Adhyaya 192: Description of the Universal Peace-Recitation and the Madhuparka Rite
Sarvaśānti-varṇanam (Madhuparka-vidhiś ca)
Ritual-Manual (Śānti-pāṭha and Offering Procedure)
मधुपर्कस्य उत्पत्तिं दानविधिं फलानि च श्रुत्वा व्रतसंयता पृथिवी जनार्दनं वराहं समुपगम्य—किं पुनः कर्म दातव्यं कर्तव्यं वा येन त्वं प्रसीदसि—इति पप्रच्छ। वराहः तस्याः प्रश्नं प्रशस्य राज्यस्य क्षेमाय व्यावहारिकं शान्तिपाठं निरूपयति—रोगनिवारणं, राज्ञः राष्ट्रस्य च स्थैर्यं, गर्भिणीवृद्धानां हितं, धान्यविशेषतः शालीनां, गोब्राह्मणानां च कल्याणं; भक्तानां कन्यानां पशूनां सर्वभूतानां च शान्तिं विस्तारयति। ततः स शान्तिं मधुपर्कार्पणेन संयोज्य, द्रव्याभावे विकल्पान् दर्शयति, सामान्योपयोगाय तथा मरणासन्नस्य कृते मन्त्रान् उपदिशति; एष विधिः लोकस्थित्यै मोक्षसाधनाय च इति प्रतिपादयति।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 192
Verse 1
अथ सर्वशान्तिवर्णनम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु मधुपर्क्कस्य ह्युत्पत्तिं दानमेव च॥ पुण्यं चैव फलं चैव कारणं ग्रहणं तथा॥
अथ सर्वशान्तिवर्णनम्। सूत उवाच। श्रुत्वा तु मधुपर्कस्य ह्युत्पत्तिं दानमेव च। पुण्यं चैव फलं चैव कारणं ग्रहणं तथा॥
Verse 2
विस्मयं परमं गत्वा सा मही संशितव्रता॥ पादौ गृह्य यथान्यायं प्रत्युवाच जनार्दनम्॥
विस्मयं परमं गत्वा सा मही संशितव्रता। पादौ गृह्य यथान्यायं प्रत्युवाच जनार्दनम्॥
Verse 3
देव वृत्तोपचारेण तव यन्मनसि प्रियम् ॥ किं च तत्रैव दातव्यं तव कर्मपरायणैः ॥
देव, वृत्तोपचारेण तव यन्मनसि प्रियम्। किं च तत्रैव दातव्यं तव कर्मपरायणैः॥
Verse 4
एतदाचक्ष्व तत्त्वेन तत्र यत्परमं महत् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
एतत् तत्त्वतः कथय—तत्र यत् परमं महत् किम्। श्रीवराह उवाच—साधु, भूमे महाभागे, यन्मां त्वं एवं परिपृच्छसि।
Verse 5
कथयिष्यामि तत्सर्वं दुःखसंसारमोक्षणम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥
कथयिष्यामि तत् सर्वं दुःखसंसारमोक्षणम्, त्वया पूर्वोक्तं मम कर्माणि कृत्वा।
Verse 6
पश्चाच्छान्तिं च मे कुर्याद्भूमे राष्ट्रसुखावहम् ॥ सर्वकर्म ततः कृत्वा भूम्यां जानु निपात्य च ॥
पश्चात् भूमे मे शान्तिं कुर्यात् राष्ट्रसुखावहाम्। ततः सर्वकर्म कृत्वा भूम्यां जानु निपात्य च।
Verse 7
नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः- ॐ नमो नमो वासुदेव त्वं गतिस्त्वं परायणम् ॥
‘नमो नारायणाय’ इति उक्त्वा मन्त्रं उदाहरेत्। मन्त्रः—‘ॐ नमो नमो वासुदेव, त्वं गतिः त्वं परायणम्’।
Verse 8
शरणं त्वां गतो नाथ संसारार्णवतारक ॥ आगतस्त्वं च सुमुख पुनः समुचितेन वै ॥
शरणं त्वां गतो नाथ, संसारार्णवतारक। आगतस्त्वं च सुमुख, पुनः समुचितेन वै।
Verse 9
दिशः पश्य अधः पश्य व्याधिभ्यो रक्ष नित्यशः ॥ प्रसीद स्वस्य राष्ट्रस्य राज्ञः सर्वबलस्य च ॥
दिशः पश्य, अधः अपि पश्य; व्याधिभ्यः नित्यशः अस्मान् रक्ष। स्वस्य राष्ट्रस्य तथा सर्वबलसमन्वितस्य राज्ञश्च प्रसीद।
Verse 10
