Opening the text

Sukta 1.162
Traditionally Dīrghatamas Aucathya for RV 1.162 (horse-sacrifice hymn complex; some traditions vary)
Aśva / sacrificial horse (with many gods invoked as witnesses)
Trishtubh
ఋగ్వేదం 1.162 అశ్వమేధంతో అనుబంధమైన ఒక విధి-స్తోత్ర సమాహారం; ఇందులో దీక్షిత అశ్వాన్ని దేవజన్మమైనదిగా—ఆహుతి, కీర్తి, సార్వభౌమాధికారానికి వాహకంగా—వర్ణించి పవిత్రీకరిస్తుంది. యాగక్రియలో ఏ దైవశక్తికీ దోషం కనిపించకుండా అనేక దేవతలను సాక్షులుగా ఆహ్వానిస్తుంది; అలాగే సిద్ధత, అర్పణ, మరియు సమూహ సమ్మతి వంటి కార్యాలను జాగ్రత్తగా దిశానిర్దేశం చేస్తుంది. చివరికి దోషరహితత్వం (అనాగస్), జీవనాధార సంపద, సంతానం, మరియు క్షత్ర—సక్రమంగా అమర్చబడిన న్యాయసమ్మత అధికారం—ఇవి యాగంలోని ‘అశ్వ-శక్తి’ ద్వారా లభించునట్లు ప్రార్థనలతో ముగుస్తుంది.
Mantra 1
मा नो मित्रो वरुणो अर्यमायुरिन्द्र ऋभुक्षा मरुतः परि ख्यन् । यद्वाजिनो देवजातस्य सप्तेः प्रवक्ष्यामो विदथे वीर्याणि ॥
మిత్రుడు, వరుణుడు, ఆర్యమ, ఆయు (ప్రాణశక్తి), ఇంద్రుడు, ఋభుక్షన్, మరుతులు—మాపై నిందాదృష్టి వేయకుండుగాక; ఎందుకంటే దేవజాతమైన వేగవంతమైన అశ్వపు వీర్యాలు—వీరపరాక్రమాలను విదథే (సభ/యజ్ఞసమావేశంలో) మేము ప్రకటించబోతున్నాం; అలాగే యథోచిత వాక్యంతో చెప్పవలసిన అంతర్లీన అధిపత్యాన్ని కూడా ఉద్ఘోషిస్తాం.
Mantra 2
यन्निर्णिजा रेक्णसा प्रावृतस्य रातिं गृभीतां मुखतो नयन्ति । सुप्राङजो मेम्यद्विश्वरूप इन्द्रापूष्णोः प्रियमप्येति पाथः ॥
వస్త్రం, సంపదతో కప్పబడిన ఆ గృహీత రాతి (అర్పిత భాగం/భేటి)ని వారు ముఖం నుండి ముందుకు తీసుకెళ్లినప్పుడు—అప్పుడు విశ్వరూపుడై మేకుమేకుమని అరుచు ముందుకు సాగే ఛాగ (మేక) ఇంద్ర-పూషణుల ప్రియమైన పథాన్ని చేరుతుంది; ప్రాణశక్తి ప్రకాశకుడు (ఇంద్రుడు) మరియు పోషకుడు (పూషణుడు) చూపే సమ్యక్ మార్గంలో నడిపించబడుతుంది.
Mantra 3
एष च्छागः पुरो अश्वेन वाजिना पूष्णो भागो नीयते विश्वदेव्यः । अभिप्रियं यत्पुरोळाशमर्वता त्वष्टेदेनं सौश्रवसाय जिन्वति ॥
ఈ ఛాగ (మేక) వేగవంతమైన అశ్వం ముందుగా, పూషణుని భాగంగా, సమస్త దేవుల కొరకు నడిపించబడుతుంది. ప్రియమైన పురోళాశం అశ్వంతో కలిసి అర్పించబడినప్పుడు, త్వష్టృ దానిని సుశ్రవస్ (ఉత్తమ కీర్తి) కొరకు బలపరుస్తాడు—రూపాన్ని పరిపూర్ణం చేస్తాడు; అప్పుడు ఆ అర్పణం ఆత్మయశస్సుకు నిజమైన వాహనమవుతుంది.
