Adhyaya 192: Description of the Universal Peace-Recitation and the Madhuparka Rite

Verse 1

अथ सर्वशान्तिवर्णनम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु मधुपर्क्कस्य ह्युत्पत्तिं दानमेव च॥ पुण्यं चैव फलं चैव कारणं ग्रहणं तथा॥

এতিয়া সৰ্ব-শান্তিৰ বৰ্ণনা। সূত ক’লে: মধুপাৰ্কৰ উৎপত্তি আৰু তাৰ দান, তাৰ পুণ্য, ফল, কাৰণ, আৰু তদুপৰি গ্ৰহণ-বিধি শুনি—

Verse 2

विस्मयं परमं गत्वा सा मही संशितव्रता॥ पादौ गृह्य यथान्यायं प्रत्युवाच जनार्दनम्॥

পৰম বিস্ময়ত পৰি, ব্ৰতত দৃঢ় সেই পৃথিৱীয়ে বিধিমতে (তাঁৰ) পদযুগল ধৰি জনাৰ্দনক উত্তৰ দিলে।

Verse 3

देव वृत्तोपचारेण तव यन्मनसि प्रियम् ॥ किं च तत्रैव दातव्यं तव कर्मपरायणैः ॥

হে দেৱ! কোন যথোচিত আচৰণে তোমাৰ মনত যি প্ৰিয়, সেয়া সিদ্ধ হয়? আৰু সেই একে প্ৰসঙ্গতে, তোমাৰ বিধিবদ্ধ কৰ্মত পৰায়ণ লোকসকলে কি দান কৰিব লাগে?

Verse 4

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन तत्र यत्परमं महत् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

ইয়াক তত্ত্ব অনুসাৰে কোৱা—সেই বিষয়ত যি পৰম মহান। শ্ৰী বৰাহ ক’লে: সাধু, হে মহাভাগা পৃথিৱী! তুমি মোক এইদৰে সুধিছা।

Verse 5

कथयिष्यामि तत्सर्वं दुःखसंसारमोक्षणम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

মই সেই সকলো ক’ম—দুখময় সংসাৰচক্ৰৰ পৰা মুক্তিৰ উপায়—যেতিয়া তুমি আগতে কোৱা মতে মোৰ কৰ্মকাণ্ডসমূহ সম্পন্ন কৰিবা।

Verse 6

पश्चाच्छान्तिं च मे कुर्याद्भूमे राष्ट्रसुखावहम् ॥ सर्वकर्म ततः कृत्वा भूम्यां जानु निपात्य च ॥

তাৰ পাছত, হে পৃথিৱী! মোৰ বাবে এনে শান্তিকৰ্ম কৰিবা যিয়ে ৰাজ্যৰ সুখ-কল্যাণ আনে। তাৰপিছত সকলো কৰ্ম সম্পন্ন কৰি, ভূমিত হাঁটু পাতি বিনয়ী হ’ব।

Verse 7

नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः- ॐ नमो नमो वासुदेव त्वं गतिस्त्वं परायणम् ॥

“নমো নারায়ণায়” বুলি কৈ তাৰ পাছত মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব। মন্ত্ৰ এইদৰে—“ওঁ, নমো নমো বাসুদেৱ; তুমিয়েই গতি, তুমিয়েই পৰায়ণ।”

Verse 8

शरणं त्वां गतो नाथ संसारार्णवतारक ॥ आगतस्त्वं च सुमुख पुनः समुचितेन वै ॥

হে নাথ! সংসাৰ-সাগৰ পাৰ কৰোৱা ত্ৰাতা, মই তোমাৰ শৰণ লৈ আহিলোঁ। হে সুমুখ! তুমিো যথোচিতভাৱে পুনৰ আগমন কৰিলা।

Verse 9

दिशः पश्य अधः पश्य व्याधिभ्यो रक्ष नित्यशः ॥ प्रसीद स्वस्य राष्ट्रस्य राज्ञः सर्वबलस्य च ॥

দিশাসমূহলৈ চাওক, তললৈও চাওক; ব্যাধিৰ পৰা আমাক সদায় ৰক্ষা কৰক। নিজৰ ৰাজ্য আৰু সকলো বলসম্পন্ন ৰজাৰ ওপৰত প্ৰসন্ন হওক।

Verse 10

अन्नं कुरु सुवृष्टिं च सुभिक्षमभयं तथा ॥ राष्ट्रं प्रवर्द्धतु विभो शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥

অন্ন দান কৰক, সময়মতে সুবৃষ্টি দিওক, লগতে সুভিক্ষ আৰু অভয় প্ৰদান কৰক। হে বিভো! ৰাজ্য বৃদ্ধি পাওক; শান্তি সদায় স্থিৰ থাকক।

Verse 11

देवानां ब्राह्मणानां च भक्तानां कन्याकासु च ॥ पशूनां सर्वभूतानां शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥

দেৱতা আৰু ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবে, ভক্ত আৰু কন্যাসকলৰ বাবে, পশু আৰু সকলো জীৱৰ বাবে শান্তি সদায় হওক।

Verse 12

एवं शान्तिं पठित्वा तु मम कर्मपरायणः ॥ पुनर्जलाञ्जलिं दत्त्वा त्विमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

এইদৰে শান্তি-পাঠ পাঠ কৰি, মোৰ কৰ্মত নিষ্ঠাবান জনে পুনৰ জলাঞ্জলি দান কৰি, তাৰ পাছত এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 13

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रसूतो यज्ञेषु देवेषु च कर्मसाक्षी ।। शान्तिं कुरु त्वं मम वासुदेव संसारमोक्षं च कुरुष्व देव ॥

মন্ত্ৰঃ হে বাসুদেৱ! আপুনি সমগ্ৰ জগতৰ প্ৰসূত উৎস; যজ্ঞসমূহত আৰু দেৱতাসকলৰ মাজত কৰ্মৰ সাক্ষী। মোৰ বাবে শান্তি দান কৰক, হে দেৱ, আৰু সংসাৰ-চক্ৰৰ পৰা মোক্ষ প্ৰদান কৰক।

Verse 14

एषा सिद्धिश्च कीर्तिश्च ओजसा तु महौजसम् ।। लाभानां परमो लाभो गतीनां परमा गतिः ॥

এই পাঠ/অনুষ্ঠান সিদ্ধি আৰু কীৰ্তি দুয়োটাই; ইয়াৰ তেজে মহাতেজলৈ লৈ যায়। লাভসমূহৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ লাভ আৰু গতিসমূহৰ ভিতৰত পৰম গতি।

Verse 15

एवं पठति तत्त्वेन मम शान्तिं सुखावहाम् ।। ते तु मल्लयतां यान्ति पुनरावृत्तिवर्जिताः ॥

এইদৰে যি তত্ত্ব অনুসাৰে (সঠিক বোধ আৰু বিধিৰে) মোৰ সুখদায়ক শান্তি-পাঠ পঢ়ে, তেওঁলোকে ‘মল্লয়তা’ অৱস্থালৈ যায় আৰু পুনৰাবৃত্তি (জন্ম-মৃত্যু) ৰহিত হয়।

Verse 16

एवं शान्तिं पठित्वा तु मधुपर्कं प्रयोजयेत् ।। नमो नारायणायेति चोक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥

এইদৰে শান্তি পাঠ কৰি তাৰ পাছত মধুপাৰ্ক অৰ্ঘ্য/অৰ্পণ কৰিব। ‘নমো নারায়ণায়’ বুলি কৈ তাৰ পাছত (পৰৱৰ্তী) মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 17

मन्त्रः— योऽसौ भवान्देववरप्रसूतो यो वै समर्च्यो मधुपर्क्कनामाः ।। आगच्छ सन्तिष्ठ इमे च पात्रे ममापि संसारविमोक्षणाय ॥

মন্ত্ৰঃ হে দেৱশ্ৰেষ্ঠৰ প্ৰসূত উৎস! আপুনি ‘মধুপাৰ্ক’ নামেৰে যথাবিধি পূজ্য। আহক, ইয়াতে স্থিৰ হওক; আৰু এই পাত্ৰসমূহো গ্ৰহণ কৰক, যাতে মোৰো সংসাৰ-বিমোচন হয়।

Verse 18

सर्पिर्दधिमधून्येव समं पात्रे ह्युदुम्बरे ।। अलाभे मधुनश्चापि गुडेन सह मिश्रयेत् ॥

ঘিউ, দধি আৰু মধু উদুম্বৰ কাঠৰ পাত্ৰত সমান পৰিমাণে থ’ব লাগে। মধু নাপালে গুড়ৰ সৈতে মিহলাই ল’ব পাৰে।

Verse 19

दधि क्षौद्रं घृतं चैव कारयेत समं तथा ।। समर्पयामि देवेश रुद्र सर्पिर्घृतं मधु ॥

দধি, মধু আৰু ঘিউও তেনেদৰে সমান পৰিমাণে প্ৰস্তুত কৰিব লাগে। “হে দেবেশ, হে ৰুদ্ৰ! মই তোমালৈ সৰ্পি/ঘৃত আৰু মধু সমৰ্পণ কৰোঁ।”

Verse 20

सर्वेषामप्यलाभे तु मम कर्मपरायणाः ।। अप एव ततो गृहि्य इमं मन्त्रमुदाहरॆत् ॥

কিন্তু এই সকলো বস্তু নাপালে—হে মোৰ কৰ্মবিধিত নিষ্ঠাৱানসকল—কেৱল পানী লৈ তাৰ পিছত এই মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰিবা।