अन्नं कुरु सुवृष्टिं च सुभिक्षमभयं तथा ॥ राष्ट्रं प्रवर्द्धतु विभो शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥
अन्नं कुरु, सुवृष्टिं च ददातु; सुभिक्षम् अभयं च तथा। हे विभो, राष्ट्रं प्रवर्द्धताम्; शान्तिर्नित्यशः भवतु।
Verse 11
देवानां ब्राह्मणानां च भक्तानां कन्याकासु च ॥ पशूनां सर्वभूतानां शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥
देवानां ब्राह्मणानां च, भक्तानां कन्याकासु च; पशूनां सर्वभूतानां च शान्तिर्नित्यशः भवतु।
Verse 12
एवं शान्तिं पठित्वा तु मम कर्मपरायणः ॥ पुनर्जलाञ्जलिं दत्त्वा त्विमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
एवं शान्तिं पठित्वा तु मम कर्मपरायणः; पुनर्जलाञ्जलिं दत्त्वा ततः इमं मन्त्रमुदाहरेत्।
Verse 13
मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रसूतो यज्ञेषु देवेषु च कर्मसाक्षी ।। शान्तिं कुरु त्वं मम वासुदेव संसारमोक्षं च कुरुष्व देव ॥
मन्त्रः— योऽसौ भवान् सर्वजगत्प्रसूतो यज्ञेषु देवेषु च कर्मसाक्षी। शान्तिं कुरु त्वं मम वासुदेव, संसारमोक्षं च कुरुष्व देव।
Verse 14
एषा सिद्धिश्च कीर्तिश्च ओजसा तु महौजसम् ।। लाभानां परमो लाभो गतीनां परमा गतिः ॥
एषा सिद्धिश्च कीर्तिश्च; ओजसा महौजसम् उपनयति। लाभानां परमो लाभोऽयं, गतीनां परमा गतिः॥
Verse 15
एवं पठति तत्त्वेन मम शान्तिं सुखावहाम् ।। ते तु मल्लयतां यान्ति पुनरावृत्तिवर्जिताः ॥
एवं तत्त्वेन यः पठति मम शान्तिं सुखावहाम्। ते मल्लयतां यान्ति, पुनरावृत्तिवर्जिताः॥
Verse 16
एवं शान्तिं पठित्वा तु मधुपर्कं प्रयोजयेत् ।। नमो नारायणायेति चोक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥
एवं शान्तिं पठित्वा तु मधुपर्कं प्रयोजयेत्। ‘नमो नारायणाय’ इति उक्त्वा मन्त्रं उदाहरेत्॥
Verse 17
मन्त्रः— योऽसौ भवान्देववरप्रसूतो यो वै समर्च्यो मधुपर्क्कनामाः ।। आगच्छ सन्तिष्ठ इमे च पात्रे ममापि संसारविमोक्षणाय ॥
मन्त्रः— योऽसौ भवान् देववरप्रसूतो, यो वै समर्च्यो मधुपर्कनामाः। आगच्छ सन्तिष्ठ; इमे च पात्रे ममापि संसारविमोक्षणाय॥
Verse 18
सर्पिर्दधिमधून्येव समं पात्रे ह्युदुम्बरे ।। अलाभे मधुनश्चापि गुडेन सह मिश्रयेत् ॥
सर्पिर्दधिमधूनि एव समं पात्रे ह्युदुम्बरे। अलाभे मधुनश्चापि गुडेन सह मिश्रयेत्॥
Verse 19
दधि क्षौद्रं घृतं चैव कारयेत समं तथा ।। समर्पयामि देवेश रुद्र सर्पिर्घृतं मधु ॥
दधि क्षौद्रं घृतं चैव समभागेन कारयेत् । समर्पयामि देवेश रुद्र सर्पिर्घृतं मधु ॥
Verse 20
सर्वेषामप्यलाभे तु मम कर्मपरायणाः ।। अप एव ततो गृहि्य इमं मन्त्रमुदाहरॆत् ॥
सर्वेषामप्यलाभे तु मम कर्मपरायणाः । अप एव ततो गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
Verse 21
मन्त्रः— योऽसौ भवान्नाभिमात्रप्रसूतो यज्ञैश्च मन्त्रैः सरहस्यजप्यैः ।। सोऽयं मया ते परिकल्पितश्च गृहाण दिव्यो मधुपर्क्कनामाः ॥
मन्त्रः— योऽसौ भवान्नाभिमात्रप्रसूतो यज्ञैश्च मन्त्रैः सरहस्यजप्यैः । सोऽयं मया ते परिकल्पितश्च गृहाण दिव्यो मधुपर्क्कनामाः ॥
Verse 22