Mantra 4
यद्धविष्यमृतुशो देवयानं त्रिर्मानुषाः पर्यश्वं नयन्ति । अत्रा पूष्णः प्रथमो भाग एति यज्ञं देवेभ्यः प्रतिवेदयन्नजः ॥
ఋతుచక్ర లయలో నడిచే హవి-శక్తిని మానవ శక్తులు వేగవంతమైన బలమున్న అశ్వాన్ని చుట్టూ మూడుసార్లు నడిపించినప్పుడు, ఇక్కడ మొదటి భాగం పూషణునికే చేరుతుంది—అతడు జాగృతికర్త, వృద్ధికర్త; ‘అజ’ (అజన్ముడు) అనే అంతర్యామి మార్గదర్శిగా ఉండి, యజ్ఞాన్ని దేవులకు ‘ప్రతివేదయన్’—అంటే చైతన్యంతో తెలియజేసి యథావిధిగా సమర్పింపజేస్తాడు.
Mantra 5
होताध्वर्युरावया अग्निमिन्धो ग्रावग्राभ उत शंस्ता सुविप्रः । तेन यज्ञेन स्वरंकृतेन स्विष्टेन वक्षणा आ पृणध्वम् ॥
హోతా, అధ్వర్యు—ఈ సహాయకులు—అగ్నిని ప్రజ్వలింపజేయండి; గ్రావ-గ్రాహులు (రాళ్లను పట్టువారు) మరియు సువిప్ర శంస్తా (ప్రేరిత స్తోత) యథార్థ వాక్యాన్ని స్థాపించండి. స్వరంలో సుగఠితమైన, స్విష్ట (సుప్రతిష్ఠిత) ఆ యజ్ఞం ద్వారా, హే వక్షణా (ధారణ-శక్తి మార్గాలు), మీరు సంపూర్ణంగా నిండిపోండి.
Mantra 6
यूपव्रस्का उत ये यूपवाहाश्चषालं ये अश्वयूपाय तक्षति । ये चार्वते पचनं सम्भरन्त्युतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥
యూపాన్ని తయారుచేసేవారూ, యూపాన్ని మోసేవారూ; అశ్వ-యూపానికి చషాలం (శిరోభాగం) చెక్కేవారూ; అర్వతకు పచనం (పాకసామగ్రి) సమకూర్చేవారూ—వారందరి అభిగూర్తిః (సమష్టి దృఢ సమ్మతి) మరియు ప్రేరణాబలం మమ్మల్ని ముందుకు నడిపించుగాక.
Mantra 7
उप प्रागात्सुमन्मेऽधायि मन्म देवानामाशा उप वीतपृष्ठः । अन्वेनं विप्रा ऋषयो मदन्ति देवानां पुष्टे चकृमा सुबन्धुम् ॥
అది సమీపంగా, ముందుకు వచ్చి చేరింది; నా అంతరంలో సుమన్—శుభచింతన—స్థాపితమైంది; అది దేవుల ఆశ వైపు మొగ్గిన చింతన. విశాల-పృష్ఠుడైన వాహకుడు సమీపానికి వస్తాడు; అతని వెంట విప్రులు, ఋషులు ఆనందిస్తారు. దేవుల పుష్టికోసం మేము సుబంధు—శుభ బంధం, శుభ సంయోగం—నిర్మించాము.
Mantra 8
यद्वाजिनो दाम संदानमर्वतो या शीर्षण्या रशना रज्जुरस्य । यद्वा घास्य प्रभृतमास्ये तृणं सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
వాజిన్ అశ్వుని దామ్—బంధనం—మరియు సందానం—బిగింపు—ఏదైనా; అతని శీర్షణ్య రశనా—తలపట్టీ—మరియు రజ్జు—తాడు—ఏదైనా; అతని నోటికి తెచ్చే గడ్డి ఏదైనా—అవి అన్నీ, ఓ అశ్వా, దేవులలో స్వీకరింపబడి నిలవుగాక, దేవేష్వస్తు.
