Adhyaya 98: Chapter on the Sacred Hill Episode: Satyatapā and the Marvel of Varāha

Verse 1

अथ पर्वाध्यायः ॥ धरण्युवाच ॥ योऽसौ सत्यतपा नाम लुब्धो भूत्वा द्विजो बभौ ॥ येनारुणिर्व्याघ्रभयाद्रक्षितो यः स्वशक्तितः ॥

ଏବେ ପର୍ବାଧ୍ୟାୟ। ଧରଣୀ କହିଲେ—ସତ୍ୟତପା ନାମକ ସେହି ଦ୍ୱିଜ, ଯେ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ଶିକାରୀ ହୋଇଗଲା; ଯାହାର ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ଅରୁଣି ବ୍ୟାଘ୍ରଭୟରୁ ରକ୍ଷିତ ହେଲା।

Verse 2

दुर्वासाः संश्रुतार्थश्च हिमवन्तं नगं ययौ ॥ तस्योपरि महच्चित्रं भवतीति त्वयेरितम् ॥

ଦୁର୍ବାସା ବିଷୟ ଶୁଣି ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ। ତୁମେ କହିଛ, ତାହାର ଉପରେ ଏକ ମହା ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି।

Verse 3

कीदृशं तन्ममाचक्ष्व महत्कौतूहलं विभो ॥ श्रीवराह उवाच ॥ स हि सत्यतपा पूर्वं भृगुवंशोद्भवो द्विजः ॥

ତାହା କିପରି, ମୋତେ କହ; ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ମହା କୌତୁହଳ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ସେ ସତ୍ୟତପା ପୂର୍ବେ ଭୃଗୁବଂଶରେ ଜନ୍ମିତ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ଥିଲେ।

Verse 4

दस्युसंसर्गसम्भूतो दस्युवत्समजायत ॥ ततः कालेन महता ऋषिसङ्गात्पुनर्द्विजः ॥

ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ସେ ଦସ୍ୟୁ ପରି ହୋଇଗଲା; ପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସତ୍ସଙ୍ଗରୁ ସେ ପୁନଃ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ହେଲା।

Verse 5

बभौ दुर्वाससा सम्यग्बोधितश्च विशेषतः ॥ हिमाद्रेरुत्तरे पादे पुष्यभद्रा नदी शुभा ॥

ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ବିଶେଷ ଉପଦେଶରେ ସେ ସମ୍ୟକ୍ ବୋଧ ପାଇ ପୁନଃ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ହିମାଦ୍ରିର ଉତ୍ତର ପାଦଭାଗରେ ଶୁଭ ପୁଷ୍ୟଭଦ୍ରା ନଦୀ ଅଛି।

Verse 6

तस्यास्तीरे शिला दिव्या नाम्ना चित्रशिला धरे ॥ न्यग्रोधश्च महांस्तत्र नाम्ना भद्रो महावटः ॥

ହେ ଧରା, ତାହାର ତୀରରେ ‘ଚିତ୍ରଶିଳା’ ନାମକ ଦିବ୍ୟ ଶିଳା ଅଛି; ଏବଂ ସେଠାରେ ‘ଭଦ୍ର’ ନାମକ ମହା ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ—ବିଶାଳ ବଟବୃକ୍ଷ—ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 7

तत्र सत्यतपाः स्थित्वा तपः कुर्वन्महातपाः ॥ स कदाचित्कुठारेण चकर्त्त समिधः किल ॥

ସେଠାରେ ସତ୍ୟତପା ରହି ମହାତପସ୍ବୀ ହୋଇ ତପ କରୁଥିଲେ। ଏକଦା, କୁହାଯାଏ, ସେ କୁଠାରେ ସମିଧା କାଟିଲେ।

Verse 8

चिच्छेद चाङ्गुलीमेकां वामतर्जनिकां मुनिः ॥ छिन्नायामङ्गुलौ तस्य भस्मचूर्णं भवत्किल ॥

ମୁନି ନିଜ ବାମ ତର୍ଜନୀ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଳି କାଟିଦେଲେ। ଆଙ୍ଗୁଳି ଛିନ୍ନ ହେବା ସହିତ, କୁହାଯାଏ, ତାହା ଭସ୍ମଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା।

Verse 9

न लोहितं न मांसं तु न मज्जा तत्र दृश्यते ॥ अङ्गुली सन्धिता तेन पूर्ववच्छाभवत्कृते ॥

ସେଠାରେ ନ ରକ୍ତ, ନ ମାଂସ, ନ ମଜ୍ଜା ଦେଖାଗଲା। ସେ ଆଙ୍ଗୁଳିକୁ ଯୋଡ଼ିଦେଲେ, ତାହା ପୂର୍ବବତ୍ ହୋଇଗଲା।