यो ददाति महाभागे मयोक्तं विधिपूर्वकम् ।। सर्वयज्ञफलम् प्राप्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
यो ददाति महाभागे मयोक्तं विधिपूर्वकम् । सर्वयज्ञफलम् प्राप्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
Verse 23
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यो वै प्राणान्प्रमुञ्चेत मम कर्मपरायणः ॥
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे । यो वै प्राणान्प्रमुञ्चेत मम कर्मपरायणः ॥
Verse 24
तस्य चैवेह दातव्यं मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुपुष्कलम् ॥
तस्य चैवेह दातव्यं मन्त्रेण विधिपूर्वकम् । यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुपुष्कलम् ॥
Verse 25
मद्भक्तेन तु दातव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ दृष्ट्वा तु विह्वलं ह्येनं मम कर्मपरायणः ॥
मद्भक्तेन तु दातव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् । दृष्ट्वा तु विह्वलं ह्येनं मम कर्मपरायणः ॥
Verse 26
मधुपर्कं परं गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ।
मधुपर्कं परं गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ।
Verse 27
मन्त्रः— योऽसौ भवान्स्तिष्ठति सर्वदेहे नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गृहाण चैवं सुरलोकनाथ भक्तोपनीतं मधुपर्कसंज्ञम् ॥
मन्त्रः— योऽसौ भवान्स्तिष्ठति सर्वदेहे नारायणः सर्वजगत्प्रधानः । गृहाण चैवं सुरलोकनाथ भक्तोपनीतं मधुपर्कसंज्ञम् ॥
Verse 28
एषा गतिर् महाभागे मधुपर्कस्य कीर्तिता ॥ एवं कश्चिन्न जानाति मधुपर्कं वसुन्धरे ॥
एषा गतिर् महाभागे मधुपर्कस्य कीर्तिता । एवं कश्चिन्न जानाति मधुपर्कं वसुन्धरे ॥
Verse 29
एवं हि मधुपर्कश्च देयः सिद्धिमभीप्सुभिः ॥ अर्चित्वा देवदेवेशं सर्वसंसारनाशनम् ॥
एवं हि मधुपर्कश्च देयः सिद्धिमभीप्सुभिः। अर्चित्वा देवदेवेशं सर्वसंसारनाशनम्॥
Verse 30
ददाति मधुपर्कं यः स याति परमां गतिम् ॥ अयं पवित्रो विमलः सर्वकामविशोधनः ॥
ददाति मधुपर्कं यः स याति परमां गतिम्। अयं पवित्रो विमलः सर्वकामविशोधनः॥
Verse 31
दीक्षिताय च दातव्यो यश्च शिष्यो गुरुप्रियः ॥ न मूर्खाय प्रदातव्यमविनीताय कर्हिचित् ॥
दीक्षिताय च दातव्यो यश्च शिष्यो गुरुप्रियः। न मूर्खाय प्रदातव्यमविनीताय कर्हिचित्॥
Verse 32
शृणोति मधुपर्कस्य चाख्यानं पापनाशनम् ॥ याति दिव्यां परां सिद्धिं मधुपर्कस्य कारणात् ॥
शृणोति मधुपर्कस्य चाख्यानं पापनाशनम्। याति दिव्यां परां सिद्धिं मधुपर्कस्य कारणात्॥
Verse 33
एतत्ते कथितं भद्रे मधुपर्कविभावनम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्
एतत्ते कथितं भद्रे मधुपर्कविभावनम्। सर्वसंसारमोक्षार्थं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्॥
Verse 34
राजद्वारे श्मशाने वा भये च व्यसने तथा ॥ ये पठन्ति त्विमां शान्तिं शीघ्रं कार्यं भविष्यति
राजद्वारे श्मशाने वा भये च व्यसने तथा । ये पठन्ति त्विमां शान्तिं शीघ्रं कार्यं भविष्यति ॥
Verse 35
अपुत्रो लभते पुत्रमभार्यश्च प्रियां लभेत् ॥ अपतिर्लभते कान्तं बद्धो मुच्येत बन्धनात्
