
Sukta 5.44
Agni (probable, based on barhiṣad, svàr-vid, and milking by hymn; hymn 5.44 is classically Agni-oriented in many traditions)
ಈ ಸ್ತೋತ್ರವು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನವೂ ಸದಾ ನವೀಕೃತವಾಗುವ ಯಾಜಕಶಕ್ತಿಯೆಂದು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತದೆ—ಬರ್ಹಿಷಿನ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾಗಿ, “ಸೂರ್ಯಲೋಕಗಳ ಅನ್ವೇಷಕ”ನಾಗಿ, ಪ್ರೇರಿತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಹೊರತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲ್ಪಡುವ (“ಹಾಲೆಳೆಯಲ್ಪಡುವ”)ವನಾಗಿ. ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ಧ ಯಜ್ಞವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಆಮಂತ್ರಿಸುವುದರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಮೋಸಕಾರಿ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ರಕ್ಷಕನಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ; ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಅಗ್ನಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ, ಋಕ್, ಸಾಮನ್, ಮತ್ತು ಸೋಮ—allವು ಸ್ನೇಹಿತನೂ ಸಹವಾಸದ ನಿವಾಸಿಯೂ ಆದ ಅವನಲ್ಲೇ ಒಂದಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
Mantra 1
तं प्रत्नथा पूर्वथा विश्वथेमथा ज्येष्ठतातिं बर्हिषदं स्वर्विदम् । प्रतीचीनं वृजनं दोहसे गिराशुं जयन्तमनु यासु वर्धसे ॥
ಅವನನ್ನು ನಾವು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಧದಿಂದ, ಪೂರ್ವ ವಿಧದಿಂದ, ಎಲ್ಲ ವಿಧಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತೇವೆ—ಅವನನ್ನು, ಜ್ಯೇಷ್ಠತಾತಿ (ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಮಹಿಮೆ) ಯನ್ನು, ಬರ್ಹಿಷದಂ (ಯಜ್ಞದ ಕುಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದವನು), ಸ್ವರ್ವಿದಂ (ಸ್ವರ್-ಲೋಕ/ಸೂರ್ಯ-ಲೋಕಗಳ ಜ್ಞಾನಿ-ಶೋಧಕ) ಯನ್ನು. ನಮ್ಮತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿರುವ, ವಿಶಾಲಪದ (ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ) ಅವನನ್ನು ನಾವು ಗಿರಾ—ವಾಣಿಯಿಂದ ದೋಹಿಸುತ್ತೇವೆ: ಶೀಘ್ರ, ಜಯಂತ—ನೀನು ವೃದ್ಧಿಸುವ ಆ ಮಾರ್ಗಗಳ ಅನುಸಾರವಾಗಿ.
Mantra 2
श्रिये सुदृशीरुपरस्य याः स्वर्विरोचमानः ककुभामचोदते । सुगोपा असि न दभाय सुक्रतो परो मायाभिॠत आस नाम ते ॥
ಶ್ರಿಯಿಗಾಗಿ ನೀನು ಮೇಲಿನ ಲೋಕದ ಸುದೃಶೀ (ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುವ) ಉನ್ನತಿಗಳನ್ನು ಚಲನೆಗೆ ತರುತ್ತೀ; ಸ್ವರ್-ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತ, ಕಕುಭಾ (ಶಿಖರಗಳು/ದಿಕ್ಕುಗಳು) ಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತೀ. ಹೇ ಸುಕ್ರತು, ನೀನು ಸುಗೋಪಾ—ಉತ್ತಮ ರಕ್ಷಕ; ದಭಾಯ (ಆಕ್ರಮಿಸಲು) ಅಸಾಧ್ಯ, ಅಜೇಯ. ಮಾಯೆಗಳ ಪಾರಾಗಿ, ಋತ (ಸತ್ಯ-ವ್ಯವಸ್ಥೆ) ಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾದ ನಿನ್ನ ನಾಮವೇ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ.
