Adhyaya 98: Chapter on the Sacred Hill Episode: Satyatapā and the Marvel of Varāha

Verse 1

अथ पर्वाध्यायः ॥ धरण्युवाच ॥ योऽसौ सत्यतपा नाम लुब्धो भूत्वा द्विजो बभौ ॥ येनारुणिर्व्याघ्रभयाद्रक्षितो यः स्वशक्तितः ॥

ধৰণীয়ে ক’লে: “সত্যতপা নামৰ সেই দ্বিজ, লোভত পৰি শিকারী হৈ উঠিছিল—যাৰ নিজ শক্তিৰ দ্বাৰাই অৰুণি বাঘৰ ভয়ৰ পৰা ৰক্ষিত হৈছিল…”

Verse 2

दुर्वासाः संश्रुतार्थश्च हिमवन्तं नगं ययौ ॥ तस्योपरि महच्चित्रं भवतीति त्वयेरितम् ॥

“আৰু দুৰ্ব্বাসা, বিষয়টো শুনি, হিমৱন্ত পৰ্বতলৈ গ’ল। তুমি কৈছা যে তাৰ ওপৰত এক মহৎ আশ্চৰ্য আছে।”

Verse 3

कीदृशं तन्ममाचक्ष्व महत्कौतूहलं विभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ स हि सत्यतपा पूर्वं भृगुवंशोद्भवो द्विजः ॥

“সেয়া কেনেকুৱা, মোক কোৱা; হে প্ৰভু, মোৰ মহৎ কৌতূহল আছে।” শ্ৰী বৰাহ ক’লে: “সেই সত্যতপা পূৰ্বে ভৃগুবংশত জন্ম লোৱা এজন দ্বিজ আছিল।”

Verse 4

दस्युसंसर्गसम्भूतो दस्युवत्समजायत ॥ ततः कालेन महता ऋषिसङ्गात्पुनर्द्विजः ॥

“দস্যুৰ সঙ্গতিত জন্ম লোৱা প্ৰভাৱত সি দস্যুৰ দৰে হৈ উঠিল; তাৰ পাছত বহু কাল পৰে, ঋষিসঙ্গৰ দ্বাৰা সি পুনৰ দ্বিজ হ’ল।”

Verse 5

बभौ दुर्वाससा सम्यग्बोधितश्च विशेषतः ॥ हिमाद्रेरुत्तरे पादे पुष्यभद्रा नदी शुभा ॥

“দুৰ্বাসাৰ দ্বাৰা বিশেষকৈ সম্যক উপদেশ পাই সি পুনৰ বিশিষ্ট হৈ উঠিল। হিমালয়ৰ উত্তৰ ঢালত পুষ্যভদ্ৰা নামৰ এক শুভ নদী আছে।”

Verse 6

तस्यास्तीरे शिला दिव्या नाम्ना चित्रशिला धरे ॥ न्यग्रोधश्च महांस्तत्र नाम्ना भद्रो महावटः ॥

হে ধৰিত্ৰী! তাৰ তীৰত ‘চিত্ৰশিলা’ নামে এক দিৱ্য শিলা আছে; আৰু তাতেই ‘ভদ্ৰ’ নামে এক মহান ন্যগ্ৰোধ—বৃহৎ বটবৃক্ষ—আছে।

Verse 7

तत्र सत्यतपाः स्थित्वा तपः कुर्वन्महातपाः ॥ स कदाचित्कुठारेण चकर्त्त समिधः किल ॥

তাত সত্যতপা অৱস্থিত হৈ তপস্যা কৰিছিল—মহাতপস্বী। কেতিয়াবা, কোৱা হয়, তেওঁ কুঠাৰেৰে সমিধা (যজ্ঞৰ ইন্ধন কাঠ) কাটিছিল।

Verse 8

चिच्छेद चाङ्गुलीमेकां वामतर्जनिकां मुनिः ॥ छिन्नायामङ्गुलौ तस्य भस्मचूर्णं भवत्किल ॥