Verse 10

प्रभाते विमले प्राप्तमिन्द्रलोकमिति स्मृतिः ॥ अथेन्द्रेण सुराः सर्वे यक्षगन्धर्वकिन्नरैः ॥

ସ୍ମୃତି ଅନୁସାରେ, ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହ ସମସ୍ତ ଦେବ, ଯକ୍ଷ-ଗନ୍ଧର୍ବ-କିନ୍ନରମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 11

पृष्टाः किञ्चिदिहास्चार्यमपूर्वं कथ्यतामिति ॥ तत्र रुद्रसरस्तीरे यदेतन्मिथुनं शुभम् ॥

“ଏଠାରେ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଅପୂର୍ବ କଥା କୁହ” ବୋଲି ପଚରାଯାଉଥିବାବେଳେ, (ସେମାନେ) କହିଲେ: “ରୁଦ୍ରସରସର ତଟରେ ଏହି ଶୁଭ ଯୁଗଳ ଅଛି।”

Verse 12

स्थितं किन्नरयोस्तच्च वाक्यं चेदमुवाच ह ॥ दृष्टं तु महदाश्चर्यं पुष्यभद्रातटे शुभे ॥

ସେଠାରେ ଦୁଇ କିନ୍ନରଙ୍କ ନିକଟେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ସେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା— “ଶୁଭ ପୁଷ୍ୟଭଦ୍ରା ତଟରେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଗଲା।”

Verse 13

यदेतत्सत्यतपसः समवोचत्ततः शुभे ॥ दृष्टं किञ्चिदिहास्चर्यं दृष्टिस्तु हिमवद्गिरौ ॥

ତାପରେ, ହେ ଶୁଭେ, ସତ୍ୟତପସ କହିଲେ— “ଏଠାରେ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଗଲା; ଏହି ଦର୍ଶନ ହିମବତ୍ ପର୍ବତରେ (ଲଭ୍ୟ)।”

Verse 14

पुष्यभद्रानदीतीरे महदाश्चर्यमुत्तमम् ॥ यदेतत्सत्यतपसः समवोचस्ततः शुभे ॥

ପୁଷ୍ୟଭଦ୍ରା ନଦୀତଟରେ ମହାନ୍ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି— ଏପରି, ହେ ଶୁଭେ, ସତ୍ୟତପସ କହିଲେ।

Verse 15

स्रवणं भस्मनश्चैव श्रुतं सर्वं शशंस ह ॥ तच्छुत्वा सहसा शक्रो विस्मितो विष्णुमब्रवीत् ॥

‘ସ୍ରବଣ’ ଓ ଭସ୍ମ ବିଷୟରେ ଯାହା କିଛି ଶୁଣାଯାଇଥିଲା, ସେ ସବୁ ସେ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲା। ତାହା ଶୁଣି ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ସହସା ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 16

आगच्छ विष्णो गच्छामो हिमवत्पार्श्वमुत्तमम् ॥ तत्राश्चर्यमपूर्वं मे कथितं किन्नरेण ह ॥

“ଆସ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ; ଆମେ ହିମବତ୍ ପର୍ବତର ଉତ୍ତମ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଯାଉ। ସେଠାରେ ଜଣେ କିନ୍ନର ମୋତେ ଏକ ଅପୂର୍ବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କହିଛି।”

Verse 17

एवमुक्तस्ततो विष्णुर्वाराहं रूपमग्रहीत् ॥ मृगयुश्च तथैवेन्द्रो जग्मतुस्तमृषिं प्रति ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ପରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ବରାହରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ଶିକାରୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସେଇ ଋଷିଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 18

विष्णुर्वाराहरूपेण ऋषिदृष्टिपथे स्थितः ॥ भूत्वा दृश्योऽप्यदृश्योऽभूत्पुनरेव च दृश्यते ॥

ବିଷ୍ଣୁ ବରାହରୂପେ ଋଷିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିପଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ପୁଣି ପୁନର୍ବାର ଦେଖାଦେଲେ।

Verse 19

भगवन्निह दृष्टस्ते वराहः पृथुलो महान् ॥ येन तं हन्मि भृत्यानां पोषणाय महामुने ॥

ଭଗବନ୍! ଏଠାରେ ଆପଣ ଏକ ମହାନ୍, ବିଶାଳ ବରାହକୁ ଦେଖିଛନ୍ତି। ହେ ମହାମୁନି, ମୋ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ପୋଷଣ ପାଇଁ ମୁଁ କେଉଁ ଉପାୟରେ ତାହାକୁ ହନନ କରିବି—କହନ୍ତୁ।

