Sukta 162
Sukta 1.162
Traditionally Dīrghatamas Aucathya for RV 1.162 (horse-sacrifice hymn complex; some traditions vary)
Aśva / sacrificial horse (with many gods invoked as witnesses)
Trishtubh
ऋग्वेदस्य १.१६२ सूक्तं अश्वमेधसम्बद्धं याज्ञिकसूक्तसमूहः। अत्र दीक्षितोऽश्वो देवजन्मा हविर्वाहकः, यशसः सार्वभौम्यस्य च वाहक इति वर्ण्यते, तस्य च पावनं संस्कार्यते। बहवो देवाः साक्षिणोऽभिहूयन्ते, यथा कश्चिद् देवबलः कर्मणि दोषं न पश्येत्; तथा च सिद्ध्यर्थं संस्कार-आहुत्यनुमत्यादि कर्माणि यथाविधि निर्दिश्यन्ते। अन्ते च अनागस्त्वाय, प्राणधारिणे धनाय, प्रजायै, तथा ‘अश्वबल’यागेन प्राप्ताय सम्यग्व्यवस्थिताय क्षत्रशक्तये प्रार्थनाः समाप्यन्ते।
Mantras
Mantra 1
मा नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतः परि ख्यन् । यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामो विदथे वीर्याणि ॥
मा नो मित्रो वरुणोऽर्यमा आयुरिन्द्र ऋभुक्षाः मरुतः परिख्यन्; यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामो विदथे वीर्याणि, यथोचितं वाच्यं अन्तरधिपत्यं प्रकाशयामः।
Mantra 2
यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मुखतो नयन्ति । सुप्राङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पाथः ॥
यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृहीतां मुखतो नयन्ति, तदा सुप्राङ्जो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियं पाथोऽभ्येति; प्राणशक्तिः प्रकाशक-पोषकयोः सम्यक्पथे नीयते।
Mantra 3
एष च्छागः पुरो अश्वेन वाजिना पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः । अभिप्रियं यत्पुरोळाशमर्वता त्वष्टेदेनं सौश्रवसाय जिन्वति ॥
एष छागः पुरोऽश्वेन वाजिना पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः; अभिप्रियं यत्पुरोळाशमर्वता, त्वष्टा एनं सौश्रवसाय जिन्वति—रूपं सम्यक् निष्पाद्य यशोवाहनं करोति।
Mantra 4
यद्धविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति । अत्रा पूष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥
यद् हविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति, अत्र पूष्णः प्रथमो भाग एति—स यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन् यथावत् प्रापयन्, अजः (अजातः) अन्तर्गुरुरिव नेताऽस्ति।
Mantra 5
होताध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राभ उत शंस्ता सुविप्रः । तेन यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वक्षणा आ पृणध्वम् ॥
होताध्वर्युरावया अग्निमिन्धताम्; ग्रावग्राभ उ च शंस्ता सुविप्रः सम्यग्वाचं शंसताम्। तेन स्वरण्कृतेन सुविष्टेन यज्ञेन वक्षणा अस्माकं बलवाहिन्यो नाड्यः पूर्णयत।
Mantra 6
यूपव्रस्का उत ये यूपवाहाश्चषालं ये अश्वयूपाय तक्षति । ये चार्वते पचनं सम्भरन्त्युतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥
यूपव्रस्का उत ये यूपवाहाः, चषालं येऽश्वयूपाय तक्षन्ति; ये चार्वते पचनं सम्भरन्ति—उतो तेषामभिगूर्तिर्नः इन्वतु, सर्वेषां दृढसङ्गतिः प्रेरणा च नः प्रचोदयतु।
Mantra 7
उप प्रागात्सुमन्मेऽधायि मन्म देवानामाशा उप वीतपृष्ठः । अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति देवानां पुष्टे चकृमा सुबन्धुम् ॥
उप प्रागात्; सुमन्मेऽधायि—देवानामाशा मनः। उप वीतपृष्ठोऽपि आगात्; अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति। देवानां पुष्टये वयं सुबन्धुं चकृम।
Mantra 8
यद्वाजिनो दाम संदानमर्वतो या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य । यद्वा घास्य प्रभृतमास्ये तृणं सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
यद्वाजिनो दाम संदानमर्वतो, या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य; यद्वा घास्य प्रभृतमास्ये तृणं—सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु।
Mantra 9
यदश्वस्य क्रविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरौ स्वधितौ रिप्तमस्ति । यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
यदश्वस्य क्रविषो मक्षिकाश, यद्वा स्वरौ स्वधितौ रिप्तमस्ति; यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु—सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु।
Mantra 10
यदूवध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य क्रविषो गन्धो अस्ति । सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेधं शृतपाकं पचन्तु ॥
यद् उदरस्यापवाति दूषितो निःश्वासः, यश्च आमस्य क्रविषो गन्धोऽस्ति—सुकृताः शमितारस्तत् सम्यक् शमयन्तु सुस्थिरं कुर्वन्तु; उ मेधं हविः शृतपाकं सम्यक् पचन्तु परिपाचयन्तु।
Mantra 11
यत्ते गात्रादग्निना पच्यमानादभि शूलं निहतस्यावधावति । मा तद्भूम्यामा श्रिषन्मा तृणेषु देवेभ्यस्तदुशद्भ्यो रातमस्तु ॥