Verse 21

मन्त्रः— योऽसौ भवान्नाभिमात्रप्रसूतो यज्ञैश्च मन्त्रैः सरहस्यजप्यैः ।। सोऽयं मया ते परिकल्पितश्च गृहाण दिव्यो मधुपर्क्कनामाः ॥

মন্ত্ৰঃ “হে সেই ভৱান, যি কেৱল নাভিৰ পৰা জন্মগ্ৰহণ কৰা, আৰু যাক যজ্ঞ আৰু মন্ত্ৰ—ৰহস্যসহ জপ্য—দ্বাৰা আৰাধনা কৰা হয়; এই নিবেদন মই তোমাৰ বাবে বিধিপূৰ্বক সাজি দিছোঁ। হে দিব্য, ‘মধুপৰ্ক’ নামৰ এইটো গ্ৰহণ কৰা।”

Verse 22

यो ददाति महाभागे मयोक्तं विधिपूर्वकम् ।। सर्वयज्ञफलम् प्राप्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

হে মহাভাগে! যি কোনোবাই মোৰ কোৱা বিধি অনুসাৰে বিধিপূৰ্বক এই দান কৰে, সি সকলো যজ্ঞৰ ফল লাভ কৰি মোৰ লোকত উপনীত হয়।

Verse 23

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यो वै प्राणान्प्रमुञ्चेत मम कर्मपरायणः ॥

আৰু অধিকো মই তোমাক ক’ম—শুনা, হে বসুন্ধৰা: যি মোৰ কৰ্ম-অনুষ্ঠানত পৰায়ণ ভক্ত প্ৰাণ ত্যাগ কৰিবলৈ উদ্যত হয়…

Verse 24

तस्य चैवेह दातव्यं मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुपुष्कलम् ॥

তেওঁৰ বাবে ইয়াত মন্ত্রসহ বিধি-পূৰ্বক দান-অৰ্পণ নিশ্চয় কৰিব লাগে—যেতিয়ালৈকে তেওঁ প্ৰাণ ত্যাগ নকৰে—কৰ্ম সম্পূৰ্ণ ৰূপে সম্পাদন কৰি।

Verse 25

मद्भक्तेन तु दातव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ दृष्ट्वा तु विह्वलं ह्येनं मम कर्मपरायणः ॥

কিন্তু ইয়া মোৰ ভক্তে দান কৰিব—সমগ্ৰ সংসাৰ-ভ্ৰমণৰ পৰা মুক্তিৰ উপায় বুলি—তাক ব্যাকুল দেখা পালে, যি মোৰ কৰ্ম-অনুষ্ঠানত পৰায়ণ।

Verse 26

मधुपर्कं परं गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ।

উত্তম মধুপাৰ্ক গ্ৰহণ কৰি তাৰ পিছত এই মন্ত্র উচ্চাৰণ কৰিব।

Verse 27

मन्त्रः— योऽसौ भवान्स्तिष्ठति सर्वदेहे नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गृहाण चैवं सुरलोकनाथ भक्तोपनीतं मधुपर्कसंज्ञम् ॥

মন্ত্র: ‘হে ভগৱান, যি সকলো দেহত অৱস্থিত—নাৰায়ণ, সমগ্ৰ জগতৰ প্ৰধান তত্ত্ব—হে সুৰলোকনাথ, ভক্তে উপনীত এই মধুপাৰ্ক-নামক অৰ্পণ গ্ৰহণ কৰা।’

Verse 28

एषा गतिर् महाभागे मधुपर्कस्य कीर्तिता ॥ एवं कश्चिन्न जानाति मधुपर्कं वसुन्धरे ॥

হে মহাভাগে, মধুপাৰ্কৰ এই গতি/ফল যিদৰে কীৰ্তিত হৈছে, তেনেদৰেই বৰ্ণিত। হে বসুন্ধৰা, পৃথিৱীত অতি কম লোকেই মধুপাৰ্ক বুজে।

Verse 29

एवं हि मधुपर्कश्च देयः सिद्धिमभीप्सुभिः ॥ अर्चित्वा देवदेवेशं सर्वसंसारनाशनम् ॥

সিদ্ধি লাভৰ আকাঙ্ক্ষীসকলে এইদৰে নিশ্চয় মধুপাৰ্ক দান কৰিব লাগে, দেৱদেৱেশ্বৰক পূজা কৰি—যি সমগ্ৰ সংসাৰ-বিনাশক।

Verse 30

ददाति मधुपर्कं यः स याति परमां गतिम् ॥ अयं पवित्रो विमलः सर्वकामविशोधनः ॥

যি মধুপাৰ্ক দান কৰে, সি পৰম গতি লাভ কৰে। এই (অৰ্ঘ্য/বিধি) পবিত্ৰ, বিমল, আৰু সকলো কামনা শোধনকাৰী।