Verse 20

एवमुक्तो मुनिस्तेन चिन्तयामास तत्क्षणात् ॥ यदि तं दर्शयाम्यस्मै वराहं हन्यते तदा ॥

ସେ ଏପରି କହିଲେ ମୁନି ସେହି କ୍ଷଣେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଯଦି ମୁଁ ତାକୁ ସେଇ ବରାହ ଦେଖାଏ, ତେବେ ସେ ହନନ ହେବ।”

Verse 21

नो चेत्कुटुम्बः क्षुधया सीदत्यस्य न संशयः ॥ जायापुत्रसमायुक्तो लुब्धकोऽयं क्षुधान्वितः ॥

ନହେଲେ ଏହାର କୁଟୁମ୍ବ ଭୁଖରେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁର୍ବଳ ହେବ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ଶିକାରୀ ଜାୟା ଓ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ଅଛି ଏବଂ ଭୁଖରେ ପୀଡିତ।

Verse 22

नाध्यगच्छत बुद्धिश्च क्षणात्तस्य व्यजायत ॥

ତାହାର ବୁଦ୍ଧି କୌଣସି ନିଷ୍କର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ତାହା ପାଇଁ ନୂତନ ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟି ଉଦିତ ହେଲା।

Verse 23

दृष्टं चक्षुर्निहितं जङ्गमेषु जिह्वा वक्तुं मृगयौ तद्विसृष्टम् ॥ द्रष्टुं चक्षुर्नास्ति जिह्वेह वक्तुं जिह्वायाः स्यात्तत्त्वतोऽस्तीह चक्षुः ॥

ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କରେ ଦୃଷ୍ଟି ଚକ୍ଷୁରେ ନିହିତ, ଜିହ୍ୱା ତୁ ବାକ୍ ପାଇଁ ନିର୍ମିତ—ଏହିପରି ସୃଷ୍ଟି। ଜିହ୍ୱା ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ କଥା କହିପାରେ ନାହିଁ; ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜିହ୍ୱା ଜିହ୍ୱା, ଚକ୍ଷୁ ଚକ୍ଷୁ।

Verse 24

एवं श्रुत्वा द्वावपि तस्य तुष्टौ इन्द्राविष्णू दर्शयन्तौ स्वमूर्तिम् ॥ वाक्यं चेदमूचतुर्ब्रूहि नौ ते तुष्टौ धन्यं वरमेकं वदस्व ॥ तच्छ्रुत्वाऽसौ सत्यतपा उवाच ॥

ଏପରି ଶୁଣି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁହେଁ ତାଙ୍କରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ନିଜ ରୂପ ଦର୍ଶାଇଲେ। ପରେ ସେମାନେ କହିଲେ—“କୁହ; ଆମେ ଦୁହେଁ ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଧନ୍ୟ! ଗୋଟିଏ ବର ମାଗ।” ତାହା ଶୁଣି ସତ୍ୟତପା କହିଲେ।

Verse 25

न चातिरिक्तोऽस्ति वरः पृथिव्यां यद्दृष्टो मे पुरतो देवदेवाः ॥ बलं वरेणापि कृतार्थतासीत्तथापीदं ये सदा पर्वकाले ॥

ପୃଥିବୀରେ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ବର ନାହିଁ—ଦେବଦେବମାନେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଦେଲେ। ବର ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ମୋର କୃତାର୍ଥତା ସିଦ୍ଧ ହେଲା; ତଥାପି ମୁଁ ଏହି ଅଧିକ ଯାଚନା କରୁଛି—ଯେମାନେ ସଦା ପର୍ବକାଳରେ ଆଚରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ।

Verse 26

सशल्यश्च वराहोऽयं ममाश्रममुपागतः ॥ एवं गते तु किं कार्यमथासौ चिन्तयन् प्रभुः ॥

ଏହି ବରାହଟି ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ମୋ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିଛି। ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ—ଏଭଳି ଭାବି ସେ ପୂଜ୍ୟ ପୁରୁଷ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 27

विप्रा विप्राश्चार्चयन्तीह भक्त्या तेषां पापं नश्यतां मासमेकम् ॥ यत्सञ्चितं त्वेष एको वरोऽस्तु ह्यभीष्टो मे सांप्रतम् देहि मह्यम् ॥

ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିତ ହେଉନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଏକ ମାସରେ ନଶିଯାଉ। ଏହି ଏକମାତ୍ର ବର ମୁଁ ବାଛିଲି—ମୋ ଅଭୀଷ୍ଟ ଏବେ ମୋତେ ଦିଅ।

Verse 28

अदर्शनं गतौ देवो सोऽपि तत्र व्यवस्थितः ॥ लब्ध्वा वरं सत्यतपा ब्रह्मभूतोऽभवद्धृदि ॥

ଦେବତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା। ବର ପାଇ ସତ୍ୟତପା ହୃଦୟରେ ବ୍ରହ୍ମସମ ହେଲା।

Verse 29

यावदास्ते शुभे देशे कृतकृत्यो महामुनिः ॥ तावत्तस्य गुरुस्तत्र त्वारुणिः समदृश्यत ॥

ମହାମୁନି ସେଇ ଶୁଭ ଦେଶରେ କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ ଯେତେଦିନ ରହିଲେ, ସେତେଦିନ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ତ୍ୱାରୁଣି ସେଠାରେ ଦେଖାଦେଲେ।

Verse 30

पृथ्वीं प्रदक्षिणीकृत्य तीर्थहेतोर्विचक्षण ॥ तेन चासौ महाभक्त्या पूजितो मुनिपुङ्गवः ॥

ତୀର୍ଥ ହେତୁ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି, ସେଇ ବିଚକ୍ଷଣ ବ୍ୟକ୍ତି ମହାଭକ୍ତିରେ ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।

Verse 31

पाद्याचमनगोदानेः कृतासनपरिग्रहः ॥ ज्ञात्वा स शिष्यं सिद्धं तु तपसा दग्धकिल्बिषम्

ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନ ଓ ଗୋଦାନ ସମାପ୍ତ କରି, ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ସେ ଜାଣିଲେ ଯେ ଶିଷ୍ୟ ତପସାରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛି ଏବଂ ତାହାର ଦୋଷ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 32

इदानीमात्मना सार्द्धं मुक्तिकालो मतोऽस्ति ते ॥ उत्तिष्ठ गम्यतां पुत्र मया सार्द्धं परं पदम्

ଏବେ ତୁମ ନିଜ ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ସହ (ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନ୍ତଃପ୍ରସ୍ତୁତିରେ) ତୁମ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷର ସମୟ ଆସିଛି ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଛି। ଉଠ, ପୁତ୍ର; ମୋ ସହ ପରମ ପଦକୁ ଚାଲ।

Verse 33

यद्गत्वा न पुनर्जन्म भवतीति न संशयः ॥ एवमुक्त्वा तु तौ सिद्धावुभौ सत्यतपारुणी

ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏମିତି କହି ସେ ଦୁଇ ସିଦ୍ଧ ସତ୍ୟ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।

Verse 34

ध्यात्वा नारायणं देवं तद्देहे तौ लयं गतौ ॥ यश्चापि शृणुयात्पादं पर्वाध्यायं सविस्तरम्

ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସେ ଦୁଇଜଣ ସେହି (ଦିବ୍ୟ) ଦେହରେ ଲୟ ପାଇଲେ। ଏବଂ ଯେ କେହି ଏହି ପାଦ—ଏହି ପର୍ବାଧ୍ୟାୟକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶୁଣେ…

Verse 35

उवाच विनयापन्नं प्राञ्जलिं पुरतः स्थितम् ॥ अरुणिरुवाच ॥ पुत्र सिद्धोऽसि तपसा ब्रह्मभूतोऽसि सुव्रत

ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, କରଯୋଡ଼ି ବିନୟୀ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ। ଅରୁଣି କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ତପସ୍ୟାରେ ତୁମେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛ; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମଭୂତ ହୋଇଛ, ହେ ସୁବ୍ରତ।

Verse 36

तस्मिन् भद्रवटे चैके मिथुनं किन्नरं स्थितम् ॥ रात्रौ सुप्तमृषेस्तस्य दृष्ट्वा तन्महदद्भुतम्

ସେହି ଭଦ୍ରବଟରେ କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଯୁଗଳ ବସବାସ କରୁଥିଲା। ରାତିରେ ସେ ଋଷି ଶୁଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଗୋଟିଏ ମହା ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।

Verse 37

तावदिन्द्रो धनुष्पाणिस्तीक्ष्णसायकधृग्वने ॥ आगत्य सत्यतपतमृषिमेनमुवाच ह

ସେତେବେଳେ ଧନୁଷ ହାତରେ ଧରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଧାରଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ର ବନକୁ ଆସି ସତ୍ୟତପ ଋଷିଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 38

मुक्तिं चाहं व्रजामीति द्वितीयोऽस्तु वरो मम ॥ तथे त्युक्त्वा तु तौ देवौ दत्त्वा तस्य वरं शुभम्

“ମୁଁ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷକୁ ଯିବି”—ଏହା ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ହେଉ। “ତଥାସ୍ତୁ” କହି ସେଇ ଦୁଇ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ସେ ଶୁଭ ବର ଦେଲେ।