Mantra 9
यदश्वस्य क्रविषो मक्षिकाश यद्वा स्वरौ स्वधितौ रिप्तमस्ति । यद्धस्तयोः शमितुर्यन्नखेषु सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
అశ్వుని క్రవిష్—మాంసం—పై ఈగల వల్ల కలిగే మలినత ఏదైనా; లేదా స్వధిత్—కత్తి/కర్తన-పరికరం—పై అంటుకున్నది ఏదైనా; శమిత్రు—వ్యవస్థాపకుడు—చేతులపై ఉన్నది ఏదైనా; గోళ్లలో ఉన్నది ఏదైనా—అవి అన్నీ, ఓ అశ్వా, దేవులలో స్వీకరింపబడి నిలవుగాక, దేవేష్వస్తు.
Mantra 10
यदूवध्यमुदरस्यापवाति य आमस्य क्रविषो गन्धो अस्ति । सुकृता तच्छमितारः कृण्वन्तूत मेधं शृतपाकं पचन्तु ॥
ఉదరమునుండి వచ్చే దుర్గంధ వాయువూ, పచ్చి మాంసపు వాసనయూ—వాటిని సుకృత శమితారులు (యజ్ఞ-వ్యవస్థాపకులు) శుభంగా శాంతింపజేసి సువ్యవస్థితం చేయుగాక; మరియు మేధ (యజ్ఞ-మేధా/బుద్ధి-అర్పణ) అనే హవిని శృతపాకంగా—బాగా ఉడికించి పరిపక్వంగా—వండుగాక.
Mantra 11
यत्ते गात्रादग्निना पच्यमानादभि शूलं निहतस्यावधावति । मा तद्भूम्यामा श्रिषन्मा तृणेषु देवेभ्यस्तदुशद्भ्यो रातमस्तु ॥
నీ అవయవాల నుండి—అగ్నిచే వండబడుచుండగా—ఆహత (వధిత) దేహమునుండి జారి, శూలం (శిక/శూలం) మీదుగా కిందకు చిందేది ఏదైనా, అది భూమిపై పడకూడదు, గడ్డిలో పడకూడదు; దానిని కోరుకునే దేవులకు ఆనందదానంగా (రాతం) అది అర్పితమగుగాక.
Mantra 12
ये वाजिनं परिपश्यन्ति पक्वं य ईमाहुः सुरभिर्निर्हरेति । ये चार्वतो मांसभिक्षामुपासत उतो तेषामभिगूर्तिर्न इन्वतु ॥
పరిపక్వమైనప్పుడు వాజిన్ (అశ్వం)ను చుట్టూ చూసేవారు, ‘సురభి సారం/రసాన్ని బయటకు తీసుకెళ్లండి’ అని చెప్పేవారు, అలాగే అరవత్ (అశ్వం) వద్ద మాంసభాగం (మాంసభిక్షా) కోరుతూ ఉపాసించేవారు—వారందరి అభిగూర్తిః (సమూహ ప్రేరక సమ్మతి/ఉద్ఘోష) మమ్మల్ని ముందుకు నడిపించుగాక.
Mantra 13
यन्नीक्षणं माँस्पचन्या उखाया या पात्राणि यूष्ण आसेचनानि । ऊष्मण्यापिधाना चरूणामङ्काः सूनाः परि भूषन्त्यश्वम् ॥
మాంసం వండే ఉఖా (వంటపాత్ర) యొక్క పరిశీలన, సంరక్షణ; యూష్ణ (రసం/కషాయం) పోయుటకు పాత్రలు; ఉష్ణాన్ని నిలుపు కప్పులు; చరువు (వండిన హవి) యొక్క అంకాః (గరిటెలు/డోంగాలు)—ఇవి అన్నీ సుగఠితమై, చుట్టూరా బలవంతమైన అశ్వాన్ని సుసజ్జితం చేసి అలంకరిస్తాయి.
