Adhyaya 192: Description of the Universal Peace-Recitation and the Madhuparka Rite

Verse 1

अथ सर्वशान्तिवर्णनम्॥ सूत उवाच॥ श्रुत्वा तु मधुपर्क्कस्य ह्युत्पत्तिं दानमेव च॥ पुण्यं चैव फलं चैव कारणं ग्रहणं तथा॥

હવે સર્વ-શાંતિનું વર્ણન. સૂત બોલ્યા: મધુપર્કની ઉત્પત્તિ, તેનું દાન, તેનું પુણ્ય, તેનું ફળ, તેનું કારણ અને તેની ગ્રહણવિધિ સાંભળી—

Verse 2

विस्मयं परमं गत्वा सा मही संशितव्रता॥ पादौ गृह्य यथान्यायं प्रत्युवाच जनार्दनम्॥

પરમ આશ્ચર્યમાં પડી, વ્રતમાં દૃઢ એવી તે પૃથ્વી, યોગ્ય રીતથી (તેમના) ચરણ પકડી જનાર્દનને ઉત્તર બોલી.

Verse 3

देव वृत्तोपचारेण तव यन्मनसि प्रियम् ॥ किं च तत्रैव दातव्यं तव कर्मपरायणैः ॥

હે દેવ! કયા યોગ્ય આચાર-ઉપચારથી તમારા મનને પ્રિય એવું કાર્ય સિદ્ધ થાય? અને એ જ પ્રસંગે, તમારા કર્મમાં પરાયણ લોકોએ શું દાન આપવું જોઈએ?

Verse 4

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन तत्र यत्परमं महत् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

તત્ત્વ અનુસાર કહો—તે વિષયમાં જે પરમ મહાન છે તે શું. શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે મહાભાગ્યવતી ભૂમિ, તું મને આમ પૂછે છે તે સારું છે.

Verse 5

कथयिष्यामि तत्सर्वं दुःखसंसारमोक्षणम् ॥ कृत्वा तु मम कर्माणि यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

હું તે બધું કહેશ—દુઃખમય સંસારથી મુક્તિનો ઉપાય—તું અગાઉ કહ્યા મુજબ મારા કર્મો/અનુષ્ઠાનો કરી લીધા પછી.

Verse 6

पश्चाच्छान्तिं च मे कुर्याद्भूमे राष्ट्रसुखावहम् ॥ सर्वकर्म ततः कृत्वा भूम्यां जानु निपात्य च ॥

પછી, હે ભૂમિ, રાજ્યસુખ આપનાર એવી મારી શાંતિ-ક્રિયા કરવી. ત્યારબાદ સર્વ કર્મો કરીને ભૂમિ પર ઘૂંટણ ટેકી નમવું.

Verse 7

नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥ मन्त्रः- ॐ नमो नमो वासुदेव त्वं गतिस्त्वं परायणम् ॥

“નમો નારાયણાય” કહીને પછી મંત્ર ઉચ્ચારવો. મંત્ર—“ૐ નમો નમો વાસુદેવ, ત્વં ગતિઃ ત્વં પરાયણમ્।”

Verse 8

शरणं त्वां गतो नाथ संसारार्णवतारक ॥ आगतस्त्वं च सुमुख पुनः समुचितेन वै ॥

હે નાથ, હે સંસાર-સમુદ્રથી તારનાર, હું તારી શરણમાં આવ્યો છું. અને હે સુમુખ, તું યથોચિત રીતે ફરી આવ્યો છે.

Verse 9

दिशः पश्य अधः पश्य व्याधिभ्यो रक्ष नित्यशः ॥ प्रसीद स्वस्य राष्ट्रस्य राज्ञः सर्वबलस्य च ॥

દિશાઓ તરફ જો, નીચે પણ જો; વ્યાધિઓથી અમને સદા રક્ષા કર. પોતાના રાજ્ય તથા સર્વબળસંપન્ન રાજા પર પ્રસન્ન થા.

Verse 10

अन्नं कुरु सुवृष्टिं च सुभिक्षमभयं तथा ॥ राष्ट्रं प्रवर्द्धतु विभो शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥

અન્ન આપો, સમયસર સુવૃષ્ટિ આપો; તેમજ સుభિક્ષ અને અભય પણ આપો. હે વિભો, રાષ્ટ્ર વધે; શાંતિ સદા રહે.

