లాడు. అయినా తన ఇంటిలోనూ అతనికి తృప్తి కలగలేదు; సుఖభోగాలలో తారపై అతడు గాఢంగా ఆసక్తుడై ఉన్నాడు.

Verse 27

बृहस्पतिस्तद्विरहाग्निदग्धस्तद्ध्याननिष्ठैकमना बभूव । शशाक शापं न च दातुमस्मै न मंत्रशस्त्राग्निविषैरनेकैः

అతని వియోగాగ్నితో దగ్ధుడైన బృహస్పతి, అతనినే ధ్యానిస్తూ ఏకాగ్రనిష్ఠతో నిలిచాడు. అయినా అతనికి శాపం ఇవ్వలేకపోయాడు—మంత్రాలు, ఆయుధాలు, అగ్ని లేదా అనేక విషాలతో కూడ కాదు.

Verse 28

तस्यापकर्तुं विविधैरुपायैर्नैवाभिचारैरपि वागधीशः । स याचयामास ततस्तु देवं सोमं स्वभार्यार्थमनंगतप्तः

వాగధీశుడు (బృహస్పతి) ఎన్నో ఉపాయాలతోనూ అతనికి హాని చేయలేకపోయాడు; అభిచార విద్యలతో కూడ కాదు. అప్పుడు మన్మథతాపంతో బాధపడుతూ, తన భార్య కోసం దేవుడు సోముని వేడుకున్నాడు.

Verse 29

स याच्यमानोपि ददौ न भार्यां बृहस्पतेः कामवशेन मोहितः । महेश्वरेणाथ चतुर्मुखेन साध्यैर्मरुद्भिः सह लोकपालैः

ఎన్ని సార్లు వేడుకున్నా, కామవశమై మోహితుడైన అతడు బృహస్పతి భార్యను ఇవ్వలేదు. మహేశ్వరుడు, చతుర్ముఖ బ్రహ్మ, సాధ్యులు, మరుతులు మరియు లోకపాలకులు సమక్షంలోనూ ఇదే నిలిచింది.

Verse 30

ददौ यदा तां न कथंचिदिंदुस्तदा शिवः क्रोधपरो बभूव । यो वामदेवप्रथितः पृथिव्यामनेकरुद्रार्चितपादपद्मः

ఇందు ఏ విధంగానూ ఆమెను ఇవ్వనప్పుడు, శివుడు క్రోధంతో ఉగ్రుడయ్యాడు—భూమిపై ‘వామదేవ’గా ప్రసిద్ధుడైన శివుడు, అనేక రుద్రులు పూజించే కమలపాదుడు.

Verse 31

ततः सशिष्यो गिरिशः पिनाकी बृहस्पतेः स्नेहवशानुबद्धः । धनुर्गृहीत्वाजगवं पुरारिर्जगाम भूतेश्वरसिद्धजुष्टः

అప్పుడు పినాకధారి గిరీశుడు (శివుడు) శిష్యునితో కూడి, బృహస్పతిపై స్నేహవశుడై అజగవ ధనుస్సు ధరించి త్రిపురారిగా బయలుదేరెను; భూతేశ్వరుడు మరియు సిద్ధగణులు ఆయనను అనుసరించిరి।

Verse 32

युद्धाय सोमेन विशेषदीप्तस्तृतीयनेत्रानलभीमवक्त्रः । सहैव जग्मुश्च गणेश्वराणां विंशाधिका षष्टिरथोग्रमूर्तिः

యుద్ధార్థం ఆయన సోమునితో కలిసి విశేష తేజస్సుతో ప్రకాశించెను; తృతీయ నేత్రాగ్నివలె భయంకర ముఖముగలవాడు. ఆయనతో గణేశ్వరులు—అరవైకి ఇరవై అధికంగా—కూడ బయలుదేరిరి; ఆయన స్వయంగా ఉగ్రరూపుడు।

Verse 33

यक्षेश्वराणां सगणैरनेकैर्युतोन्वगात्स्यंदनसंस्थितानां । वेतालयक्षोरगकिन्नराणां पद्मेन चैकेन तथार्बुदानाम्

అనేక గణములతో కూడిన యక్షేశ్వరులతో, రథస్థ దళాలతో కలిసి ఆయన ముందుకు సాగెను; వేతాళులు, యక్షులు, ఉరగులు (నాగులు), కిన్నరులతో పాటు ‘పద్మ’ అనే ఒక గణమూ, మరెన్నో ‘అర్బుద’ సమూహాలూ ఉన్నవి।

Verse 34

लक्षैस्त्रिभिर्द्वा दशभी रथानां सोमोप्यगात्तत्र विवृद्धमन्युः । शनैश्चरांगारकवृद्धतेजा नक्षत्रदैत्यासुरसैन्ययुक्तः

అక్కడ సోముడు కూడా ముప్పై రెండు లక్షల రథములతో, అత్యంత పెరిగిన కోపంతో ముందుకు సాగెను. శనైశ్చరుడు మరియు అంగారకుడు కూడా వృద్ధ తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, నక్షత్ర, దైత్య, అసుర సేనలతో కలిసి వచ్చిరి।

Verse 35

जग्मुर्भयं सप्त तथैव लोका धरावनद्वीपसमुद्रगर्भाः । ससोममेवाभ्यगमत्पिनाकी गृहीतदीप्तास्त्रविशालवह्निः

అప్పుడు భూమి, అరణ్యాలు, ద్వీపాలు, సముద్రగర్భములతో కూడిన ఏడు లోకములన్నిటినీ భయం ఆవరించెను. పినాకీ (శివుడు) తన చేతిలోని దీప్తాస్త్రాల విశాల అగ్నితో జ్వలిస్తూ, సోముని వైపే ముందుకు సాగెను।

Verse 36

अथाभवद्भीषण भीम सोम सैन्यद्वयस्याथ महाहवोसौ । अशेषसत्वक्षयकृत्प्रवृद्धस्तीक्ष्णप्रधानो ज्वलनैकरूपः

అప్పుడు ఆ రెండు సేనల మధ్య సోముని వంటి మహాభయంకరమైన, భీషణమైన మహాసంగ్రామం ఉద్భవించింది. అది మరింత ప్రబలించి అనేక జీవుల నాశనకారిగా, తీక్ష్ణ శస్త్రప్రధానంగా, ఒక్కటే జ్వలించే అగ్నిరూపంలా కనిపించింది।

Verse 37

शस्त्रैरथान्योन्यमशेषसैन्यं द्वयोर्जगामक्षयमुग्रतीक्ष्णैः । पतंति शस्त्राणि तथोज्वलानि स्वर्भूमिपातालमलं दहंति

