Adhyaya 192: Description of the Universal Peace-Recitation and the Madhuparka Rite
Sarvaśānti-varṇanam (Madhuparka-vidhiś ca)
Ritual-Manual (Śānti-pāṭha and Offering Procedure)
మధుపర్కం యొక్క ఉద్భవం, అర్పణవిధి, ఫలితాలు విని వ్రతనియమాలు పాటించే పృథివీ జనార్దన వరాహుని సమీపించి—మీకు ప్రీతికరమయ్యేలా ఇక ఏ దానం లేదా కర్మ చేయాలి? అని అడుగుతుంది. వరాహుడు ఆమె ప్రశ్నను ప్రశంసించి రాజ్యక్షేమార్థం ఒక ప్రయోజనకరమైన శాంతిపాఠాన్ని వివరిస్తాడు—రోగనివారణ, రాజు‑రాజ్య స్థిరత్వం, గర్భిణులు‑వృద్ధుల మంగళం, ధాన్యము (ప్రత్యేకంగా బియ్యం), గోవులు, బ్రాహ్మణుల క్షేమం; భక్తులు, కన్యలు, పశువులు, సమస్త జీవులకు శాంతి విస్తరించునట్లు. అనంతరం ఈ శాంతిని మధుపర్కార్పణతో అనుసంధానించి, ద్రవ్యాభావంలో ప్రత్యామ్నాయాలను చెప్పి, సాధారణ ప్రయోగానికి మరియు మరణాసన్నునికి మంత్రాలను ఉపదేశిస్తాడు; ఈ విధి సామాజిక స్థిరత్వానికి, సంసారమోక్షానికి సాధనమని నిరూపిస్తాడు।
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 192
Verse 1
अथ सर्वशान्तिवर्णनम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु मधुपर्क्कस्य ह्युत्पत्तिं दानमेव च॥ पुण्यं चैव फलं चैव कारणं ग्रहणं तथा॥
ఇప్పుడు సర్వశాంతి వర్ణనం. సూతుడు పలికెను: మధుపర్కం యొక్క ఉత్పత్తి, దాని దానం, దాని పుణ్యం, దాని ఫలం, దాని కారణం మరియు గ్రహణవిధిని విని—
Verse 2
विस्मयं परमं गत्वा सा मही संशितव्रता॥ पादौ गृह्य यथान्यायं प्रत्युवाच जनार्दनम्॥
అత్యంత ఆశ్చర్యంలో మునిగి, వ్రతంలో దృఢమైన ఆ భూమి, విధిపూర్వకంగా (ఆయన) పాదాలను పట్టుకొని జనార్దనునికి ప్రత్యుత్తరం పలికెను.
Verse 3
देव वृत्तोपचारेण तव यन्मनसि प्रियम् ॥ किं च तत्रैव दातव्यं तव कर्मपरायणैः ॥
హే దేవా! ఏ విధమైన సముచిత ఆచారోపచారంతో నీ మనసుకు ప్రియమైనది సిద్ధిస్తుంది? అలాగే ఆ సందర్భంలో, నీ కర్మాలలో నిమగ్నులైనవారు ఏమి దానం చేయవలెను?
Verse 4
एतदाचक्ष्व तत्त्वेन तत्र यत्परमं महत् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
తత్త్వానుసారంగా చెప్పుము—ఆ విషయములో పరమమహత్తరమైనది ఏమిటి. శ్రీవరాహుడు పలికెను—హే మహాభాగ్యవతీ భూమీ, నన్ను నీవు ఇలా ప్రశ్నించుట శుభము.
Verse 5
कथयिष्यामि तत्सर्वं दुःखसंसारमोक्षणम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥
నేను అది అంతటినీ చెప్పుదును—దుఃఖమయ సంసారమునుండి మోక్షమార్గమును—నీవు ముందుగా చెప్పినట్లుగా నా కర్మలు/అనుష్ఠానాలు చేసిన తరువాత.
