Adhyaya 98: Chapter on the Sacred Hill Episode: Satyatapā and the Marvel of Varāha

Verse 1

अथ पर्वाध्यायः ॥ धरण्युवाच ॥ योऽसौ सत्यतपा नाम लुब्धो भूत्वा द्विजो बभौ ॥ येनारुणिर्व्याघ्रभयाद्रक्षितो यः स्वशक्तितः ॥

ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨਾਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਲੋਭ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ—ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰੁਣੀ ਨੂੰ ਬਾਘ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ…”

Verse 2

दुर्वासाः संश्रुतार्थश्च हिमवन्तं नगं ययौ ॥ तस्योपरि महच्चित्रं भवतीति त्वयेरितम् ॥

“ਅਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ, ਇਹ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਮਵੰਤ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੈ।”

Verse 3

कीदृशं तन्ममाचक्ष्व महत्कौतूहलं विभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ स हि सत्यतपा पूर्वं भृगुवंशोद्भवो द्विजः ॥

“ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ।” ਸ਼੍ਰੀ ਵਰਾਹ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਪਹਿਲਾਂ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ।”

Verse 4

दस्युसंसर्गसम्भूतो दस्युवत्समजायत ॥ ततः कालेन महता ऋषिसङ्गात्पुनर्द्विजः ॥

“ਡਾਕੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਡਾਕੂ ਵਰਗਾ ਬਣ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 5

बभौ दुर्वाससा सम्यग्बोधितश्च विशेषतः ॥ हिमाद्रेरुत्तरे पादे पुष्यभद्रा नदी शुभा ॥

“ਦੁਰਵਾਸਾ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਿਮਾਲੇ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਪਾਸੇ ਪੁਸ਼੍ਯਭਦ੍ਰਾ ਨਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਨਦੀ ਹੈ।”

Verse 6

तस्यास्तीरे शिला दिव्या नाम्ना चित्रशिला धरे ॥ न्यग्रोधश्च महांस्तत्र नाम्ना भद्रो महावटः ॥

ਹੇ ਧਰਤੀ! ਉਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ‘ਚਿਤ੍ਰਸ਼ਿਲਾ’ ਨਾਮ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਲਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ‘ਭਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧ—ਵੱਡਾ ਬੜ ਦਾ ਵਟ—ਵੀ ਹੈ।

Verse 7

तत्र सत्यतपाः स्थित्वा तपः कुर्वन्महातपाः ॥ स कदाचित्कुठारेण चकर्त्त समिधः किल ॥

ਉੱਥੇ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਟਿਕ ਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ—ਮਹਾਨ ਤਪ ਵਾਲਾ ਤਪਸਵੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕੁਹਾੜੀ ਨਾਲ ਸਮਿਧਾ (ਅੱਗ ਲਈ ਲੱਕੜ) ਕੱਟੀ।

Verse 8

चिच्छेद चाङ्गुलीमेकां वामतर्जनिकां मुनिः ॥ छिन्नायामङ्गुलौ तस्य भस्मचूर्णं भवत्किल ॥

ਮੁਨੀ ਨੇ ਇਕ ਉਂਗਲ ਕੱਟ ਲਈ—ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤਰਜਨੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਂਗਲ ਕੱਟੀ ਗਈ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਭਸਮ ਦੀ ਧੂੜ ਬਣ ਗਈ।

Verse 9

न लोहितं न मांसं तु न मज्जा तत्र दृश्यते ॥ अङ्गुली सन्धिता तेन पूर्ववच्छाभवत्कृते ॥

ਉੱਥੇ ਨਾ ਲਹੂ ਦਿੱਸਿਆ, ਨਾ ਮਾਸ, ਨਾ ਹੀ ਮੱਜਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਉਂਗਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਕਰ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ।

Verse 10

प्रभाते विमले प्राप्तमिन्द्रलोकमिति स्मृतिः ॥ अथेन्द्रेण सुराः सर्वे यक्षगन्धर्वकिन्नरैः ॥

ਸਮ੍ਰਿਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਉਹ ਇੰਦਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਯਕ੍ਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 11

पृष्टाः किञ्चिदिहास्चार्यमपूर्वं कथ्यतामिति ॥ तत्र रुद्रसरस्तीरे यदेतन्मिथुनं शुभम् ॥

ਜਦ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, “ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਪੂਰਵ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਵੇ,” ਤਦ ਕਿਹਾ: “ਰੁਦ੍ਰ-ਸਰਸ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਯੁਗਲ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।”