తర్వాత ఉగ్రమైన, అత్యంత తీక్ష్ణమైన శస్త్రాలతో రెండు పక్షాల సమస్త సేనలు పరస్పరం నశించాయి. ఆ జ్వలించే శస్త్రాలు పడుతూ స్వర్గం, భూమి, పాతాళం వరకు దహించసాగాయి।

Verse 38

रुद्रः क्रोधाद्ब्रह्मशिरो मुमोच सोमोपि सोमास्त्रममोघवीर्यं । तयोर्निपातेन समुद्रभूम्योरथांतरिक्षस्य च भीतिरासीत्

రుద్రుడు కోపంతో బ్రహ్మశిరోస్త్రాన్ని విడిచాడు; సోముడూ అమోఘవీర్యముగల సోమాస్త్రాన్ని ప్రయోగించాడు. ఆ రెండింటి పతనంతో సముద్రం, భూమి, అంతరిక్షం వరకు భయం వ్యాపించింది।

Verse 39

तदा सुयुद्धं जगतां क्षयाय प्रवृद्धमालोक्य पितामहोपि । ततः प्रविश्याथ कथंचिदेव निवारयामास सुरैः सहैव

అప్పుడు లోకాల నాశనానికి దారితీసేలా ప్రబలిన ఆ ఘోరయుద్ధాన్ని చూసి పితామహుడు బ్రహ్మ కూడా అక్కడ ప్రవేశించాడు. తరువాత దేవతలతో కలిసి ఏదో విధంగా ఆ యుద్ధాన్ని నివారించాడు।

Verse 40

अकारणं किं क्षयकृज्जनानां सोम त्वयापीदमकार्यकार्यं । यस्मात्परस्त्रीहरणाय सोम त्वया कृतं युद्धमतीव भीमम्

హే సోమా! కారణం లేకుండా ప్రజల నాశనకారిగా ఈ అకార్యాన్ని నీవెందుకు చేశావు? ఎందుకంటే, హే సోమా, పరస్త్రీ హరణార్థమే నీవు ఈ అత్యంత భీషణ యుద్ధాన్ని ప్రారంభించావు।

Verse 41

पापग्रहस्त्वं भविता जनेषु पापोस्यलं वह्निमुखाशिनां त्वं । भार्यामिमामर्पय वाक्पतेस्त्वं प्रमाणयन्नेव मदीय वाचम्

నీవు జనులలో పాపగ్రస్తుడవు అవుతావు; అగ్నిముఖమున ఆహుతులు సమర్పించువారిలోనూ నీవు ఘోరపాపిగా నిలుస్తావు. ఇప్పుడు ఈ భార్యను వాక్పతి (బృహస్పతి)కి అప్పగించి, నా వాక్యాన్ని సత్యమని నిరూపించు।

Verse 42

तथेति चोवाच हिमांशुमाली युद्धादपाक्रामदतः प्रशांतः । बृहस्पतिस्तामथ गृह्य तारां हृष्टो जगाम स्वगृहं च रुद्रः

“తథాస్తు,” అని హిమాంశుమాలి (చంద్రశేఖరుడు) పలికెను; ఆపై శాంతించి యుద్ధం నుండి వెనుదిరిగెను. తరువాత బృహస్పతి తారను స్వీకరించి ఆనందంతో తన గృహానికి వెళ్లెను; రుద్రుడూ తన ధామానికి ప్రస్థానమయ్యెను।

Verse 43

पुलस्त्य उवाच । ततः संवत्सरस्यांते द्वादशादित्यसन्निभः । दिव्यपीताम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः

పులస్త్యుడు పలికెను—ఆపై సంవత్సరాంతమున ద్వాదశ ఆదిత్యులవలె ప్రకాశించే ఒకరు ప్రత్యక్షమయ్యెను; దివ్య పీతాంబరము ధరించి, దివ్యాభరణములతో విభూషితుడై ఉన్నాడు।

Verse 44

तारोदरविनिष्क्रान्तः कुमारस्सूर्यसन्निभः । सर्वार्थशास्त्रविद्विद्वान्हस्तिशास्त्रप्रवर्त्तकः

తార గర్భమునుండి సూర్యసమాన తేజస్సుతో ఒక కుమారుడు జన్మించెను; అతడు సమస్త అర్థశాస్త్రాలలో నిపుణుడైన విద్వాంసుడు, అలాగే హస్తిశాస్త్రం (గజవిద్య)ను ప్రవర్తింపజేసినవాడు।

Verse 45

नामयद्राजपुत्रोयं विश्रुतो राजवैद्यकः । राज्ञः सोमस्य पुत्रत्वाद्राजपुत्रो बुधः स्मृतः

ఈయన రాజవైద్యుడిగా విశ్రుతుడై ‘రాజపుత్ర’ అనే నామమును పొందెను. రాజా సోముని పుత్రుడైనందున బుధుడును ‘రాజపుత్ర’ అని స్మరింపబడును।

Verse 46

जनानां तु स तेजांसि सर्वाण्येवाक्षिपद्बली । ब्रह्माद्यास्तत्र चाजग्मुर्देवा देवर्षिभिः सह

ఆ మహాబలుడు ప్రజలందరి తేజస్సులన్నిటినీ హరించాడు. అప్పుడు బ్రహ్మాది దేవతలు దేవర్షులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చారు.

Verse 47

बृहस्पतिगृहे सर्वे जातकर्मोत्सवे तदा । पप्रच्छुस्ते सुरास्तारां केन जातः कुमारकः

అప్పుడు బృహస్పతి గృహంలో జాతకర్మోత్సవ సమయంలో దేవతలందరూ తారను అడిగారు—“ఈ కుమారుడు ఎవరి వల్ల జన్మించాడు?”

Verse 48

ततः सा लज्जिता तेषां न किंचिदवदत्तदा । पुनः पुनस्तदा पृष्टा लज्जयंती वरांगना

అప్పుడు వారి ఎదుట లజ్జతో ఆమె ఏమీ చెప్పలేదు. మళ్లీ మళ్లీ అడిగినా, ఆ శ్రేష్ఠ స్త్రీ లజ్జతో మౌనంగానే నిలిచింది.

Verse 49

सोमस्येति चिरादाह ततो गृह्णाद्विधुः सुतं । बुध इत्यकरोन्नाम प्रादाद्राज्यं च भूतले

చాలా ఆలస్యంగా ఆమె “సోమునివాడు” అని చెప్పింది. అప్పుడు విధు (చంద్రుడు) ఆ శిశువును తన కుమారుడిగా స్వీకరించాడు. అతనికి ‘బుధ’ అని నామకరణం చేసి భూమిపై రాజ్యాన్ని ప్రసాదించాడు.