Verse 31

दीक्षिताय च दातव्यो यश्च शिष्यो गुरुप्रियः ॥ न मूर्खाय प्रदातव्यमविनीताय कर्हिचित् ॥

ইয়াক দীক্ষিতজনক আৰু গুৰুক প্ৰিয় শিষ্যক দিয়া উচিত। মূৰ্খক বা অবিনীত (অনুশাসনহীন) জনক কেতিয়াও দিয়া উচিত নহয়।

Verse 32

शृणोति मधुपर्कस्य चाख्यानं पापनाशनम् ॥ याति दिव्यां परां सिद्धिं मधुपर्कस्य कारणात् ॥

যি মধুপাৰ্কৰ পাপনাশক আখ্যাণ শুনে, সি মধুপাৰ্কৰ কাৰণত দিব্য আৰু পৰম সিদ্ধি লাভ কৰে।

Verse 33

एतत्ते कथितं भद्रे मधुपर्कविभावनम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्

হে ভদ্ৰে, মধুপাৰ্কৰ বিধি আৰু প্ৰভাৱ তোমাক কোৱা হ’ল। যি জনে সমগ্ৰ সংসাৰ-চক্ৰৰ পৰা মোক্ষৰ বাবে উত্তম সিদ্ধি ইচ্ছা কৰে, সি ইয়াক আচৰণ কৰিব।

Verse 34

राजद्वारे श्मशाने वा भये च व्यसने तथा ॥ ये पठन्ति त्विमां शान्तिं शीघ्रं कार्यं भविष्यति

ৰাজদ্বাৰত, শ্মশানত, আৰু ভয় বা বিপদ-দুৰ্যোগত—যিসকলে এই শান্তি-মন্ত্ৰ পাঠ কৰে, তেওঁলোকৰ অভিপ্ৰেত কাৰ্য শীঘ্ৰে সিদ্ধ হয়।

Verse 35

अपुत्रो लभते पुत्रमभार्यश्च प्रियां लभेत् ॥ अपतिर्लभते कान्तं बद्धो मुच्येत बन्धनात्

যাৰ পুত্ৰ নাই, সি পুত্ৰ লাভ কৰে; যাৰ পত্নী নাই, সি প্ৰিয়া পত্নী লাভ কৰে। যাৰ পতি নাই, সি কান্ত লাভ কৰে; যি বন্ধনত আবদ্ধ, সি বন্ধনৰ পৰা মুক্ত হয়।

Verse 36

एतत्ते कथितं भूमे महाशान्तिं सुखावहाम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं रहस्यं परमं महत्

হে ভূমে, তোমাক এই মহাশান্তি কোৱা হ’ল, যি সুখদায়িনী। ই সমগ্ৰ সংসাৰ-চক্ৰৰ পৰা মোক্ষৰ বাবে পৰম, মহান গোপন উপদেশ।

Verse 37

गर्भिणीनां च वृद्धानां व्रीहीनां च गवां तथा ॥ ब्राह्मणानां च सततं शान्तिं कुरु शुभं कुरु

গৰ্ভৱতী নাৰী, বৃদ্ধ লোক, ধান-শস্য, আৰু গৰুৰ বাবে, আৰু সদায় ব্ৰাহ্মণসকলৰ বাবে—শান্তি স্থাপন কৰা; শুভ মঙ্গল স্থাপন কৰা।

Verse 38

घृतालाभे तु सुश्रोणि लाजैः सह विमिश्रयेत् ॥ अलाभे वापि दध्नश्च क्षीरेण सह मिश्रयेत्

ঘৃত উপলব্ধ হলে, হে সুস্ৰোণি (সুন্দৰ কটিযুক্তা), লাজা (ভাজা শস্য)ৰ সৈতে মিহলাই দিব। ঘৃত নাথাকিলে, দধি (দই)কো ক্ষীৰ (দুধ)ৰ সৈতে মিহলাই দিব।

Verse 39

अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याच्च मधुपर्ककम् ॥ नरस्य मृत्यु काले तु दद्यत्संसार मोक्षणम्

এই একেই মন্ত্ৰেৰে মধুপাৰ্ক (মধু-দুগ্ধাদি অৰ্ঘ্য) দান কৰিব। আৰু মানুহৰ মৃত্যুকালত সেই দান দিব, যাক সংসাৰ-মোচনকাৰী বুলি কোৱা হৈছে।

Verse 40

यस्त्वनेन विधानॆन कुर्याच्छान्तिमनुत्तमाम् ॥ सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोकं च गच्छति

কিন্তু যি কোনোবাই এই বিধান অনুসাৰে অনুত্তম শান্তি সম্পাদন কৰে—সকলো আসক্তি ত্যাগ কৰি—সেই মোৰ লোকলৈ গমন কৰে।