
Sarvaśānti-varṇanam (Madhuparka-vidhiś ca)
Ritual-Manual (Śānti-pāṭha and Offering Procedure)
ମଧୁପର୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅର୍ପଣବିଧି ଓ ଫଳ ଶୁଣି ବ୍ରତନିଷ୍ଠା ପୃଥିବୀ ଜନାର୍ଦନ ବରାହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପଚାରନ୍ତି—ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଆଉ କେଉଁ ଦାନ କିମ୍ବା କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ? ବରାହ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ରାଜ୍ୟକ୍ଷେମ ପାଇଁ ଏକ ବ୍ୟବହାରିକ ଶାନ୍ତିପାଠ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—ରୋଗନିବାରଣ, ରାଜା ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ସ୍ଥିରତା, ଗର୍ଭିଣୀ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ, ଧାନ୍ୟ (ବିଶେଷତଃ ଚାଉଳ), ଗୋଧନ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ, ଏବଂ ଭକ୍ତ, କନ୍ୟା, ପଶୁ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଶାନ୍ତି। ପରେ ସେ ଏହି ଶାନ୍ତିକୁ ମଧୁପର୍କ ଅର୍ପଣ ସହ ଯୋଡ଼ି, ସାମଗ୍ରୀ ନ ମିଳିଲେ ବିକଳ୍ପ ଦେଖାନ୍ତି ଓ ସାଧାରଣ ପ୍ରୟୋଗ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାନ୍ତି; ଏହାକୁ ସମାଜସ୍ଥିରତା ଓ ସଂସାରମୋକ୍ଷର ସାଧନ ବୋଲି ପ୍ରତିପାଦନ କରନ୍ତି।
Verse 1
अथ सर्वशान्तिवर्णनम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु मधुपर्क्कस्य ह्युत्पत्तिं दानमेव च॥ पुण्यं चैव फलं चैव कारणं ग्रहणं तथा॥
ଏବେ ସର୍ବ-ଶାନ୍ତିର ବର୍ଣ୍ଣନ। ସୂତ କହିଲେ: ମଧୁପର୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାହାର ଦାନ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟ, ତାହାର ଫଳ, ତାହାର କାରଣ ଏବଂ ଗ୍ରହଣବିଧି ଶୁଣି—
Verse 2
विस्मयं परमं गत्वा सा मही संशितव्रता॥ पादौ गृह्य यथान्यायं प्रत्युवाच जनार्दनम्॥
ପରମ ବିସ୍ମୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ସେଇ ପୃଥିବୀ, ଯଥାନ୍ୟାୟ (ତାଙ୍କ) ପାଦ ଧରି ଜନାର୍ଦନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର କହିଲା।
Verse 3
देव वृत्तोपचारेण तव यन्मनसि प्रियम् ॥ किं च तत्रैव दातव्यं तव कर्मपरायणैः ॥
ହେ ଦେବ! କେଉଁ ଯଥୋଚିତ ଆଚାର-ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା ତୁମ ମନକୁ ପ୍ରିୟ ଯାହା, ତାହା ସିଦ୍ଧ ହୁଏ? ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ତୁମ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ଲୋକେ କ’ଣ ଦାନ କରିବେ?