Verse 50

अभिषेकं ततः कृत्वा प्रदानमकरोद्विभुः । ग्रहमध्यं प्रदायाथ ब्रह्मा ब्रह्मर्षिभिर्युतः

తర్వాత ఆ విభువు అభిషేకం చేసి దానాన్ని నిర్వహించాడు. ఆపై బ్రహ్మర్షులతో కూడిన బ్రహ్మా గృహమధ్యంలో ఆ అర్పణను ప్రసాదించాడు.

Verse 51

पश्यतां सर्वभूतानां तत्रैवांतरधीयत । इलोदरे च धर्मिष्ठं बुधः पुत्रमजीजनत्

సర్వభూతాలు చూస్తుండగానే అతడు అక్కడికక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. ఇలోదరాలో బుధుడు పరమ ధర్మనిష్ఠుడైన కుమారుని జన్మింపజేశాడు.

Verse 52

अश्वमेधशतंसाग्रमकरोद्यस्स्वतेजसा । पुरूरवा इति ख्यातः सर्वलोकनमस्कृतः

తన స్వతేజస్సుతో అతడు శత అశ్వమేధ యజ్ఞాలను సంపూర్ణంగా నిర్వహించాడు. ‘పురూరవ’ అనే నామంతో ఖ్యాతి పొందీ, సమస్త లోకములచే నమస్కృతుడయ్యాడు.

Verse 53

हिमवच्छिखरे रम्ये समाराध्य पितामहं । लोकैश्वर्यमगाद्राजन्सप्तद्वीपपतिस्तदा

హిమాలయపు రమ్య శిఖరంపై పితామహుడు బ్రహ్మను విధివిధానంగా ఆరాధించి, ఆ రాజు అప్పుడు లోకైశ్వర్యాన్ని పొందాడు; సప్తద్వీపాధిపతిగా నిలిచాడు.

Verse 54

केशिप्रभृतयो दैत्यास्तद्भृत्यत्वं समागताः । उर्वशी यस्य पत्नीत्वमगमद्रूपमोहिता

కేశి మొదలైన దైత్యులు అతని సేవకత్వంలో చేరారు. అతని రూపసౌందర్యానికి మోహితమైన ఉర్వశి అతని భార్యగా అయింది.

Verse 55

सप्तद्वीपावसुमती सशैलवनकानना । धर्मेण पालिता तेन सर्वलोकहितैषिणा

సప్తద్వీపాలతో కూడిన ఈ భూమి—పర్వతాలు, అడవులు, ఉపవనాలతో సహా—సర్వలోకహితైషి అయిన అతడు ధర్మమార్గంలో పాలించాడు.

Verse 56

चामरग्रहणाकीर्तिः स्वयं चैवांगवाहिका । ब्रह्मप्रसादाद्देवेंद्रो ददावर्द्धासनं तदा

చామరాన్ని పట్టుటలో ప్రసిద్ధురాలై, తానే అంగసేవికగా సేవచేసెను; బ్రహ్మప్రసాదముచే అప్పుడు దేవేంద్రుడు ఇంద్రుడు ఆమెకు అర్ధాసనం—గౌరవస్థానం—దానమిచ్చెను.

Verse 57

धर्मार्थकामान्धर्मेण समवेतोभ्यपालयत् । धर्मार्थकामास्तं द्रष्टुमाजग्मुः कौतुकान्विताः

ధర్మముతో ఏకమై అతడు ధర్మార్థకామములను పాలించి రక్షించెను. అప్పుడు కౌతుకముతో నిండిన ధర్మ, అర్థ, కాములు అతనిని దర్శించుటకు వచ్చిరి.

Verse 58

जिज्ञासवस्तच्चरितं कथं पश्यति नः समम् । भक्त्या चक्रे ततस्तेषामर्घ्यपाद्यादिकं ततः

ఆయన చరిత్రాన్ని తెలుసుకొనదలచి వారు, “మేము ఆయన కార్యాలను సమంగా ఎలా దర్శించగలము?” అని అనుకొనిరి. అప్పుడు అతడు భక్తితో అర్ఘ్య, పాద్యాది ఆతిథ్యోపచారములు నిర్వహించెను.

Verse 59

आसनत्रयमानीय दिव्यं कनकभूषणम् । निवेश्याथाकरोत्पूजामीषद्धर्मेधिकां पुनः

దివ్యమై కనకభూషణాలతో అలంకృతమైన మూడు ఆసనములను తెప్పించి స్థాపించెను; అనంతరం మరల కొంచెము అధికంగా ధర్మానుగుణమైన విధితో పూజ నిర్వహించెను.

Verse 60

जग्मतुस्तौ च कामार्थावतिकोपं नृपं प्रति । अर्थः शापमदात्तस्मै लोभात्त्वं नाशमेष्यसि

అప్పుడు కాముడు మరియు అర్థుడు—ఆ ఇద్దరూ—అతిక్రోధముతో ఉన్న రాజుని వద్దకు వెళ్లిరి. అర్థుడు అతనికి శాపమిచ్చెను: “లోభమువలన నీవు నాశనమును పొందుదువు.”

Verse 61

कामोप्याह तवोन्मादो भविता गंधमादने । कुमारवनमाश्रित्य वियोगाच्चोर्वशीभवात्

కామదేవుడూ ఇలా పలికెను—“గంధమాదనంలో నీకు ఉన్మాదం కలుగును; కుమారవనాన్ని ఆశ్రయించినప్పుడు అది ఊర్వశీ వియోగమునుండి జనించును.”

Verse 62

धर्मोप्याह चिरायुस्त्वं धार्मिकश्च भविष्यसि । संततिस्तव राजेंद्र यावदाचंद्रतारकम्

ధర్ముడూ ప్రకటించెను—“నీవు దీర్ఘాయుష్మంతుడవు, ధార్మికుడవు అవుతావు; ఓ రాజేంద్రా, నీ వంశము చంద్రతారకలున్నంతకాలం నిలిచియుండును.”

Verse 63

शतशो वृद्धिमायाति न नाशं भुवि यास्यति । षष्टिं वर्षाणि चोन्माद ऊर्वशीकामसंभवः

అది వందల రెట్లు వృద్ధి పొందును, భూమిపై నశించదు; మరియు ఊర్వశీపై కామమునుండి జనించిన ఉన్మాదం అరవై సంవత్సరాలు నిలుచును.

