
Daityamantrimaṇḍala-vimarśaḥ tathā devajayāya sainyasaṃniveśaḥ
Itihāsa-Narrative (Political Counsel, Diplomacy, and War-Mobilization)
Varāha opowiada, że po odejściu Nārady władca Daityów Mahiṣa pozostaje pochłonięty myślami o opisanej mu pomyślnej dziewicy. Poszukując wykonalnego rozwiązania, zwołuje swoich głównych ministrów, biegłych w nīti i radzie, którzy nalegają na szybkie działanie. Mahiṣa ogłasza swoje cele: zdobyć dziewicę i podbić devy. Praghasa rozpoznaje ją jako najwyższą Vaiṣṇavī śakti, która podtrzymuje światy, ostrzegając przed bezprawnym pożądaniem i bezprawnym zajęciem. Vighasa proponuje stopniową metodę polityczną, najpierw sāman (ugodę) przez wysłanników i krewnych, potem dāna (nagrodę), następnie bheda (podział), i wreszcie daṇḍa (karę); jeśli te zawiodą, zaleca siłowe zajęcie. Ministrowie zatwierdzają plan, wysyłają zdolnego posłańca i nalegają na gotowość militarną. Mahiṣa rozkazuje swojemu dowódcy Virūpākṣy zebrać rozległą czteroramienną armię, a Daityowie wyruszają pewni zwycięstwa nad devami i ich sojusznikami.
After Nārada’s departure, Mahiṣa (Daitya ruler) remains mentally seized by the report of an auspicious maiden and turns from private obsession to public policy, summoning his senior ministers for nīti-based counsel.
Nārada’s prior report about the maiden (as the immediate narrative trigger); Council-of-ministers (mantri-pariṣad) deliberation as a model of the four upāyas; Implicit cautionary motif: illicit desire toward a protected/world-sustaining śakti leads to downfall (royal ruin theme)
In the council, Mahiṣa declares a dual objective, securing the maiden and subduing the devas. Praghasa identifies the maiden as a supreme Vaiṣṇavī śakti, lokadhāriṇī (world-sustaining), and warns that transgressive desire (agamya-gamana) and coercive acquisition invite royal ruin. Vighasa then lays out a graduated statecraft program (sāman → dāna → bheda → daṇḍa), recommending forceful seizure only if all diplomatic measures fail.
The ministers approve the strategy; a competent dūta (envoy) is dispatched, and Mahiṣa orders his commander Virūpākṣa to raise a massive caturaṅga-bala (elephants, horses, chariots, infantry). The Daitya host marches out, confident of victory over Indra and the deva-aligned classes.
Verse 1
श्रीवराह उवाच । गते तु नारदे दैत्यश्चिन्तयामास तां शुभाम् । कथितां नारदमुखाच्छ्रुत्वा विस्मितमानसः ॥
Śri Waraha rzekł: Gdy Narada odszedł, Dajtja rozmyślał o tej pomyślnej bogini; usłyszawszy o niej tak jak opisano z ust Narady, jego umysł był pełen zdumienia.
Verse 2
गुरुपत्नी राजपत्नी तथा सामन्तयोषितः । जिघृक्षन् नश्यते राजा तथागम्यागमेन च ॥
Król, który pragnie zhańbić żonę swego nauczyciela, żonę innego króla lub kobiety swych wasali, ulega zagładzie; podobnie ginie przez niedozwolone relacje, zbliżając się do tego, do czego zbliżać się nie wolno.
Verse 3
प्रघसेनैवमुक्तस्तु विघसो वाक्यमब्रवीत् । सम्यगुक्तं प्रघसेन तां देवीं प्रति पार्थिव ॥
Gdy Praghasena tak przemówił, Wighasa odpowiedział: "Dobrze rzekłeś, Praghaseno, o owej szlachetnej pani, o królu."
Verse 4
यदि नाम मतैक्यं तु बुद्धिः स्मरणमागता । वरणीया कुमारी तु सर्वदा विजिगीषुभिः । न स्वतन्त्रेण कन्यायाः कार्यं क्वापि प्रकर्षणम् ॥
Jeśli zaprawdę zrodziła się jednomyślność opinii i stanowcza intencja, wtedy pannę należy starać się pozyskać w małżeństwie, zawsze przez tych, którzy dążą do zwycięstwa. Jednakże żadne przedsięwzięcie dotyczące dziewczyny nie powinno być podejmowane nigdzie przez nią działającą samodzielnie, bez opieki czy upoważnienia.