Verse 6
पश्चाच्छान्तिं च मे कुर्याद्भूमे राष्ट्रसुखावहम् ॥ सर्वकर्म ततः कृत्वा भूम्यां जानु निपात्य च ॥
తరువాత, హే భూమీ, రాజ్యసుఖాన్ని కలిగించే నా శాంతిక్రియను చేయవలెను. ఆపై సమస్త కర్మలు చేసి భూమిపై మోకాళ్లపై వాలవలెను.
Verse 7
नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः- ॐ नमो नमो वासुदेव त्वं गतिस्त्वं परायणम् ॥
“నమో నారాయణాయ” అని చెప్పి తరువాత మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి. మంత్రం—“ఓం నమో నమో వాసుదేవ, త్వం గతిః త్వం పరాయణం।”
Verse 8
शरणं त्वां गतो नाथ संसारार्णवतारक ॥ आगतस्त्वं च सुमुख पुनः समुचितेन वै ॥
హే నాథా, హే సంసారార్ణవతారకా, నేను నీ శరణు పొందితిని. హే సుముఖా, నీవు యథోచితంగా మళ్లీ వచ్చితివి.
Verse 9
दिशः पश्य अधः पश्य व्याधिभ्यो रक्ष नित्यशः ॥ प्रसीद स्वस्य राष्ट्रस्य राज्ञः सर्वबलस्य च ॥
దిశలవైపు చూడు, క్రిందకూడా చూడు; వ్యాధుల నుండి మమ్మల్ని నిత్యము రక్షించు. నీ స్వరాష్ట్రంపై మరియు సర్వబలసంపన్న రాజుపై ప్రసన్నుడవు కావు.
Verse 10
अन्नं कुरु सुवृष्टिं च सुभिक्षमभयं तथा ॥ राष्ट्रं प्रवर्द्धतु विभो शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥
అన్నం ప్రసాదించు, సకాలంలో సువృష్టిని అనుగ్రహించు; అలాగే సుభిక్షం, అభయమును దయచేయు. ఓ విభో, రాష్ట్రం వర్ధిల్లుగాక; శాంతి నిత్యముగా ఉండుగాక.
Verse 11
देवानां ब्राह्मणानां च भक्तानां कन्याकासु च ॥ पशूनां सर्वभूतानां शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥
దేవతలకును బ్రాహ్మణులకును, భక్తులకును కన్యలకును, పశువులకును సమస్త భూతజాలమునకును నిత్య శాంతి కలుగుగాక.
Verse 12
एवं शान्तिं पठित्वा तु मम कर्मपरायणः ॥ पुनर्जलाञ्जलिं दत्त्वा त्विमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
ఇలా శాంతిపాఠాన్ని పఠించిన తరువాత, నా కర్మలలో పరాయణుడైనవాడు మళ్లీ జలాంజలిని సమర్పించి, ఆపై ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించవలెను.
Verse 13
मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रसूतो यज्ञेषु देवेषु च कर्मसाक्षी ।। शान्तिं कुरु त्वं मम वासुदेव संसारमोक्षं च कुरुष्व देव ॥
మంత్రం— ఓ వాసుదేవా! నీవే సమస్త జగత్తుకు ప్రసూతుడవు; యజ్ఞములలోను దేవతలలోను కర్మసాక్షివి. నాకు శాంతిని కలుగజేయుము; ఓ దేవా, సంసారబంధమునుండి మోక్షమును ప్రసాదించుము.
Verse 14
एषा सिद्धिश्च कीर्तिश्च ओजसा तु महौजसम् ।। लाभानां परमो लाभो गतीनां परमा गतिः ॥
ఇది సిద్ధి మరియు కీర్తి రెండూ; తన ఓజస్సుతో మహాఓజస్సును పొందింపజేస్తుంది. లాభాలలో పరమ లాభం, గతులలో పరమ గతి ఇదే.