Verse 4
एतदाचक्ष्व तत्त्वेन तत्र यत्परमं महत् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
ତତ୍ତ୍ୱାନୁସାରେ କହ—ସେ ବିଷୟରେ ଯାହା ପରମ ମହାନ, ସେ କ’ଣ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଭୂମି, ତୁମ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଭ।
Verse 5
कथयिष्यामि तत्सर्वं दुःखसंसारमोक्षणम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥
ମୁଁ ସେ ସବୁ କହିବି—ଦୁଃଖମୟ ସଂସାରରୁ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ—ତୁମେ ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ପରି ମୋର କର୍ମ/ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି ସାରିଲେ।
Verse 6
पश्चाच्छान्तिं च मे कुर्याद्भूमे राष्ट्रसुखावहम् ॥ सर्वकर्म ततः कृत्वा भूम्यां जानु निपात्य च ॥
ତାପରେ, ହେ ଭୂମି, ରାଷ୍ଟ୍ରସୁଖ ଆଣୁଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଶାନ୍ତିକ୍ରିୟା କର। ତା’ପରେ ସମସ୍ତ କର୍ମ ସରାଇ ଭୂମିରେ ଜାଣୁ ନିପାତ କର।
Verse 7
नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः- ॐ नमो नमो वासुदेव त्वं गतिस्त्वं परायणम् ॥
“ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ବୋଲି କହି ପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର। ମନ୍ତ୍ର—“ଓଁ ନମୋ ନମୋ ବାସୁଦେବ, ତ୍ୱଂ ଗତିଃ ତ୍ୱଂ ପରାୟଣମ୍।”
Verse 8
शरणं त्वां गतो नाथ संसारार्णवतारक ॥ आगतस्त्वं च सुमुख पुनः समुचितेन वै ॥
ହେ ନାଥ, ହେ ସଂସାରାର୍ଣ୍ଣବତାରକ, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣକୁ ଆସିଛି। ହେ ସୁମୁଖ, ତୁମେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ପୁନଃ ଆଗମନ କରିଛ।
Verse 9
दिशः पश्य अधः पश्य व्याधिभ्यो रक्ष नित्यशः ॥ प्रसीद स्वस्य राष्ट्रस्य राज्ञः सर्वबलस्य च ॥
ଦିଗମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, ତଳକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ; ବ୍ୟାଧିମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ଆମକୁ ନିତ୍ୟ ରକ୍ଷା କର। ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ସର୍ବବଳସମ୍ପନ୍ନ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ।
Verse 10
अन्नं कुरु सुवृष्टिं च सुभिक्षमभयं तथा ॥ राष्ट्रं प्रवर्द्धतु विभो शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥
ଅନ୍ନ ଦିଅ, ସମୟୋଚିତ ସୁବୃଷ୍ଟି ଦିଅ; ତଥା ସୁଭିକ୍ଷ ଓ ଅଭୟ ମଧ୍ୟ ଦିଅ। ହେ ବିଭୋ, ରାଷ୍ଟ୍ର ବୃଦ୍ଧି ପାଉ; ଶାନ୍ତି ନିତ୍ୟ ହେଉ।
Verse 11
देवानां ब्राह्मणानां च भक्तानां कन्याकासु च ॥ पशूनां सर्वभूतानां शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥
ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଓ କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ପଶୁମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଶାନ୍ତି ହେଉ।
Verse 12
एवं शान्तिं पठित्वा तु मम कर्मपरायणः ॥ पुनर्जलाञ्जलिं दत्त्वा त्विमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
ଏଭଳି ଶାନ୍ତିପାଠ ପଢି ସାରି, ମୋ କର୍ମରେ ପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି ପୁନର୍ବାର ଜଳାଞ୍ଜଳି ଦେଇ, ତାପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁ।
Verse 13
मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रसूतो यज्ञेषु देवेषु च कर्मसाक्षी ।। शान्तिं कुरु त्वं मम वासुदेव संसारमोक्षं च कुरुष्व देव ॥
ମନ୍ତ୍ର— ହେ ବାସୁଦେବ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରସୂତ; ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କର୍ମର ସାକ୍ଷୀ। ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ; ହେ ଦେବ, ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୋକ୍ଷ କରାନ୍ତୁ।
Verse 14
एषा सिद्धिश्च कीर्तिश्च ओजसा तु महौजसम् ।। लाभानां परमो लाभो गतीनां परमा गतिः ॥