Mantra 14
निक्रमणं निषदनं विवर्तनं यच्च पड्बीशमर्वतः । यच्च पपौ यच्च घासिं जघास सर्वा ता ते अपि देवेष्वस्तु ॥
హే అశ్వా! నీలో ఉన్న నిక్రమణం (అడుగు ముందుకు వేయుట), నిషదనం (ఆగి కూర్చుట/నిలుచుట), వివర్తనం (తిరుగుట), అలాగే పడ్బీశం (పాద-ప్రేరణ/వేగం) మరియు అర్వతః (అశ్వ) యొక్క ముందుకు నెట్టే ఉత్సాహం; నీవు త్రాగినదంతా, నీవు తిన్న ఘాసి (గడ్డి/మేత) అంతా—అవి అన్నీ దేవులలో నీతో కలిసి స్వీకరింపబడి ఏకత్వాన్ని పొందుగాక.
Mantra 15
मा त्वाग्निर्ध्वनयीद्धूमगन्धिर्मोखा भ्राजन्त्यभि विक्त जघ्रिः । इष्टं वीतमभिगूर्तं वषट्कृतं तं देवासः प्रति गृभ्णन्त्यश्वम् ॥
ధూమ-గంధి, గర్జించే అగ్ని నిన్ను బాధించకూడదు; ప్రకాశించే ఉఖా (కడాయి/పాత్ర) నిన్ను పట్టుకొని కాల్చకూడదు. ఇష్టము, వీతము (స్వాగతింపబడినది), అభిగూర్తము (సుసంహూతము), వషట్కృతము (వషట్-ధ్వనితో సిద్ధమైనది) అయిన ఆ అశ్వాన్ని దేవులు స్వీకరించి తమలో గ్రహిస్తారు.
Mantra 16
यदश्वाय वास उपस्तृणन्त्यधीवासं या हिरण्यान्यस्मै । संदानमर्वन्तं पड्बीशं प्रिया देवेष्वा यामयन्ति ॥
అశ్వానికి వస్త్రాన్ని పరచి, దానిపై ఆవరణాన్ని ఉంచినప్పుడు, అలాగే అతనిపై స్వర్ణరూపాలను అలంకరించినప్పుడు—అప్పుడు వారు అశ్వ-బలాన్ని సమ్యక్ ‘సందాన’ంలో (సరైన సంయోజనంలో) మరియు సిద్ధతలో స్థాపిస్తారు; అది దేవులకు ప్రియమైనది; దానిని దైవశక్తుల వైపు నడిపిస్తారు.
Mantra 17
यत्ते सादे महसा शूकृतस्य पार्ष्ण्या वा कशया वा तुतोद । स्रुचेव ता हविषो अध्वरेषु सर्वा ता ते ब्रह्मणा सूदयामि ॥
నీ గమనంలోనూ నిలుపులోనూ, ప్రబుద్ధ బలపు ఆ మహా వేగంలో, మడమతో గానీ కొరడాతో గానీ నీకు తగిలిన ఏ దెబ్బయినా—ఆ దెబ్బలన్నిటినీ నేను అధ్వర యజ్ఞాలలో స్రుచా (హవిర్ చెంచా) వలె హవిగా చేసి, ‘బ్రహ్మ’ (వాక్శక్తి) ద్వారా నీకై పవిత్రంగా అర్పిస్తున్నాను.
Mantra 18
चतुस्त्रिंशद्वाजिनो देवबन्धोर्वङ्क्रीरश्वस्य स्वधितिः समेति । अच्छिद्रा गात्रा वयुना कृणोत परुष्परुरनुघुष्या वि शस्त ॥
దేవబంధు, వాజిన్ అశ్వానికి ముప్పై నాలుగు పక్కెముకలు ఉన్నాయి; గొడ్డలి అశ్వంపైకి వచ్చి చేరుతుంది. యుక్తి, వివేచనతో కూడిన విధానంతో అవయవాలను అచ్ఛిద్రంగా (అఖండంగా) చేయండి; సంధి-సంధిగా, తగిన ధ్వనితో, క్రమంగా ప్రకటిస్తూ కోయండి.