Verse 64

अचिरादेव भार्यापि वशमेष्यति चाप्सराः । इत्युक्त्वांतर्दधुः सर्वे राजा राज्यं तदान्वभूत्

“అతి త్వరలో నీ భార్యయు, అప్సరసలును నీ వశమగుదురు.” అని చెప్పి వారు అందరూ అంతర్ధానమయ్యారు; రాజు అప్పుడు రాజ్యాన్ని పాలించెను.

Verse 65

अहन्यहनि देवेंद्रं द्रष्टुं याति पुरूरवाः । कदाचिदारुह्य रथं दक्षिणांबरचारिणा

ప్రతిదినము పురూరవుడు దేవేంద్రుని దర్శించుటకు వెళ్ళుచుండెను; ఒకసారి రథమెక్కి దక్షిణాంబరధారితో కలిసి ప్రయాణమయ్యెను.

Verse 66

सार्धं शक्रेण सोऽपश्यन्नीयमानामथांबरे । केशिना दानवेंद्रेण चित्रलेखामथोर्वशीम्

అతడు శక్రుడు (ఇంద్రుడు)తో కలిసి, ఆకాశంలో దానవేంద్రుడు కేశి తీసుకుపోతున్న చిత్రలేఖను మరియు ఊర్వశిని చూచెను।

Verse 67

तं विनिर्जित्य समरे विविधायुधपातनैः । पुरा शक्रोपि समरे येन वज्री विनिर्जितः

వివిధ ఆయుధాలను విసిరి సమరంలో అతనిని జయించి అతడు విజేతయ్యెను; ఇతడే పూర్వకాలంలో యుద్ధంలో వజ్రధారి శక్రుని (ఇంద్రుని) కూడ ఓడించినవాడు।

Verse 68

मित्रत्वमगमत्तेन प्रादादिंद्राय चोर्वशीं । ततःप्रभृति मित्रत्वमगमत्पाकशासनः

దీనివల్ల స్నేహం ఏర్పడెను; అతడు ఊర్వశిని ఇంద్రునికి ఇచ్చెను. ఆ కాలం నుండి పాకశాసనుడు (ఇంద్రుడు) అతనితో స్నేహబంధంలో ప్రవేశించెను।

Verse 69

सर्वलोकेतिशयितं पुरूरवसमेव तम् । प्राह वज्री तु संतुष्टो नीयतामियमेव च

సర్వలోకాలను మించిన పురూరవుని విషయమై సంతుష్టుడైన వజ్రధారి (ఇంద్రుడు) ఇలా అన్నాడు— “ఈమెనే తీసుకుపోండి; అవును, ఈమెనే అతని వద్దకు చేర్చండి।”

Verse 70

सा पुरूरवसः प्रीत्यै चागायच्चरितं महत् । लक्ष्मीस्वयंवरंनाम भरतेन प्रवर्तितम्

పురూరవుని ఆనందింపజేయుటకు ఆమె ఒక మహత్తర కథనాన్ని కూడా పాడెను— ‘లక్ష్మీ స్వయంవరం’ అనే పేరుతో, భరతుడు ప్రవర్తింపజేసినది।

Verse 71

मेनकां चोर्वशीं रंभां नृत्यध्वमिति चादिशत् । ननर्त सलयं तत्र लक्ष्मीरूपेण चोर्वशी

అప్పుడు ఆయన మేనక, ఊర్వశి, రంభలను ఆజ్ఞాపించాడు— “నర్తించండి” అని. వెంటనే ఊర్వశి లక్ష్మీ-రూపసౌందర్యాన్ని ధరించి అక్కడ లయతో నర్తించింది.

Verse 72

सा पुरूरवसं दृष्ट्वा नृत्यंती कामपीडिता । विस्मृताभिनयं सर्वं यत्पुरातनचोदितम्

పురూరవసుని చూసిన వెంటనే ఆమె నర్తిస్తూ కామపీడతో వ్యాకులమై, పూర్వం బోధించబడిన సమస్త అభినయభావాలను మరచిపోయింది.

Verse 73

शशाप भरतः क्रोधाद्वियोगात्तस्य भूतले । पंचपंचाशदब्दानि लताभूता भविष्यसि

ఆయన వియోగదుఃఖంతో క్రోధించిన భరతుడు భూమిపై (ఆమెను) శపించాడు— “యాభై ఐదు సంవత్సరాలు నీవు లతగా మారుదువు” అని.

Verse 74

ततस्तमुर्वशी गत्वा भर्त्तारमकरोच्चिरं । शापानुभवनांते च उर्वशी बुधसूनुना

తర్వాత ఊర్వశి అతని వద్దకు వెళ్లి దీర్ఘకాలానంతరం అతనిని భర్తగా చేసుకుంది; శాపానుభవం ముగిసినపుడు ఊర్వశికి బుధసుతునితో మళ్లీ సంగమం కలిగింది.

Verse 75

अजीजनत्सुतानष्टौ नामतस्तान्निबोध मे । आयुर्दृढायुर्वश्यायुर्बलायुर्धृतिमान्वसुः

అతడు ఎనిమిది మంది కుమారులను కనెను; వారి నామాలను నాతో వినుము— ఆయు, దృఢాయు, వశ్యాయు, బలాయు, ధృతిమాన్, వసు.

Verse 76

दिव्यजायुः शतायुश्च सर्वे दिव्यबलौजसः । आयुषो नहुषः पुत्रो वृद्धशर्मा तथैव च

దివ్యజాయు, శతాయు—వారందరూ దివ్యబలతేజస్సులతో యుక్తులు; అలాగే ఆయుషుని కుమారుడు నహుషుడు, వృద్ధశర్ముడును (జన్మించారు)।

Verse 77

रजिर्दंडो विशाखश्च वीराः पंचमहारथाः । रजेः पुत्रशतं जज्ञे राजेया इति विश्रुतं

రజి, దండ, విశాఖ—వీరులు, పంచమహారథులు—జన్మించారు. రజికి వందమంది కుమారులు పుట్టి ‘రాజేయులు’ అని ప్రసిద్ధులయ్యారు.

Verse 78

रजिराराधयामास नारायणमकल्मषं । तपसा तोषितो विष्णुर्वरं प्रादान्महीपतेः

రజి కల్మషరహిత నారాయణుని ఆరాధించాడు. తపస్సుతో తృప్తుడైన విష్ణువు ఆ రాజుకు వరం ప్రసాదించాడు.

