Sukta 162

Mantra 1

मा नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतः परि ख्यन् । यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामो विदथे वीर्याणि ॥

મિત્ર, વરુણ, અર્યમન, આયુ (પ્રાણશક્તિ), ઇન્દ્ર, ઋભુક્ષન અને મરુતગણ—અમારા પર દોષદૃષ્ટિ ન કરે. કારણ કે દેવજાત, વેગવાન અશ્વના પરાક્રમો અમે વિદથ (સભા)માં પ્રકટ કરીશું—અંતરંગ અધિપત્યને યથાવત્ વચનમાં ઉચ્ચારીશું.

Mantra 2

यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मुखतो नयन्ति । सुप्राङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पाथः ॥

જ્યારે નિર્ણિજ (વસ્ત્ર) અને રેકણ (ધન)થી આવૃત થયેલી પકડાયેલી રાતિ (અર્પણ)ને તેઓ મુખ તરફથી આગળ લઈ જાય છે, ત્યારે સર્વરૂપ, આગળ વધતો, મેમિયાતો છાગ ઇન્દ્ર-પૂષણના પ્રિય પથને પહોંચે છે; પ્રકાશક અને પોષકના યોગ્ય માર્ગમાં પ્રાણશક્તિનું માર્ગદર્શન થાય છે.

Mantra 3

एष च्छागः पुरो अश्वेन वाजिना पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः । अभिप्रियं यत्पुरोळाशमर्वता त्वष्टेदेनं सौश्रवसाय जिन्वति ॥

આ છાગ, વેગવાન અશ્વની આગળ, સર્વદેવો માટે, પૂષણના ભાગરૂપે લઈ જવાય છે. જ્યારે અશ્વ સાથે પ્રિય પુરોળાશ અર્પિત થાય છે, ત્યારે ત્વષ્ટૃ તેને સુશ્રવસ (સુયશ) માટે બળ આપે છે—રૂપને પરિપૂર્ણ કરી અર્પણને આત્મયશનું સાચું વાહન બનાવે છે.

Mantra 4

यद्धविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति । अत्रा पूष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥

જ્યારે ઋતુના ક્રમ પ્રમાણે ચાલતું હવિષ્ય-બળ દેવયાન માર્ગે, માનવીય શક્તિઓ દ્વારા ત્રિવિધ રીતે, ઝડપી શક્તિના અશ્વની પરિક્રમા કરીને લઈ જવાય છે—ત્યારે અહીં પ્રથમ ભાગ પૂષણને જાય છે; તે જાગૃતક અને વૃદ્ધિકર્તા, અજ (અજન્મા) આંતરિક માર્ગદર્શક રૂપે, યજ્ઞને દેવોને પ્રતિવેદિત—જાણીતો અને યોગ્ય રીતે અર્પિત—કરે છે.

Mantra 5

होताध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राभ उत शंस्ता सुविप्रः । तेन यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वक्षणा आ पृणध्वम् ॥

હોતૃ અને અધ્વર્યુ—સહાયક પુરોહિતો—અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરે; ગ્રાવગ્રાભ (પથ્થર પકડનાર) અને સુવિપ્ર શંસ્તા પ્રેરિત વાણીથી યોગ્ય શબ્દ ઉચ્ચારે. તે યજ્ઞથી—સ્વર-રચિત, પ્રકાશમય ધ્વનિમાં સુઘડ, અને સ્વિષ્ટ (સંપૂર્ણ રીતે અર્પિત)—અમારી વહનશક્તિના માર્ગો અને બળના પ્રવાહોને પરિપૂર્ણ કરો.

Mantra 6

यूपव्रस्का उत ये यूपवाहाश्चषालं ये अश्वयूपाय तक्षति । ये चार्वते पचनं सम्भरन्त्युतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥

યૂપ ઘડનારાઓ, અને યૂપ વહન કરનારાઓ; અશ્વ-યૂપ માટે ચષાલ (શિર્ષભાગ) કોતરનારાઓ; અને અર્વત માટે પચન (રસોઈ/પાક) સામગ્રી લાવનારાઓ—તેમ સૌની અભિગૂર્તિ (દૃઢ સંમતિ અને પ્રેરક વેગ) અમને આગળ ધપાવે.

Mantra 7

उप प्रागात्सुमन्मेऽधायि मन्म देवानामाशा उप वीतपृष्ठः । अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति देवानां पुष्टे चकृमा सुबन्धुम् ॥

તે નજીક અને આગળ આવ્યું; મારા અંદર સુમન—શુભ વિચાર—સ્થાપિત થયો: દેવો તરફ આશા રાખતો વિચાર. વિશાળ-પીઠવાળો વહનકર્તા નજીક આવે છે; તેના અનુસરણમાં વિપ્રો અને ઋષિઓ આનંદિત થાય છે. દેવોના પુષ્ટિ-વર્ધન માટે અમે સુબંધુ—સુયોગ્ય બંધન—રચ્યું છે.

