Sukta 163

Mantra 1

यदक्रन्दः प्रथमं जायमान उद्यन्त्समुद्रादुत वा पुरीषात् । श्येनस्य पक्षा हरिणस्य बाहू उपस्तुत्यं महि जातं ते अर्वन् ॥

यदा त्वं प्रथमं जायमानः अक्रन्दः, उद्यन् समुद्रात् उत वा पुरीषात्; श्येनस्य पक्षाः इव, हरिणस्य बाहू इव; हे अर्वन्, ते महत् उपस्तुत्यं जातम्।

Mantra 2

यमेन दत्तं त्रित एनमायुनगिन्द्र एणं प्रथमो अध्यतिष्ठत् । गन्धर्वो अस्य रशनामगृभ्णात्सूरादश्वं वसवो निरतष्ट ॥

यमेन दत्तम्; त्रित एनम् आयुनक्। इन्द्र एणं प्रथमः अध्यतिष्ठत्। गन्धर्वोऽस्य रशनाम् अगृभ्णात्; सूराद् अश्वं वसवो निरतष्ट।

Mantra 3

असि यमो अस्यादित्यो अर्वन्नसि त्रितो गुह्येन व्रतेन । असि सोमेन समया विपृक्त आहुस्ते त्रीणि दिवि बन्धनानि ॥

असि यमो धर्मनियमसंयमरूपः; अस्यादित्यो विस्तीर्णदीप्तसत्यरूपः; त्रितोऽसि गुह्येन व्रतेन। असि सोमेन समया विपृक्तः; आहुः ते दिवि त्रीणि बन्धनानि—त्रीणि दिव्यानि बन्धनानि येन बलं सम्यक् प्रतिष्ठाप्यते।

Mantra 4

त्रीणि त आहुर्दिवि बन्धनानि त्रीण्यप्सु त्रीण्यन्तः समुद्रे । उतेव मे वरुणश्छन्त्स्यर्वन्यत्रा त आहुः परमं जनित्रम् ॥

त्रीणि ते आहुः दिवि बन्धनानि, त्रीण्यप्सु, त्रीण्यन्तः समुद्रे। उत एव मे वरुणः ददातु दर्शनं यत्, हे अर्वन्, यत्र ते आहुः परमं जनित्रम्—यत्र परमे सत्ये बलस्य प्रथम उदयः।

Mantra 5

इमा ते वाजिन्नवमार्जनानीमा शफानां सनितुर्निधाना । अत्रा ते भद्रा रशना अपश्यमृतस्य या अभिरक्षन्ति गोपाः ॥

इमा ते, वाजिन्, नवमार्जनानि; इमा शफानां সনিতुर्निधानानि। अत्र ते भद्रा रशना अपश्यम्—ऋतस्य गोपैः अभिरक्ष्यमाणाः—या शक्तयः अस्मासु सत्यस्य सम्यग्गतिं रक्षन्ति।

Mantra 6

आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतंगम् । शिरो अपश्यं पथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहमानं पतत्रि ॥

आत्मानं ते मनसारादजानामवो दिवा पतयन्तं पतंगम् । शिरो अपश्यं पथिभिः सुगेभिररेणुभिर्जेहमानं पतत्रि ॥

Mantra 7

अत्रा ते रूपमुत्तममपश्यं जिगीषमाणमिष आ पदे गोः । यदा ते मर्तो अनु भोगमानळादिद्ग्रसिष्ठ ओषधीरजीगः ॥

अत्र ते रूपमुत्तममपश्यं जिगीषमाणमिष आ पदे गोः । यदा ते मर्तो अनु भोगमानळादिद्ग्रसिष्ठ ओषधीरजीगः ॥

Mantra 8

अनु त्वा रथो अनु मर्यो अर्वन्ननु गावोऽनु भगः कनीनाम् । अनु व्रातासस्तव सख्यमीयुरनु देवा ममिरे वीर्यं ते ॥

अनु त्वा रथो अनु मर्यो अर्वन्ननु गावोऽनु भगः कनीनाम् । अनु व्रातासस्तव सख्यमीयुरनु देवा ममिरे वीर्यं ते ॥

Mantra 9

हिरण्यशृङ्गोऽयो अस्य पादा मनोजवा अवर इन्द्र आसीत् । देवा इदस्य हविरद्यमायन्यो अर्वन्तं प्रथमो अध्यतिष्ठत् ॥

हिरण्यशृङ्गोऽसौ; अयोमयौ अस्य पादौ; मनोजवा अस्य अग्रगमनम्—अस्य अन्तः अधोऽधाररूपे इन्द्रः स्थितः। देवाः अस्याद्यहविषि भोज्ये समाययुः; यः प्रथमम् अर्वन्तम् अध्यारूढः, स एव प्रथमं हविर्गृह्णाति, यज्ञस्य च बलप्रवाहं प्रथमतः नयति।

Mantra 10

ईर्मान्तासः सिलिकमध्यमासः सं शूरणासो दिव्यासो अत्याः । हंसा इव श्रेणिशो यतन्ते यदाक्षिषुर्दिव्यमज्ममश्वाः ॥

ईर्मान्तासः दृढान्ताः, सिलिकमध्यमासः स्थिरमध्यगमनाः; दिव्यासोऽत्याः शूरणासः वीरनादिनः सं गत्यैक्यं यान्ति। हंसा इव श्रेणिशो यतन्ते, यदा अश्वाः दिव्यमज्म प्राप्नुवन्ति—ज्योतिष्मति उच्चपथे प्रविशन्तः।

Mantra 11

तव शरीरं पतयिष्ण्वर्वन्तव चित्तं वात इव ध्रजीमान् । तव शृङ्गाणि विष्ठिता पुरुत्रारण्येषु जर्भुराणा चरन्ति ॥

तव शरीरं पतयिष्णु, हे अर्वन्; तव चित्तं वात इव ध्रजीमान्—शीघ्रं प्रेरकं च धावति। तव शृङ्गाणि पुरुत्रा विष्ठितानि; अरण्येषु जर्भुराणानि चरन्ति—यथा बलं, यदि न निगृह्येत, तर्हि अन्तः-अरण्यस्य जटिलवृद्धौ स्वशक्तिबिन्दून् विकिरति।

Mantra 12

उप प्रागाच्छसनं वाज्यर्वा देवद्रीचा मनसा दीध्यानः । अजः पुरो नीयते नाभिरस्यानु पश्चात्कवयो यन्ति रेभाः ॥

वाक्सदनं तदधिष्ठानं चोप प्रागच्छति स वाज्यर्वा देवद्रीचो मनसा दीध्यानः। अजोऽस्य पुरो नीयते नाभिरिवान्तःकेंद्रः; अन्वेनं पश्चात्कवयो रेभाश्च तस्य चलतश्शक्तेः पृष्ठतो यान्ति।

Mantra 13

उप प्रागात्परमं यत्सधस्थमर्वाँ अच्छा पितरं मातरं च । अद्या देवाञ्जुष्टतमो हि गम्या अथा शास्ते दाशुषे वार्याणि ॥

स अर्वानुप प्रागात् परमं यत्सधस्थं सिद्धेः परमोऽधिष्ठानम्, पितरमच्छा मातरं च। अद्य स देवाञ्जुष्टतमो हि गम्यः; अथ दाशुषे वार्याणि वाञ्छितानि धनानि विभजते।