Verse 15
एवं पठति तत्त्वेन मम शान्तिं सुखावहाम् ।। ते तु मल्लयतां यान्ति पुनरावृत्तिवर्जिताः ॥
ఇలా తత్త్వానుసారంగా నా సుఖావహమైన శాంతి-పాఠాన్ని చదివేవారు ‘మల్లయతా’ స్థితిని పొందుతారు; పునరావృత్తి (పునర్జన్మ) నుండి విముక్తులు అవుతారు.
Verse 16
एवं शान्तिं पठित्वा तु मधुपर्कं प्रयोजयेत् ।। नमो नारायणायेति चोक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥
ఇలా శాంతిని పఠించిన తరువాత మధుపర్కాన్ని సమర్పించాలి. ‘నమో నారాయణాయ’ అని చెప్పి తరువాత మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.
Verse 17
मन्त्रः— योऽसौ भवान्देववरप्रसूतो यो वै समर्च्यो मधुपर्क्कनामाः ।। आगच्छ सन्तिष्ठ इमे च पात्रे ममापि संसारविमोक्षणाय ॥
మంత్రం: ఓ ప్రభూ! మీరు దేవశ్రేష్ఠుని ప్రసూతి-మూలము; ‘మధుపర్క’ అనే నామంతో మీరు సమ్యక్ పూజ్యులు. రండి, ఇక్కడ నిలిచి ఉండండి; నా సంసార విమోచనార్థం ఈ పాత్రలను కూడా స్వీకరించండి.
Verse 18
सर्पिर्दधिमधून्येव समं पात्रे ह्युदुम्बरे ।। अलाभे मधुनश्चापि गुडेन सह मिश्रयेत् ॥
ఉదుంబర పాత్రలో నెయ్యి, పెరుగు, తేనె—ఈ మూడింటిని సమాన మోతాదులో ఉంచాలి. తేనె లభించకపోతే బెల్లంతో కలిపి ఉపయోగించాలి.
Verse 19
दधि क्षौद्रं घृतं चैव कारयेत समं तथा ।। समर्पयामि देवेश रुद्र सर्पिर्घृतं मधु ॥
పెరుగు, తేనె, నెయ్యి—ఇవన్నీ సమప్రమాణంలో సిద్ధం చేయాలి. “హే దేవేశా, హే రుద్రా! ఈ సర్పి (నెయ్యి) మరియు తేనెను నేను సమర్పిస్తున్నాను.”
Verse 20
सर्वेषामप्यलाभे तु मम कर्मपरायणाः ।। अप एव ततो गृहि्य इमं मन्त्रमुदाहरॆत् ॥
కానీ ఇవన్నీ లభించకపోతే—నా విధికర్మలో నిమగ్నులైనవారు—కేవలం నీటినే తీసుకొని తరువాత ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.
Verse 21
मन्त्रः— योऽसौ भवान्नाभिमात्रप्रसूतो यज्ञैश्च मन्त्रैः सरहस्यजप्यैः ।। सोऽयं मया ते परिकल्पितश्च गृहाण दिव्यो मधुपर्क्कनामाः ॥
మంత్రం: “నాభి మాత్రమునుండి జన్మించినవాడవు నీవు; యజ్ఞములచేతను, రహస్యసహిత జపించదగిన మంత్రములచేతను ఆరాధింపబడువాడవు. నీ కొరకు నేను సిద్ధపరచిన ఈ అర్పణాన్ని—హే దివ్యుడా—‘మధుపర్క’ అనే దీనిని స్వీకరించుము.”
Verse 22
यो ददाति महाभागे मयोक्तं विधिपूर्वकम् ।। सर्वयज्ञफलम् प्राप्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
హే మహాభాగే! నేను చెప్పిన విధానాన్ని అనుసరించి విధిపూర్వకంగా ఇది దానం చేయువాడు, సమస్త యజ్ఞఫలాన్ని పొందించి నా లోకాన్ని చేరును.
