
Sukta 1.162
Traditionally Dīrghatamas Aucathya for RV 1.162 (horse-sacrifice hymn complex; some traditions vary)
Aśva / sacrificial horse (with many gods invoked as witnesses)
Trishtubh
ഋഗ്വേദം 1.162 അശ്വമേധവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു ലിറ്റർജിക്കൽ സ്തോത്രസമുച്ചയമാണ്; ദീക്ഷിതമായ അശ്വത്തെ ദേവജന്യനായി, ഹവിസ്സിന്റെ വാഹകനായി, കീർത്തിയും സർവാധിപത്യവും വഹിക്കുന്നവനായി വർണ്ണിച്ച് പവിത്രീകരിക്കുന്നു. കർമത്തിൽ ഏതൊരു ദൈവശക്തിക്കും കുറ്റം കാണാതിരിക്കുവാൻ അനേകം ദേവതകളെ സാക്ഷികളായി ആഹ്വാനിക്കുകയും, ഒരുക്കം, അർപ്പണം, സമൂഹസമ്മതി എന്നിവയുടെ പ്രവർത്തികളെ സൂക്ഷ്മമായി നിർദ്ദേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവസാനം അനാഗസ് (കുറ്റരഹിതത്വം), ജീവൻ പോഷിപ്പിക്കുന്ന സമ്പത്ത്, സന്തതി, കൂടാതെ യഥാക്രമമായി ക്രമീകരിച്ച അധികാരമായ ക്ഷത്രം—യജ്ഞത്തിന്റെ ‘അശ്വശക്തി’യിലൂടെ ലഭിക്കണമെന്ന പ്രാർത്ഥനകളോടെ സ്തോത്രം സമാപിക്കുന്നു.
Mantra 1
मा नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतः परि ख्यन् । यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामो विदथे वीर्याणि ॥
മിത്രൻ, വരുണൻ, അര്യമൻ, ആയു (പ്രാണശക്തി), ഇന്ദ്രൻ, ഋഭുക്ഷൻ, മരുৎഗണം—ഞങ്ങളെ കുറ്റദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കരുതേ. കാരണം ദേവജന്യമായ വേഗശാലിയായ അശ്വത്തിന്റെ വീര്യങ്ങൾ ഞങ്ങൾ വിദഥ (സഭ)യിൽ പ്രസ്താവിക്കും—അന്തരാധിപത്യത്തെ യഥാവിധി വചനത്തിൽ ഉച്ചരിക്കും.
Mantra 2
यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मुखतो नयन्ति । सुप्राङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पाथः ॥
നിർണിജ (വസ്ത്രം)യും രേഖണ (ധനം)യും കൊണ്ട് ആവൃതമായ പിടിച്ചെടുത്ത രാത്രി (അർപ്പണം) അവർ വായിൽ നിന്നു മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ, സർവ്വരൂപനായ, മുന്നേറുന്ന, മേഘമേഘം വിളിക്കുന്ന ഛാഗം ഇന്ദ്ര-പൂഷണരുടെ പ്രിയ പഥത്തിലെത്തുന്നു; പ്രകാശകനും പോഷകനുമായ ദേവന്മാരുടെ യുക്തമാർഗത്തിലേക്ക് പ്രാണശക്തി നയിക്കപ്പെടുന്നു.
Mantra 3
एष च्छागः पुरो अश्वेन वाजिना पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः । अभिप्रियं यत्पुरोळाशमर्वता त्वष्टेदेनं सौश्रवसाय जिन्वति ॥
ഈ ഛാഗം വേഗശാലിയായ അശ്വത്തിന്റെ മുന്നിൽ, സർവ്വദേവന്മാർക്കായി, പൂഷണന്റെ ഭാഗമായി നയിക്കപ്പെടുന്നു. അശ്വത്തോടൊപ്പം പ്രിയ പുരോൾാശം അർപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ത്വഷ്ടൃ അതിനെ സുഷ്രവസ് (സുയശസ്) നിമിത്തം ബലപ്പെടുത്തുന്നു—രൂപം പരിപൂർണമാക്കി അർപ്പണത്തെ ആത്മയശസ്സിന്റെ യഥാർത്ഥ വാഹനം ആക്കുന്നു.