মুনিয়ে এটা আঙুলি কাটি পেলালে—বাওঁ হাতৰ তর্জনী। আঙুলিটো কটা হতেই, কোৱা হয়, সি ভস্মচূৰ্ণ হৈ পৰিল।

Verse 9

न लोहितं न मांसं तु न मज्जा तत्र दृश्यते ॥ अङ्गुली सन्धिता तेन पूर्ववच्छाभवत्कृते ॥

তাত ন ৰক্ত দেখা গ’ল, ন মাংস, ন মজ্জা। তেওঁ আঙুলিটো পুনৰ সংযোজিত কৰিলে, আৰু সেয়া কৰাত সি আগৰ দৰে হৈ উঠিল।

Verse 10

प्रभाते विमले प्राप्तमिन्द्रलोकमिति स्मृतिः ॥ अथेन्द्रेण सुराः सर्वे यक्षगन्धर्वकिन्नरैः ॥

স্মৃতিবৰ্ণনা মতে, নিৰ্মল প্ৰভাতত তেওঁ ইন্দ্ৰলোক লাভ কৰিলে। তাৰ পাছত ইন্দ্ৰৰ সৈতে সকলো দেৱতা, লগতে যক্ষ, গন্ধৰ্ব আৰু কিন্নৰসকল একত্ৰিত হ’ল।

Verse 11

पृष्टाः किञ्चिदिहास्चार्यमपूर्वं कथ्यतामिति ॥ तत्र रुद्रसरस्तीरे यदेतन्मिथुनं शुभम् ॥

যেতিয়া সোধা হ’ল, “ইয়াত কিবা আশ্চৰ্য আৰু অপূৰ্ব কথা কোৱা হওক,” তেতিয়া ক’লে: “ৰুদ্র-সৰসৰ তীৰত এই শুভ যুগল আছে।”

Verse 12

स्थितं किन्नरयोस्तच्च वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ दृष्टं तु महदाश्चर्यं पुष्यभद्रातटे शुभे ॥

দুজন কিন্নৰৰ ওচৰত থিয় হৈ তেওঁ এই বাক্য ক’লে: “পুষ্যভদ্ৰাৰ শুভ তীৰত নিশ্চয় এক মহা আশ্চৰ্য দেখা গৈছে।”

Verse 13

यदेतत्सत्यतपसः समवोचत्ततः शुभे ॥ दृष्टं किञ्चिदिहास्चर्यं दृष्टिस्तु हिमवद्गिरौ ॥

তেতিয়া, হে শুভে, সত্যতপস এইদৰে ক’লে: “ইয়াত কিবা আশ্চৰ্য দেখা গৈছে; এই দৰ্শন হিমৱত পৰ্ব্বতত (লভ্য)।”

Verse 14

पुष्यभद्रानदीतीरे महदाश्चर्यमुत्तमम् ॥ यदेतत्सत्यतपसः समवोचस्ततः शुभे ॥

পুষ্যভদ্ৰা নদীৰ তীৰত এক মহা আৰু উত্তম আশ্চৰ্য আছে—এইদৰে, হে শুভে, সত্যতপস নিশ্চয় ঘোষণা কৰিলে।

Verse 15

स्रवणं भस्मनश्चैव श्रुतं सर्वं शशंस ह ॥ तच्छुत्वा सहसा शक्रो विस्मितो विष्णुमब्रवीत् ॥

তেওঁ যি যি শুনিছিল, সকলো বৰ্ণনা কৰিলে—‘স্ৰৱণ’ আৰু ভস্মৰ কথাও। সেয়া শুনি শক্র (ইন্দ্ৰ) হঠাৎ বিস্মিত হৈ বিষ্ণুক ক’লে।

Verse 16

आगच्छ विष्णो गच्छामो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ॥ तत्राश्चर्यमपूर्वं मे कथितं किन्नरेण ह ॥

আহা, হে বিষ্ণু; আহা আমি হিমৱতৰ উত্তম পাৰ্শ্বলৈ যাওঁ। তাত এজন কিন্নৰে মোক এক অপূৰ্ব আশ্চৰ্যৰ কথা কৈছে।

