Adhyaya 98: Chapter on the Sacred Hill Episode: Satyatapā and the Marvel of Varāha

Verse 1

अथ पर्वाध्यायः ॥ धरण्युवाच ॥ योऽसौ सत्यतपा नाम लुब्धो भूत्वा द्विजो बभौ ॥ येनारुणिर्व्याघ्रभयाद्रक्षितो यः स्वशक्तितः ॥

ఇప్పుడు పర్వాధ్యాయము. ధరణి పలికెను—సత్యతపా అను ద్విజుడు లోభముచేత వేటగాడై మారెను; అతని స్వశక్తిచేత అరుణి వ్యాఘ్రభయమునుండి రక్షింపబడెను.

Verse 2

दुर्वासाः संश्रुतार्थश्च हिमवन्तं नगं ययौ ॥ तस्योपरि महच्चित्रं भवतीति त्वयेरितम् ॥

దుర్వాసుడు విషయాన్ని విని హిమవంత పర్వతానికి వెళ్లెను. నీవు చెప్పినట్లుగా, దాని మీద ఒక మహా ఆశ్చర్యకరమైన అద్భుతం ఉంది.

Verse 3

कीदृशं तन्ममाचक्ष्व महत्कौतूहलं विभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ स हि सत्यतपा पूर्वं भृगुवंशोद्भवो द्विजः ॥

అది ఏ విధమైనదో నాకు చెప్పుము; ఓ ప్రభూ, నాకు గొప్ప కుతూహలం. శ్రీవరాహుడు పలికెను—సత్యతపా పూర్వం భృగువంశంలో జన్మించిన ద్విజుడు (బ్రాహ్మణుడు).

Verse 4

दस्युसंसर्गसम्भूतो दस्युवत्समजायत ॥ ततः कालेन महता ऋषिसङ्गात्पुनर्द्विजः ॥

దొంగల సంగమం వల్ల అతడు దొంగవలె అయ్యెను; తరువాత చాలా కాలానికి ఋషుల సత్సంగం వల్ల అతడు మళ్లీ ద్విజుడు (బ్రాహ్మణుడు) అయ్యెను.

Verse 5

बभौ दुर्वाससा सम्यग्बोधितश्च विशेषतः ॥ हिमाद्रेरुत्तरे पादे पुष्यभद्रा नदी शुभा ॥

దుర్వాసుని విశేష ఉపదేశంతో అతడు సమ్యకంగా బోధింపబడి మళ్లీ ప్రకాశించెను. హిమాద్రి ఉత్తర పాదభాగంలో శుభమైన పుష్యభద్రా నది ఉంది.

Verse 6

तस्यास्तीरे शिला दिव्या नाम्ना चित्रशिला धरे ॥ न्यग्रोधश्च महांस्तत्र नाम्ना भद्रो महावटः ॥

హే ధరా, ఆ నది తీరంలో ‘చిత్రశిలా’ అనే దివ్య శిల ఉంది; అక్కడే ‘భద్ర’ అనే మహా న్యగ్రోధము—విశాల వటవృక్షము—కూడ ఉంది.

Verse 7

तत्र सत्यतपाः स्थित्वा तपः कुर्वन्महातपाः ॥ स कदाचित्कुठारेण चकर्त्त समिधः किल ॥

అక్కడ సత్యతపా నిలిచి మహాతపస్సుతో తపస్సు చేసెను. ఒకసారి, అని చెబుతారు, అతడు గొడ్డలితో సమిధలను కోసెను.

Verse 8

चिच्छेद चाङ्गुलीमेकां वामतर्जनिकां मुनिः ॥ छिन्नायामङ्गुलौ तस्य भस्मचूर्णं भवत्किल ॥

ముని తన ఎడమ చూపుడు వేలిని కోసెను. అది కోసిన వెంటనే, అని చెబుతారు, అది భస్మచూర్ణమైంది.

Verse 9

न लोहितं न मांसं तु न मज्जा तत्र दृश्यते ॥ अङ्गुली सन्धिता तेन पूर्ववच्छाभवत्कृते ॥

అక్కడ రక్తమూ లేదు, మాంసమూ లేదు, మజ్జా కూడా కనబడలేదు. అతడు వేలిని కలిపి పెట్టగా అది మునుపటిలానే అయింది.

Verse 10

प्रभाते विमले प्राप्तमिन्द्रलोकमिति स्मृतिः ॥ अथेन्द्रेण सुराः सर्वे यक्षगन्धर्वकिन्नरैः ॥

స్మృతిలో చెప్పినట్లు, నిర్మలమైన ఉదయంలో అతడు ఇంద్రలోకాన్ని పొందెను. అప్పుడు ఇంద్రునితో కలిసి సమస్త దేవతలు, యక్ష-గంధర్వ-కిన్నరులతో కూడి సమాగమించారు.