अपुत्रो लभते पुत्रमभार्यश्च प्रियां लभेत् । अपतिर्लभते कान्तं बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥
Verse 36
एतत्ते कथितं भूमे महाशान्तिं सुखावहाम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं रहस्यं परमं महत्
एतत्ते कथितं भूमे महाशान्तिं सुखावहाम् । सर्वसंसारमोक्षार्थं रहस्यं परमं महत् ॥
Verse 37
गर्भिणीनां च वृद्धानां व्रीहीनां च गवां तथा ॥ ब्राह्मणानां च सततं शान्तिं कुरु शुभं कुरु
गर्भिणीनां च वृद्धानां व्रीहीनां च गवां तथा । ब्राह्मणानां च सततं शान्तिं कुरु शुभं कुरु ॥
Verse 38
घृतालाभे तु सुश्रोणि लाजैः सह विमिश्रयेत् ॥ अलाभे वापि दध्नश्च क्षीरेण सह मिश्रयेत्
घृतालाभे तु सुश्रोणि लाजैः सह विमिश्रयेत् । अलाभे वापि दध्नश्च क्षीरेण सह मिश्रयेत् ॥
Verse 39
अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याच्च मधुपर्ककम् ॥ नरस्य मृत्यु काले तु दद्यत्संसार मोक्षणम्
अनेनैव मन्त्रेण मधुपर्कं दद्यात्। नरस्य मृत्युकाले तु संसारमोक्षणहेतुं दद्यात्।
Verse 40
यस्त्वनेन विधानॆन कुर्याच्छान्तिमनुत्तमाम् ॥ सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोकं च गच्छति
यस्तु अनेन विधानेन अनुत्तमां शान्तिं कुर्यात्। सर्वसङ्गान् परित्यज्य मम लोकं गच्छति।
Frequently Asked Questions
The chapter frames ritual speech and offering as instruments of collective welfare: the text instructs a śānti-recitation oriented toward rāṣṭra-sukha (public well-being), protection from disease, and safeguarding vulnerable humans and non-human dependents (cattle, crops), while also presenting the rite as a soteriological aid (saṃsāra-mokṣa) when performed with disciplined intent.
No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, month, or seasonal marker is stated. The text instead gives situational markers (e.g., recitation at the royal gate, cremation ground, times of fear or calamity) and a life-cycle marker (mṛtyu-kāla, ‘time of death’) for a specific madhuparka-based application.
Environmental balance is approached through welfare metrics tied to the Earth’s productivity: the śānti requests su-vṛṣṭi (good rainfall), anna (food), subhikṣa (abundance), and protection of vrīhi (rice) and gavām (cattle). By placing these alongside public health and social stability, the passage implicitly treats ecological conditions as foundational to a well-ordered rāṣṭra and to Pṛthivī’s well-being.
No dynastic lineage, named king, or specific sage genealogy is provided. The cultural figures are typological and institutional—rājā (king), brāhmaṇa, bhakta, kanyā, the elderly, and pregnant women—within a generalized polity, with Varāha/Nārāyaṇa/Vāsudeva/Janārdana as the addressed divine figure in the mantras.