Verse 17

एवमुक्तस्ततो विष्णुर्वाराहं रूपमग्रहीत् ॥ मृगयुश्च तथैवेन्द्रो जग्मतुस्तमृषिं प्रति ॥

এইদৰে কোৱা হোৱাত, তেতিয়া বিষ্ণুৱে বাৰাহ ৰূপ গ্ৰহণ কৰিলে। আৰু ইন্দ্ৰও—মৃগয়ুৰ সৈতে—সেই ঋষিৰ ওচৰলৈ গ’ল।

Verse 18

विष्णुर्वाराहरूपेण ऋषिदृष्टिपथे स्थितः ॥ भूत्वा दृश्योऽप्यदृश्योऽभूत्पुनरेव च दृश्यते ॥

বিষ্ণু বাৰাহ-ৰূপে ঋষিৰ দৃষ্টিপথত স্থিত হ’ল। দৃশ্য হৈও অদৃশ্য হ’ল, আৰু পুনৰ আকৌ দেখা দিলে।

Verse 19

भगवन्निह दृष्टस्ते वराहः पृथुलो महान् ॥ येन तं हन्मि भृत्यानां पोषणाय महामुने ॥

হে ভগৱন, ইয়াত আপোনাৰ দৃষ্টিত এক বৃহৎ, স্থূল বৰাহ দেখা পৰিছে। হে মহামুনে, মোৰ ভৃত্য-আশ্ৰিতসকলৰ পোষণৰ বাবে কিহেৰে তাক বধ কৰিব পাৰোঁ, কৃপা কৰি কওক।

Verse 20

एवमुक्तो मुनिस्तेन चिन्तयामास तत्क्षणात् ॥ यदि तं दर्शयाम्यस्मै वराहं हन्यते तदा ॥

এইদৰে কোৱা হোৱাত, মুনিয়ে সেই মুহূৰ্ততে চিন্তা কৰিলে: “যদি মই তাক সেই বৰাহ দেখুৱাওঁ, তেন্তে সি বধ হ’ব।”

Verse 21

नो चेत्कुटुम्बः क्षुधया सीदत्यस्य न संशयः ॥ जायापुत्रसमायुक्तो लुब्धकोऽयं क्षुधान्वितः ॥

নচেৎ তাৰ কুটুম্ব ভোকত নিশ্চয়েই কষ্ট পাব—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। এই ব্যাধজন পত্নী আৰু পুত্ৰসকলসহ ভোকপীড়িত।

Verse 22

नाध्यगच्छत बुद्धिश्च क्षणात्तस्य व्यजायत ॥

তাৰ বুদ্ধি কোনো সিদ্ধান্তলৈ নাপাল; তথাপি ক্ষণমাত্ৰতে তাৰ বাবে এক নতুন অন্তৰ্দৃষ্টি উদয় হ’ল।

Verse 23

दृष्टं चक्षुर्निहितं जङ्गमेषु जिह्वा वक्तुं मृगयौ तद्विसृष्टम् ॥ द्रष्टुं चक्षुर्नास्ति जिह्वेह वक्तुं जिह्वायाः स्यात्तत्त्वतोऽस्तीह चक्षुः ॥

চলমান প্ৰাণীত দৰ্শন চক্ষুতেই স্থিত; আৰু জিহ্বা বাক্য ক’বলৈ গঢ়া—সেই কাৰ্যলৈ নিয়োজিত। জিহ্বাৰ দেখাৰ শক্তি নাই, আৰু চক্ষুৱে ইয়াত কথা নকয়; তত্ত্বত জিহ্বা জিহ্বাই থাকে আৰু চক্ষু চক্ষুই থাকে।

Verse 24

एवं श्रुत्वा द्वावपि तस्य तुष्टौ इन्द्राविष्णू दर्शयन्तौ स्वमूर्तिम् ॥ वाक्यं चेदमूचतुर्ब्रूहि नौ ते तुष्टौ धन्यं वरमेकं वदस्व ॥ तच्छ्रुत्वाऽसौ सत्यतपा उवाच ॥