ଏହା ସିଦ୍ଧି ଓ କୀର୍ତ୍ତି—ଦୁହେଁ; ନିଜ ଓଜସ୍ରେ ମହାଓଜସ୍କୁ ପହଞ୍ଚାଏ। ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଲାଭ, ଗତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଗତି ଏହିଏ।
Verse 15
एवं पठति तत्त्वेन मम शान्तिं सुखावहाम् ।। ते तु मल्लयतां यान्ति पुनरावृत्तिवर्जिताः ॥
ଏଭଳି ତତ୍ତ୍ୱପୂର୍ବକ ଯେ ମୋର ସୁଖାବହ ଶାନ୍ତି ପଢ଼େ, ସେମାନେ ‘ମଲ୍ଲୟତା’ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପୁନରାବୃତ୍ତି (ପୁନର୍ଜନ୍ମ) ରହିତ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 16
एवं शान्तिं पठित्वा तु मधुपर्कं प्रयोजयेत् ।। नमो नारायणायेति चोक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥
ଏଭଳି ଶାନ୍ତି ପଢ଼ି ସାରି ମଧୁପର୍କ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ବୋଲି କହି ପରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 17
मन्त्रः— योऽसौ भवान्देववरप्रसूतो यो वै समर्च्यो मधुपर्क्कनामाः ।। आगच्छ सन्तिष्ठ इमे च पात्रे ममापि संसारविमोक्षणाय ॥
ମନ୍ତ୍ର: ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆପଣ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ପ୍ରସୂତି-ମୂଳ; ‘ମଧୁପର୍କ’ ନାମରେ ଆପଣ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜ୍ୟ। ଆସନ୍ତୁ, ଏଠାରେ ସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତୁ; ମୋର ସଂସାର-ବିମୋଚନ ପାଇଁ ଏହି ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
Verse 18
सर्पिर्दधिमधून्येव समं पात्रे ह्युदुम्बरे ।। अलाभे मधुनश्चापि गुडेन सह मिश्रयेत् ॥
ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ପାତ୍ରରେ ଘିଅ, ଦହି ଓ ମଧୁ—ଏ ତିନୋଟି ସମ ପରିମାଣରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ମଧୁ ନ ମିଳିଲେ ଗୁଡ଼ ସହିତ ମିଶାଇବା ଉଚିତ।
Verse 19
दधि क्षौद्रं घृतं चैव कारयेत समं तथा ।। समर्पयामि देवेश रुद्र सर्पिर्घृतं मधु ॥
ଦଧି, ମଧୁ ଓ ଘୃତ—ଏହାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ ପରିମାଣରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ। “ହେ ଦେବେଶ, ହେ ରୁଦ୍ର! ଏହି ସର୍ପି (ଘୃତ) ଓ ମଧୁ ମୁଁ ସମର୍ପଣ କରୁଛି।”
Verse 20
सर्वेषामप्यलाभे तु मम कर्मपरायणाः ।। अप एव ततो गृहि्य इमं मन्त्रमुदाहरॆत् ॥
କିନ୍ତୁ ଯଦି ଏହି ସବୁ ଦ୍ରବ୍ୟ ମିଳିନାହିଁ, ତେବେ—ମୋ କର୍ମବିଧିରେ ପରାୟଣ ଲୋକେ—କେବଳ ଜଳ ନେଇ ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁନ୍ତୁ।
Verse 21
मन्त्रः— योऽसौ भवान्नाभिमात्रप्रसूतो यज्ञैश्च मन्त्रैः सरहस्यजप्यैः ।। सोऽयं मया ते परिकल्पितश्च गृहाण दिव्यो मधुपर्क्कनामाः ॥
ମନ୍ତ୍ର: “ହେ ଭବାନ୍! ଆପଣ ଯିଏ କେବଳ ନାଭିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଓ ରହସ୍ୟସହିତ ଜପ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧିତ—ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଏହି ନିବେଦନ ପରିକଳ୍ପିତ କରିଛି; ହେ ଦିବ୍ୟ! ‘ମଧୁପର୍କ’ ନାମକ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।”
Verse 22
यो ददाति महाभागे मयोक्तं विधिपूर्वकम् ।। सर्वयज्ञफलम् प्राप्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
ହେ ମହାଭାଗେ! ମୋର କହିଥିବା ବିଧିଅନୁସାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯେ ଏହା ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଇ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 23
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यो वै प्राणान्प्रमुञ्चेत मम कर्मपरायणः ॥
ଆଉ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ବସୁନ୍ଧରେ: ଯେ ମୋ କର୍ମବିଧିରେ ପରାୟଣ, ସେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଯାଏ…
Verse 24
तस्य चैवेह दातव्यं मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुपुष्कलम् ॥
