
Parvādhyāyaḥ (Satyatapā-Varāha-adbhuta-prasaṅgaḥ)
Ethical-Discourse (Tapas, Dharma, and Sacred Landscape / Tīrtha-Māhātmya)
W dialogu Pṛthivī prosi Varāhę o wyjaśnienie cudu doniesionego na Himavant. Varāha opowiada o brāhminie Satyatapā, który niegdyś związał się z bandytami, lecz zreformował się dzięki towarzystwu i naukom ṛṣich, zwłaszcza w związku z Durvāsasem. Podejmuje tapas na północnym stoku Himavant niedaleko rzeki Puṣyabhadrā, w miejscu oznaczonym przez Citrāśilā i wielki banian Bhadravaṭa. Cud zdarza się, gdy przypadkowo kroi swój palec: nie płynie krew; staje się popiołopodobnym proszkiem, a potem zostaje przywrócony w całości. Para kinnarów zgłasza to Indrze; Indra i Viṣṇu jako Varāha podchodzą, badają rozeznanie ascety, objawiają się i udzielają łask: oczyszczenia z grzechów dla tych, którzy czczą brāhminów poprzez przepisany miesięczny obrzęd, oraz wyzwolenia Satyatapā. Jego nauczyciel Āruṇi później przybywa, potwierdza jego osiągnięcie, a obaj stapiają się z Nārāyaṇą, potwierdzając zdyscyplinowaną dharmę w obrębie świętych krajobrazów i tīrtha.
Pṛthivī, hearing of a marvel connected with Himavant, asks Varāha to explain its origin and meaning; Varāha frames the account as a tīrtha-linked lesson in dharma, tapas, and discernment.
Satyatapā’s fall into bandit-company and reform through ṛṣi-saṅga; Durvāsas-associated instruction catalyzing tapas; The kinnara couple witnessing the finger-ash marvel and reporting to Indra; Indra-Viṣṇu testing the ascetic and granting boons; Āruṇi’s arrival, confirmation of attainment, and final merging into Nārāyaṇa
Varāha narrates the life of the brāhmaṇa Satyatapā (Bhṛgu-lineage): after falling into bandit-company he reforms through ṛṣi-saṅga and instruction (notably associated with Durvāsas), then undertakes severe tapas on Himavant’s northern flank by the Puṣyabhadrā River at Citrāśilā and the great banyan Bhadravaṭa; a wonder manifests when he cuts his finger and it turns to ash-like powder without blood and then becomes whole again, prompting a kinnara couple to report the event to Indra.
Indra and Viṣṇu (as Varāha) arrive to test Satyatapā’s discernment and steadiness; satisfied, they reveal themselves and grant boons: (1) a community-facing observance, those who honor brāhmaṇas with devotion for one month gain purification of sins; (2) Satyatapā attains liberation through Nārāyaṇa-centered realization; later his guru Āruṇi arrives, confirms the attainment, and both merge into Nārāyaṇa, sealing the ethic that disciplined conduct within sacred ecologies culminates in mokṣa.
Himavant (Himālaya region); Puṣyabhadrā nadī (river); Himādri (Himalayan mountain); uttara pāda of Himādri (northern slope/quarter); Citrāśilā (named rock/stone landmark); Bhadravaṭa / mahāvaṭa (great banyan grove); Rudrasaras (lake associated with Rudra/Śiva); Indraloka (celestial realm, as narrative reference).
Verse 1
अथ पर्वाध्यायः ॥ धरण्युवाच ॥ योऽसौ सत्यतपा नाम लुब्धो भूत्वा द्विजो बभौ ॥ येनारुणिर्व्याघ्रभयाद्रक्षितो यः स्वशक्तितः ॥
Pṛthivī rzekła: 'Ten bramin o imieniu Satyatapā, który stawszy się chciwym, przemienił się w myśliwego, dzięki własnej mocy ochronił Aruṇiego przed strachem przed tygrysem...'
Verse 2
दुर्वासाः संश्रुतार्थश्च हिमवन्तं नगं ययौ ॥ तस्योपरि महच्चित्रं भवतीति त्वयेरितम् ॥
'A Durvāsas, dowiedziawszy się o sprawie, udał się na górę Himavant. Powiedziałeś, że na niej znajduje się wielki cud.'