Mantra 8

यद्वाजिनो दाम संदानमर्वतो या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य । यद्वा घास्य प्रभृतमास्ये तृणं सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥

વાજિન—સમૃદ્ધિના અશ્વ—નું જે બાંધણ અને સંધાન છે, જે શીર્ષણ્યા રશના અને તેની રજ્જુ છે, અને જે ઘાસ તેના મુખમાં લાવવામાં આવે છે—તે સર્વે તારા માટે દેવોમાં સ્વીકાર્ય થાઓ, દેવપ્રકાશમાં રૂપાંતરિત થાઓ.

Mantra 9

यदश्वस्य क्रविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरौ स्वधितौ रिप्तमस्ति । यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥

અશ્વના ક્રવિષ—માંસ—પર માખીઓથી જે અશુચિ થાય, અથવા સ્વધિતિ—છરી—પર જે લિપ્ત છે, શમિતૃ—વ્યવસ્થાકર્તા—ના હાથ પર જે છે, અને નખોમાં જે છે—તે સર્વે તારા માટે પણ દેવોમાં સ્વીકાર્ય થાઓ, તેમના સ્વીકારથી શુદ્ધ થાઓ.

Mantra 10

यदूवध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य क्रविषो गन्धो अस्ति । सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेधं शृतपाकं पचन्तु ॥

ઉદરથી જે દુર્ગંધિત શ્વાસ ઊઠે છે, અને કાચા માંસની જે ગંધ હોય—તેને સુકૃત શમિતારો સુવ્યવસ્થિત કરીને શાંત કરે; અને તેઓ મેધનું હવિઃ શૃતપાક—સારી રીતે ઉકાળેલું અને પરિપક્વ—પકાવે.

Mantra 11

यत्ते गात्रादग्निना पच्यमानादभि शूलं निहतस्यावधावति । मा तद्भूम्यामा श्रिषन्मा तृणेषु देवेभ्यस्तदुशद्भ्यो रातमस्तु ॥

અગ્નિથી પચાતાં તારા અંગોથી, આઘાતિત દેહમાંથી, શૂલ પર જે કંઈ ટપકે—તે ધરા પર ન પડે, તે તૃણોમાં ન પડે; ઇચ્છુક દેવોને તે આનંદદાયક દાનરૂપે અર્પિત થાઓ.

Mantra 12

ये वाजिनं परिपश्यन्ति पक्वं य ईमाहुः सुरभिर्निर्हरेति । ये चार्वतो मांसभिक्षामुपासत उतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥

જે વાજિનને પરિપક્વ થયેલો જોઈને નિહાળે છે, જે કહે છે—‘સુરભિ રસને બહાર લાવો,’ અને જે અર્વત પાસે માંસ-ભાગની ભિક્ષા માટે ઉપાસે છે—તેમ સૌની અભિગૂર્તિ, આગળ ધપાવતી સંમતિ, અમને પ્રેરિત કરે.

Mantra 13

यन्नीक्षणं माँस्पचन्या उखाया या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि । ऊष्मण्यापिधाना चरूणामङ्काः सूनाः परि भूषन्त्यश्वम् ॥

માંસ પકાવતી ઉખા (હાંડી)નું જે નિરીક્ષણ અને સંભાળ છે, રસ (યૂષ) ઢોળવા માટેનાં પાત્રો, ઉષ્મા જાળવનારા ઢાંકણાં, અને ચરુ (પાકેલા હવિ) માટેનાં ડોયા—સુઘડ રીતે ઘડાયેલા, તેઓ શક્તિશાળી અશ્વને ચારે બાજુથી ગોઠવે છે અને શોભાવે છે.

Mantra 14

निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्बीशमर्वतः । यच्च पपौ यच्च घासिं जघास सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥

તારામાં જે આગળ પગલું મૂકવું, બેસી થંભવું, વળવું—અને અશ્વનું જે પ્રેરણાબળ તથા આગળ ધકેલતી ગતિ હતી; તું જે પીધું અને જે ઘાસ/ચારો તું ખાધો—તે બધું દેવોમાં સમર્પિત થઈ, દેવોમાં એકરૂપ થાઓ.

Mantra 15

मा त्वाग्निर्ध्वनयीद्धूमगन्धिर्मोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जघ्रिः । इष्टं वीतमभिगूर्तं वषट्कृतं तं देवासः प्रति गृभ्णन्त्यश्वम् ॥

ધૂમગંધિત ગર્જતો અગ્નિ તને પીડિત ન કરે; તેજસ્વી ઉખા તને પકડી દાઝાવે નહીં. ઇષ્ટ, સ્વાગત, સુપ્રાર્થિત, અને વષટ્કારથી તૈયાર કરાયેલો એ અશ્વ—તેને દેવો સ્વીકારી પોતાના તરફ ગ્રહણ કરે છે.