Verse 11

पृष्टाः किञ्चिदिहास्चार्यमपूर्वं कथ्यतामिति ॥ तत्र रुद्रसरस्तीरे यदेतन्मिथुनं शुभम् ॥

“ఇక్కడ ఏదైనా ఆశ్చర్యకరమైన, అపూర్వమైన విషయం చెప్పండి” అని అడిగినప్పుడు, (వారు) అన్నారు: “రుద్రసరస్సు తీరంలో ఈ శుభ మిథునం ఉంది.”

Verse 12

स्थितं किन्नरयोस्तच्च वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ दृष्टं तु महदाश्चर्यं पुष्यभद्रातटे शुभे ॥

అక్కడ ఇద్దరు కిన్నరుల సమీపంలో నిలిచి అతడు ఈ వాక్యములు పలికెను— “పుష్యభద్రా నది శుభ తీరమున నిజముగా మహదాశ్చర్యము దర్శనమైంది।”

Verse 13

यदेतत्सत्यतपसः समवोचत्ततः शुभे ॥ दृष्टं किञ्चिदिहास्चर्यं दृष्टिस्तु हिमवद्गिरौ ॥

అనంతరం, ఓ శుభే, సత్యతపస్సు ఇలా పలికెను— “ఇక్కడ కొంత ఆశ్చర్యము దర్శనమైంది; ఈ దర్శనం హిమవత్ పర్వతమున (లభ్యమగును)।”

Verse 14

पुष्यभद्रानदीतीरे महदाश्चर्यमुत्तमम् ॥ यदेतत्सत्यतपसः समवोचस्ततः शुभे ॥

పుష్యభద్రా నది తీరమున మహత్తరమైన, ఉత్తమమైన ఆశ్చర్యము ఉంది— అని, ఓ శుభే, సత్యతపస్సు ప్రకటించెను।

Verse 15

स्रवणं भस्मनश्चैव श्रुतं सर्वं शशंस ह ॥ तच्छुत्वा सहसा शक्रो विस्मितो विष्णुमब्रवीत् ॥

‘స్రవణం’ మరియు భస్మము గురించి విన్నదంతా అతడు వివరించెను. అది విని శక్రుడు (ఇంద్రుడు) అకస్మాత్తుగా విస్మయముతో విష్ణువుతో పలికెను।

Verse 16

आगच्छ विष्णो गच्छामो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ॥ तत्राश्चर्यमपूर्वं मे कथितं किन्नरेण ह ॥

“రా, ఓ విష్ణో; మనము హిమవత్ పర్వతమున ఉత్తమ పార్శ్వమునకు పోదాం. అక్కడ ఒక కిన్నరుడు నాకు అపూర్వ ఆశ్చర్యమును తెలిపెను।”

Verse 17

एवमुक्तस्ततो विष्णुर्वाराहं रूपमग्रहीत् ॥ मृगयुश्च तथैवेन्द्रो जग्मतुस्तमृषिं प्रति ॥

ఇలా పలుకబడిన తరువాత భగవాన్ విష్ణువు వరాహరూపాన్ని ధరించాడు. వేటగాడు మరియు ఇంద్రుడూ ఆ ఋషి వైపు వెళ్లారు.

Verse 18

विष्णुर्वाराहरूपेण ऋषिदृष्टिपथे स्थितः ॥ भूत्वा दृश्योऽप्यदृश्योऽभूत्पुनरेव च दृश्यते ॥

విష్ణువు వరాహరూపంతో ఋషి దృష్టిపథంలో నిలిచాడు. కనిపించినవాడే మళ్లీ కనబడకుండాపోయి, తిరిగి మరల కనిపించాడు.

Verse 19

भगवन्निह दृष्टस्ते वराहः पृथुलो महान् ॥ येन तं हन्मि भृत्यानां पोषणाय महामुने ॥

భగవన్! ఇక్కడ మీకు ఒక గొప్ప, విస్తారమైన వరాహం కనిపించింది. ఓ మహామునీ, నా ఆధారితుల పోషణకై దానిని ఏ విధంగా వధించగలనో చెప్పండి.

Verse 20

एवमुक्तो मुनिस्तेन चिन्तयामास तत्क्षणात् ॥ यदि तं दर्शयाम्यस्मै वराहं हन्यते तदा ॥

అతడు ఇలా చెప్పగానే ముని ఆ క్షణమే ఆలోచించాడు—“నేను అతనికి ఆ వరాహాన్ని చూపితే, అప్పుడు అది వధించబడుతుంది.”