Verse 79

देवासुरमनुष्याणामभूत्स विजयी तदा । अथ देवासुरं युद्धमभूद्वर्षशतत्रयम्

అప్పుడు అతడు దేవులు, అసురులు, మనుష్యులపై విజయం పొందాడు. అనంతరం దేవాసుర యుద్ధం మూడు వందల సంవత్సరాలు సాగింది.

Verse 80

प्रह्लादशक्रयोर्भीमं न कश्चिद्विजयी तयोः । ततो देवासुरैः पृष्टः पृथग्देवश्चतुर्मुखः

ప్రహ్లాదుడు మరియు శక్రుడు (ఇంద్రుడు) మధ్య భయంకర సంగ్రామంలో ఇద్దరిలో ఎవ్వరూ విజయం పొందలేదు. అప్పుడు దేవులు, అసురులు వేరువేరుగా చతుర్ముఖుడైన బ్రహ్మదేవుని ప్రశ్నించారు.

Verse 81

अनयोर्विजयी कः स्याद्रजिर्यत्रेति सोब्रवीत् । जयाय प्रार्थितो राजा सहायस्त्वं भवस्व नः

అతడు అన్నాడు—“ఈ ఇద్దరిలో ఎవరు విజేత అవుతారు? పోటీ ఎక్కడ జరుగుతుంది?” అప్పుడు విజయాన్ని కోరుతూ వారు రాజుతో—“మాకు సహాయకుడవు” అని అన్నారు.

Verse 82

दैत्यैः प्राह यदि स्वामी वो भवामि ततस्त्वलम् । नासुरैः प्रतिपन्नं तत्प्रतिपन्नं सुरैस्तदा

అతడు దైత్యులతో అన్నాడు—“నేను మీ స్వామి అయితే, అంతే చాలు.” అసురులు అంగీకరించని దానిని అప్పుడు దేవతలు అంగీకరించారు.

Verse 83

स्वामी भव त्वमस्माकं बलनाशय विद्विषः । ततो विनाशिताः सर्वे ये वध्या वज्रपाणिनः

వారు అన్నారు—“మా స్వామిగా ఉండండి; మా శత్రువుల బలాన్ని నశింపజేయండి.” అప్పుడు వజ్రపాణి ఇంద్రుడు సంహరించవలసిన వారందరూ నశించారు.

Verse 84

पुत्रत्वमगमत्तुष्टस्तस्येंद्रः कर्मणा ततः । दत्त्वेंद्राय पुरा राज्यं जगाम तपसे रजिः

అతని పుణ్యకర్మతో సంతోషించిన ఇంద్రుడు అప్పుడు అతని కుమారత్వాన్ని పొందాడు. రజి ముందుగా ఇంద్రునికి రాజ్యాన్ని ఇచ్చి, తపస్సుకు వెళ్లిపోయాడు.

Verse 85

रजिपुत्रैस्तदाछिन्नं बलादिंद्रस्य वैयदा । यज्ञभागश्च राज्यं च तपोबलगुणान्वितैः

అప్పుడు తపోబలం, శక్తి, గుణాలతో యుక్తమైన రజి కుమారులు బలవంతంగా ఇంద్రుని నుండి యజ్ఞభాగమును మరియు రాజ్యమును—రెండింటినీ లాక్కొన్నారు.

Verse 86

राज्यभ्रष्टस्ततः शक्रो रजिपुत्रनिपीडितः । प्राह वाचस्पतिं दीनः पीडितोऽस्मि रजेः सुतैः

అప్పుడు రాజ్యభ్రష్టుడై రజి కుమారులచే నలిగిపోయిన శక్రుడు (ఇంద్రుడు) దీనంగా వాచస్పతిని (బృహస్పతిని) ఇలా అన్నాడు—“నేను రజి కుమారుల చేత తీవ్రంగా బాధింపబడుతున్నాను।”

Verse 87

न यज्ञभागो राज्यं मे पीडितस्य बृहस्पते । राज्यलाभाय मे यत्नं विधत्स्व धिषणाधिप

హే బృహస్పతీ! బాధపడుతున్న నాకు యజ్ఞభాగమూ లేదు, రాజ్యమూ లేదు. హే ధిషణాధిపా! నాకు మళ్లీ రాజ్యం లభించేందుకు ప్రయత్నాన్ని ఏర్పాటు చేయుము.

Verse 88

ततो बृहस्पतिः शक्रमकरोद्बलदर्पितम् । ग्रहशांतिविधानेन पौष्टिकेन च कर्मणा

అప్పుడు బృహస్పతి బలదర్పమదంతో ఉన్న శక్రుణ్ని గ్రహశాంతి విధానాలతోను, పౌష్టిక (సమృద్ధిదాయక) కర్మలతోను శాంతింపజేసి బలపరిచాడు.

Verse 89

गत्वाथ मोहयामास रजिपुत्रान्बृहस्पतिः । जिनधर्मं समास्थाय वेदबाह्यं स धर्मवित्

తర్వాత బృహస్పతి వెళ్లి రజి కుమారులను మోహింపజేశాడు; ధర్మాన్ని తెలిసినవాడైనా, వేదబాహ్యమైన జినధర్మాన్ని ఆశ్రయించాడు.

Verse 90

वेदत्रयीपरिभ्रष्टांश्चकार धिषणाधिपः । वेदबाह्यान्परिज्ञाय हेतुवादसमन्वितान्

ధిషణాధిపుడు (బ్రహ్మ) వారిని వేదత్రయి నుండి భ్రష్టులుగా చేశాడు; వారిని వేదబాహ్యులని గ్రహించి, హేతువాదంతో కూడిన తర్కవాదానికి లోనుచేశాడు.

Verse 91

जघान शक्रो वज्रेण सर्वान्धर्मबहिष्कृतान् । नहुषस्य प्रवक्ष्यामि पुत्रान्सप्तैव धार्मिकान्

శక్రుడు వజ్రంతో ధర్మం నుండి బహిష్కృతులైన వారందరినీ సంహరించాడు. ఇప్పుడు నహుషుని ఏడు ధార్మిక కుమారులను నేను వివరిస్తాను.

Verse 92

यतिर्ययातिश्शर्यातिरुत्तरः पर एव च । अयतिर्वियतिश्चैव सप्तैते वंशवर्द्धनाः

యతి, యయాతి, శర్యాతి, ఉత్తరుడు, పరుడు; అలాగే అయతి, వియతి—ఈ ఏడుగురు వంశవర్ధకులు.