Verse 11

देवानां ब्राह्मणानां च भक्तानां कन्याकासु च ॥ पशूनां सर्वभूतानां शान्तिर्भवतु नित्यशः ॥

દેવો અને બ્રાહ્મણો માટે, ભક્તો અને કન્યાઓ માટે, પશુઓ અને સર્વ ભૂતો માટે શાંતિ સદા રહે.

Verse 12

एवं शान्तिं पठित्वा तु मम कर्मपरायणः ॥ पुनर्जलाञ्जलिं दत्त्वा त्विमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

આ રીતે શાંતિપાઠ વાંચીને, મારા કર્મમાં પરાયણ સાધકે ફરી જલાંજલિ અર્પણ કરી, પછી આ મંત્ર ઉચ્ચારવો.

Verse 13

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रसूतो यज्ञेषु देवेषु च कर्मसाक्षी ।। शान्तिं कुरु त्वं मम वासुदेव संसारमोक्षं च कुरुष्व देव ॥

મંત્ર— હે વાસુદેવ! તમે સર્વ જગતના પ્રસૂતા છો અને યજ્ઞોમાં તથા દેવોમાં કર્મના સાક્ષી છો. મને શાંતિ આપો અને, હે દેવ, સંસારબંધનથી મોક્ષ કરાવો.

Verse 14

एषा सिद्धिश्च कीर्तिश्च ओजसा तु महौजसम् ।। लाभानां परमो लाभो गतीनां परमा गतिः ॥

આ (પાઠ/અનુષ્ઠાન) સિદ્ધિ અને કીર્તિ બન્ને છે; પોતાના ઓજસથી મહા-ઓજસ સુધી પહોંચાડે છે. લાભોમાં પરમ લાભ અને ગતિઓમાં પરમ ગતિ છે.

Verse 15

एवं पठति तत्त्वेन मम शान्तिं सुखावहाम् ।। ते तु मल्लयतां यान्ति पुनरावृत्तिवर्जिताः ॥

આ રીતે તત્ત્વપૂર્વક જે મારી સુખાવહ શાંતિનું પાઠ કરે છે, તેઓ ‘મલ્લયતા’ અવસ્થાને પામે છે અને પુનરાવર્તન (પુનર્જન્મ)થી રહિત થાય છે.

Verse 16

एवं शान्तिं पठित्वा तु मधुपर्कं प्रयोजयेत् ।। नमो नारायणायेति चोक्त्वा मन्त्रमुदाहरेत् ॥

આ રીતે શાંતિનું પાઠ કરીને પછી મધુપર્ક અર્પણ કરવું. ‘નમો નારાયણાય’ કહીને પછી મંત્ર ઉચ્ચારવો.

Verse 17

मन्त्रः— योऽसौ भवान्देववरप्रसूतो यो वै समर्च्यो मधुपर्क्कनामाः ।। आगच्छ सन्तिष्ठ इमे च पात्रे ममापि संसारविमोक्षणाय ॥

મંત્ર: હે પ્રભુ! તમે દેવોમાં શ્રેષ્ઠના પ્રસૂતિ-મૂલ છો; ‘મધુપર્ક’ નામે તમે સમ્યક્ પૂજ્ય છો. આવો, અહીં સ્થિર રહો; અને મારા સંસાર-વિમોચન માટે આ પાત્રો પણ સ્વીકારો.

Verse 18

सर्पिर्दधिमधून्येव समं पात्रे ह्युदुम्बरे ।। अलाभे मधुनश्चापि गुडेन सह मिश्रयेत् ॥

ઉદુંબરના પાત્રમાં ઘી, દહીં અને મધ—આ ત્રણેય સમાન પ્રમાણમાં મૂકવા. મધ ન મળે તો ગોળ સાથે મિશ્રિત કરવું.

Verse 19

दधि क्षौद्रं घृतं चैव कारयेत समं तथा ।। समर्पयामि देवेश रुद्र सर्पिर्घृतं मधु ॥

દહીં, મધ અને ઘી—આને પણ સમ પ્રમાણમાં તૈયાર કરવું. “હે દેવેશ, હે રુદ્ર! આ સર્પિ (ઘૃત) અને મધ હું તમને અર્પણ કરું છું.”