Verse 21

नो चेत्कुटुम्बः क्षुधया सीदत्यस्य न संशयः ॥ जायापुत्रसमायुक्तो लुब्धकोऽयं क्षुधान्वितः ॥

లేకపోతే ఇతని కుటుంబం ఆకలితో తప్పక క్షీణిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు. ఈ వేటగాడు భార్యా-పుత్రులతో కూడి ఆకలితో బాధపడుతున్నాడు.

Verse 22

नाध्यगच्छत बुद्धिश्च क्षणात्तस्य व्यजायत ॥

అతని బుద్ధి నిర్ణయానికి చేరలేదు; అయితే క్షణమాత్రంలోనే అతనికి కొత్త అంతర్దృష్టి కలిగింది।

Verse 23

दृष्टं चक्षुर्निहितं जङ्गमेषु जिह्वा वक्तुं मृगयौ तद्विसृष्टम् ॥ द्रष्टुं चक्षुर्नास्ति जिह्वेह वक्तुं जिह्वायाः स्यात्तत्त्वतोऽस्तीह चक्षुः ॥

చరజీవుల్లో దృష్టి కన్నులోనే నిలిచి ఉంటుంది; నాలుక మాటల కోసం నిర్మించబడింది—ఇదే విధానం. నాలుక చూడలేను, కన్ను మాట్లాడలేను; తత్త్వంగా నాలుక నాలుకే, కన్ను కన్నే।

Verse 24

एवं श्रुत्वा द्वावपि तस्य तुष्टौ इन्द्राविष्णू दर्शयन्तौ स्वमूर्तिम् ॥ वाक्यं चेदमूचतुर्ब्रूहि नौ ते तुष्टौ धन्यं वरमेकं वदस्व ॥ तच्छ्रुत्वाऽसौ सत्यतपा उवाच ॥

ఇలా విని ఇంద్రుడు, విష్ణువు ఇద్దరూ అతనిపై సంతోషించి తమ స్వరూపాలను దర్శింపజేశారు. తరువాత వారు అన్నారు—“చెప్పు; మేమిద్దరం నీపై ప్రసన్నులం, ధన్యుడా! ఒక వరం కోరుకో.” అది విని సత్యతపా పలికాడు।

Verse 25

न चातिरिक्तोऽस्ति वरः पृथिव्यां यद्दृष्टो मे पुरतो देवदेवाः ॥ बलं वरेणापि कृतार्थतासीत्तथापीदं ये सदा पर्वकाले ॥

భూమిపై దీనికంటే గొప్ప వరం లేదు—దేవదేవులు నాకు ప్రత్యక్షంగా ఎదురుగా దర్శనమిచ్చారు. వరం వల్లనే నా కృతార్థత సిద్ధించింది; అయినా నేను ఇది మరింతగా కోరుతున్నాను—ఎల్లప్పుడూ పర్వకాలంలో ఆచరించేవారిని గూర్చి।

Verse 26

सशल्यश्च वराहोऽयं ममाश्रममुपागतः ॥ एवं गते तु किं कार्यमथासौ चिन्तयन् प्रभुः ॥

ఈ వరాహం గాయపడిన స్థితిలో నా ఆశ్రమానికి వచ్చింది. పరిస్థితి ఇలా ఉన్నప్పుడు ఏమి చేయాలి అని ఆ పూజ్యుడు ఆలోచించాడు।

Verse 27

विप्रा विप्राश्चार्चयन्तीह भक्त्या तेषां पापं नश्यतां मासमेकम् ॥ यत्सञ्चितं त्वेष एको वरोऽस्तु ह्यभीष्टो मे सांप्रतम् देहि मह्यम् ॥

ఇక్కడ బ్రాహ్మణులు భక్తితో పూజింపబడుగాక; వారి సঞ্চిత పాపము ఒక నెలలో నశించుగాక. ఇదే నా ఏకైక వరము—నాకు ఇష్టమైనదాన్ని ఇప్పుడే ప్రసాదించండి।

Verse 28

अदर्शनं गतौ देवो सोऽपि तत्र व्यवस्थितः ॥ लब्ध्वा वरं सत्यतपा ब्रह्मभूतोऽभवद्धृदि ॥

దేవుడు దర్శనానికి దూరమయ్యాడు; అతడూ అక్కడే స్థిరంగా నిలిచాడు. వరం పొందిన సత్యతపా హృదయంలో బ్రహ్మసమాన స్థితిని పొందాడు।