Verse 93

यतिः कुमारभावेपि योगी वैखानसोभवत् । ययातिरकरोद्राज्यं धर्मैकशरणः सदा

యతి బాల్యములోనే వైఖానస యోగిగా అయ్యాడు. యయాతి ఎల్లప్పుడూ ధర్మాన్నే శరణుగా చేసుకొని రాజ్యాన్ని పాలించాడు.

Verse 94

शर्मिष्ठा तस्य भार्याभूद्दुहिता वृषपर्वणः । भार्गवस्यात्मजा चैव देवयानी च सुव्रता

వృషపర్వుని కుమార్తె శర్మిష్ఠా అతని భార్య అయింది. అలాగే భార్గవుని కుమార్తె దేవయానీ కూడా సువ్రతయైనది.

Verse 95

ययातेः पंचदायादास्तान्प्रवक्ष्यामि नामतः । देवयानी यदुं पुत्रं तुर्वसुं चाप्यजीजनत्

ఇప్పుడు యయాతి యొక్క ఐదు వారసుల పేర్లను నేను చెబుతాను. దేవయానీ యదు మరియు తుర్వసు అనే కుమారులను ప్రసవించింది.

Verse 96

तथा द्रुह्यमणं पूरुं शर्मिष्ठाजनयत्सुतान् । यदुः पूरूश्च भरतस्ते वै वंशविवर्द्धनाः

అలాగే శర్మిష్ఠా ద్రుహ్యమణ, పూరు, యదు, పూరూ, భరతుడు అనే కుమారులను కనెను; వారు నిజంగా వంశవర్ధకులయ్యారు।

Verse 97

पूरोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातोसि पार्थिव । यदोस्तु यादवा जाता यत्र तौ बलकेशवौ

ఓ పార్థివా! నీవు జన్మించిన పూరు వంశాన్ని నేను వివరిస్తాను; అలాగే యదు వంశాన్ని కూడా—అందులో నుంచే యాదవులు పుట్టారు, అక్కడే బలరాముడు మరియు కేశవుడు (కృష్ణుడు) అవతరించారు।

Verse 98

भारावतारणार्थाय पांडवानां हिताय च । यदोः पुत्रा बभूवुश्च पंच देवसुतोपमाः

భూమి భారాన్ని తగ్గించుటకై, పాండవుల హితార్థమై, యదు వంశంలో దేవపుత్రుల వంటి ఐదు కుమారులు జన్మించారు।

Verse 99

सहस्रजित्तथा ज्येष्ठः क्रोष्टा नीलोञ्जिको रघुः । सहस्रजितो दायादः शतजिन्नाम पार्थिवः

మరియు సహస్రజితుడు, అలాగే జ్యేష్ఠుడు, క్రోష్టా, నీలోంజిక, రఘువు (జన్మించారు). సహస్రజితుని వారసుడు శతజితుడు అనే రాజు అయ్యాడు।

Verse 100

शतजितश्च दायादास्त्रयः परमधार्मिकाः । हैहयश्च हयश्चैव तथा तालहयश्च यः

శతజితునికి ముగ్గురు వారసులు ఉన్నారు; వారు పరమధార్మికులు—హైహయుడు, హయుడు, అలాగే తాలహయుడు అనే వాడు।

Verse 101

हैहयस्य तु दायादो धर्मनेत्रः प्रतिश्रुतः । धर्मनेत्रस्य कुंतिस्तु संहतस्तस्य चात्मजः

హైహయుని వారసుడు ధర్మనేత్రుడని ప్రకటించబడెను. ధర్మనేత్రుని కుమారుడు కుంతి; కుంతి కుమారుడు సంహతుడు.

Verse 102

संहतस्य तु दायादो महिष्मान्नाम पार्थिवः । आसीन्महिष्मतः पुत्रो भद्रसेनः प्रतापवान्

సంహతుని వారసుడు మహిష్మాన్ అనే రాజు. మహిష్మానుని కుమారుడు ప్రతాపవంతుడైన భద్రసేనుడు.

Verse 103

वाराणस्यामभूद्राजा कथितः पूर्वमेव हि । भद्रसेनस्य पुत्रस्तु दुर्दमो नाम धार्मिकः

వారణాసిలో ఒక రాజు ఉండెను—ఇది ముందే చెప్పబడినది. అతడు భద్రసేనుని కుమారుడు, ధార్మికుడైన దుర్దముడు.

Verse 104

दुर्दमस्य सुतो भीमो धनको नाम वीर्यवान् । धनकस्य सुता ह्यासन्चत्वारो लोकविश्रुताः

దుర్దముని కుమారుడు భీముడు, ధనకుడు అనే వీర్యవంతుడు. ధనకునికి లోకవిఖ్యాతులైన నలుగురు కుమారులు కలిగిరి.

Verse 105

कृताग्निः कृतवीर्यश्च कृतधर्मा तथैव च । कृतौजाश्च चतुर्थोभूत्कृतवीर्याच्च सोर्जुनः

కృతాగ్ని, కృతవీర్య, కృతధర్మ, మరియు నాలుగవవాడు కృతౌజా జన్మించిరి; కృతవీర్యుని నుండి ఆ అర్జునుడు జన్మించెను.

Verse 106

जातो बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरो नृपः । वर्षायुतं तपस्तेपे दुश्चरं पृथिवीपतिः

వెయ్యి భుజాలతో జన్మించిన ఆ రాజు సప్తద్వీపాధిపతిగా నిలిచెను. ఆ భూపతి పదివేల సంవత్సరాలు దుర్ఘటమైన తపస్సు ఆచరించెను.

Verse 107

दत्तमाराधयामास कार्त्तवीर्योत्रिसंभवम् । तस्मै दत्तो वरान्प्रादाच्चतुरः पुरुषोत्तमः

అత్రివంశసంభవుడైన కార్త్తవీర్యుడు దత్తాత్రేయుని ఆరాధించెను. అప్పుడు పురుషోత్తముడైన దత్తుడు అతనికి నాలుగు వరములు ప్రసాదించెను.

Verse 108

पूर्वं बाहुसहस्रं तु स वव्रे राजसत्तमः । अधर्मं ध्यायमानस्य भीतिश्चापि निवारणम्

ముందుగా ఆ రాజశ్రేష్ఠుడు వరంగా సహస్ర భుజములను కోరెను; అలాగే మనసులో అధర్మాన్ని ధ్యానించువానికీ భయనివారణం కలుగునట్లు వరం కోరెను.

Verse 109

युद्धेन पृथिवीं जित्वा धर्मेणावाप्य वै बलम् । संग्रामे वर्तमानस्य वधश्चैवाधिकाद्भवेत्

యుద్ధముచే భూమిని జయించి, ధర్మముచే బలమును పొందినప్పటికీ—సంగ్రామంలో నిమగ్నుడైనవానికి వధ (హింస) మరింత అధికమగును.