Mantra 4
यद्धविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति । अत्रा पूष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥
ഋതുക്കളുടെ ക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ഹവിഷ്യ-ബലം ദേവയാനപഥത്തിൽ, മനുഷ്യശക്തികൾ മൂന്നു വിധമായി, വേഗശക്തിയുടെ അശ്വത്തെ ചുറ്റി നയിക്കുമ്പോൾ—ഇവിടെ ആദ്യഭാഗം പൂഷണനു ലഭിക്കുന്നു; അവൻ ജാഗ്രതാകർത്താവും വർദ്ധികർത്താവും ആയി, അജ (അജന്മ) അന്തർഗൈഡായി, യജ്ഞത്തെ ദേവന്മാർക്കു പ്രതിവേദിതം—ബോധ്യമായും യഥാവിധി സമർപ്പിതമായും—ആക്കുന്നു.
Mantra 5
होताध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राभ उत शंस्ता सुविप्रः । तेन यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वक्षणा आ पृणध्वम् ॥
ഹോതൃയും അധ്വര്യുവും—സഹായക ഋത്വിജർ—അഗ്നിയെ ജ്വലിപ്പിക്കട്ടെ; ഗ്രാവഗ്രാഭ (കല്ലുപിടിപ്പുകാർ)യും സുവിപ്ര ശംസ്താ പ്രചോദിതവാണിയാൽ യുക്തമായ വാക്ക് പ്രസ്താവിക്കട്ടെ. ആ യജ്ഞംകൊണ്ട്—സ്വര-രചിതം, പ്രകാശധ്വനിയിൽ സുനിർമ്മിതം, സ്വിഷ്ട (സമ്പൂർണ്ണമായി അർപ്പിതം)—നമ്മുടെ ധാരണശക്തിയുടെ വഴികളെയും ബലത്തിന്റെ പ്രവാഹങ്ങളെയും നിറച്ചു പരിപൂർണ്ണമാക്കുവിൻ.
Mantra 6
यूपव्रस्का उत ये यूपवाहाश्चषालं ये अश्वयूपाय तक्षति । ये चार्वते पचनं सम्भरन्त्युतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥
യൂപം നിർമ്മിക്കുന്നവരും യൂപം വഹിക്കുന്നവരും; അശ്വ-യൂപത്തിനായി ചഷാലം (ശിരോഭാഗം) കൊത്തുന്നവരും; അർവതയ്ക്കായി പചന (പാചകം/പാകം) സാമഗ്രി കൊണ്ടുവരുന്നവരും—അവരൊക്കെയുടെയും അഭിഗൂർത്തി (ദൃഢസമ്മതവും പ്രേരകവേഗവും) ഞങ്ങളെ മുന്നോട്ടു നീക്കട്ടെ.
Mantra 7
उप प्रागात्सुमन्मेऽधायि मन्म देवानामाशा उप वीतपृष्ठः । अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति देवानां पुष्टे चकृमा सुबन्धुम् ॥
അത് സമീപത്തേക്കും മുന്നോട്ടും വന്നു; എന്റെ ഉള്ളിൽ സുമൻ—ശുഭചിന്ത—സ്ഥാപിതമായി: ദേവന്മാരിലേക്കുള്ള ആശയുള്ള ചിന്ത. വിശാലപൃഷ്ഠനായ വാഹകൻ സമീപിക്കുന്നു; അവനെ അനുഗമിച്ച് വിപ്രരും ഋഷികളും ആനന്ദിക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെ പുഷ്ടിവർധനയ്ക്കായി ഞങ്ങൾ സുബന്ധു—ശുഭബന്ധം—ഉണ്ടാക്കി.
Mantra 8
यद्वाजिनो दाम संदानमर्वतो या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य । यद्वा घास्य प्रभृतमास्ये तृणं सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
വാജിൻ—സമൃദ്ധിയുടെ അശ്വം—എന്നതിനുള്ള ബന്ധനവും സംധാനവും എന്തായാലും, അവന്റെ ശീർഷണ്യാ രശനയും രജ്ജുവും എന്തായാലും, അവന്റെ വായിലേക്കു കൊണ്ടുവരുന്ന പുല്ല് എന്തായാലും—അവയെല്ലാം നിനക്കായി ദേവന്മാരിൽ സ്വീകരിക്കപ്പെടട്ടെ, ദേവപ്രകാശമായി പരിവർത്തിതമാകട്ടെ.