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ/ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ—ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ନ କରନ୍ତି—କର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମ୍ପାଦନ କରି।
Verse 25
मद्भक्तेन तु दातव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ दृष्ट्वा तु विह्वलं ह्येनं मम कर्मपरायणः ॥
କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋର ଭକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯିବା ଉଚିତ—ସମସ୍ତ ସଂସାର-ପରିଭ୍ରମଣରୁ ମୋକ୍ଷର ସାଧନ ଭାବେ—ଏହାକୁ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖି, ସେ ମୋର କର୍ମରେ ପରାୟଣ ରହୁ।
Verse 26
मधुपर्कं परं गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ।
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁପର୍କ ଗ୍ରହଣ କରି, ପରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 27
मन्त्रः— योऽसौ भवान्स्तिष्ठति सर्वदेहे नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गृहाण चैवं सुरलोकनाथ भक्तोपनीतं मधुपर्कसंज्ञम् ॥
ମନ୍ତ୍ର— ‘ହେ ନାରାୟଣ! ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମଗ୍ର ଜଗତର ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ। ହେ ସୁରଲୋକନାଥ! ଭକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଉପନୀତ “ମଧୁପର୍କ” ନାମକ ଏହି ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।’
Verse 28
एषा गतिर् महाभागे मधुपर्कस्य कीर्तिता ॥ एवं कश्चिन्न जानाति मधुपर्कं वसुन्धरे ॥
ହେ ମହାଭାଗେ! ମଧୁପର୍କର ଏହି ଫଳ/ଗତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ହେ ବସୁନ୍ଧରେ! ଏଭଳି ମଧୁପର୍କକୁ କେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
Verse 29
एवं हि मधुपर्कश्च देयः सिद्धिमभीप्सुभिः ॥ अर्चित्वा देवदेवेशं सर्वसंसारनाशनम् ॥
ଏହିପରି ସିଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ମଧୁପର୍କ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଦେବଦେବେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ସଂସାରବନ୍ଧନ-ନାଶକଙ୍କୁ ପୂଜା କରି।
Verse 30
ददाति मधुपर्कं यः स याति परमां गतिम् ॥ अयं पवित्रो विमलः सर्वकामविशोधनः ॥
ଯେ ମଧୁପର୍କ ଦାନ କରେ ସେ ପରମ ଗତି ପାଏ। ଏହା ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନାର ବିଶୋଧକ।
Verse 31
दीक्षिताय च दातव्यो यश्च शिष्यो गुरुप्रियः ॥ न मूर्खाय प्रदातव्यमविनीताय कर्हिचित् ॥
ଏହା ଦୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଓ ଗୁରୁପ୍ରିୟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ମୂର୍ଖ ଓ ଅବିନୀତଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
Verse 32
शृणोति मधुपर्कस्य चाख्यानं पापनाशनम् ॥ याति दिव्यां परां सिद्धिं मधुपर्कस्य कारणात् ॥
ଯେ ମଧୁପର୍କର ପାପନାଶକ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣେ, ସେ ମଧୁପର୍କର କାରଣରେ ଦିବ୍ୟ ଓ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 33
एतत्ते कथितं भद्रे मधुपर्कविभावनम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्
ହେ ଭଦ୍ରେ, ମଧୁପର୍କର ବିଧି ଓ ମହିମା ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା। ଯେ ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ଇଚ୍ଛେ, ସେ ସମଗ୍ର ସଂସାରଚକ୍ରରୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଏହାର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁ।
Verse 34
राजद्वारे श्मशाने वा भये च व्यसने तथा ॥ ये पठन्ति त्विमां शान्तिं शीघ्रं कार्यं भविष्यति
ରାଜଦ୍ୱାରେ, ଶ୍ମଶାନେ, ଏବଂ ଭୟ ଓ ବିପଦରେ ମଧ୍ୟ—ଯେମାନେ ଏହି ଶାନ୍ତିମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଅଭୀଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 35
अपुत्रो लभते पुत्रमभार्यश्च प्रियां लभेत् ॥ अपतिर्लभते कान्तं बद्धो मुच्येत बन्धनात्
ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ ସେ ପୁତ୍ର ପାଏ; ଯାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ନାହିଁ ସେ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ପାଏ। ଯାହାର ପତି ନାହିଁ ସେ ପ୍ରିୟ ପତି ପାଏ; ଏବଂ ଯେ ବନ୍ଧିତ, ସେ ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
Verse 36
एतत्ते कथितं भूमे महाशान्तिं सुखावहाम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं रहस्यं परमं महत्
ହେ ଭୂମେ! ସୁଖଦାୟିନୀ ଏହି ମହାଶାନ୍ତି ତୋତେ କଥିତ ହେଲା; ସମଗ୍ର ସଂସାରଚକ୍ରରୁ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଏହା ପରମ ମହାନ ରହସ୍ୟ-ଉପଦେଶ।
Verse 37
गर्भिणीनां च वृद्धानां व्रीहीनां च गवां तथा ॥ ब्राह्मणानां च सततं शान्तिं कुरु शुभं कुरु
ଗର୍ଭିଣୀମାନଙ୍କ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ, ଧାନ (ବ୍ରୀହି) ଓ ଗୋବଂଶ ପାଇଁ, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସଦା—ଶାନ୍ତି କର, ଶୁଭ କର।
Verse 38
घृतालाभे तु सुश्रोणि लाजैः सह विमिश्रयेत् ॥ अलाभे वापि दध्नश्च क्षीरेण सह मिश्रयेत्
ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ଘୃତ ମିଳିଲେ ତାହାକୁ ଲାଜ (ଭଜା ଧାନ) ସହ ମିଶାଇବ; ନ ମିଳିଲେ ଦଧି (ଦହି) କୁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀର (ଦୁଧ) ସହ ମିଶାଇବ।
Verse 39
अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याच्च मधुपर्ककम् ॥ नरस्य मृत्यु काले तु दद्यत्संसार मोक्षणम्
ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ମଧୁପର୍କ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟର ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ସଂସାରମୋକ୍ଷଦାୟକ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 40
यस्त्वनेन विधानॆन कुर्याच्छान्तिमनुत्तमाम् ॥ सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोकं च गच्छति
କିନ୍ତୁ ଯେ ଏହି ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଅନୁତ୍ତମ ଶାନ୍ତିକର୍ମ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ମୋର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
The chapter frames ritual speech and offering as instruments of collective welfare: the text instructs a śānti-recitation oriented toward rāṣṭra-sukha (public well-being), protection from disease, and safeguarding vulnerable humans and non-human dependents (cattle, crops), while also presenting the rite as a soteriological aid (saṃsāra-mokṣa) when performed with disciplined intent.
No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, month, or seasonal marker is stated. The text instead gives situational markers (e.g., recitation at the royal gate, cremation ground, times of fear or calamity) and a life-cycle marker (mṛtyu-kāla, ‘time of death’) for a specific madhuparka-based application.
Environmental balance is approached through welfare metrics tied to the Earth’s productivity: the śānti requests su-vṛṣṭi (good rainfall), anna (food), subhikṣa (abundance), and protection of vrīhi (rice) and gavām (cattle). By placing these alongside public health and social stability, the passage implicitly treats ecological conditions as foundational to a well-ordered rāṣṭra and to Pṛthivī’s well-being.
No dynastic lineage, named king, or specific sage genealogy is provided. The cultural figures are typological and institutional—rājā (king), brāhmaṇa, bhakta, kanyā, the elderly, and pregnant women—within a generalized polity, with Varāha/Nārāyaṇa/Vāsudeva/Janārdana as the addressed divine figure in the mantras.