Verse 3
कीदृशं तन्ममाचक्ष्व महत्कौतूहलं विभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ स हि सत्यतपा पूर्वं भृगुवंशोद्भवो द्विजः ॥
'Opowiedz mi, jaki on jest; mam wielką ciekawość, o Panie.' Śrī Varāha rzekł: 'Ten bowiem Satyatapā był dawniej braminem zrodzonym z rodu Bhṛgu.'
Verse 4
दस्युसंसर्गसम्भूतो दस्युवत्समजायत ॥ ततः कालेन महता ऋषिसङ्गात्पुनर्द्विजः ॥
'Powstały przez stowarzyszenie z bandytami, stał się jak bandyta; potem po długim czasie, dzięki towarzystwu mędrców, znów stał się braminem.'
Verse 5
बभौ दुर्वाससा सम्यग्बोधितश्च विशेषतः ॥ हिमाद्रेरुत्तरे पादे पुष्यभद्रा नदी शुभा ॥
'Stał się znów wybitny, będąc należycie pouczonym, szczególnie przez Durvāsasa. Na północnym stoku Himalajów znajduje się pomyślna rzeka Puṣyabhadrā.'
Verse 6
तस्यास्तीरे शिला दिव्या नाम्ना चित्रशिला धरे ॥ न्यग्रोधश्च महांस्तत्र नाम्ना भद्रो महावटः ॥
Na jej brzegu znajduje się boska skała o imieniu Citraśilā, o Ziemi; i tam również stoi wielkie drzewo nyagrodha, ogromny banian, o imieniu Bhadra.
Verse 7
तत्र सत्यतपाः स्थित्वा तपः कुर्वन्महातपाः ॥ स कदाचित्कुठारेण चकर्त्त समिधः किल ॥
Tam Satyatapā przebywał, praktykując ascezę, asceta o wielkiej tapas. Pewnego razu, jak się mówi, rąbał drewno siekierą.
Verse 8
चिच्छेद चाङ्गुलीमेकां वामतर्जनिकां मुनिः ॥ छिन्नायामङ्गुलौ तस्य भस्मचूर्णं भवत्किल ॥
Mędrzec odciął jeden palec, swój lewy palec wskazujący. Gdy ten palec został odcięty, jak się mówi, zamienił się w popiół w proszku.
Verse 9
न लोहितं न मांसं तु न मज्जा तत्र दृश्यते ॥ अङ्गुली सन्धिता तेन पूर्ववच्छाभवत्कृते ॥
Nie widziano tam krwi, ani mięsa, ani szpiku. Ponownie połączył palec, a gdy to zostało uczynione, stał się taki jak wcześniej.
Verse 10
प्रभाते विमले प्राप्तमिन्द्रलोकमिति स्मृतिः ॥ अथेन्द्रेण सुराः सर्वे यक्षगन्धर्वकिन्नरैः ॥
W zapamiętanym przekazie, o jasnym świcie osiągnął świat Indry. Wtedy wraz z Indrą wszyscy bogowie, wraz z Yakṣami, Gandharvami i Kinnarami, zebrali się.
Verse 11
पृष्टाः किञ्चिदिहास्चार्यमपूर्वं कथ्यतामिति ॥ तत्र रुद्रसरस्तीरे यदेतन्मिथुनं शुभम् ॥
Gdy zapytano: "Niech coś cudownego i niespotykanego zostanie tu opowiedziane", oni rzekli: "Tam, na brzegu Rudra-saras, znajduje się ta pomyślna para."
Verse 12
स्थितं किन्नरयोस्तच्च वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ दृष्टं तु महदाश्चर्यं पुष्यभद्रातटे शुभे ॥
I stojąc tam przy dwóch Kinnarach, wypowiedział te słowa: "Zaprawdę, wielki cud został ujrzany na pomyślnym brzegu Puṣyabhadrā."
Verse 13
यदेतत्सत्यतपसः समवोचत्ततः शुभे ॥ दृष्टं किञ्चिदिहास्चर्यं दृष्टिस्तु हिमवद्गिरौ ॥
Wtedy, o pomyślna, Satja-tapas przemówił następująco: "Coś cudownego zostało tu ujrzane - ten widok jest na górze Himawat."