Verse 12

स्थितं किन्नरयोस्तच्च वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ दृष्टं तु महदाश्चर्यं पुष्यभद्रातटे शुभे ॥

ਉੱਥੇ ਦੋ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਪੁਸ਼੍ਯਭਦ੍ਰਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 13

यदेतत्सत्यतपसः समवोचत्ततः शुभे ॥ दृष्टं किञ्चिदिहास्चर्यं दृष्टिस्तु हिमवद्गिरौ ॥

ਤਦ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਸਤ੍ਯਤਪਸ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਿਹਾ: “ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਅਦਭੁਤ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹਿਮਵਤ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ (ਭੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 14

पुष्यभद्रानदीतीरे महदाश्चर्यमुत्तमम् ॥ यदेतत्सत्यतपसः समवोचस्ततः शुभे ॥

ਪੁਸ਼੍ਯਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਅਦਭੁਤ ਹੈ—ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਸਤ੍ਯਤਪਸ ਨੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ।

Verse 15

स्रवणं भस्मनश्चैव श्रुतं सर्वं शशंस ह ॥ तच्छुत्वा सहसा शक्रो विस्मितो विष्णुमब्रवीत् ॥

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਸਭ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—‘ਸ੍ਰਵਣ’ ਅਤੇ ਭਸਮ ਬਾਰੇ ਵੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਚਾਨਕ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 16

आगच्छ विष्णो गच्छामो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ॥ तत्राश्चर्यमपूर्वं मे कथितं किन्नरेण ह ॥

ਆਓ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ; ਆਓ ਅਸੀਂ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਚਲੀਏ। ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਕਿੰਨਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਅਪੂਰਵ ਅਚੰਭਾ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ।

Verse 17

एवमुक्तस्ततो विष्णुर्वाराहं रूपमग्रहीत् ॥ मृगयुश्च तथैवेन्द्रो जग्मतुस्तमृषिं प्रति ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਵਾਰਾਹ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਵੀ—ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 18

विष्णुर्वाराहरूपेण ऋषिदृष्टिपथे स्थितः ॥ भूत्वा दृश्योऽप्यदृश्योऽभूत्पुनरेव च दृश्यते ॥

ਵਿਸ਼ਣੁ ਵਾਰਾਹ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਥ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਦਿਸਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 19

भगवन्निह दृष्टस्ते वराहः पृथुलो महान् ॥ येन तं हन्मि भृत्यानां पोषणाय महामुने ॥

ਹੇ ਭਗਵਨ, ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਭਾਰੀ ਵਰਾਹ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸਕਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ।

Verse 20

एवमुक्तो मुनिस्तेन चिन्तयामास तत्क्षणात् ॥ यदि तं दर्शयाम्यस्मै वराहं हन्यते तदा ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸੇ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: “ਜੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰਾਹ ਵਿਖਾ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।”

Verse 21

नो चेत्कुटुम्बः क्षुधया सीदत्यस्य न संशयः ॥ जायापुत्रसमायुक्तो लुब्धकोऽयं क्षुधान्वितः ॥

ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਕੁਟੁੰਬ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ।

Verse 22

नाध्यगच्छत बुद्धिश्च क्षणात्तस्य व्यजायत ॥

ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਕਿਸੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚੀ; ਪਰ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਸੂਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ।

Verse 23

दृष्टं चक्षुर्निहितं जङ्गमेषु जिह्वा वक्तुं मृगयौ तद्विसृष्टम् ॥ द्रष्टुं चक्षुर्नास्ति जिह्वेह वक्तुं जिह्वायाः स्यात्तत्त्वतोऽस्तीह चक्षुः ॥

ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਨੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੀਭ ਬੋਲਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ—ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਉਸ ਕੰਮ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਹੈ। ਜੀਭ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਨੇਤਰ ਇੱਥੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈ; ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਭ ਜੀਭ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇਤਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨੇਤਰ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

एवं श्रुत्वा द्वावपि तस्य तुष्टौ इन्द्राविष्णू दर्शयन्तौ स्वमूर्तिम् ॥ वाक्यं चेदमूचतुर्ब्रूहि नौ ते तुष्टौ धन्यं वरमेकं वदस्व ॥ तच्छ्रुत्वाऽसौ सत्यतपा उवाच ॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਦੋਵੇਂ—ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਵਰੂਪ ਮੂਰਤੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਬੋਲੋ; ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਧੰਨ ਪੁਰਖ। ਇੱਕ ਹੀ ਵਰ ਮੰਗੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 25