Mantra 9
यदश्वस्य क्रविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरौ स्वधितौ रिप्तमस्ति । यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
അശ്വത്തിന്റെ ക്രവിഷ്—മാംസം—മേൽ ഈച്ചകളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന അശുദ്ധി എന്തായാലും, സ്വധിതി—കത്തി—മേൽ പുരണ്ടിരിക്കുന്നതു എന്തായാലും, ശമിതൃ—ക്രമീകരകൻ—ന്റെ കൈകളിൽ ഉള്ളതു എന്തായാലും, നഖങ്ങളിൽ ഉള്ളതു എന്തായാലും—അവയെല്ലാം നിനക്കായി ദേവന്മാരിൽ സ്വീകരിക്കപ്പെടട്ടെ, അവരുടെ സ്വീകരണത്താൽ ശുദ്ധമാകട്ടെ.
Mantra 10
यदूवध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य क्रविषो गन्धो अस्ति । सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेधं शृतपाकं पचन्तु ॥
ഉദരത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ഏതു ദുർഗന്ധശ്വാസവും, കച്ചമാംസത്തിന്റെ ഏതു ഗന്ധവും ഉണ്ടായാലും—സുകൃതരായ ശമിതാർ അതിനെ സുസ്ഥിതമായി ശമിപ്പിക്കട്ടെ; അവർ മേധത്തിന്റെ ഹവിസിനെ ശൃതപാകമായി—നന്നായി വേവിച്ചും പരിപക്വമാക്കിയുമ—പാകം ചെയ്യട്ടെ.
Mantra 11
यत्ते गात्रादग्निना पच्यमानादभि शूलं निहतस्यावधावति । मा तद्भूम्यामा श्रिषन्मा तृणेषु देवेभ्यस्तदुशद्भ्यो रातमस्तु ॥
അഗ്നിയാൽ പാച്യമാനമായ നിന്റെ അവയവങ്ങളിൽ നിന്ന്, പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ദേഹത്തിൽ നിന്ന്, ശൂലത്തിന്മേൽ ഒഴുകിവീഴുന്നതെന്തായാലും—അത് ഭൂമിയിൽ വീഴരുത്, പുല്ലിനിടയിൽ വീഴരുത്; ആഗ്രഹിക്കുന്ന ദേവന്മാർക്ക് അത് സന്തോഷദായകമായ ദാനമായി അർപ്പിതമാകട്ടെ.
Mantra 12
ये वाजिनं परिपश्यन्ति पक्वं य ईमाहुः सुरभिर्निर्हरेति । ये चार्वतो मांसभिक्षामुपासत उतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥
പരിപക്വമായ വാജിനത്തെ ചുറ്റിനിന്ന് നോക്കുന്നവർ, ‘സുരഭിയായ സാരം പുറത്തുകൊണ്ടുവരുക’ എന്നു പറയുന്നവർ, അർവതിന്റെ അടുക്കൽ മാംസഭാഗത്തിന്റെ ഭിക്ഷ തേടി ഉപാസിക്കുന്നവർ—അവരൊക്കെയുടെയും അഭിഗൂർത്തി, മുന്നോട്ടുതള്ളുന്ന കൂട്ടസമ്മതി, ഞങ്ങളെ മുന്നോട്ട് പ്രേരിപ്പിക്കട്ടെ.
Mantra 13
यन्नीक्षणं माँस्पचन्या उखाया या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि । ऊष्मण्यापिधाना चरूणामङ्काः सूनाः परि भूषन्त्यश्वम् ॥
മാംസം പാകം ചെയ്യുന്ന ഉഖാ (പാത്രം)യുടെ നിരീക്ഷണവും പരിചരണവും, യൂഷ് (രസം) ഒഴിക്കാൻ ഉള്ള പാത്രങ്ങൾ, ഉഷ്ണം നിലനിർത്തുന്ന മൂടികൾ, ചരു (പാകമായ ഹവിസ്)കളുടെ കരണ്ടികൾ—സുനിർമ്മിതമായ അവ എല്ലാടവും ശക്തിയുള്ള അശ്വത്തെ ചുറ്റി ക്രമപ്പെടുത്തി അലങ്കരിക്കുന്നു.
