Opening the text

Sukta 1.162
Traditionally Dīrghatamas Aucathya for RV 1.162 (horse-sacrifice hymn complex; some traditions vary)
Aśva / sacrificial horse (with many gods invoked as witnesses)
Trishtubh
Yah mantra Ashvamedh yagya ke liye hai, jisme ek khaas ghode ko bhagwan jaisa maan ke puja karte hain. Is ghode ko devta logon ne paida kiya hai aur yeh rajya ki taakat ka chinh hai. Purohit sab devtaon ko saksi bulate hain taaki koi dosh na nikle. Yagya mein ghode ko taiyaar karke havan karte hain aur sab milke sahayog dete hain. Ant mein prarthana karte hain ki koi galti na ho, dhan mile, aulad mile aur sahi rajpaat mile. Is ghode ki shakti se raja ko adhikar milta hai.
Mantra 1
मा नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतः परि ख्यन् । यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामो विदथे वीर्याणि ॥
Mitra, Varuna, Aryaman, Indra, Ribhuksha aur Marut, koi bhi humein bura na kahe. Hum sabke saamne batayenge us ghode ki taqat jo bhagwan ki taraf se aaya hai. Yeh ghoda devta ka hai, aur hum uski shakti ko sahi tarike se batayenge.
Mantra 2
यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मुखतो नयन्ति । सुप्राङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पाथः ॥
Jab kapda odh ke us daan ko aage le jaate hain, munh se shuru karke, tab bakri aage badhti hai, sab tarah ki shakal wali. Woh Indra aur Pushan ke pyare raste par pahunchti hai. Jeevan ki shakti sahi raaste pe chalti hai.
Mantra 3
एष च्छागः पुरो अश्वेन वाजिना पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः । अभिप्रियं यत्पुरोळाशमर्वता त्वष्टेदेनं सौश्रवसाय जिन्वति ॥
Yeh bakri aage chalti hai, us tez ghode ke saath. Yeh Pushan ke hisse ki hai, sab devta ke liye. Jab pyara bhaag ghode ke saath diya jata hai, Tvashta use acha banata hai. Woh uski badai karta hai taaki sab jaane.
Mantra 4
यद्धविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति । अत्रा पूष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥
Jab log yagya ke liye ghode ko teesri baar le ke ghoomte hain, tab Pushan bhagwan ko pehla hissa milta hai. Yeh wohi Pushan hai jo sab ko jagaata hai aur badhata hai. Woh yagya ko bhagwanon tak sahi tarike se pahunchata hai. Woh andar se sab ka guide hai, paida bhi nahi hua hai, phir bhi sab ka kaam sambhalta hai.
Mantra 5
होताध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राभ उत शंस्ता सुविप्रः । तेन यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वक्षणा आ पृणध्वम् ॥
Hotri aur Adhvaryu naam ke pandit Agni ko jalate hain. Jo log pathar pakad ke havan karte hain aur jo Vedic mantra padhte hain, woh sab saath mein kaam karte hain. Is yagya se humari taakat badhti hai aur humara kaam aage badhta hai. Sab kuch sahi se hota hai jaise hona chahiye.
Mantra 6
यूपव्रस्का उत ये यूपवाहाश्चषालं ये अश्वयूपाय तक्षति । ये चार्वते पचनं सम्भरन्त्युतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥
Jo log yagya ke liye lakdi ke khambhe banate hain aur jo unhe utha ke laate hain, un sab ki mehnat ka phal mile. Jo ghode ke khambhe ka upar ka hissa banate hain aur jo khana pakate hain, un sab ka kaam aage badhta hai. Sab mil ke kaam karte hain toh asha hoti hai ki sab sahi hoga.
Mantra 7
उप प्रागात्सुमन्मेऽधायि मन्म देवानामाशा उप वीतपृष्ठः । अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति देवानां पुष्टे चकृमा सुबन्धुम् ॥
Ab acchi baat mere man mein aayi hai ki bhagwan humare saath hain. Yeh ghoda jo yagya ke liye aaya hai, uska kaam bahut bada hai. Rishi aur pandit log isse khush hote hain. Bhagwanon ki taakat badhane ke liye humne accha kaam kiya hai aur accha rishta banaya hai.
Mantra 8
यद्वाजिनो दाम संदानमर्वतो या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य । यद्वा घास्य प्रभृतमास्ये तृणं सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
Is ghode ko jo patta bandha hai, jo rassi hai, jo uske munh mein ghaas daali jaati hai, woh sab bhagwan log le lete hain. Yeh sab cheezein ab bhagwanon ke paas pahunch gayi hain. Unhone apni roshni mein le liya hai. Yagya ka saaman bhi bhagwanon ka ho gaya.
Mantra 9
यदश्वस्य क्रविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरौ स्वधितौ रिप्तमस्ति । यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
Jab ghode ki puja hoti hai, to makhiyan uske gosht par baithti hain. Chaku par kuch laga hota hai, haathon par aur naakhun mein bhi kuch reh jaata hai. Bhagwan se yahi dua hai ki yeh sab cheezein unke paas pahunch jaayein. Woh sab ko apne paas sweekar kar lein.
Mantra 10
यदूवध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य क्रविषो गन्धो अस्ति । सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेधं शृतपाकं पचन्तु ॥
Jab jaanwar ka pet kaata jaata hai, to usmein se badbu aati hai. Kacche gosht ki khushbu alag hoti hai. Jo log yeh kaam karte hain, woh sab theek se sambhaal lein. Yeh bali bhagwan ke liye pakaa ke taiyaar karni hai.
