Adhyaya 192: Description of the Universal Peace-Recitation and the Madhuparka Rite

Verse 1

अथ सर्वशान्तिवर्णनम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु मधुपर्क्कस्य ह्युत्पत्तिं दानमेव च॥ पुण्यं चैव फलं चैव कारणं ग्रहणं तथा॥

Ab main sabse badi shanti ke baare mein bataunga. Suta ne kaha, madhuparka kaise shuru hua, uske baare mein sun ke dharti hairaan ho gayi. Uska daan kaise karte hain, usmein kya punya milta hai, sab samajh mein aaya.

Verse 2

विस्मयं परमं गत्वा सा मही संशितव्रता॥ पादौ गृह्य यथान्यायं प्रत्युवाच जनार्दनम्॥

Dharti bahut hairaan ho gayi. Usne vrat rakha tha. Woh sahi tarah se gayi aur Janardan ke paon pakad liye. Phir usne jawab diya.

Verse 3

देव वृत्तोपचारेण तव यन्मनसि प्रियम् ॥ किं च तत्रैव दातव्यं तव कर्मपरायणैः ॥

Deva, batao aisa kaise chalein jo tumhe sahi lage? Tumhare mann mein kya baat pasand aati hai? Aur jo log tumhare kaam mein lage hain, unhe kya dena chahiye?

Verse 4

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन तत्र यत्परमं महत् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

Yeh baat sahi-sahi batao, usmein sabse bada kya hai. Shri Varaha bole, accha kaha Dharti, tu ne mujhse yeh sawal poocha.

Verse 5

कथयिष्यामि तत्सर्वं दुःखसंसारमोक्षणम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

Main tumhe sab bataunga, is duniya ke dukh se kaise chhutkara milega. Lekin pehle tum mere kaam karo, jaise tumne pehle kaha tha.

Verse 6

पश्चाच्छान्तिं च मे कुर्याद्भूमे राष्ट्रसुखावहम् ॥ सर्वकर्म ततः कृत्वा भूम्यां जानु निपात्य च ॥

Uske baad Dharti, mere liye shanti ka kaam karo, desh mein sukh aaye. Saara kaam karke zameen par ghutne se gir jao.

Verse 7

नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः- ॐ नमो नमो वासुदेव त्वं गतिस्त्वं परायणम् ॥

Namo Narayanaya bolke phir mantra padho. Yeh mantra hai, Om namo namo Vasudev, tum hi sahara ho, tum hi bade ho.

Verse 8

शरणं त्वां गतो नाथ संसारार्णवतारक ॥ आगतस्त्वं च सुमुख पुनः समुचितेन वै ॥

Main aapki sharan mein aaya hoon, bhagwan. Aap hi humko is duniya ke samundar se paar lagate hain. Aap, jiske chehre itne achhe hain, phir se aaye ho. Sahi waqt par aur sahi tarah se aaye ho.

Verse 9

दिशः पश्य अधः पश्य व्याधिभ्यो रक्ष नित्यशः ॥ प्रसीद स्वस्य राष्ट्रस्य राज्ञः सर्वबलस्य च ॥

Charo taraf dekho, neeche bhi dekho. Hamesha humko bimariyon se bachao. Apne desh par meharbani karo. Aur us raja par bhi jiske paas sab kuchh hai.

Verse 10

अन्नं कुरु सुवृष्टिं च सुभिक्षमभयं तथा ॥ राष्ट्रं प्रवर्द्धतु विभो शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥

Humein khana do, achhi baarish karao. Khushali rahe, koi darr na ho. Mere desh aage badhe, bhagwan. Hamesha shanti rahe.

Verse 11

देवानां ब्राह्मणानां च भक्तानां कन्याकासु च ॥ पशूनां सर्वभूतानां शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥

Devtawon mein shanti ho, pandit logon mein bhi. Bhakton mein aur chhoriyon mein bhi. Jaanwaron mein aur sab jeevon mein hamesha shanti rahe.

Verse 12

एवं शान्तिं पठित्वा तु मम कर्मपरायणः ॥ पुनर्जलाञ्जलिं दत्त्वा त्विमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

Yeh shanti ka path padh ke, jo mere kaam mein laga hai. Phir se haath mein paani lekar yeh mantra padhna hai.

Verse 13

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रसूतो यज्ञेषु देवेषु च कर्मसाक्षी ।। शान्तिं कुरु त्वं मम वासुदेव संसारमोक्षं च कुरुष्व देव ॥

Yeh mantra hai. Bhagwan, tum poori duniya ke source ho. Yagya mein aur devtaon mein tum sab ka kaam dekhte ho. Vasudev, mujhe shanti de. Dev, mujhe is duniya ke chakkar se aazaad kar de.