Mantra 14
निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्बीशमर्वतः । यच्च पपौ यच्च घासिं जघास सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
നിനക്കുള്ളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന മുന്നോട്ട് ചുവടുവെപ്പ്, ഇരുന്നുനിൽപ്പ്, തിരിഞ്ഞുനടപ്പ്—അശ്വത്തിന്റെ പ്രേരണയും മുന്നോട്ടുതള്ളുന്ന വേഗവും; നീ കുടിച്ചതും നീ തിന്ന പുല്ലും/മേവുമെല്ലാം—അവയെല്ലാം ദേവന്മാരിൽ ലയിച്ച് ദേവന്മാരോടൊന്നു ചേർന്നിരിക്കട്ടെ.
Mantra 15
मा त्वाग्निर्ध्वनयीद्धूमगन्धिर्मोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जघ्रिः । इष्टं वीतमभिगूर्तं वषट्कृतं तं देवासः प्रति गृभ्णन्त्यश्वम् ॥
ധൂമഗന്ധത്തോടെ ഗർജ്ജിക്കുന്ന അഗ്നി നിന്നെ പീഡിപ്പിക്കാതിരിക്കട്ടെ; ജ്വലിക്കുന്ന ഉഖാ നിന്നെ പിടിച്ചു ചുട്ടുകളയാതിരിക്കട്ടെ. ഇഷ്ടമായും സ്വാഗതം ചെയ്യപ്പെട്ടും സുസ്തുതമായി ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ടും വഷട്കാരത്തോടെ സജ്ജമാക്കിയതുമായ ആ അശ്വത്തെ ദേവന്മാർ സ്വീകരിച്ച് തങ്ങളിലേക്കു ഗ്രഹിക്കുന്നു.
Mantra 16
यदश्वाय वास उपस्तृणन्त्यधीवासं या हिरण्यान्यस्मै । संदानमर्वन्तं पड्बीशं प्रिया देवेष्वा यामयन्ति ॥
അശ്വത്തിനായി വസ്ത്രം വിരിച്ച് മേൽക്കവചം ഇടുമ്പോഴും, അവന്റെ മേൽ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുമ്പോഴും—അവർ അർവന്തിന്റെ അശ്വശക്തിയെ യുക്തമായ സംധാനത്തിലേക്കും സജ്ജതയിലേക്കും കൊണ്ടുവരുന്നു; ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയമായ അതിനെ ദൈവശക്തികളിലേക്കു നയിക്കുന്നു.
Mantra 17
यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पार्ष्ण्या वा कशया वा तुतोद । स्रुचेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥
ഹേ അശ്വമേ! നിന്റെ നടക്കലിലും നിൽപ്പിലും, ഉണർന്ന മഹാശക്തിയുടെ പ്രേരണയിൽ, കുതികാലിനാലോ ചാട്ടക്കൊടിയാലോ നിന്നെ തട്ടിയതെന്തായാലും—അവയെല്ലാം ഞാൻ അധ്വരയാഗങ്ങളിൽ ഹവിഷിന് സ്രുചിപോലെ, ബ്രഹ്മ (വാക്ശക്തി)യുടെ ബലത്തോടെ നിനക്കായി പവിത്ര അർപ്പണമാക്കുന്നു.
Mantra 18
चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर्वङ्क्रीरश्वस्य स्वधितिः समेति । अच्छिद्रा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या वि शस्त ॥
ദേവബന്ധുവായ വാജിന അശ്വത്തിന് മുപ്പത്തിനാലു വാരിയെല്ലുകളുണ്ട്; സ്വധിതി (കോടാലി) അശ്വത്തിന്മേൽ ചേർന്നു വരുന്നു. യുക്തമായ കൗശലവും വിവേകമുള്ള രീതിയും കൊണ്ട് അവയവങ്ങളെ അച്ഛിദ്രമാക്കുക; സന്ധി സന്ധിയായി, യോജ്യമായ നാദത്തോടെ പ്രഖ്യാപിച്ച്, അളവുള്ള കലകൊണ്ട് വേർതിരിക്കുക.