Mantra 16

यदश्वाय वास उपस्तृणन्त्यधीवासं या हिरण्यान्यस्मै । संदानमर्वन्तं पड्बीशं प्रिया देवेष्वा यामयन्ति ॥

જ્યારે અશ્વ માટે વસ્ત્ર પાથરે છે અને ઉપર આવરણ મૂકે છે, અને જ્યારે તેના પર સુવર્ણ અલંકારો સ્થાપે છે—ત્યારે તેઓ અર્વંતની અશ્વશક્તિને યોગ્ય સંધાનમાં અને સજ્જતામાં લાવે છે, દેવોને પ્રિય એવી, અને તેને દેવશક્તિઓ તરફ દોરી જાય છે.

Mantra 17

यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पार्ष्ण्या वा कशया वा तुतोद । स्रुचेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥

હે અશ્વ! તારા ચાલવામાં અને થંભવામાં, જાગૃત થયેલી મહાશક્તિના વેગમાં, જે કંઈ તને એડીથી કે ચાબુકથી વાગ્યું—તે બધા પ્રહારને હું યજ્ઞોમાં હવિષ પર સ્રુચિ જેમ, બ્રહ્મ (વાણી)ના બળથી તારા માટે પવિત્ર અર્પણ બનાવી દઉં છું.

Mantra 18

चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर्वङ्क्रीरश्वस्य स्वधितिः समेति । अच्छिद्रा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या वि शस्त ॥

દેવબંધુ એવા વાજિન અશ્વની ચોત્રીસ પાંજરિયાં છે; સ્વધિતિ (કુહાડી) અશ્વ પર એકત્ર થાય છે. યોગ્ય કૌશલ્ય અને વિવેકપૂર્ણ રીતથી અંગોને અખંડ રાખો; સાંધે સાંધે, યોગ્ય ધ્વનિ સાથે ઘોષણા કરીને, માપેલી કળાથી વિચ્છેદ કરો.

Mantra 19

एकस्त्वष्टुरश्वस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः । या ते गात्राणामृतुथा कृणोमि ताता पिण्डानां प्र जुहोम्यग्नौ ॥

ત્વષ્ટૃના અશ્વ માટે એક જ વિભાજક નિર્ધારિત છે; બે છે તે, જે તેને દોરી અને સંયમિત કરે—એ જ રીતે ઋતુ અને ઋત (ધર્મ-નિયમ) પણ છે. તારા અંગોનું જે વિતરણ હું ઋતુ પ્રમાણે, સાચા માપે કરું છું, તે પિંડોના ભાગોને હું અગ્નિમાં અર્પણરૂપે આગળ ધરીને જુહું છું.

Mantra 20

मा त्वा तपत्प्रिय आत्मापियन्तं मा स्वधितिस्तन्व आ तिष्ठिपत्ते । मा ते गृध्नुरविशस्तातिहाय छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः ॥

પ્રિય અંતરાત્મા નજીક આવતો હોવા છતાં દાઝી ન જાય; સ્વધિતિ (કુહાડી) તારા શરીર પર ઊભી ન રહે. લોભી, અકુશળ કાપનાર સીમા લાંઘીને, અસિ (છરી/તલવાર) વડે ખોટી રીતે ઘા મારી, તારા અંગોને છિદ્રાળાં અને તૂટેલાં ન કરે.

Mantra 21

न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवाँ इदेषि पथिभिः सुगेभिः । हरी ते युञ्जा पृषती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासभस्य ॥

નિષ્ઠાપૂર્વક, આથી તું ન મરે, ન તને હાનિ થાય; સુગમ અને શુભ પથોથી તું દેવો સુધી જ જાય છે. તારા માટે બે હરિ (તેજસ્વી) અશ્વો જોડાયા છે, પૃષતી—શક્તિમાં ચિતરાં; અને વાજી (બળવાન) રાસભ (ગધેડા)ના ધુરા પર, નજીક ઊભો રહી, યાત્રાને આધાર આપે છે.

Mantra 22

सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं पुंसः पुत्राँ उत विश्वापुषं रयिम् । अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनतां हविष्मान् ॥

વાજી અશ્વશક્તિ અમારે માટે સુગવ્ય—સારા ગાયો/ધેનુઓના સમૃદ્ધ ઝુંડ—અને સ્વશ્વ્ય—ઉત્તમ અશ્વો—જીતે; પુરુષના પુત્રો (આત્માના પુત્રો) તથા સર્વપોષક રયિ—સર્વને પોષે એવી સંપત્તિ—પણ આપે. અદિતિ અમને અનાગાસ્—નિર્દોષ—કરે; હવિષ્માન્ અશ્વ અમારે માટે ક્ષત્ર—યોગ્ય વ્યવસ્થામાં સ્વશાસનનું શાસનબળ—જીતે.