Verse 23
अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यो वै प्राणान्प्रमुञ्चेत मम कर्मपरायणः ॥
ఇంకా నీకు నేను చెప్పుదును—వినుము, హే వసుంధరా: నా కర్మవిధిలో పరాయణుడైనవాడు ప్రాణాలను విడిచిపెట్టబోయే వేళ…
Verse 24
तस्य चैवेह दातव्यं मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुपुष्कलम् ॥
అతనికోసం ఇక్కడ మంత్రంతో విధిపూర్వకంగా అర్పణ/దానం తప్పక ఇవ్వాలి—అతడు ప్రాణాలను విడిచే వరకు—కర్మను సంపూర్ణంగా నిర్వహించి।
Verse 25
मद्भक्तेन तु दातव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ दृष्ट्वा तु विह्वलं ह्येनं मम कर्मपरायणः ॥
కానీ ఇది నా భక్తుడే ఇవ్వాలి—సర్వ సంసార పరిభ్రమణం నుండి విమోచన సాధనంగా—ఇతనిని వ్యాకులంగా చూసి, నా కర్మాలలో పరాయణుడై ఉండాలి।
Verse 26
मधुपर्कं परं गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ।
శ్రేష్ఠమైన మధుపర్కాన్ని తీసుకొని, తరువాత ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।
Verse 27
मन्त्रः— योऽसौ भवान्स्तिष्ठति सर्वदेहे नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गृहाण चैवं सुरलोकनाथ भक्तोपनीतं मधुपर्कसंज्ञम् ॥
మంత్రం— ‘హే నారాయణా! మీరు ప్రతి దేహంలో నిలిచియున్నారు, సమస్త జగత్తుకు ప్రధాన తత్త్వము. హే సురలోకనాథా! భక్తుడు సమర్పించిన “మధుపర్క” అనే ఈ అర్పణను స్వీకరించండి।’
Verse 28
एषा गतिर् महाभागे मधुपर्कस्य कीर्तिता ॥ एवं कश्चिन्न जानाति मधुपर्कं वसुन्धरे ॥
హే మహాభాగే! మధుపర్కానికి సంబంధించిన ఈ ఫలితం/గతి చెప్పబడింది. హే వసుంధరా! ఈ విధంగా మధుపర్కాన్ని ఎవరైనా అరుదుగా మాత్రమే తెలుసుకుంటారు।
Verse 29
एवं हि मधुपर्कश्च देयः सिद्धिमभीप्सुभिः ॥ अर्चित्वा देवदेवेशं सर्वसंसारनाशनम् ॥
ఈ విధంగా సిద్ధిని కోరువారు మధుపర్కాన్ని సమర్పించాలి; దేవదేవేశ్వరుడైన, సమస్త సంసారబంధననాశకుడైన ప్రభువును ఆరాధించిన తరువాత।
Verse 30
ददाति मधुपर्कं यः स याति परमां गतिम् ॥ अयं पवित्रो विमलः सर्वकामविशोधनः ॥
మధుపర్కాన్ని దానమిచ్చేవాడు పరమగతిని పొందుతాడు. ఇది పవిత్రం, నిర్మలం, సమస్త కోరికలను శుద్ధి చేయునది.
Verse 31
दीक्षिताय च दातव्यो यश्च शिष्यो गुरुप्रियः ॥ न मूर्खाय प्रदातव्यमविनीताय कर्हिचित् ॥
ఇది దీక్ష పొందినవారికి, అలాగే గురువుకు ప్రియమైన శిష్యునికి ఇవ్వవలెను. మూర్ఖునికి గాని, అవినీతుడికి గాని ఎప్పుడూ ఇవ్వకూడదు.