न चातिरिक्तोऽस्ति वरः पृथिव्यां यद्दृष्टो मे पुरतो देवदेवाः ॥ बलं वरेणापि कृतार्थतासीत्तथापीदं ये सदा पर्वकाले ॥

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਕਿ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਵਰ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕਾਮ ਸਿਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਇਹ ਅੱਗੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ-ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

सशल्यश्च वराहोऽयं ममाश्रममुपागतः ॥ एवं गते तु किं कार्यमथासौ चिन्तयन् प्रभुः ॥

ਇਹ ਵਰਾਹ ਮੇਰੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਘਾਇਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਐਸੇ ਹੋਣ ਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 27

विप्रा विप्राश्चार्चयन्तीह भक्त्या तेषां पापं नश्यतां मासमेकम् ॥ यत्सञ्चितं त्वेष एको वरोऽस्तु ह्यभीष्टो मे सांप्रतम् देहि मह्यम् ॥

ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਇਕੋ ਵਰ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੇਹ।

Verse 28

अदर्शनं गतौ देवो सोऽपि तत्र व्यवस्थितः ॥ लब्ध्वा वरं सत्यतपा ब्रह्मभूतोऽभवद्धृदि ॥

ਦੇਵਤਾ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਡੋਲ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਮਾਨ ਆਤਮਿਕ ਉੱਚਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।

Verse 29

यावदास्ते शुभे देशे कृतकृत्यो महामुनिः ॥ तावत्तस्य गुरुस्तत्र त्वारुणिः समदृश्यत ॥

ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾਮੁਨੀ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਤ੍ਵਾਰੁਣੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 30

पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य तीर्थहेतोर्विचक्षण ॥ तेन चासौ महाभक्त्या पूजितो मुनिपुङ्गवः ॥

ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਹੇਤੂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਵਿਵੇਕੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਮੁਨਿਪੁੰਗਵ—ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 31

पाद्याचमनगोदानेः कृतासनपरिग्रहः ॥ ज्ञात्वा स शिष्यं सिद्धं तु तपसा दग्धकिल्बिषम्

ਪਾਦ੍ਯ (ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਜਲ), ਆਚਮਨ ਅਤੇ ਗੋਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਸਨ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਬੈਠਿਆ; ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ-ਦੋਸ਼ ਸੜ ਗਏ ਹਨ।

Verse 32

इदानीमात्मना सार्द्धं मुक्तिकालो मतोऽस्ति ते ॥ उत्तिष्ठ गम्यतां पुत्र मया सार्द्धं परं पदम्

ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਠ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ।

Verse 33

यद्गत्वा न पुनर्जन्म भवतीति न संशयः ॥ एवमुक्त्वा तु तौ सिद्धावुभौ सत्यतपारुणी

ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਫਿਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੇਜਸਵੀ, ਦੋਵੇਂ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 34

ध्यात्वा नारायणं देवं तद्देहे तौ लयं गतौ ॥ यश्चापि शृणुयात्पादं पर्वाध्यायं सविस्तरम्

ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ (ਦਿਵ੍ਯ) ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਭਾਗ—ਇਸ ਅਧਿਆਇ-ਖੰਡ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ…

Verse 35

उवाच विनयापन्नं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम् ॥ अरुणिरुवाच ॥ पुत्र सिद्धोऽसि तपसा ब्रह्मभूतोऽसि सुव्रत

ਉਸ ਨੇ ਨਿਮਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਅਰੁਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ (ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ)!”

Verse 36

तस्मिन् भद्रवटे चैके मिथुनं किन्नरं स्थितम् ॥ रात्रौ सुप्तमृषेस्तस्य दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्

ਉਥੇ ਭਦ੍ਰਵਟ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਜੋੜਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੁੱਤਾ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਕ ਮਹਾਨ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵੇਖਿਆ।

Verse 37

तावदिन्द्रो धनुष्पाणिस्तीक्ष्णसायकधृग्वने ॥ आगत्य सत्यतपतमृषिमेनमुवाच ह

ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਤੀਖੇ ਬਾਣ ਲਏ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਤਪਾ ਨਾਮਕ ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 38

मुक्तिं चाहं व्रजामीति द्वितीयोऽस्तु वरो मम ॥ तथे त्युक्त्वा तु तौ देवौ दत्त्वा तस्य वरं शुभम्

“ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵਾਂ”—ਇਹ ਮੇਰਾ ਦੂਜਾ ਵਰ ਹੋਵੇ। “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।