Mantra 3
अत्यं हविः सचते सच्च धातु चारिष्टगातुः स होता सहोभरिः । प्रसर्स्राणो अनु बर्हिर्वृषा शिशुर्मध्ये युवाजरो विस्रुहा हितः ॥
ಹವಿಷ್ಯದ ಅಶ್ವನು ಸಚ್ಚ ಧಾತು—ಸತ್ಯಾಧಾರಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ; ಅరిష್ಟಗಾತು (ಅಕ್ಷತ ಮಾರ್ಗಗಳು) ಯಲ್ಲಿ ಚರಿಸಿ, ಅವನು ಹೋತೃ, ಸಹೋಭರಿ—ಬಲವನ್ನು ಹೊರುವವನು. ಬರ್ಹಿಷದ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸುತ್ತ, ವೃಷಾ—ವೃಷಭ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿಶು, ಸದಾ ಯುವ, ಅಜರೋ—ಅಜರ; ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತನಾಗಿ, ವಿಸ್ರುಹಾ—ಅನೇಕ ಧಾರೆಗಳಾಗಿ ಹರಿದುಹೊಮ್ಮುತ್ತಾನೆ.
Mantra 4
प्र व एते सुयुजो यामन्निष्टये नीचीरमुष्मै यम्य ऋतावृधः । सुयन्तुभिः सर्वशासैरभीशुभिः क्रिविर्नामानि प्रवणे मुषायति ॥
ಪ್ರ ವಃ ಏತೇ ಸುಯುಜೋ ಯಾಮನ್ನಿಷ್ಟಯೇ—ಇಷ್ಟಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ—ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ; ಋತದಿಂದ ವೃದ್ಧಿಯಾದವರು, ಆ ಒಬ್ಬನಿಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ವಾಲುತ್ತಾರೆ. ಸರ್ವಶಾಸನಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಲಗಾಮುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಕ ಕಿರಣಗಳ (ಅಭೀಶು)ೊಂದಿಗೆ—ಇಳಿಜಾರಿನಲ್ಲಿ ‘ಕ್ರಿವಿ’ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು (ಸ್ಥಿರ ಗುರುತುಗಳನ್ನು) ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
Mantra 5
संजर्भुराणस्तरुभिः सुतेगृभं वयाकिनं चित्तगर्भासु सुस्वरुः । धारवाकेष्वृजुगाथ शोभसे वर्धस्व पत्नीरभि जीवो अध्वरे ॥
ಸಂಜರ್ಭುರಾಣಃ ತರుభಿಃ—ಪೋಷಕ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಬಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ—ನೀನು ಸುತೇಗೃಭಂ, ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹೋಮಾರ್ಪಣೆಯನ್ನು, ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀ; ವಯಾಕಿನಃ—ಜಾಗೃತ—ಚಿತ್ತಗರ್ಭಾಸು ಸುಸ್ವರಃ, ಚಿಂತನೆಯ ಗರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಧುರ-ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರ. ಧಾರಾವಾಕೇಷು, ವಾಣಿಯ ಪ್ರವಾಹಗಳಲ್ಲಿ, ಋಜುಗಾಥ—ನೇರ ಸ್ತುತಿಗೀತವನೇ—ನೀನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತೀ; ಅಧ್ವರದಲ್ಲಿ, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ, ಪತ್ನೀಶಕ್ತಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಅಭಿ, ಹೇ ಜೀವ, ನೀನು ವೃದ್ಧಿಯಾಗು.
Mantra 6
यादृगेव ददृशे तादृगुच्यते सं छायया दधिरे सिध्रयाप्स्वा । महीमस्मभ्यमुरुषामुरु ज्रयो बृहत्सुवीरमनपच्युतं सहः ॥
ಯಾದೃಗೇವ ದದೃಶೇ ತಾದೃಗುಚ್ಯತೇ—ಅವನು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಅವನನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅಪ್ಸು, ಜಲಗಳಲ್ಲಿ, ಛಾಯಯಾ ಮೂಲಕ, ಸಿಧ್ರಯಾ, ಅವರು ಅವನನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅಸ್ಮಭ್ಯಂ ಮಹೀಮ್—ನಮಗಾಗಿ ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ವಿಶಾಲಮಾಡು: ಉರುಷಾ—ವಿಸ್ತಾರ ರಕ್ಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ—ಉರು ಜ್ರಯಃ—ವಿಸ್ತಾರ ವೇಗಬಲದೊಂದಿಗೆ—ಬೃಹತ್ ಸುವೀರಂ—ಉನ್ನತ, ವೀರಸಂಪನ್ನ—ಅನಪಚ್ಯುತಂ ಸಹಃ—ಅಚಲ, ಅಚ್ಯುತ ಶಕ್ತಿ.