এইদৰে শুনি ইন্দ্ৰ আৰু বিষ্ণু—দুয়ো—তাৰ ওপৰত সন্তুষ্ট হ’ল আৰু নিজৰ স্বমূর্তি প্ৰকাশ কৰিলে। তেওঁলোকে ক’লে: “কোৱা; আমি দুয়ো তোমাত সন্তুষ্ট, ধন্যজন। এটা মাত্র বৰ কোৱা।” সেয়া শুনি সত্যতপা ক’লে।

Verse 25

न चातिरिक्तोऽस्ति वरः पृथिव्यां यद्दृष्टो मे पुरतो देवदेवाः ॥ बलं वरेणापि कृतार्थतासीत्तथापीदं ये सदा पर्वकाले ॥

পৃথিৱীত ইয়াতকৈ ডাঙৰ কোনো বৰ নাই—যে দেবদেৱাসকলক মই সন্মুখতে প্ৰত্যক্ষ দেখিলোঁ। বৰৰ দ্বাৰাও মোৰ সিদ্ধি সম্পন্ন হৈছে; তথাপি মই এইটো অধিক নিবেদন কৰোঁ—যিসকলে সদায় পবিত্ৰ অনুষ্ঠানৰ সময়ত কৰ্ম কৰে, তেওঁলোকৰ বিষয়ে।

Verse 26

सशल्यश्च वराहोऽयं ममाश्रममुपागतः ॥ एवं गते तु किं कार्यमथासौ चिन्तयन् प्रभुः ॥

এই বৰাহ মোৰ আশ্ৰমলৈ আহিছে, আৰু ই আঘাতপ্ৰাপ্ত। অৱস্থা এনেকুৱা হ’লে কি কৰা উচিত—এইদৰে সেই পূজনীয় প্ৰভুৱে চিন্তা কৰিলে।

Verse 27

विप्रा विप्राश्चार्चयन्तीह भक्त्या तेषां पापं नश्यतां मासमेकम् ॥ यत्सञ्चितं त्वेष एको वरोऽस्तु ह्यभीष्टो मे सांप्रतम् देहि मह्यम् ॥

ইয়াত ভক্তিৰে ব্ৰাহ্মণসকলক পূজা কৰা হওক, আৰু এক মাহৰ ভিতৰত তেওঁলোকৰ সঞ্চিত সকলো পাপ নাশ হওক। এইটোৱেই মোৰ একমাত্ৰ বৰ; এতিয়া মোৰ অভীষ্ট দান কৰক।

Verse 28

अदर्शनं गतौ देवो सोऽपि तत्र व्यवस्थितः ॥ लब्ध्वा वरं सत्यतपा ब्रह्मभूतोऽभवद्धृदि ॥

দেৱতা দৃষ্টিৰ পৰা অন্তৰ্হিত হৈ গ’ল; তেওঁও তাতেই স্থিৰভাৱে অৱস্থিত থাকিল। বৰ লাভ কৰি সত্যতপাৰ হৃদয়ত ব্ৰহ্মসম আধ্যাত্মিক উত্থান ঘটিল।

Verse 29

यावदास्ते शुभे देशे कृतकृत्यो महामुनिः ॥ तावत्तस्य गुरुस्तत्र त्वारुणिः समदृश्यत ॥

যিমান সময় মহামুনি সেই শুভ দেশত কৃতকৃত্য হৈ আছিল, সিমান সময় তেওঁৰ গুৰু ত্বাৰুণিও তাতেই প্ৰকাশ পাই থাকিল।

Verse 30

पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य तीर्थहेतोर्विचक्षण ॥ तेन चासौ महाभक्त्या पूजितो मुनिपुङ्गवः ॥

তীৰ্থৰ হেতু পৃথিৱী প্ৰদক্ষিণা কৰি, সেই বিচক্ষণ জনে মহাভক্তিৰে সেই মুনিপুঙ্গৱ—শ্ৰেষ্ঠ ঋষিক—পূজা কৰিলে।