Mantra 19
एकस्त्वष्टुरश्वस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः । या ते गात्राणामृतुथा कृणोमि ताता पिण्डानां प्र जुहोम्यग्नौ ॥
ത്വഷ്ടൃയുടെ അശ്വത്തിനായി ഒരുത്തൻ വിഭജകൻ നിശ്ചിതനാകുന്നു; രണ്ടുപേർ അതിനെ നയിക്കുകയും നിയന്ത്രിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു—അതുപോലെ തന്നെ ഋതു, ഋതം (ധർമ്മ-നിയമം) എന്നും ഉണ്ട്. നിന്റെ അവയവങ്ങളുടെ വിഭജനം ഞാൻ ഋതുക്രമത്തിൽ, യഥാർത്ഥ അളവനുസരിച്ച് ചെയ്യുന്നുവെങ്കിൽ, ആ പിണ്ഡങ്ങളുടെ ഭാഗങ്ങളെ ഞാൻ അഗ്നിയിൽ അർപ്പണമായി മുന്നോട്ട് വെച്ച് ജുഹൂതി ചെയ്യുന്നു.
Mantra 20
मा त्वा तपत्प्रिय आत्मापियन्तं मा स्वधितिस्तन्व आ तिष्ठिपत्ते । मा ते गृध्नुरविशस्तातिहाय छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः ॥
പ്രിയ അന്തരാത്മാവ് സമീപിച്ചാലും ദഹിക്കരുതേ; സ്വധിതി (കൊടാലി) നിന്റെ ശരീരത്തിന്മേൽ നില്ക്കരുതേ. ലാഭലോലനായ അകുശല കത്തിക്കാരൻ അതിരു കടന്ന്, അസി (കത്തി/ഖഡ്ഗം) കൊണ്ട് തെറ്റായി പ്രഹരിച്ച്, നിന്റെ അവയവങ്ങളെ വിടവുകളുള്ളതും തകർന്നതുമായിത്തീര്ക്കരുതേ.
Mantra 21
न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवाँ इदेषि पथिभिः सुगेभिः । हरी ते युञ्जा पृषती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासभस्य ॥
സത്യമായി, ഇതുകൊണ്ട് നീ നശിക്കുകയില്ല, ഹാനിയുമില്ല; സുഖകരവും ശുഭവുമായ പഥങ്ങളിലൂടെ നീ ദേവന്മാരിലേക്കു പോകുന്നു. നിനക്കായി രണ്ടു ഹരി (തേജസ്വി) അശ്വങ്ങൾ യുക്തമായിരിക്കുന്നു—പൃഷതീ, ശക്തിയിൽ ചിതറിപ്പുള്ളികളുള്ളവർ; വാജി (ബലവാൻ) റാസഭ (കഴുത)യുടെ ധുരിയിൽ സമീപത്തു നിന്നുകൊണ്ട് യാത്രയ്ക്ക് ആധാരമാകുന്നു.
Mantra 22
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं पुंसः पुत्राँ उत विश्वापुषं रयिम् । अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनतां हविष्मान् ॥
വാജി—അശ്വശക്തി—ഞങ്ങൾക്ക് സുഗവ്യം, നല്ല ഗോസമ്പത്ത്/ധേനുക്കളുടെ സമൃദ്ധി, കൂടാതെ സ്വശ്വ്യം—ഉത്തമ അശ്വങ്ങൾ—ജയിക്കട്ടെ; പുരുഷന്റെ പുത്രന്മാർ (ആത്മാവിന്റെ പുത്രങ്ങൾ) എന്നും, സർവ്വാപുഷം റയി—എല്ലാം പോഷിപ്പിക്കുന്ന സമ്പത്ത്—എന്നും ലഭിക്കട്ടെ. അദിതി ഞങ്ങളെ അനാഗാസ്—ദോഷരഹിതർ—ആക്കട്ടെ; ഹവിഷ്മാൻ അശ്വൻ ഞങ്ങൾക്ക് ക്ഷത്രം—ശരിയായ ക്രമത്തിൽ സ്വയംഭരണത്തിന്റെ ആധിപത്യബലം—ജയിക്കട്ടെ.
It is a hymn used in the horse-sacrifice context that blesses and sacralizes the consecrated horse, asks the gods to witness the rite without fault-finding, and prays for prosperity and rightful power.
Because the rite is public and consequential: multiple deities (like Mitra-Varuṇa, Indra, and the Maruts) are invoked as guardians of truth, order, and force, ensuring the sacrifice is correct and effective.
It asks for life-supporting wealth (cattle, good horses, and ‘all-nourishing’ prosperity), progeny, freedom from blame or sin through Aditi, and kṣatra—stable, rightly ordered authority.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.