Verse 14
पुष्यभद्रानदीतीरे महदाश्चर्यमुत्तमम् ॥ यदेतत्सत्यतपसः समवोचस्ततः शुभे ॥
Na brzegu rzeki Puṣyabhadrā znajduje się wielki i najwyższy cud - tak zaprawdę Satja-tapas ogłosił, o pomyślna.
Verse 15
स्रवणं भस्मनश्चैव श्रुतं सर्वं शशंस ह ॥ तच्छुत्वा सहसा शक्रो विस्मितो विष्णुमब्रवीत् ॥
I opowiedział wszystko, co zostało usłyszane - o "przepływie" i o popiele. Usłyszawszy to, Śakra (Indra) nagle, zdumiony, przemówił do Wiṣṇu.
Verse 16
आगच्छ विष्णो गच्छामो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ॥ तत्राश्चर्यमपूर्वं मे कथितं किन्नरेण ह ॥
"Przyjdź, o Wiṣṇu; udajmy się na najznakomitszą stronę Himawat. Tam Kinnara opowiedział mi o niespotykanym cudzie."
Verse 17
एवमुक्तस्ततो विष्णुर्वाराहं रूपमग्रहीत् ॥ मृगयुश्च तथैवेन्द्रो जग्मतुस्तमृषिं प्रति ॥
Tak zwrócony, Wiṣṇu przyjął postać Warāhy. Również Indra - razem z myśliwym - udał się ku temu mędrcowi.
Verse 18
विष्णुर्वाराहरूपेण ऋषिदृष्टिपथे स्थितः ॥ भूत्वा दृश्योऽप्यदृश्योऽभूत्पुनरेव च दृश्यते ॥
Wiṣṇu, w postaci Warāhy, stanął w zasięgu wzroku mędrca. Stawszy się widocznym, stał się niewidocznym; i znowu jest widziany.
Verse 19
भगवन्निह दृष्टस्ते वराहः पृथुलो महान् ॥ येन तं हन्मि भृत्यानां पोषणाय महामुने ॥
"Czcigodny panie, tu ujrzano wielkiego, potężnego dzika. Powiedz mi, jakim sposobem mógłbym go zabić, o wielki mędrcu, dla utrzymania moich podopiecznych."
Verse 20
एवमुक्तो मुनिस्तेन चिन्तयामास तत्क्षणात् ॥ यदि तं दर्शयाम्यस्मै वराहं हन्यते तदा ॥
Tak zapytany, mędrzec zastanowił się w tej samej chwili: "Jeśli pokażę mu tego dzika, wtedy zostanie zabity."
Verse 21
नो चेत्कुटुम्बः क्षुधया सीदत्यस्य न संशयः ॥ जायापुत्रसमायुक्तो लुब्धकोऽयं क्षुधान्वितः ॥
Jeśli nie, jego domostwo z pewnością podupadnie z głodu, co do tego nie ma wątpliwości. Ten myśliwy, w towarzystwie żony i synów, jest dotknięty głodem.
Verse 22
नाध्यगच्छत बुद्धिश्च क्षणात्तस्य व्यजायत ॥
Jego zrozumienie nie doszło do rozwiązania; jednak w mgnieniu oka powstało w nim nowe natchnienie.
Verse 23
दृष्टं चक्षुर्निहितं जङ्गमेषु जिह्वा वक्तुं मृगयौ तद्विसृष्टम् ॥ द्रष्टुं चक्षुर्नास्ति जिह्वेह वक्तुं जिह्वायाः स्यात्तत्त्वतोऽस्तीह चक्षुः ॥
Wśród istot poruszających się wzrok spoczywa w oku; język jest ukształtowany do mowy, tak został przypisany. Język nie może widzieć, ani oko nie mówi tutaj; w zasadzie język pozostaje językiem, a oko pozostaje okiem.