Mantra 7
वेत्यग्रुर्जनिवान्वा अति स्पृधः समर्यता मनसा सूर्यः कविः । घ्रंसं रक्षन्तं परि विश्वतो गयमस्माकं शर्म वनवत्स्वावसुः ॥
ನವಜಾತನಾದ, ಉತ್ಸುಕನಾದ (ಅಗ್ರು) ಅವನು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ; ಸ್ಪರ್ಧೆ/ವೈರಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಮನಸ್ಸಿನ ಸಮರಸ್ಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು—ಕವಿ, ದ್ರಷ್ಟಾ—ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಘ್ರಂಸ (ದಹನ-ತಾಪ)ವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತಾ, ಅವನು ನಮಗೆ ಶಾಂತಿಯ ನಿವಾಸವನ್ನು ಗೆಲ್ಲುತ್ತಾನೆ; ತನ್ನ ಸ್ವಾವಸು (ಸ್ವಶಕ್ತಿ-ಸಂಪತ್ತು)ಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ಶರ್ಮ (ಆಶ್ರಯ)ವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಗೊಳಿಸಲಿ.
Mantra 8
ज्यायांसमस्य यतुनस्य केतुन ऋषिस्वरं चरति यासु नाम ते । यादृश्मिन्धायि तमपस्यया विदद्य उ स्वयं वहते सो अरं करत् ॥
ಈ ಯಾತು (ಮಾಯಿಕ/ಮಂತ್ರಬಲ)ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಹತ್ತರವಾದುದು ಅವನ ಕೇತು (ಚಿಹ್ನೆ, ಪ್ರಕಾಶ-ಧ್ವಜ): ಅವನು ಋಷಿ-ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ, ನಿನ್ನ ನಾಮವನ್ನು ಧರಿಸುವ ಆ ಶಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ. ಕಾರ್ಯಸಾಧಕತೆ (ಅಪಸ್ಯಾ)ಯಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವವನು—ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ತಾನೇ ಹೊರುವವನು—ಅವನೇ ಅದನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವೂ ಯುಕ್ತವೂ ಆಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
Mantra 9
समुद्रमासामव तस्थे अग्रिमा न रिष्यति सवनं यस्मिन्नायता । अत्रा न हार्दि क्रवणस्य रेजते यत्रा मतिर्विद्यते पूतबन्धनी ॥
ಅವರ ಸಮುದ್ರ-ಆಳದ ಮೇಲೆ ಅಗ್ರಿಮ (ಮುಂಚೂಣಿ) ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ; ಅವರು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಆ ಸವನ (ಸೋಮ-ಪೀಡನ/ಅಭಿಷವ) ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರವಣ (ಭಕ್ಷಕ)ನ ಭಯದಿಂದ ಹೃದಯ ಕಂಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ—ಯಲ್ಲಿ ಮತಿ (ಚಿಂತನೆ-ಬುದ್ಧಿ) ವಿದ್ಯತೆ, ಪೂತ-ಬಂಧನೀ: ಶುದ್ಧವಾಗಿ, ಯುಕ್ತ ಸಂಯಮದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿ.
Mantra 10
स हि क्षत्रस्य मनसस्य चित्तिभिरेवावदस्य यजतस्य सध्रेः । अवत्सारस्य स्पृणवाम रण्वभिः शविष्ठं वाजं विदुषा चिदर्ध्यम् ॥
ಯಜ್ಞೀಯ ಕ್ಷತ್ರ (ಶಕ್ತಿ) ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ—ಇವೆರಡರ ಸಹಚರ-ಬಲ ಅವನೇ; ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಚಿತ್ತಿಗಳ ಮೂಲಕ, ಸತ್ಯವಾಣಿ (ಅವದ) ಯಜತನ ಸಂಗದಲ್ಲಿ. ರಮಣೀಯ ಶಕ್ತಿಗಳಿಂದ ನಾವು ಆ ಪ್ರೇರಕ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತುಂಬಿ ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿ, ತಿಳಿದವನಿಗೂ ಅರ್ಹವಾದ ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠ ವಾಜ-ಸಮೃದ್ಧಿ (ಬಲದ ಪೂರ್ಣತೆ) ಯನ್ನು ಜಯಿಸೋಣ.