Verse 31

पाद्याचमनगोदानेः कृतासनपरिग्रहः ॥ ज्ञात्वा स शिष्यं सिद्धं तु तपसा दग्धकिल्बिषम्

পাদ্য (পদধৌত জল), আচমন আৰু গোদান সম্পন্ন কৰি, আসন গ্ৰহণ কৰি বহিল; তেতিয়া তেওঁ জানিলে যে শিষ্যজন তপস্যাৰে সিদ্ধ হৈছে আৰু তাৰ দোষ-পাপ দগ্ধ হৈছে।

Verse 32

इदानीमात्मना सार्द्धं मुक्तिकालो मतोऽस्ति ते ॥ उत्तिष्ठ गम्यतां पुत्र मया सार्द्धं परं पदम्

এতিয়া তোমাৰ নিজৰ অন্তঃসত্তাৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুতিত, তোমাৰ বাবে মুক্তিৰ সময় আহি পৰিছে বুলি ধৰা হৈছে। উঠা, হে পুত্ৰ; মোৰ সৈতে একেলগে পৰম পদলৈ যাওঁ।

Verse 33

यद्गत्वा न पुनर्जन्म भवतीति न संशयः ॥ एवमुक्त्वा तु तौ सिद्धावुभौ सत्यतपारुणी

সেই ঠাইলৈ গ’লে পুনৰ জন্ম নহয়—ইয়াত কোনো সন্দেহ নাই। এইদৰে কৈ, সত্য আৰু তপস্যাৰে দীপ্ত দুয়ো সিদ্ধজন আগবাঢ়িল।

Verse 34

ध्यात्वा नारायणं देवं तद्देहे तौ लयं गतौ ॥ यश्चापि शृणुयात्पादं पर्वाध्यायं सविस्तरम्

নাৰায়ণ দেৱক ধ্যান কৰি, সেই (দিব্য) দেহত দুয়ো লয়প্ৰাপ্ত হ’ল। আৰু যি কোনোবাই এই অংশ—এই অধ্যায়-খণ্ড—বিস্তাৰে শুনে…

Verse 35

उवाच विनयापन्नं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम् ॥ अरुणिरुवाच ॥ पुत्र सिद्धोऽसि तपसा ब्रह्मभूतोऽसि सुव्रत

তেওঁ বিনয়াপন্ন হৈ, প্ৰাঞ্জলি (হাত জোৰ কৰি) সন্মুখত থিয় হোৱা জনক সম্বোধন কৰিলে। অৰুণীয়ে ক’লে: “পুত্ৰ, তুমি তপস্যাৰে সিদ্ধ; তুমি ব্ৰহ্মৰ সৈতে একীভূত হ’লা, হে সুব্ৰত (উত্তম ব্ৰতধাৰী)!”

Verse 36

तस्मिन् भद्रवटे चैके मिथुनं किन्नरं स्थितम् ॥ रात्रौ सुप्तमृषेस्तस्य दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्

তাত ভদ্ৰৱটত কিন্নৰৰ এটা যুগল বাস কৰিছিল। ৰাতি সেই ঋষিক নিদ্ৰামগ্ন দেখি, তেওঁলোকেই তেওঁৰ সৈতে সম্পৰ্কিত এক মহা অদ্ভুত ঘটনা প্রত্যক্ষ কৰিলে।

Verse 37

तावदिन्द्रो धनुष्पाणिस्तीक्ष्णसायकधृग्वने ॥ आगत्य सत्यतपतमृषिमेनमुवाच ह

ইতিমধ্যে ইন্দ্ৰ ধনু হাতে আৰু তীক্ষ্ণ বাণ ধৰি বনত আহি, সত্যতপা নামৰ সেই ঋষিক সম্বোধন কৰিলে।

Verse 38

मुक्तिं चाहं व्रजामीति द्वितीयोऽस्तु वरो मम ॥ तथे त्युक्त्वा तु तौ देवौ दत्त्वा तस्य वरं शुभम्

“ময়ো মুক্তিলৈ যাম”—এইটো মোৰ দ্বিতীয় বৰ হওক। “তথাস্তु” বুলি কৈ, সেই দুজন দেৱতাই তেওঁক সেই শুভ বৰ দান কৰিলে।