Verse 24
एवं श्रुत्वा द्वावपि तस्य तुष्टौ इन्द्राविष्णू दर्शयन्तौ स्वमूर्तिम् ॥ वाक्यं चेदमूचतुर्ब्रूहि नौ ते तुष्टौ धन्यं वरमेकं वदस्व ॥ तच्छ्रुत्वाऽसौ सत्यतपा उवाच ॥
Usłyszawszy to, zarówno Indra jak i Wisznu byli z niego zadowoleni i ukazali swoje własne postacie. Przemówili tymi słowami: 'Przemów, obaj jesteśmy z ciebie zadowoleni, szczęśliwy. Wymień jedną łaskę.' Usłyszawszy to, Satjatapa odpowiedział.
Verse 25
न चातिरिक्तोऽस्ति वरः पृथिव्यां यद्दृष्टो मे पुरतो देवदेवाः ॥ बलं वरेणापि कृतार्थतासीत्तथापीदं ये सदा पर्वकाले ॥
Nie ma większej łaski na ziemi niż ta: że bogowie bogów zostali przeze mnie ujrzani twarzą w twarz. Nawet przez łaskę spełnienie zostało osiągnięte; jednak proszę o to dalej, dotyczące tych, którzy zawsze działają w czasach świętych obrzędów.
Verse 26
सशल्यश्च वराहोऽयं ममाश्रममुपागतः ॥ एवं गते तु किं कार्यमथासौ चिन्तयन् प्रभुः ॥
'Ten dzik przybył do mojego pustelni i jest ranny. W takiej sytuacji, co należy uczynić?' Tak rozmyślał czcigodny pan.
Verse 27
विप्रा विप्राश्चार्चयन्तीह भक्त्या तेषां पापं नश्यतां मासमेकम् ॥ यत्सञ्चितं त्वेष एको वरोऽस्तु ह्यभीष्टो मे सांप्रतम् देहि मह्यम् ॥
'Niech bramini będą czczeni tutaj z nabożeństwem, a ich grzech, cokolwiek został nagromadzony, niech zostanie zniszczony przez jeden miesiąc. Niech to będzie jedyna łaska, którą wybieram; udziel mi teraz tego, czego pragnę.'
Verse 28
अदर्शनं गतौ देवो सोऽपि तत्र व्यवस्थितः ॥ लब्ध्वा वरं सत्यतपा ब्रह्मभूतोऽभवद्धृदि ॥
Gdy bóstwo zniknęło z pola widzenia, on również pozostał tam ustanowiony. Otrzymawszy łaskę, Satjatapa stał się podobny do Brahmana, duchowo wywyższony w swoim sercu.
Verse 29
यावदास्ते शुभे देशे कृतकृत्यो महामुनिः ॥ तावत्तस्य गुरुस्तत्र त्वारुणिः समदृश्यत ॥
Jak długo wielki mędrzec pozostawał w tym pomyślnym miejscu, swoje zadania wypełniwszy, tak długo jego nauczyciel, Twaruni, ukazywał się tam.
Verse 30
पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य तीर्थहेतोर्विचक्षण ॥ तेन चासौ महाभक्त्या पूजितो मुनिपुङ्गवः ॥
Po okrążeniu ziemi w pradakszinie dla dobra tirth, świętych miejsc pielgrzymkowych, roztropny czcił tego najwybitniejszego z mędrców z wielkim nabożeństwem.
Verse 31
पाद्याचमनगोदानेः कृतासनपरिग्रहः ॥ ज्ञात्वा स शिष्यं सिद्धं तु तपसा दग्धकिल्बिषम्
Po złożeniu ofiary z wody do stóp, rytualnym piciu (ācamana) i darze krowy, oraz po zajęciu miejsca, poznał, że uczeń rzeczywiście osiągnął siddhi, a jego winy zostały spalone przez tapas (ascezę).
Verse 32
इदानीमात्मना सार्द्धं मुक्तिकालो मतोऽस्ति ते ॥ उत्तिष्ठ गम्यतां पुत्र मया सार्द्धं परं पदम्
Teraz, wraz z twoim własnym ja w pełnej gotowości wewnętrznej, czas wyzwolenia (mokṣa) nadszedł dla ciebie. Powstań, synu mój; idźmy razem do najwyższego stanu.