यत्ते गात्रादग्निना पच्यमानाद् निहतस्य शूलेऽभि यद् अवधावति—मा तत् भूम्याम् आश्रिषत्, मा तृणेषु; देवेषु उशद्भ्यस्तत् हृष्टं राटं दानं भवतु।
Mantra 12
ये वाजिनं परिपश्यन्ति पक्वं य ईमाहुः सुरभिर्निर्हरेति । ये चार्वतो मांसभिक्षामुपासत उतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥
ये वाजिनं परिपश्यन्ति पक्वं, ये चेमामाहुः—“सुरभिं निःहरेति”—ये चार्वतो मांसभिक्षामुपासते—उतो तेषामभिगूर्तिः समवेताऽग्रगामिनी नोऽस्मान् इन्वतु।
Mantra 13
यन्नीक्षणं माँस्पचन्या उखाया या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि । ऊष्मण्यापिधाना चरूणामङ्काः सूनाः परि भूषन्त्यश्वम् ॥
यन्नीक्षणं मांसपचन्या उखायाः, या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि; ऊष्मण्यापिधानानि चरूणामङ्काः—सूनाः परि भूषन्त्यश्वम्।
Mantra 14
निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्बीशमर्वतः । यच्च पपौ यच्च घासिं जघास सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्बीशमर्वतः; यच्च पपौ यच्च घासिं जघास—सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु।
Mantra 15
मा त्वाग्निर्ध्वनयीद्धूमगन्धिर्मोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जघ्रिः । इष्टं वीतमभिगूर्तं वषट्कृतं तं देवासः प्रति गृभ्णन्त्यश्वम् ॥
मा त्वाग्निर्ध्वनयीद्धूमगन्धिर्मोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जघ्रिः; इष्टं वीतमभिगूर्तं वषट्कृतं—तं देवाः प्रति गृभ्णन्त्यश्वम्।
Mantra 16
यदश्वाय वास उपस्तृणन्त्यधीवासं या हिरण्यान्यस्मै । संदानमर्वन्तं पड्बीशं प्रिया देवेष्वा यामयन्ति ॥
यदा अश्वाय वास उपस्तृणन्ति अधीवासं च स्थापयन्ति, यदा च हिरण्यरूपाणि तस्मै निधीयन्ते—तदा देवेषु प्रिया अश्वशक्तिः सम्यक् संधानं तत्परतां च नीयते, दैवीषु शक्तिषु च प्रवर्त्यते।
Mantra 17
यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पार्ष्ण्या वा कशया वा तुतोद । स्रुचेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥
यत् ते सादे च गमने च, शूकृतस्य महसा वेगे, पार्ष्ण्या वा कशया वा तुतोद—तान् सर्वान् प्रहारान् अहम् अध्वरेषु स्रुचेव हविषः इव, ब्रह्मणा ते पवित्रीकृत्य समर्पयामि।
Mantra 18
चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर्वङ्क्रीरश्वस्य स्वधितिः समेति । अच्छिद्रा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या वि शस्त ॥
चतुस्त्रिंशद् वाजिनो देवबन्धोः अश्वस्य वङ्क्रीः; स्वधितिः अश्वे समेति। वयुना सम्यग्विधिना च गात्राण्यच्छिद्राणि कृणोत; परुष्परुरनुघुष्या, यथामात्रं विशस्त।
Mantra 19
एकस्त्वष्टुरश्वस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः । या ते गात्राणामृतुथा कृणोमि ताता पिण्डानां प्र जुहोम्यग्नौ ॥
त्वष्टुरश्वस्यैकः विशस्ता, द्वौ यन्तारौ भवतः; तथैव ऋतुः ऋतं च। या ते गात्राणामृतुथा यथामानं विभजामि, तान् पिण्डान् प्रागग्नौ जुहोमि।
Mantra 20
मा त्वा तपत्प्रिय आत्मापियन्तं मा स्वधितिस्तन्व आ तिष्ठिपत्ते । मा ते गृध्नुरविशस्तातिहाय छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः ॥
मा त्वां प्रिय आत्मा उपयन्तं तपत्; मा स्वधितिः तव तन्वि आ तिष्ठिपत्। मा ते गृध्नुरविशस्तातिहाय असिना मिथू कः, छिद्राणि गात्राणि कृत्वा भिनत्तु।
Mantra 21
न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवाँ इदेषि पथिभिः सुगेभिः । हरी ते युञ्जा पृषती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासभस्य ॥
न वा एतेन म्रियसे, न रिश्यसि; सुगेभिः पथिभिर्देवान् एवेषि। हरी ते युञ्जा पृषती अभूताम्; वाजी उपास्थात्, रासभस्य धुरि स्थित्वा, गमनं धारयति।
Mantra 22
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं पुंसः पुत्राँ उत विश्वापुषं रयिम् । अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनतां हविष्मान् ॥
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं पुंसः पुत्रान् उत विश्वापुषं रयिम् जयतु। अनागास्त्वं नोऽदितिः कृणोतु; क्षत्रं नोऽश्वो हविष्मान् वनताम्।
Frequently Asked Questions
It is a hymn used in the horse-sacrifice context that blesses and sacralizes the consecrated horse, asks the gods to witness the rite without fault-finding, and prays for prosperity and rightful power.
Because the rite is public and consequential: multiple deities (like Mitra-Varuṇa, Indra, and the Maruts) are invoked as guardians of truth, order, and force, ensuring the sacrifice is correct and effective.
It asks for life-supporting wealth (cattle, good horses, and ‘all-nourishing’ prosperity), progeny, freedom from blame or sin through Aditi, and kṣatra—stable, rightly ordered authority.
Ask anything about Sukta 162 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