Mantra 11
श्येन आसामदितिः कक्ष्यो मदो विश्ववारस्य यजतस्य मायिनः । समन्यमन्यमर्थयन्त्येतवे विदुर्विषाणं परिपानमन्ति ते ॥
ಅವರದು ಶ್ಯೇನ—ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರುವ ಬಲ; ಅದಿತಿ (ಅನಂತತೆ) ಅವರ ಕಕ್ಷ್ಯ (ಕಮರಬಂಧ); ಅವರ ಮದ (ಉಲ್ಲಾಸ) ಸರ್ವವಾಂಛನೀಯ, ಯಜತ, ಮಾಯಿನ್ (ಪ್ರಕಾಶಮಯ ರೂಪರಚನೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ)ನದು. ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಒಬ್ಬರನ್ನೊಬ್ಬರು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ವಿಶಾಲ-ಶೃಂಗವಂತ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಪಾನ (ಪರಿಪಾನ)ವನ್ನು ಅವರು ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ—ಅದು ಅವರಿಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.
Mantra 12
सदापृणो यजतो वि द्विषो वधीद्बाहुवृक्तः श्रुतवित्तर्यो वः सचा । उभा स वरा प्रत्येति भाति च यदीं गणं भजते सुप्रयावभिः ॥
ಸದಾ-ಪೂರಕನಾದ ಯಜತನು ಶತ್ರು ಚಲನಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಬಾಹುಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿ ಅವನು ಶ್ರುತವಿತ್ (ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವ) ಆಗಿ, ನಿಮ್ಮೊಡನೆ ಸಾಗುವ ರಕ್ಷಕ-ತಾರಕನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಎರಡೂ ವರಗಳತ್ತ ಬರುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ, ಸುಪ್ರಯಾವ (ಸುಂದರ ಗತಿಗಳು) ಮೂಲಕ ಶಕ್ತಿಗಳ ಗಣದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ.
Mantra 13
सुतम्भरो यजमानस्य सत्पतिर्विश्वासामूधः स धियामुदञ्चनः । भरद्धेनू रसवच्छिश्रिये पयोऽनुब्रुवाणो अध्येति न स्वपन् ॥
ಸುತ-ಆನಂದವನ್ನು ಹೊರುವವನು, ಯಜಮಾನನ ಸತ್ಪತಿ, ಸರ್ವ ಸಮೃದ್ಧಿಗಳ ಉದರ—ಅವನು ಧಿಯಗಳನ್ನು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತುತ್ತಾನೆ. ಹಾಲುಕೊಡುವ ಹಸು ರಸವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಪಯಃ ಆಸನಗೊಂಡಿದೆ; ಜೊತೆಯಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾ ಅವನು ಮೇಲ್ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ—ನಿದ್ರಿಸದೆ.
Mantra 14
यो जागार तमृचः कामयन्ते यो जागार तमु सामानि यन्ति । यो जागार तमयं सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः ॥
ಯಾರು ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾನೋ—ಅವನನ್ನು ಋಚಗಳು ಬಯಸುತ್ತವೆ; ಯಾರು ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾನೋ—ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಸಾಮಗಾನಗಳು ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಯಾರು ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾನೋ—ಅವನ ಕುರಿತು ಈ ಸೋಮನು ಹೇಳುತ್ತದೆ: ‘ಸಖ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನವನು, ನಿನ್ನೊಡನೆ ವಾಸಿಸುವವನು.’
Mantra 15
अग्निर्जागार तमृचः कामयन्तेऽग्निर्जागार तमु सामानि यन्ति । अग्निर्जागार तमयं सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः ॥
ಅಗ್ನಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಅವನನ್ನು ಋಚಗಳು ಬಯಸುತ್ತವೆ; ಅಗ್ನಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಸಾಮಗಾನಗಳು ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಅಗ್ನಿ ಜಾಗೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ—ಅವನ ಕುರಿತು ಈ ಸೋಮನು ಹೇಳುತ್ತದೆ: ‘ಸಖ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನ್ನವನು, ನಿನ್ನೊಡನೆ ವಾಸಿಸುವವನು.’
Agni is the main deity. The hymn describes him as seated on the sacred grass (barhis), a revealer of light (svar), and the awakened center of the sacrifice.
It means the seer draws out Agni’s power by praise and mantra—just as milk is drawn from a cow. Speech, when truthful and well-formed, is treated as a real ritual force that nourishes the fire.
It signals that Agni is fully kindled and present—ready to carry offerings and bring clarity. It also means the whole Vedic expression (Ṛk, Sāman, and Soma) gathers around him as a living, friendly power.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.