Mantra 11
यत्ते गात्रादग्निना पच्यमानादभि शूलं निहतस्यावधावति । मा तद्भूम्यामा श्रिषन्मा तृणेषु देवेभ्यस्तदुशद्भ्यो रातमस्तु ॥
Jab Agni bhagwan gosht ko pakate hain, to uska ras neeche girta hai. Woh zameen par na gire, ghaas mein bhi na gire. Yeh sab bhagwan ko dena hai, woh khushi se lein.
Mantra 12
ये वाजिनं परिपश्यन्ति पक्वं य ईमाहुः सुरभिर्निर्हरेति । ये चार्वतो मांसभिक्षामुपासत उतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥
Jab ghoda pak kar taiyaar ho jaata hai, log usko dekhte hain. Kuch log kehte hain ki khushbudar hissa nikal ke lao. Kuch log gosht ke hisse ke liye intezaar karte hain. Sab mil ke aage badhne ka kaam karein.
Mantra 13
यन्नीक्षणं माँस्पचन्या उखाया या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि । ऊष्मण्यापिधाना चरूणामङ्काः सूनाः परि भूषन्त्यश्वम् ॥
Jis bartan mein gosht pakta hai, usko dekhna aur sambhaalna. Ras daalne ke liye chote-chote bartan. Garam rakhne ke liye dhakkan. Sab kuch acche se banaya gaya hai. Ghode ko charo taraf se sajaya jaata hai.
Mantra 14
निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्बीशमर्वतः । यच्च पपौ यच्च घासिं जघास सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
Yeh ghoda jaise bhi chala, jaise bhi ruka, jaise bhi muda, woh sab baat. Jaise bhi dauda, jaise bhi aage badha. Jo bhi paani piya, jo bhi ghaas khayi. Sab kuch devtaon mein mil jaye.
Mantra 15
मा त्वाग्निर्ध्वनयीद्धूमगन्धिर्मोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जघ्रिः । इष्टं वीतमभिगूर्तं वषट्कृतं तं देवासः प्रति गृभ्णन्त्यश्वम् ॥
Agni tumhe jalaye nahi, dhuan aur garmi se tumhe takleef na ho. Jo bhi diya gaya, jo bhi bulaya gaya, devta woh ghode ko apne paas le lein.
Mantra 16
यदश्वाय वास उपस्तृणन्त्यधीवासं या हिरण्यान्यस्मै । संदानमर्वन्तं पड्बीशं प्रिया देवेष्वा यामयन्ति ॥
Jab ghode par kapda bichhaya, jab uspe sona sajaya. Tab uski taakat seedhi kar di, devtaon ko pyaari bana di. Use devtaon ke paas le gaye.
Mantra 17
यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पार्ष्ण्या वा कशया वा तुतोद । स्रुचेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥
Jab yeh ghoda chala, jab zor se dauda. Jo bhi maar padi, chahe pair se chahe chabuk se. Woh sab maine bhagwan ke liye chadha di, jaise havan mein ghee dalte hain.
Mantra 18
चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर्वङ्क्रीरश्वस्य स्वधितिः समेति । अच्छिद्रा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या वि शस्त ॥
Is ghode ki chhattis haddiyan hain, yeh devtaon ka apna hai. Phir kulhadi se kaam liya jaata hai. Haddiyan toot na jaayein, sahi tarike se kaato. Ek-ek jod ko alag karo, dhyaan se.
Mantra 19
एकस्त्वष्टुरश्वस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः । या ते गात्राणामृतुथा कृणोमि ताता पिण्डानां प्र जुहोम्यग्नौ ॥
Tvashtar ka ghoda ek hai, lekin uske hisse ka kaam ek hi shakhs karta hai. Do log usko chalate hain aur rok ke rakhte hain. Yeh sab sahi samay aur niyam se hota hai. Main tumhare angon ko sahi tareeke se batata hoon. Phir woh tukde Agni mein daal deta hoon.
Mantra 20
मा त्वा तपत्प्रिय आत्मापियन्तं मा स्वधितिस्तन्व आ तिष्ठिपत्ते । मा ते गृध्नुरविशस्तातिहाय छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः ॥
Tumhara pyara aatma jal ke raakh na ho jaye. Tumhare badan par kulhaadi na aaye. Jo galat tareeke se kaatne ki koshish kare, woh tumhare angon ko tod na de. Woh chaku se galti na kare.
Mantra 21
न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवाँ इदेषि पथिभिः सुगेभिः । हरी ते युञ्जा पृषती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासभस्य ॥
Isse tum maroge nahi aur tumhe chot bhi nahi aayegi. Tum seedha aur aasaan raaste se bhagwan ke paas jaoge. Tumhare liye do chamakdar ghode jude hain. Ek taqatwar ghoda tumhari madad ke liye taiyaar hai.
Mantra 22
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं पुंसः पुत्राँ उत विश्वापुषं रयिम् । अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनतां हविष्मान् ॥
Yeh ghoda humein achhe gaay aur ghode de. Humare bacche aur poora parivar khush rahe. Aditi humein bina dosh banaye. Yeh ghoda humein raj karne ki taqat de.
It is a hymn used in the horse-sacrifice context that blesses and sacralizes the consecrated horse, asks the gods to witness the rite without fault-finding, and prays for prosperity and rightful power.
Because the rite is public and consequential: multiple deities (like Mitra-Varuṇa, Indra, and the Maruts) are invoked as guardians of truth, order, and force, ensuring the sacrifice is correct and effective.
It asks for life-supporting wealth (cattle, good horses, and ‘all-nourishing’ prosperity), progeny, freedom from blame or sin through Aditi, and kṣatra—stable, rightly ordered authority.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.