Verse 110

एतेनेयं वसुमती सप्तद्वीपा सपत्तना । सप्तोदधि परिक्षिप्ता क्षात्रेण विधिना जिता

ఆయనచేత ఈ వసుమతి—సప్తద్వీపములతోను నగరములతోను, సప్తసముద్రములచే పరివేష్టితమై—క్షాత్రధర్మ విధానమున జయింపబడెను.

Verse 111

जज्ञे बाहुसहस्रं च इच्छतस्तस्य धीमतः । सर्वे यज्ञा महाबाहोस्तस्यासन्भूरिदक्षिणाः

ఆ ధీమంతుని సంకల్పముచేత అతనికి సహస్ర బాహువులు జన్మించెను. ఆ మహాబాహువు చేసిన యజ్ఞములన్నియు అపార దక్షిణలతో సమృద్ధమై యుండెను.

Verse 112

सर्वे कांचनयूपास्ते सर्वे कांचनवेदिकाः । सर्वे देवैश्च संप्राप्ता विमानस्थैरलंकृतैः

అవన్నీ స్వర్ణయూపములతో, స్వర్ణవేదికలతో యుక్తములై యుండెను. విమానస్థులై అలంకృతులైన దేవతలు అన్నిటికీ సముపస్థితులయ్యిరి.

Verse 113

गंधर्वैरप्सरोभिश्च नित्यमेवापि सेविताः । यस्य यज्ञे जगौ गाथा गंधंर्वो नारदस्तथा

అతడు నిత్యము గంధర్వులచే, అప్సరసలచే సేవింపబడుచుండెను. అతని యజ్ఞమందు గంధర్వులు గాథలు పాడిరి; నారదుడును అలాగే పాడెను.

Verse 115

यज्ञैर्दानैस्तपोभिश्च विक्रमेण श्रुतेन च । सप्तद्वीपाननुचरन्वेगेन पवनोपमः

యజ్ఞములు, దానములు, తపస్సు—పరాక్రమము మరియు శ్రుతిజ్ఞానముచేత కూడ—అతడు సప్తద్వీపములలో సంచరించెను; వేగములో పવનసమానుడు.

Verse 116

पंचाशीतिसहस्राणि वर्षाणां च नराधिपः । सप्तद्वीपपृथिव्याश्च चक्रवर्ती बभूव ह

ఎనభై ఐదు వేల సంవత్సరములపాటు ఆ నరాధిపుడు సప్తద్వీపములతో కూడిన భూమికి చక్రవర్తిగా నిలిచెను.

Verse 117

स एव पशुपालोभूत्क्षेत्रपालः स एव हि । स एव वृष्ट्या पर्जन्यो योगित्वादर्जुनोभवत्

అతడే గోపాలుడయ్యెను, అతడే క్షేత్రపాలుడును అయ్యెను. వర్షాధిపత్యబలముచే పర్జన్యుడై, యోగసిద్ధిచే అర్జునుడైయెను.

Verse 118

योसौ बाहुसहस्रेण ज्याघातकठिनत्वचा । भाति रश्मिसहस्रेण शारदेनेव भास्करः

సహస్ర బాహువులపై ధనుర్జ్యాఘాతముచే చర్మము కఠినమైన వాడైన అతడు, సహస్ర కిరణములతో శరదృతు సూర్యునివలె ప్రకాశించుచున్నాడు.

Verse 119

एष नाम मनुष्येषु माहिष्मत्यां महाद्युतिः । एष वेगं समुद्रस्य प्रावृट्काले भजेत वै

మనుష్యులలో మాహిష్మతీ నగరమందు ‘ఏష’ అనే మహాద్యుతిమంతుడు ఉన్నాడు; ప్రావృట్కాలమందు అతడు సముద్ర వేగముతో సమాన బలమును పొందును.

Verse 120

क्रीडते स्वसुखा ये विप्रतिस्रोतो महीपतिः । ललनाः क्रीडता तेन प्रतिबद्धोर्मिमालिनी

అక్కడ ఆ మహీపతి తన సుఖానుసారము ప్రవాహానికి విరుద్ధముగా క్రీడించుచున్నాడు; అతనితో క్రీడించే లలనలచే ఊర్మిమాలలతో అలంకృతమైన నది నిబ్బరమై నిలిచినట్లు కనబడుతుంది.

Verse 121

ऊर्मिभ्रुकुटिमाला सा शंकिताभ्येति नर्मदा । एष एव मनोर्वंशे त्ववगाहेन्महार्णवम्

ఊర్ముల భ్రుకుటిమాలలతో నర్మదా శంకతో సమీపించుచున్నది. మనువంశమందు ఇదే పురుషుడు మహార్ణవములో అవగాహన చేయును.

Verse 122

करेणोद्धृत्य वेगं तु कामिनीप्रीणनेन तु । तस्य बाहुसहस्रेण क्षोभ्यमाणे महोदधौ

కామినిని ప్రీణింపజేయాలనే తపనతో అతడు చేతితో జలవేగాన్ని ఎత్తి పట్టెను; అతని సహస్ర భుజాల వల్ల మహోదధి మథితమై ఘోరంగా క్షోభించెను।

Verse 123

भवंति लीना निश्चेष्टाः पातालस्था महासुराः । तदूरुक्षोभचकिता अमृतोत्पादशंकिताः

పాతాళస్థ మహాసురులు దాగి నిశ్చేష్టులై నిలిచిరి; ఆ ఘోర క్షోభంతో భయచకితులై అమృతోత్పత్తి జరుగుతోందని శంకించిరి।

Verse 124

नता निश्चलमूर्द्धानो भवंति च महोरगाः । एष धन्वी च चिक्षेप रावणं प्रति सायकान्

మహోరగులు తలలు వంచి నిశ్చలంగా నిలిచిరి; అప్పుడు ఆ ధన్వి రావణుని వైపు శరాలను విసిరెను।

Verse 125

एष धन्वी धनुर्गृह्य उत्सिक्तं पंचभिः शरैः । लंकेशं मोहयित्वा तु सबलं रावणं बलात्

ఆ ధన్వి ధనుస్సు గ్రహించి ఐదు శరాలను విడిచెను; బలప్రయోగంతో లంకేశ రావణుని సేనతో కూడ మోహింపజేసెను।

Verse 126

निर्जित्य बद्ध्वा त्वानीय माहिष्मत्याम्बबंध तम् । ततो गतोहं तस्याग्रे अर्जुनं संप्रसादयन्