Verse 33
यद्गत्वा न पुनर्जन्म भवतीति न संशयः ॥ एवमुक्त्वा तु तौ सिद्धावुभौ सत्यतपारुणी
Gdy tam się uda, nie ma wątpliwości, że ponowne narodziny już nie nastąpią. Tak mówiąc, obaj, oboje doskonali (siddha), ruszyli w drogę, gorliwi w prawdzie i tapas (ascezie).
Verse 34
ध्यात्वा नारायणं देवं तद्देहे तौ लयं गतौ ॥ यश्चापि शृणुयात्पादं पर्वाध्यायं सविस्तरम्
Medytując nad Nārāyaṇą, Boskim, obaj weszli w rozpuszczenie w tym (boskim) ciele. A kto również słucha tego rozdziału, tej jednostki rozdziałowej, w pełnej szczegółowości...
Verse 35
उवाच विनयापन्नं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम् ॥ अरुणिरुवाच ॥ पुत्र सिद्धोऽसि तपसा ब्रह्मभूतोऽसि सुव्रत
Zwrócił się do pokornego, stojącego przed nim ze złożonymi dłońmi. Aruṇi rzekł: "Synu mój, osiągnąłeś doskonałość przez tapas; stałeś się jedno z Brahmanem, o ty o wzniosłych ślubach."
Verse 36
तस्मिन् भद्रवटे चैके मिथुनं किन्नरं स्थितम् ॥ रात्रौ सुप्तमृषेस्तस्य दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्
Tam, w Bhadravaṭa, mieszkała jedna para Kinnarów. W nocy, widząc tego ṛṣi śpiącego, ujrzeli oni wielki cud z nim związany.
Verse 37
तावदिन्द्रो धनुष्पाणिस्तीक्ष्णसायकधृग्वने ॥ आगत्य सत्यतपतमृषिमेनमुवाच ह
Tymczasem Indra, z łukiem w ręku i niosąc ostre strzały, przybył do lasu i zwrócił się do tego mędrca, Satyatapā.
Verse 38
मुक्तिं चाहं व्रजामीति द्वितीयोऽस्तु वरो मम ॥ तथे त्युक्त्वा तु तौ देवौ दत्त्वा तस्य वरं शुभम्
"I ja również pójdę do wyzwolenia (mokṣa)", niech to będzie moją drugą łaską. Mówiąc "Niech tak się stanie", ci dwaj bogowie przyznali mu tę pomyślną łaskę.
A phala is embedded as a boon rather than a separate recitational colophon: brāhmaṇa-arcana/honoring performed with devotion for a month removes accumulated sin and supports the aspirant’s purification, with Satyatapā’s mokṣa presented as the exemplary culmination.
The narrative frames ethical reform and disciplined conduct as achievable through right association (ṛṣi-saṅga), sustained tapas, and discernment under pressure. It also presents social ethics—especially honoring brāhmaṇas with devotion—as a community-facing practice linked to the reduction of accumulated wrongdoing, while positioning liberation (mokṣa) as the ultimate outcome of realized austerity and Nārāyaṇa-centered contemplation.
The chapter specifies a monthly duration (māsam ekam) connected with the effect of brāhmaṇa-arcana/pūjā—described as a boon for the removal of sin over one month. It does not provide explicit lunar tithi names or seasonal (ṛtu) markers in the supplied verses, but it does narratively mark time as “prabhāte” (at dawn) and “rātrau” (at night) around the kinnara episode.
Through Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response, sacred geography is presented as an ethical landscape: the river (Puṣyabhadrā), the banyan (Bhadravaṭa), and named stones (Citrāśilā) function as ecological anchors for disciplined living. The text implies that human self-regulation (tapas, restraint, reverence) is practiced within and supported by specific terrestrial sites, aligning moral order with the stewardship and sacralization of Earth’s places.
Satyatapā is identified as a brāhmaṇa of the Bhṛgu lineage (Bhṛguvaṁśodbhava). The narrative also references Durvāsas as a key instructive sage, Āruṇi as Satyatapā’s guru, and celestial-cultural figures including Indra, yakṣas, gandharvas, and a kinnara couple who serve as witnesses and messengers within the story’s transmission chain.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.