Verse 14

एषा सिद्धिश्च कीर्तिश्च ओजसा तु महौजसम् ।। लाभानां परमो लाभो गतीनां परमा गतिः ॥

Yeh mantra padhne se siddhi milti hai aur naam bhi banta hai. Isse taakat aati hai, badi taakat. Sab fayde mein yeh sabse bada fayda hai. Aur sab raaston mein yeh sabse accha raasta hai.

Verse 15

एवं पठति तत्त्वेन मम शान्तिं सुखावहाम् ।। ते तु मल्लयतां यान्ति पुनरावृत्तिवर्जिताः ॥

Jo yeh mantra sahi tarike se padhta hai, usse shanti milti hai aur sukh bhi. Woh log mallaya ki sthiti ko pahunch jaate hain. Phir dubara janam nahi lena padta.

Verse 16

एवं शान्तिं पठित्वा तु मधुपर्कं प्रयोजयेत् ।। नमो नारायणायेति चोक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥

Shanti mantra padhne ke baad madhuparka chadhana chahiye. Phir namo narayanaya bolkar aage wala mantra padhna chahiye.

Verse 17

मन्त्रः— योऽसौ भवान्देववरप्रसूतो यो वै समर्च्यो मधुपर्क्कनामाः ।। आगच्छ सन्तिष्ठ इमे च पात्रे ममापि संसारविमोक्षणाय ॥

Yeh mantra hai. Bhagwan, tum sabse bade devtaon ke source ho. Tumhari puja karni chahiye, madhuparka ke roop mein. Aa jao aur yahan raho. Yeh patra sweekaro, taki main is duniya ke chakkar se aazaad ho jaun.

Verse 18

सर्पिर्दधिमधून्येव समं पात्रे ह्युदुम्बरे ।। अलाभे मधुनश्चापि गुडेन सह मिश्रयेत् ॥

Ghee, dahi aur shahad barabar maatra mein lo. Udumbara lakdi ka bartan use karo. Agar shahad nahi mil raha, toh gur mila ke kaam chala lo.

Verse 19

दधि क्षौद्रं घृतं चैव कारयेत समं तथा ।। समर्पयामि देवेश रुद्र सर्पिर्घृतं मधु ॥

Dahi, shahad aur ghee barabar maatra mein milao. Bhagwan Rudra ko samarpao, yeh ghee aur shahad main bhagwan ke liye le ke aaya hoon.

Verse 20

सर्वेषामप्यलाभे तु मम कर्मपरायणाः ।। अप एव ततो गृहि्य इमं मन्त्रमुदाहरॆत् ॥

Agar kuch bhi nahi mil raha, toh paani se kaam chalao. Mere kaam mein lage reh ke paani lo aur yeh mantra bolo.

Verse 21

मन्त्रः— योऽसौ भवान्नाभिमात्रप्रसूतो यज्ञैश्च मन्त्रैः सरहस्यजप्यैः ।। सोऽयं मया ते परिकल्पितश्च गृहाण दिव्यो मधुपर्क्कनामाः ॥

Yeh mantra hai, Brahma ji, aap naabh se paida hue, yagya aur mantra se puj jaate hain. Main yeh bhog aapke liye taiyaar kiya hai. Ise Madhuparka kehte hain, aap isse sweekar karo.

Verse 22

यो ददाति महाभागे मयोक्तं विधिपूर्वकम् ।। सर्वयज्ञफलम् प्राप्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

Jo shaks yeh sab mere bataye hue tarike se karta hai, woh sab yagyon ka phal paa leta hai. Aur woh mere paas aake rehta hai.

Verse 23

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यो वै प्राणान्प्रमुञ्चेत मम कर्मपरायणः ॥

Aur ek aur baat batata hoon, dhyan se sun. Jab koi insaan mera kaam karta hai aur uski maut aati hai, us waqt kya hota hai.

Verse 24

तस्य चैवेह दातव्यं मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुपुष्कलम् ॥

Uske liye yahan kuch dena padta hai. Mantra padh ke sahi tarah se dena hai. Jab tak uski jaan jaati hai, tab tak poora kaam karke rakhna hai.

Verse 25

मद्भक्तेन तु दातव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ दृष्ट्वा तु विह्वलं ह्येनं मम कर्मपरायणः ॥

Mera bhakt yeh karta hai taaki woh is duniya ke chakkar se aazaad ho. Jab woh dukhi dikhta hai jo mera kaam karta hai, tab yeh dena hai.

Verse 26

मधुपर्कं परं गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ।

Accha madhuparka le ke uske baad yeh mantra padhna hai.

Verse 27

मन्त्रः— योऽसौ भवान्स्तिष्ठति सर्वदेहे नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गृहाण चैवं सुरलोकनाथ भक्तोपनीतं मधुपर्कसंज्ञम् ॥

Mantra yeh hai. Tu har shareer mein rehta hai, Narayan, tu hi poori duniya ka main hai. Bhagwan, yeh madhuparka le le, jo bhakt laya hai.

