Sukta 74
Sukta 8.74
Agni (Atithi, Jātavedas)
अयं सूक्तो मुख्यतया अग्निं अतिथिं जातवेदसं च स्तौति—यो गृहेषु निहितो गृह्याग्निः, सर्वैः कुलैः स्वागतेन प्रतिष्ठाप्यते, बलस्य समृद्धेः शुभशान्तेश्च दाता। कविः सन्निकृष्ट-निहितोपमानैः प्रार्थयते यदग्निः मधुरतमं स्तोमं गृह्णीयात्, तेन च वर्धमानः उपासकानां समृद्धिं निश्चिनुयात्। अन्त्ये च महानदीं परुष्णीं आह्वयति, येन सूक्तस्य शक्तिरक्षण-भावः वैदिकजीवनयात्रायाः प्रत्यक्षे देशे निबध्यते।
Mantras
Mantra 1
विशोविशो वो अतिथिं वाजयन्तः पुरुप्रियम् । अग्निं वो दुर्यं वचः स्तुषे शूषस्य मन्मभिः ॥
हे विशोविशः, यूयं वाजानां पुरुप्रियं वोऽतिथिं—अग्निं—वाजयन्तः प्रचोदयथ। तं वो दुर्यं गार्हपत्यं ज्वलनं वचसा स्तुषे, शूषस्य मन्मभिः।
Mantra 2
यं जनासो हविष्मन्तो मित्रं न सर्पिरासुतिम् । प्रशंसन्ति प्रशस्तिभिः ॥
यं जनासो हविष्मन्तो मित्रं न सर्पिरासुतिं प्रशंसन्ति प्रशस्तिभिः, स अग्निः प्रशस्तिभिः स्तूयते।
Mantra 3
पन्यांसं जातवेदसं यो देवतात्युद्यता । हव्यान्यैरयद्दिवि ॥
पन्यांसं जातवेदसं यो देवतात्युद्यतः, स हव्यान्यैरयद्दिवि।
Mantra 4
आगन्म वृत्रहन्तमं ज्येष्ठमग्निमानवम् । यस्य श्रुतर्वा बृहन्नार्क्षो अनीक एधते ॥
वयं बृत्रहन्तमं ज्येष्ठमग्निमानवं प्राचीननवं चाग्निमागन्म; यस्य बृहती दूरश्रवा शक्तिः प्रकाशस्य अग्रेऽनीके वर्धते।
Mantra 5
अमृतं जातवेदसं तिरस्तमांसि दर्शतम् । घृताहवनमीड्यम् ॥
अमृतं जातवेदसं तमांसि तिरस्कृत्य दर्शतं, घृताह्वानम् ईड्यं वयं स्तुमः।
Mantra 6
सबाधो यं जना इमेऽग्निं हव्येभिरीळते । जुह्वानासो यतस्रुचः ॥
साबाधोऽमी जनाः हव्यैः तमग्निम् ईळते; यतस्रुचो जुह्वानासः—सत्यधृतस्रुचा हविर्निर्झरन्ति।
Mantra 7
इयं ते नव्यसी मतिरग्ने अधाय्यस्मदा । मन्द्र सुजात सुक्रतोऽमूर दस्मातिथे ॥
इयं ते नव्यसी मतिरग्ने अधाय्यस्मदा। मन्द्र सुजात सुक्रतोऽमूर दस्मातिथे निकटमागच्छ॥
Mantra 8
सा ते अग्ने शंतमा चनिष्ठा भवतु प्रिया । तया वर्धस्व सुष्टुतः ॥
सा ते अग्ने शंतमा चनिष्ठा भवतु प्रिया। तया वर्धस्व सुष्टुतो बलवर्धमानः॥
Mantra 9
सा द्युम्नैर्द्युम्निनी बृहदुपोप श्रवसि श्रवः । दधीत वृत्रतूर्ये ॥
सा द्युम्नैर्द्युम्निनी प्रेरणा श्रवसि श्रवो बृहदुपोप स्थापयतु। वृत्रतूर्ये च जयिनीं शक्तिं दृढं दधीत॥
Mantra 10
अश्वमिद्गां रथप्रां त्वेषमिन्द्रं न सत्पतिम् । यस्य श्रवांसि तूर्वथ पन्यम्पन्यं च कृष्टयः ॥
अश्वबलं गां रथप्रां च त्वेषमिन्द्रसदृशं सत्पतिं च स ददाति। यस्य श्रवांसि हे तूर्वथ जनाः पुनःपुनः पण्यं पण्यं मन्यन्ते स्तुवन्ति च।
Mantra 11
यं त्वा गोपवनो गिरा चनिष्ठदग्ने अङ्गिरः । स पावक श्रुधी हवम् ॥
हे अग्ने, गोपवनोऽङ्गिराः त्वां गिरा चनिष्ठत्। हे पावक, श्रुधि हवम्—अन्तर्यज्ञे प्रविश्य विशददीप्त्या प्रज्वल।
Mantra 12
यं त्वा जनास ईळते सबाधो वाजसातये । स बोधि वृत्रतूर्ये ॥
यं त्वां जनाः ईळते स बाधो वाजसातये, स त्वम्—अस्मासु बोधस्व। वृत्रतूर्ये बोधि—अवरोधभेदिनि संग्रामे जाग्रतश्च सक्रियश्च भव।
Mantra 13
अहं हुवान आर्क्षे श्रुतर्वणि मदच्युति । शर्धांसीव स्तुकाविनां मृक्षा शीर्षा चतुर्णाम् ॥
अहं हुवानः आर्क्षे श्रुतर्वणि मदच्युतौ शर्धांसि इव स्तुकाविनां मृक्षाः शीरषाणि चतुर्णां भिन्दामि।
Mantra 14
मां चत्वार आशवः शविष्ठस्य द्रवित्नवः । सुरथासो अभि प्रयो वक्षन्वयो न तुग्र्यम् ॥
मां चत्वार आशवः शविष्ठस्य द्रविणवः सुरथासोऽभि प्रयः वक्षन्ति—अयो न तुग्र्यम्।
Mantra 15
सत्यमित्त्वा महेनदि परुष्ण्यव देदिशम् । नेमापो अश्वदातरः शविष्ठादस्ति मर्त्यः ॥
सत्यमित् त्वां महेनदि परुष्ण्यव देदिशम्; नेमापो अश्वदातरः शविष्ठादस्ति मर्त्यः।
Frequently Asked Questions
Because the sacred fire is treated as a revered presence welcomed into the home and the ritual. The hymn portrays every clan ‘setting forward’ Agni as the honored Guest who brings blessings when received properly.
It asks for auspicious peace, strength, and increase—especially that Agni accept the closest and most peace-giving praise and grow powerful through it, returning prosperity to the worshippers.
The river functions as a protective and life-sustaining power in the Vedic landscape. Invoking Paruṣṇī links the hymn’s theme of might and safeguarding to real-world travel, territory, and sustaining waters, reinforcing the request for support and strength.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.