Verse 20

सर्वेषामप्यलाभे तु मम कर्मपरायणाः ।। अप एव ततो गृहि्य इमं मन्त्रमुदाहरॆत् ॥

પરંતુ જો આ બધું ઉપલબ્ધ ન હોય, તો—મારા વિધાનકર્મમાં પરાયણ જનોએ—માત્ર જળ લઈને પછી આ મંત્ર ઉચ્ચારવો.

Verse 21

मन्त्रः— योऽसौ भवान्नाभिमात्रप्रसूतो यज्ञैश्च मन्त्रैः सरहस्यजप्यैः ।। सोऽयं मया ते परिकल्पितश्च गृहाण दिव्यो मधुपर्क्कनामाः ॥

મંત્ર: “તમે જે માત્ર નાભિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા છો, અને જેમની આરાધના યજ્ઞો તથા રહસ્યસહિત જપ્ય મંત્રોથી થાય છે—આ અર્પણ મેં તમારા માટે ગોઠવ્યું છે; હે દિવ્ય! ‘મધુપર્ક’ નામનું આ સ્વીકારો.”

Verse 22

यो ददाति महाभागे मयोक्तं विधिपूर्वकम् ।। सर्वयज्ञफलम् प्राप्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

હે મહાભાગે! જે મારા કહેલા વિધાન મુજબ વિધિપૂર્વક આ દાન આપે છે, તે સર્વ યજ્ઞફળ પ્રાપ્ત કરીને મારા લોકને પામે છે.

Verse 23

अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यो वै प्राणान्प्रमुञ्चेत मम कर्मपरायणः ॥

અને વધુ હું તને કહું છું—સાંભળ, હે વસુંધરે: જે મારા કર્મવિધાનમાં પરાયણ છે, જ્યારે તે પ્રાણ છોડવા લાગે…

Verse 24

तस्य चैवेह दातव्यं मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुपुष्कलम् ॥

તેના માટે અહીં મંત્ર સાથે વિધિપૂર્વક અર્પણ/દાન અવશ્ય કરવું જોઈએ—જ્યાં સુધી તે પ્રાણ ત્યાગ ન કરે—અને કર્મ સંપૂર્ણ રીતે સંપન્ન કરીને।

Verse 25

मद्भक्तेन तु दातव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ दृष्ट्वा तु विह्वलं ह्येनं मम कर्मपरायणः ॥

પરંતુ આ મારા ભક્તે જ આપવું જોઈએ—સમસ્ત સંસાર-પરિભ્રમણથી મુક્તિનું સાધન માનીને—અને તેને વ્યાકુળ જોઈ, મારા કર્મોમાં પરાયણ રહે।

Verse 26

मधुपर्कं परं गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ।

ઉત્તમ મધુપર્ક લઈને, પછી આ મંત્ર ઉચ્ચારવો જોઈએ।

Verse 27

मन्त्रः— योऽसौ भवान्स्तिष्ठति सर्वदेहे नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गृहाण चैवं सुरलोकनाथ भक्तोपनीतं मधुपर्कसंज्ञम् ॥

મંત્ર— ‘હે નારાયણ! તમે સર્વ દેહોમાં સ્થિત છો, સમગ્ર જગતના મુખ્ય તત્ત્વ છો. હે સુરલોકનાથ! ભક્તે ઉપનીત “મધુપર્ક” નામનું આ અર્પણ સ્વીકારો.’

Verse 28

एषा गतिर् महाभागे मधुपर्कस्य कीर्तिता ॥ एवं कश्चिन्न जानाति मधुपर्कं वसुन्धरे ॥

હે મહાભાગે! મધુપર્કનું આ ફળ/ગતિ વર્ણવાયું છે. હે વસુંધરે! આ રીતે મધુપર્કને કોઈ વિરલ જ જાણે છે.

Verse 29

एवं हि मधुपर्कश्च देयः सिद्धिमभीप्सुभिः ॥ अर्चित्वा देवदेवेशं सर्वसंसारनाशनम् ॥

આ રીતે સિદ્ધિ ઇચ્છનારોએ મધુપર્ક અર્પણ કરવો જોઈએ; દેવોના દેવેશ્વર, સર્વ સંસારબંધનનો નાશ કરનાર પ્રભુનું પૂજન કરીને।

Verse 30

ददाति मधुपर्कं यः स याति परमां गतिम् ॥ अयं पवित्रो विमलः सर्वकामविशोधनः ॥

જે મધુપર્ક આપે છે તે પરમ ગતિને પામે છે. આ (અર્પણ/વિધિ) પવિત્ર, નિર્મળ અને સર્વ કામનાઓનું વિશોધન કરનાર છે।