Verse 28

एषा गतिर् महाभागे मधुपर्कस्य कीर्तिता ॥ एवं कश्चिन्न जानाति मधुपर्कं वसुन्धरे ॥

Yeh hai madhuparka ka result, bada bhagya wale. Aisa likha hai. Par duniya mein koi koi hi samajhta hai madhuparka kya hai, Vasundhara.

Verse 29

एवं हि मधुपर्कश्च देयः सिद्धिमभीप्सुभिः ॥ अर्चित्वा देवदेवेशं सर्वसंसारनाशनम् ॥

Jo log kuch paana chahte hain, unhe madhuparka dena chahiye. Pehle bhagwan ki puja karo, jo sabse bade hain aur janam-maut ka chakra khatam karte hain.

Verse 30

ददाति मधुपर्कं यः स याति परमां गतिम् ॥ अयं पवित्रो विमलः सर्वकामविशोधनः ॥

Jo madhuparka deta hai, woh sabse badi jagah pahunchta hai. Yeh cheez saaf karti hai, bilkul shuddh hai, aur insaan ke saare kaam poore karti hai.

Verse 31

दीक्षिताय च दातव्यो यश्च शिष्यो गुरुप्रियः ॥ न मूर्खाय प्रदातव्यमविनीताय कर्हिचित् ॥

Yeh deeksha liye hue logon ko dena chahiye. Aur jis shishya ko guru pyaar karta hai, usse bhi dena chahiye. Par moorkh ko mat dena. Aur jise tameez nahi hai, usse kabhi mat dena.

Verse 32

शृणोति मधुपर्कस्य चाख्यानं पापनाशनम् ॥ याति दिव्यां परां सिद्धिं मधुपर्कस्य कारणात् ॥

Jo madhuparka ki kahani sunta hai, woh paap se chhutkara paata hai. Madhuparka ki wajah se woh upar wali jagah pahunchta hai, jaise swarg mein.

Verse 33

एतत्ते कथितं भद्रे मधुपर्कविभावनम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्

Beti, maine tumhe madhuparka ka poora bataya hai. Yeh bahut accha hai. Agar tum mukti chahte ho aur janam-marnu ke chakkar se aana chahte ho, toh yeh karo. Isse badi siddhi milegi.

Verse 34

राजद्वारे श्मशाने वा भये च व्यसने तथा ॥ ये पठन्ति त्विमां शान्तिं शीघ्रं कार्यं भविष्यति

Raja ke darwaze pe ho, shamshan ghat pe ho, dar ho ya koi badi musibat. Jo bhi yeh shanti ka path padhega, uska kaam jaldi ho jayega.

Verse 35

अपुत्रो लभते पुत्रमभार्यश्च प्रियां लभेत् ॥ अपतिर्लभते कान्तं बद्धो मुच्येत बन्धनात्

Jiska beta nahi hai, use beta milta hai. Jiski biwi nahi hai, use acchi biwi milti hai. Jiska pati nahi hai, use accha pati milta hai. Jo phansa hua hai, woh chhut jata hai.

Verse 36

एतत्ते कथितं भूमे महाशान्तिं सुखावहाम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं रहस्यं परमं महत्

Hey Dharti Maa, maine tumhe badi shanti ka bataya hai. Yeh sukh deta hai. Yeh ek bada raaz hai. Yeh bhi janam-marnu ke chakkar se mukti deta hai.

Verse 37

गर्भिणीनां च वृद्धानां व्रीहीनां च गवां तथा ॥ ब्राह्मणानां च सततं शान्तिं कुरु शुभं कुरु

Jo pregnant hain, jo buddhe hain, fasal ke liye, aur gay-bhains ke liye. Brahmin ke liye bhi hamesha shanti banao. Kalyan banao.

Verse 38

घृतालाभे तु सुश्रोणि लाजैः सह विमिश्रयेत् ॥ अलाभे वापि दध्नश्च क्षीरेण सह मिश्रयेत्

Agar ghee mil jaye to usme laja mila do. Agar ghee nahi mil raha to dahi aur doodh mila ke use bana sakte ho.

Verse 39

अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याच्च मधुपर्ककम् ॥ नरस्य मृत्यु काले तु दद्यत्संसार मोक्षणम्

Is mantra se madhuparka dena hai. Jab kisi ki maut ka time aaye, tab woh cheez do jo insaan ko janam-maran ke chakkar se aazaad kare.

Verse 40

यस्त्वनेन विधानॆन कुर्याच्छान्तिमनुत्तमाम् ॥ सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोकं च गच्छति

Jo is tarah se yeh sab karega, use badi shanti milegi. Woh sab chhod dega, aur mere paas aayega.