అతనిని జయించి బంధించి నిన్ను తీసికొని వచ్చి మాహిష్మతీలో అతనిని నిర్బంధించితిని; ఆపై అతని ముందుకు వెళ్లి అర్జునుని ప్రసన్నపరచితిని।

Verse 127

मुमोच राजन्पौत्रं मे सख्यं कृत्वा च पार्थिवः । तस्य बाहुसहस्रस्य बभूव ज्यातलस्वनः

ఓ రాజా, ఆ భూపతి నా పౌత్రునితో స్నేహం చేసి అతనిని విడిచిపెట్టెను; అప్పుడు సహస్రబాహువైన వాడి ధనుస్సు జ్యా తణుకు మ్రోగినట్లు ఘనంగా ధ్వనించింది।

Verse 128

युगांताग्नेः प्रवृत्तस्य यथा ज्यातलनिःस्वनः । अहो बलं विधेर्वीर्यं भार्गवः स यदाच्छिनत्

యుగాంతాగ్ని ప్రబలినప్పుడు ధనుస్సు జ్యా మ్రోగినట్లుగా ఎలా ఘోర ధ్వని వినిపిస్తుందో, అట్లే ఆ నాదం ఉద్భవించింది। అహో, విధి బలం ఎంత విచిత్రం! ఆ భార్గవుడు క్షణమాత్రంలోనే దానిని ఛేదించాడు।

Verse 129

मृधे सहस्रं बाहूनां हेमतालवनं यथा । यं वसिष्ठस्तु संक्रुद्धो ह्यर्जुनं शप्तवान्विभुः

యుద్ధంలో అతని సహస్ర భుజాలు బంగారు తాళవృక్షాల వనంలా కనిపించెను। ఆ అర్జునునే కోపించిన మహర్షి వశిష్ఠుడు శపించాడు।

Verse 130

यस्माद्वनं प्रदग्धं ते विश्रुतं मम हैहय । तस्मात्ते दुष्कृतं कर्म कृतमन्यो हनिष्यति

హే హైహయా, నీవు నా ప్రసిద్ధ వనాన్ని దహనం చేసితివి; అందుచేత నీ దుష్కర్మ ఫలంగా మరొకడు నిన్ను సంహరించును।

Verse 131

छित्वा बाहुसहस्रं ते प्रमथ्य तरसा बली । तपस्वी ब्राह्मणस्त्वां वै वधिष्यति स भार्गवः

నీ సహస్ర భుజాలను ఛేదించి, బలంతో నీ గర్వాన్ని నలిపివేసి, ఆ బలవంతుడైన తపస్వి బ్రాహ్మణుడు—భార్గవుడు—నిశ్చయంగా నిన్ను వధించును।

Verse 132

तस्य रामोथ हंतासीन्मुनिशापेन धीमतः । तस्य पुत्रशतं त्वासीत्पंच तत्र महारथाः

అప్పుడు ధీమంతుడైన ముని శాపం వల్ల రాముడు అతని సంహారకుడయ్యాడు. అతనికి వంద మంది కుమారులు; వారిలో ఐదుగురు మహారథులు.

Verse 133

कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो महाबल । शूरसेनश्च शूरश्च धृष्टो वै कृष्ण एव च

వారు అస్త్రవిద్యలో నిపుణులు, బలవంతులు, శూరులు, ధర్మాత్ములు, మహాబలులు—శూరసేన, శూర, ధృష్ట మరియు కృష్ణుడు కూడా.

Verse 134

जयद्ध्वजः स वै कर्ता अवन्तिश्च रसापतिः । जयध्वजस्य पुत्रस्तु तालजंघो महाबलः

జయద్ధ్వజుడు నిజంగా పాలకుడయ్యాడు; అవంతి రసాపతి (రసా యొక్క అధిపతి) అయ్యాడు. జయధ్వజుని కుమారుడు మహాబలుడు తాలజంఘుడు.

Verse 135

तस्य पुत्राश्शतान्येव तालजंघा इति स्मृताः । तेषां पंचकुलान्यासन्हैहयानां महात्मनाम्

అతనికి వందల మంది కుమారులు ఉండి, వారు ‘తాలజంఘులు’ అని ప్రసిద్ధి చెందారు. ఆ మహాత్మ హైహయులలో ఐదు కులాలు ఉండేవి.

Verse 136

वीतिहोत्राश्च संजाता भोजाश्चावंतयस्तथा । तुंडकेराश्च विक्रांतास्तालजंघाः प्रकीर्तिताः

వీతిహోత్రులు జన్మించారు; అలాగే భోజులు, అవంతులు కూడా. వీరులైన తుండకేరులు మరియు తాలజంఘులు కూడా ప్రసిద్ధులయ్యారు.

Verse 137

वीतिहोत्रसुतश्चापि अनंतो नाम वीर्यवान् । दुर्जयस्तस्य पुत्रस्तु बभूवामित्रकर्षणः

వీతిహోత్రుని కుమారుడు ‘అనంత’ అనే పరాక్రమవంతుడు. అతని కుమారుడు ‘దుర్జయ’ుడు, శత్రువులను నశింపజేసేవాడు అయ్యెను.

Verse 138

सद्भावेन महाराजः प्रजाधर्मेण पालयन् । कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रधृत्

సద్భావంతో, ప్రజాధర్మం ప్రకారం ప్రజలను పాలించుచున్న ఆ మహారాజు ‘కార్తవీర్యార్జునుడు’ అనే నామంతో, సహస్రబాహు రాజుగా ప్రసిద్ధుడయ్యెను.

Verse 139

येन सागरपर्यंता धनुषा निर्जिता मही । यस्तस्यकीर्तयेन्नाम कल्यमुत्थाय मानवः

య whose ధనుస్సుతో సముద్రపర్యంతమైన భూమి జయించబడెను—ఏ మనిషి ఉదయాన్నే లేచి అతని నామాన్ని కీర్తిస్తాడో, అతడు మంగళాన్ని పొందును.

Verse 140

न तस्य वित्तनाशः स्यान्नष्टं च लभते पुनः । कार्तवीर्यस्य यो जन्म कथयेदिह धीमतः । यथा यष्टा यथा दाता स्वर्गलोके महीयते

అతనికి ధననాశం కలుగదు; నష్టమైనదీ మళ్లీ లభించును. ఇక్కడ కార్తవీర్యుని జన్మకథను చెప్పే జ్ఞాని, స్వర్గలోకంలో యజ్ఞకర్త, దాతలవలె గౌరవింపబడును.