Verse 31

दीक्षिताय च दातव्यो यश्च शिष्यो गुरुप्रियः ॥ न मूर्खाय प्रदातव्यमविनीताय कर्हिचित् ॥

આ દીક્ષિતને તથા ગુરુને પ્રિય એવા શિષ્યને આપવું જોઈએ. મૂર્ખને કે અવનીતને ક્યારેય આપવું નહીં।

Verse 32

शृणोति मधुपर्कस्य चाख्यानं पापनाशनम् ॥ याति दिव्यां परां सिद्धिं मधुपर्कस्य कारणात् ॥

જે મધુપર્કનું પાપનાશક આખ્યાન સાંભળે છે, તે મધુપર્કના કારણે દિવ્ય અને પરમ સિદ્ધિને પામે છે।

Verse 33

एतत्ते कथितं भद्रे मधुपर्कविभावनम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्

હે ભદ્રે, તને મધુપર્કની વિધિ અને મહિમા કહી છે. જે ઉત્તમ સિદ્ધિ ઇચ્છે, તેણે સમગ્ર સંસારચક્રથી મોક્ષ માટે તેનું અનુષ્ઠાન કરવું જોઈએ।

Verse 34

राजद्वारे श्मशाने वा भये च व्यसने तथा ॥ ये पठन्ति त्विमां शान्तिं शीघ्रं कार्यं भविष्यति

રાજદ્વારે, શ્મશાને, તેમજ ભય અને આપત્તિમાં—જે આ શાંતિમંત્રનું પાઠ કરે છે, તેમનું અભિષ્ટ કાર્ય શીઘ્ર પૂર્ણ થાય છે.

Verse 35

अपुत्रो लभते पुत्रमभार्यश्च प्रियां लभेत् ॥ अपतिर्लभते कान्तं बद्धो मुच्येत बन्धनात्

જેને પુત્ર નથી તેને પુત્ર મળે; જેને પત્ની નથી તેને પ્રિય પત્ની મળે. જેને પતિ નથી તેને પ્રિય પતિ મળે; અને જે બંધાયેલો છે તે બંધનમાંથી મુક્ત થાય.

Verse 36

एतत्ते कथितं भूमे महाशान्तिं सुखावहाम् ॥ सर्वसंसारमोक्षार्थं रहस्यं परमं महत्

હે ભૂમે! સુખાવહ એવી આ મહાશાંતિ તને કહેલી છે; સમગ્ર સંસારચક્રમાંથી મુક્તિ માટે આ પરમ મહાન રહસ્ય-ઉપદેશ છે.

Verse 37

गर्भिणीनां च वृद्धानां व्रीहीनां च गवां तथा ॥ ब्राह्मणानां च सततं शान्तिं कुरु शुभं कुरु

ગર્ભવતી સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો, વ્રીહિ પાક અને ગાયો માટે, તેમજ બ્રાહ્મણો માટે પણ સદા—શાંતિ સ્થાપો, શુભ કરો.

Verse 38

घृतालाभे तु सुश्रोणि लाजैः सह विमिश्रयेत् ॥ अलाभे वापि दध्नश्च क्षीरेण सह मिश्रयेत्

હે સુશ્રોણિ! ઘી મળે તો તેને લાજ (ભૂંજેલા ધાન) સાથે મિશ્રિત કરવું; ન મળે તો દહીંને પણ દૂધ સાથે મિશ્રિત કરવું.

Verse 39

अनेनैव तु मन्त्रेण दद्याच्च मधुपर्ककम् ॥ नरस्य मृत्यु काले तु दद्यत्संसार मोक्षणम्

આ જ મંત્રથી મધુપર્ક અર્પણ કરવો જોઈએ. અને મનુષ્યના મૃત્યુકાળે સંસારથી મોક્ષ કરાવનાર દાન આપવું જોઈએ.

Verse 40

यस्त्वनेन विधानॆन कुर्याच्छान्तिमनुत्तमाम् ॥ सर्वसङ्गान्परित्यज्य मम लोकं च गच्छति

પરંતુ જે આ વિધાન પ્રમાણે અનુત્તમ શાંતિ-કર્મ કરે છે, તે સર્વ આસક્તિઓ ત્યજીને મારા લોકને પ્રાપ્ત કરે છે.