Verse 5
यदि वो रोचते वाक्यं मदीयं मन्त्रिसत्तमाः । तदानीं तां शुभां देवीं गत्वा याचन्तु मन्त्रिणः ॥
Jeśli moja propozycja wam się podoba, najlepsi z ministrów, wtedy niechaj natychmiast ministrowie udadzą się i oficjalnie poproszą o tę pomyślną panią.
Verse 6
यो महात्मा भवेत् तस्या बन्धुस्तं याचयामहे । साम्नैवादौ ततः पश्चात् करिष्यामः प्रदानकम् । ततो भेदं करिष्यामस्ततो दण्डं क्रमेण च ॥
Będziemy błagać tego szlachetnego człowieka, który jest jej krewnym. Najpierw postąpimy drogą pojednania; potem zaoferujemy dary. Następnie zastosujemy podział polityczny, a potem, krok po kroku, przymusową siłę jako ostateczną środek.
Verse 7
अनेन क्रमयोगेन यदि सा नैव लभ्यते । ततः सन्नह्य गच्छामो बलाद् गृह्णीम तां शुभाम् ॥
Jeśli przez tę uporządkowaną procedurę nie zostanie pozyskana, wtedy przygotujemy się i ruszymy; siłą przejmijmy tę pomyślną panią.
Verse 8
विघसेनैवमुक्ते तु शेषास्तु मन्त्रिणो वचः । शुभमूचुः प्रशंसन्तः सर्वे हर्षितया गिरा ॥
Gdy Wighasa tak przemówił, pozostali ministrowie, go wychwalając, wszyscy przemówili z uznaniem radosnymi głosami.
Verse 9
साधूक्तं विघसेनेदं यत् तां प्रति वराननाम् । तदेव क्रियतां शीघ्रं दूतस्तत्र विसर्ज्यताम् ॥
Wighasa dobrze przemówił o owej pani o pięknej twarzy. Niech tenże plan zostanie szybko zrealizowany; niech posłaniec zostanie tam wysłany.
Verse 10
यः सर्वशास्त्रनीतिज्ञः शुचिः शौर्यसमन्वितः । तस्माज् ज्ञात्वा तु तां देवीं वर्णतो रूपतो गुणैः ॥
Niech ten, kto zna wszystkie traktaty i postępowanie polityczne, czysty w charakterze i obdarzony męstwem, dowiedziawszy się o owej pani w kwestii jej pozycji społecznej, wyglądu i zalet, postępuje odpowiednio.
Verse 11
पराक्रमेण शौर्येण शौण्डीर्येण बलेन च । बन्धुवर्गेण सामग्र्य स्थानेन करणेन च । एवं ज्ञात्वा तु तां देवीं ततः कार्यं विधीयताम् ॥
Oceniając ją tak, przez dzielność, męstwo, śmiałość i siłę; przez jej krąg krewnych, zasoby i przygotowanie, jej pozycję i praktyczne środki, rozumiejąc panią w ten sposób, niech wtedy zostanie ustalone wymagane działanie.
Verse 12
तामेव चिन्तयन् शर्म न लेभे दैत्यसत्तमः । अलंशर्मा महामन्त्री आनिनाय महाबलः ॥
Śarmā, najwybitniejszy wśród Dānavów, myśląc tylko o niej, nie znalazł spokoju; wtedy Alaṁśarmā, wielki minister, potężny w siłę, przedstawił sprawę.
Verse 13
ततः सपदि दैत्यस्य तद्वचः साधु साध्विति । प्रशशंसुर्वरारोहे विघसं मन्त्रिसत्तमम् ॥
Wtedy natychmiast chwalili słowa Daityi, mówiąc: "Dobrze powiedziane, dobrze powiedziane", o piękno-biodra, i wysławiali Vighasę, najlepszego z ministrów.
Verse 14
प्रशस्य सर्वे तं दूतं संदेश्टुमुपचक्रमुः । विद्युत्प्रभं महाभागं महामायाविदं शुभम् ॥
Wychwalając go, wszyscy przystąpili do wyznaczenia tego posłańca, promiennego jak błyskawica, znakomitego, biegłego w wielkiej māyi i pomyślnego.
Verse 15
विसर्जयित्वा तं दूतं विघसो वाक्यमब्रवीत् । संनह्यन्तां दानवेन्द्राश्चतुरङ्गबलेन ह । क्रियतां विजयस्तावद् देवसैन्यं प्रति प्रभो ॥
Po odesłaniu tego posłańca Vighasa rzekł: "Niech władcy Dānavów uzbroją się z czteroczęściową armią; teraz niech zwycięstwo zostanie zapewnione przeciwko zastępowi bogów, o panie."