Verse 32
शृणोति मधुपर्कस्य चाख्यानं पापनाशनम् ॥ याति दिव्यां परां सिद्धिं मधुपर्कस्य कारणात् ॥
మధుపర్కానికి సంబంధించిన పాపనాశక కథనాన్ని ఎవడు వింటాడో, అతడు మధుపర్క ప్రభావంతో దివ్యమైన పరమ సిద్ధిని పొందుతాడు.
Verse 33
एतत्ते कथितं भद्रे मधुपर्कविभावनम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्
హే భద్రే, మధుపర్క విధానం మరియు మహిమ నీకు వివరించబడింది. ఉత్తమ సిద్ధిని కోరువాడు సమస్త సంసారచక్రం నుండి మోక్షార్థం దీనిని ఆచరించాలి.
Verse 34
राजद्वारे श्मशाने वा भये च व्यसने तथा ॥ ये पठन्ति त्विमां शान्तिं शीघ्रं कार्यं भविष्यति
రాజద్వారమున, శ్మశానమున, అలాగే భయములోను విపత్తులోను—ఈ శాంతిమంత్రాన్ని పఠించువారికి అభీష్టకార్యం శీఘ్రముగా సిద్ధించును.
Verse 35
अपुत्रो लभते पुत्रमभार्यश्च प्रियां लभेत् ॥ अपतिर्लभते कान्तं बद्धो मुच्येत बन्धनात्
పుత్రుడు లేనివాడు పుత్రుని పొందును; భార్య లేనివాడు ప్రియ భార్యను పొందును. భర్త లేనివారు ప్రియ భర్తను పొందుదురు; బంధింపబడినవాడు బంధనమునుండి విముక్తుడగును.
Verse 36
एतत्ते कथितं भूमे महाशान्तिं सुखावहाम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं रहस्यं परमं महत्
ఓ భూమీ! సుఖప్రదమైన ఈ మహాశాంతి నీకు వివరించబడింది; సమస్త సంసారచక్రమునుండి మోక్షార్థమై ఇది పరమ మహత్తర రహస్యోపదేశము.
Verse 37
गर्भिणीनां च वृद्धानां व्रीहीनां च गवां तथा ॥ ब्राह्मणानां च सततं शान्तिं कुरु शुभं कुरु
గర్భిణులకును, వృద్ధులకును, వ్రీహి పంటకును, గోవులకు కూడ, అలాగే బ్రాహ్మణులకు సదా—శాంతిని స్థాపించు, శుభాన్ని కలుగజేయు.
Verse 38
घृतालाभे तु सुश्रोणि लाजैः सह विमिश्रयेत् ॥ अलाभे वापि दध्नश्च क्षीरेण सह मिश्रयेत्
హే సుశ్రోణీ! నెయ్యి లభ్యమైతే లాజములతో (వేపిన ధాన్యముతో) కలపవలెను; లభించకపోతే పెరుగును పాలతో కలపవలెను.
Verse 39
अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याच्च मधुपर्ककम् ॥ नरस्य मृत्यु काले तु दद्यत्संसार मोक्षणम्
ఈ మంత్రంతోనే మధుపర్కాన్ని సమర్పించాలి. అలాగే మనిషి మరణకాలంలో సంసారమోక్షాన్ని కలిగించేదాన్ని దానం చేయాలి.
Verse 40
यस्त्वनेन विधानॆन कुर्याच्छान्तिमनुत्तमाम् ॥ सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोकं च गच्छति
కానీ ఎవడు ఈ విధానప్రకారం అనుత్తమమైన శాంతిక్రియను చేస్తాడో, అతడు అన్ని ఆసక్తులను విడిచి నా లోకానికి చేరుతాడు.
Inside Adhyaya 192
How it unfolds
- Where it opens
Pṛthivī, established in disciplined vows and having already heard the origin, offering-method, and fruits of madhuparka, approaches Janārdana (Varāha) to ask what further act (dāna/karma) most pleases him and benefits the world.