Mantra 19
एकस्त्वष्टुरश्वस्या विशस्ता द्वा यन्तारा भवतस्तथ ऋतुः । या ते गात्राणामृतुथा कृणोमि ताता पिण्डानां प्र जुहोम्यग्नौ ॥
త్వష్టృ యొక్క అశ్వానికి భాగాలను పంచేవాడు ఒక్కడే; దానిని నడిపి నియంత్రించేవారు ఇద్దరు—అలాగే ఋతు (సమయోచిత కాలం) మరియు ఋత (నియమధర్మం) కూడా ఉన్నాయి. నీ అవయవాల విభజనను నేను ఋతు-క్రమానుసారం, యథామానంగా ఏ విధంగా చేస్తానో, ఆ పిండాల భాగాలను నేను ముందుకు నెట్టి అగ్నిలో జుహోతి చేస్తాను.
Mantra 20
मा त्वा तपत्प्रिय आत्मापियन्तं मा स्वधितिस्तन्व आ तिष्ठिपत्ते । मा ते गृध्नुरविशस्तातिहाय छिद्रा गात्राण्यसिना मिथू कः ॥
సమీపించుచున్న నీ ప్రియమైన అంతరాత్మ దగ్ధమగకూడదు; గొడ్డలి నీ దేహంపై నిలిచిపోకూడదు. లోభి, అశిక్షిత కర్తకుడు హద్దు దాటి, ‘అసి’ (ధార)తో తప్పుగా కొట్టి, నీ అవయవాలను చిద్రాలతోను ఖండాలతోను చేయకూడదు.
Mantra 21
न वा उ एतन्म्रियसे न रिष्यसि देवाँ इदेषि पथिभिः सुगेभिः । हरी ते युञ्जा पृषती अभूतामुपास्थाद्वाजी धुरि रासभस्य ॥
నిజముగా దీనివలన నీవు నశించవు, హానికూడా పొందవు; సుగమమైన, శుభమైన మార్గముల ద్వారా నీవు దేవుల యొద్దకే వెళ్తావు. నీకోసం రెండు ‘హరి’ (దీప్త) అశ్వములు యుక్తమయ్యాయి—‘పృషతీ’, తమ శక్తుల్లో చిత్తరువైనవి; మరియు ‘వాజీ’ (బలవంతుడు) ‘రాసభ’ (గర్దభ) యొక్క ధురి/యుగదండంపై సమీపంగా నిలిచాడు—గమనాన్ని ఆధారపరచుతూ.
Mantra 22
सुगव्यं नो वाजी स्वश्व्यं पुंसः पुत्राँ उत विश्वापुषं रयिम् । अनागास्त्वं नो अदितिः कृणोतु क्षत्रं नो अश्वो वनतां हविष्मान् ॥
మాకు వాజీ (అశ్వ-శక్తి) సుగవ్యము—ఉత్తమ గోసంపద—మరియు స్వశ్వ్యము—ఉత్తమ అశ్వసంపద—అలాగే పురుషుని పుత్రులు మరియు సమస్తాన్ని పోషించే రయి (సంపద)ను జయించుగాక. అదితి మమ్మల్ని అనాగా—నిర్దోషులుగా—చేయుగాక; హవిష్మాన్ అశ్వుడు మాకు క్షత్రం—ధర్మానుగ తన్నుతాను పాలించు సామర్థ్యం—సాధించుగాక.
It is a hymn used in the horse-sacrifice context that blesses and sacralizes the consecrated horse, asks the gods to witness the rite without fault-finding, and prays for prosperity and rightful power.
Because the rite is public and consequential: multiple deities (like Mitra-Varuṇa, Indra, and the Maruts) are invoked as guardians of truth, order, and force, ensuring the sacrifice is correct and effective.
It asks for life-supporting wealth (cattle, good horses, and ‘all-nourishing’ prosperity), progeny, freedom from blame or sin through Aditi, and kṣatra—stable, rightly ordered authority.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.