Verse 16
असुरेन्द्र सुरैर्भग्नैस्तत्पराक्रमभीषिता । सा कन्या वशतामेति त्वयि शक्रसमागते ॥
O panie Asurów, gdy bogowie zostaną pokonani i przerażeni tym męstwem, ta dziewica znajdzie się pod twoją kontrolą, gdy przybędziesz jako rywal Indry.
Verse 17
लोकपालैर्जितैः सर्वैस्तथैव मरुतां गणैः । नागैर्विद्याधरैः सिद्धैर्गन्धर्वैः सर्वतो जितैः । रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि ॥
Po podboju wszystkich strażników światów i podobnie zastępów Marutów; po ujarzmieniu z każdej strony Nāgów, Vidyādharów, Siddhów i Gandharvów; i po podporządkowaniu Rudrów, Vasów i Ādityów, ty sam staniesz się Indrą.
Verse 18
इन्द्रस्य ते शतं कन्या देवगन्धर्वयोषितः । वशमायान्ति सा अपि स्यात् सर्वथा वशमागता ॥
Sto dziewic Indry, boskie kobiety i kobiety Gandharvów, znajdą się pod twoją kontrolą; a ona również, pod każdym względem, zostanie całkowicie podporządkowana.
Verse 19
एवमुक्तस्तदा दैत्यः सेनापतिमुवाच ह । विरूपाक्षं महामेघवर्णं नीलाञ्जनप्रभम् ॥
Tak zwrócony, Daitya wtedy przemówił do swego dowódcy, Virūpākṣy, ciemnego jak wielka chmura deszczowa, o blasku niebieskiego añjany.
Verse 20
आनीयतां द्रुतं सैन्यं हस्त्यश्वथरपत्तिनाम् । येन देवान् सगन्धर्वान् जयामि युधि दुर्ज्जयान् ॥
Przygotujcie szybko armię słoni, koni, rydwanów i piechurów, dzięki której mogę pokonać w bitwie bogów wraz z Gandharvami, tych trudnych do zwyciężenia."
Verse 21
एवमुक्ते विरूपाक्षस्तदा सेनापतिर्द्रुतम् । आनिनाय महत्सैन्यमनन्तमपराजितम् ॥
Gdy to zostało powiedziane, Virūpākṣa, dowódca, szybko sprowadził wielką armię, nieskończoną i niezwyciężoną.
Verse 22
एकैको दानवस्तत्र वज्रहस्तसमो युधि । एकैकं स्पर्धते देवं जेतुं स्वेन बलेन ह ॥
Tam każdy Dānava w walce był równy Vajrahascie (Indrze, dzierżącemu piorun). Każdy z nich rzucał wyzwanie Dewie w pojedynku, pragnąc zwyciężyć własną siłą.
Verse 23
तस्याष्टौ मन्त्रिणः शूरा नीतिमन्तो बहुश्रुताः । प्रघसो विघसश्चैव शङ्कुकर्णो विभावसुः । विद्युन्माली सुमाली च पर्जन्यः क्रूर एव च ॥
Miał on ośmiu ministrów, dzielnych, biegłych w polityce i szeroko uczonych: Praghasę, Vighasę, Śaṅkukarṇę, Vibhāvasu, Vidyunmālī'ego, Sumālī'ego, Parjanyę oraz Krūrę.
Verse 24
तेषां प्रधानभूतानामर्बुदं नवकोटयः । येषामेकस्यानुयाति तावद् बलमर्थोर्ज्जितम् ॥
Dla tych, którzy byli najwybitniejsi wśród nich, ich siły liczyły arbudę i dziewięć koṭi; a taka potęga, siła wzmocniona zasobami, podążałaby za każdym z nich z osobna.
Verse 25
तेषां नैकसहस्राणि दैत्यानां तु महात्मनाम् । समितिं चक्रुरव्यग्रास्तदा दैत्याः प्रहारिणः । प्रयाणं कारयामासुर्देवसैन्यजिघांसया ॥
Wtedy wiele tysięcy tych wielkodusznych Daityów, niezawahających się i potężnych, utworzyło zgromadzenie i ruszyło w marsz, kierując się zamiarem zniszczenia armii Dewów.