- Central event
Varāha praises her welfare-oriented question and teaches a practical, public-facing śānti-pāṭha (peace-recitation) aimed at rāṣṭra-sukha: protection from disease and fear, stability of the king and polity, and well-being for vulnerable groups (pregnant women, the elderly), along with agrarian and pastoral prosperity (rice, rainfall/food, cattle) and the safety of Brahmins, devotees, maidens, animals, and all beings.
- Climax resolution
He then explicitly links the śānti-recitation to the madhuparka rite, giving a usable protocol with substitutions when ideal ingredients are unavailable, and supplies mantras for general situations (public peril, liminal places like the royal gate and cremation ground) and a special application for the dying person—framing the rite as both social stabilizer and soteriological aid.
- Closing phalashruti
Implied phala: the śānti-pāṭha secures public welfare (health, stability, abundance) and the madhuparka-mantra application at mṛtyu-kāla supports release from saṃsāra; no separate, formal phalaśruti section is specified in the summary.
Geographical context
No specific historical sites, rivers, tīrthas, or ecological regions are named in this adhyāya. The setting is generalized (e.g., rājadvāra ‘royal gate’, śmaśāna ‘cremation ground’) as situational contexts for recitation.
Ritual instructions
- Primary RitualŚānti-pāṭha (universal peace-recitation) conjoined with madhuparka-vidhi (hospitality/oblation offering with substitutions), including a deathbed application.
- BenefitCollective benefits: public health, protection from disease and fear, stability of governance, safety of vulnerable groups, and agrarian-pastoral abundance (food/rice, cattle, favorable conditions). Individual benefits: merit through disciplined performance and a deathbed aid oriented toward saṃsāra-mokṣa.
The narrative frame
- Varāha (Janārdana/Nārāyaṇa/Vāsudeva as addressed in mantras)Pṛthivī · Didactic, pragmatic, and welfare-centric (rājadharma-adjacent), with a compassionate emphasis on protection and stability.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (tranquil, pacific devotion) with a protective undercurrent
- Emotional ProgressionFrom Pṛthivī’s earnest, disciplined inquiry → Varāha’s approving reassurance → expansive, all-inclusive peace-wishing for society and ecology → solemn intensification at the deathbed application → resolution in stability and liberation-oriented confidence.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot a site-specific tīrtha chapter; practice is portable and situational (thresholds, civic spaces, liminal grounds). A modern practitioner may adapt it as a household/community śānti recitation rather than a pilgrimage itinerary.
Frequently Asked Questions
The chapter frames ritual speech and offering as instruments of collective welfare: the text instructs a śānti-recitation oriented toward rāṣṭra-sukha (public well-being), protection from disease, and safeguarding vulnerable humans and non-human dependents (cattle, crops), while also presenting the rite as a soteriological aid (saṃsāra-mokṣa) when performed with disciplined intent.
No explicit tithi, nakṣatra, lunar phase, month, or seasonal marker is stated. The text instead gives situational markers (e.g., recitation at the royal gate, cremation ground, times of fear or calamity) and a life-cycle marker (mṛtyu-kāla, ‘time of death’) for a specific madhuparka-based application.
Environmental balance is approached through welfare metrics tied to the Earth’s productivity: the śānti requests su-vṛṣṭi (good rainfall), anna (food), subhikṣa (abundance), and protection of vrīhi (rice) and gavām (cattle). By placing these alongside public health and social stability, the passage implicitly treats ecological conditions as foundational to a well-ordered rāṣṭra and to Pṛthivī’s well-being.
No dynastic lineage, named king, or specific sage genealogy is provided. The cultural figures are typological and institutional—rājā (king), brāhmaṇa, bhakta, kanyā, the elderly, and pregnant women—within a generalized polity, with Varāha/Nārāyaṇa/Vāsudeva/Janārdana as the addressed divine figure in the mantras.
Ask anything about Adhyaya 192 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