Verse 29

यावदास्ते शुभे देशे कृतकृत्यो महामुनिः ॥ तावत्तस्य गुरुस्तत्र त्वारुणिः समदृश्यत ॥

మహాముని ఆ శుభదేశంలో కృతకృత్యుడై ఎంతకాలం ఉన్నాడో, అంతకాలం అతని గురువు త్వారుణి అక్కడ ప్రత్యక్షమయ్యాడు।

Verse 30

पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य तीर्थहेतोर्विचक्षण ॥ तेन चासौ महाभक्त्या पूजितो मुनिपुङ्गवः ॥

తీర్థార్థంగా భూమిని ప్రదక్షిణ చేసి, ఆ వివేకి మహాభక్తితో ఆ మునిపుంగవుని పూజించాడు।

Verse 31

पाद्याचमनगोदानेः कृतासनपरिग्रहः ॥ ज्ञात्वा स शिष्यं सिद्धं तु तपसा दग्धकिल्बिषम्

పాద్యము, ఆచమనము, గోదానము పూర్తి చేసి, ఆసనం స్వీకరించిన తరువాత, శిష్యుడు తపస్సుతో సిద్ధుడై పాపదోషాలు దగ్ధమైనవాడని ఆయన గ్రహించాడు।

Verse 32

इदानीमात्मना सार्द्धं मुक्तिकालो मतोऽस्ति ते ॥ उत्तिष्ठ गम्यतां पुत्र मया सार्द्धं परं पदम्

ఇప్పుడు నీ స్వాత్మస్వరూపంతో కూడి (పూర్తి అంతఃసిద్ధతతో) నీకు మోక్షకాలము వచ్చినదని నిర్ణయమైంది। లేచిరా, కుమారా; నాతో కలిసి పరమపదమునకు పోదాం।

Verse 33

यद्गत्वा न पुनर्जन्म भवतीति न संशयः ॥ एवमुक्त्वा तु तौ सिद्धावुभौ सत्यतपारुणी

అక్కడికి వెళ్లిన తరువాత మళ్లీ జన్మ ఉండదని సందేహమే లేదు। ఇలా చెప్పి, ఆ ఇద్దరు సిద్ధులు సత్యతపస్సుతో దీప్తులై ముందుకు సాగారు।

Verse 34

ध्यात्वा नारायणं देवं तद्देहे तौ लयं गतौ ॥ यश्चापि शृणुयात्पादं पर्वाध्यायं सविस्तरम्

నారాయణ దేవుని ధ్యానించి, ఆ ఇద్దరు ఆ (దివ్య) దేహంలో లయమయ్యారు। మరియు ఎవడైనా ఈ పాదం—ఈ పర్వాధ్యాయాన్ని విస్తారంగా శ్రవణం చేస్తే…

Verse 35

उवाच विनयापन्नं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम् ॥ अरुणिरुवाच ॥ पुत्र सिद्धोऽसि तपसा ब्रह्मभूतोऽसि सुव्रत

ముందర నిలిచి అంజలి ముద్రతో వినయంగా ఉన్నవానితో ఆయన పలికెను। అరుణి అన్నాడు—కుమారా, తపస్సుతో నీవు సిద్ధుడవు; నీవు బ్రహ్మభూతుడవు, ఓ సువ్రతా।

Verse 36

तस्मिन् भद्रवटे चैके मिथुनं किन्नरं स्थितम् ॥ रात्रौ सुप्तमृषेस्तस्य दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्

ఆ భద్రవటంలో కిన్నరుల ఒక జంట నివసించేది। రాత్రి ఆ ఋషి నిద్రిస్తున్నాడని చూసి, అతనితో సంబంధించిన ఒక మహద్భుతాన్ని వారు దర్శించారు।

Verse 37

तावदिन्द्रो धनुष्पाणिस्तीक्ष्णसायकधृग्वने ॥ आगत्य सत्यतपतमृषिमेनमुवाच ह

అప్పుడు ధనుస్సు చేతబట్టి, తీక్ష్ణ బాణాలు ధరించిన ఇంద్రుడు అరణ్యానికి వచ్చి సత్యతప ఋషిని ఉద్దేశించి పలికెను।

Verse 38

मुक्तिं चाहं व्रजामीति द्वितीयोऽस्तु वरो मम ॥ तथे त्युक्त्वा तु तौ देवौ दत्त्वा तस्य वरं शुभम्

“నేను కూడా మోక్షానికి చేరుదును”—ఇది నా రెండవ వరమగునుగాక. “తథాస్తు” అని చెప్పి ఆ ఇద్దరు దేవులు అతనికి ఆ శుభ వరాన్ని ప్రసాదించారు।