Verse 26
विचित्रयाना विविधध्वजाग्रा विचित्रशस्त्रा विविधोग्ररूपाः । दैत्या सुराञ् जेतुमिच्छन्त उच्चैर्ननर्तुरात्तायुधभीमहस्ताः ॥
Jadąc na zdobnych wozach, niosąc liczne sztandary, uzbrojeni w rozmaite oręża i przybierając wiele groźnych postaci, Daityowie, pragnąc pokonać Dewów, tańczyli i krzyczeli głośno, ich przerażające dłonie ściskały uniesione bronie.
Verse 27
एते मन्त्रिवरास्तस्य प्राधान्येन प्रकीर्तिताः । ते दानवेन्द्रमासीनमूचुः कृत्यं विधीयताम् ॥
Ci wybitni ministrowie jego byli tak wymienieni w kolejności znaczenia. Następnie zwrócili się do króla Dānavów, gdy ten siedział, mówiąc: "Niech zostanie podjęte konieczne działanie."
Verse 28
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । उवाच कन्यालाभार्थं नारदावाप्तनिश्चयः ॥
Usłyszawszy ich słowa, potężny władca Dānavów przemówił, jego postanowienie zostało utrwalone przez to, co usłyszał od Nārady, pragnąc pozyskać młodą dziewicę.
Verse 29
महिष उवाच । मह्यं तु कथिता बाला नारदेन महर्षिणा । सा चाजित्य सुराध्यक्षं न लभ्येत वराङ्गना ॥
Mahiṣa rzekł: "Wielki mędrzec Nārada opisał mi istotnie młodą dziewicę; a ta wspaniała kobieta, po pokonaniu władcy Dewów, nie mogłaby zostać zdobyta zwykłymi sposobami."
Verse 30
एतदर्थं भवन्तो वै कथयन्तु विमृश्य वै । कथं सा लभ्यते बाला कथं देवाश्च निर्जिताः । भवेयुरिति तत्सर्वं कथयन्तु द्रुतं मम ॥
Dlatego po należytym rozważeniu wyjaśnijcie, jak ta dziewica może zostać zdobyta i jak Dewowie mogą zostać podbici. Powiedzcie mi o tym wszystkim szybko, aby się to spełniło."
Verse 31
एवमुक्तास्ततः सर्वे कथयामासुरञ्जसा । ऊचुः संमन्त्र्य ते सर्वे कथयामो वयं प्रभो ॥
Tak zapytani, wszyscy oni wtedy zaczęli wyjaśniać wprost. Po wspólnym naradzeniu się rzekli: "Wyjaśnimy to, o panie."
Verse 32
एवमुक्तस्तथोवाच प्रघसो दानवेश्वरम् । या सा ते कथिता दैत्य नारदेन महासती । सा शक्तिः परमा देवी वैष्णवी लोकधारिणी ॥
Tak zwrócony, Praghasa przemówił do władcy Dānavów: 'O Daityo, owa wielka i cnotliwa Pani, o której Nārada ci mówił, ona jest najwyższą Śakti, boską mocą Vaiṣṇavī, podtrzymującą światy.'
No explicit toponyms (cities, rivers, tīrthas) are named in this adhyāya; the setting is a courtly/political space (Daitya assembly) and the implied battlefield sphere against devas and allied classes (gandharvas, nāgas, vidyādharas, siddhas, maruts).
The narrative frames political decision-making through nīti: counsel emphasizes a staged approach to goals (sāman, dāna, bheda, daṇḍa) while also warning that transgressive desire—especially toward protected women and through agamya-gamana—leads to royal ruin. The maiden is additionally characterized as a Vaiṣṇavī lokadhāriṇī, suggesting that coercion against world-sustaining power is inherently destabilizing.
No tithi, lunar month, vrata timing, or seasonal marker is specified in Adhyāya 92. The sequence is organized by narrative causality (Nārada’s departure → council → envoy → mobilization) rather than calendrical ritual scheduling.
Environmental balance is addressed indirectly through the description of the maiden as Vaiṣṇavī śakti and lokadhāriṇī (“world-sustaining”). In an ecological-ethical reading consistent with the Varāha–Pṛthivī framework, the text links social restraint and political prudence to the safeguarding of sustaining forces that uphold the world, implying that coercive disruption of such power threatens broader terrestrial stability.
The chapter references Nārada (as the informing sage) and a Daitya political structure headed by Mahiṣa with named ministers (Praghasa, Vighasa, Śaṅkukarṇa, Vibhāvasu, Vidyunmālī, Sumālī, Parjanya, Krūra) and the commander Virūpākṣa. It also lists cosmological-polity actors as opponents or benchmarks of power: Indra/Śakra, lokapālas, maruts, rudras, vasus, and ādityas.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.