Adhyaya 92: The Demon King’s Council Deliberation and the Mobilization of an Army to Conquer the Devas

Verse 1

श्रीवराह उवाच । गते तु नारदे दैत्यश्चिन्तयामास तां शुभाम् । कथितां नारदमुखाच्छ्रुत्वा विस्मितमानसः ॥

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ନାରଦ ଚାଲିଗଲା ପରେ ଦୈତ୍ୟ ସେଇ ଶୁଭାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲା। ନାରଦଙ୍କ ମୁଖରୁ ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୁଣି ତାହାର ମନ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 2

गुरुपत्नी राजपत्नी तथा सामन्तयोषितः । जिघृक्षन् नश्यते राजा तथागम्यागमेन च ॥

ଗୁରୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, କିମ୍ବା ସାମନ୍ତମାନଙ୍କ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ରାଜା ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏବଂ ଅଗମ୍ୟାଗମନ ଭଳି ନିଷିଦ୍ଧ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ବିନାଶ ହୁଏ।

Verse 3

प्रघसेनैवमुक्तस्तु विघसो वाक्यमब्रवीत् । सम्यगुक्तं प्रघसेन तां देवीं प्रति पार्थिव ॥

ପ୍ରଘସେନ ଏପରି କହିବା ପରେ ବିଘସ ଉତ୍ତର ଦେଲା— “ହେ ରାଜନ୍, ସେଇ ଦେବୀ ବିଷୟରେ ତୁମେ ଯଥାର୍ଥ କହିଛ, ପ୍ରଘସେନ।”

Verse 4

यदि नाम मतैक्यं तु बुद्धिः स्मरणमागता । वरणीया कुमारी तु सर्वदा विजिगीषुभिः । न स्वतन्त्रेण कन्यायाः कार्यं क्वापि प्रकर्षणम् ॥

ଯଦି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମତଏକ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଯାଇଛି, ତେବେ ବିଜୟକାମୀମାନେ ସଦା ସେଇ କୁମାରୀଙ୍କୁ ବରଣ (ବିବାହାର୍ଥେ) କରିବା ଉଚିତ। କିନ୍ତୁ କନ୍ୟା ବିଷୟରେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ (ଅଭିଭାବକ ବିନା) କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଜୋରକରି ଆଗେ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 5

यदि वो रोचते वाक्यं मदीयं मन्त्रिसत्तमाः । तदानीं तां शुभां देवीं गत्वा याचन्तु मन्त्रिणः ॥

ହେ ମନ୍ତ୍ରିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଯଦି ମୋର ଏହି କଥା ତୁମମାନଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ, ତେବେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯାଇ ସେଇ ଶୁଭ ଦେବୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଯାଚନା କର।

Verse 6

यो महात्मा भवेत् तस्या बन्धुस्तं याचयामहे । साम्नैवादौ ततः पश्चात् करिष्यामः प्रदानकम् । ततो भेदं करिष्यामस्ततो दण्डं क्रमेण च ॥

ଯେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁ (ଆତ୍ମୀୟ) ହେବେ, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଯାଚନା କରିବୁ। ପ୍ରଥମେ ସାମ (ସମାଧାନ) ଦ୍ୱାରା, ପରେ ଦାନ (ଉପହାର) ଦେବୁ। ତାପରେ ଭେଦ (ବିଭେଦ) କରିବୁ, ଏବଂ ଶେଷରେ କ୍ରମେ ଦଣ୍ଡ (ବଳପ୍ରୟୋଗ) କରିବୁ।

Verse 7

अनेन क्रमयोगेन यदि सा नैव लभ्यते । ततः सन्नह्य गच्छामो बलाद् गृह्णीम तां शुभाम् ॥

ଏହି କ୍ରମବଦ୍ଧ ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସେ ଲଭ୍ୟ ନ ହୁଏ, ତେବେ ଆମେ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ ଯାଇ ବଳପୂର୍ବକ ସେଇ ଶୁଭାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିବୁ।

Verse 8

विघसेनैवमुक्ते तु शेषास्तु मन्त्रिणो वचः । शुभमूचुः प्रशंसन्तः सर्वे हर्षितया गिरा ॥

ବିଘସେନ ଏପରି କହିବା ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ବଚନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ହର୍ଷିତ କଣ୍ଠରେ ଶୁଭ ଓ ଅନୁମୋଦନମୟ କଥା କହିଲେ।

Verse 9

साधूक्तं विघसेनेदं यत् तां प्रति वराननाम् । तदेव क्रियतां शीघ्रं दूतस्तत्र विसर्ज्यताम् ॥

ସେଇ ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ନାରୀ ବିଷୟରେ ବିଘସେନ ଭଲ କହିଛନ୍ତି। ସେଇ ଯୋଜନାଟି ଶୀଘ୍ର କରାଯାଉ; ସେଠାକୁ ଦୂତ ପଠାଯାଉ।

Verse 10

यः सर्वशास्त्रनीतिज्ञः शुचिः शौर्यसमन्वितः । तस्माज् ज्ञात्वा तु तां देवीं वर्णतो रूपतो गुणैः ॥

ଯେ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ର ଓ ନୀତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶୁଚି ଚରିତ୍ରବାନ୍ ଏବଂ ଶୌର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ, ସେ ଦେବୀସଦୃଶୀ ସେଇ ନାରୀକୁ ବର୍ଣ୍ଣ, ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଜାଣି ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ।

Verse 11

पराक्रमेण शौर्येण शौण्डीर्येण बलेन च । बन्धुवर्गेण सामग्र्य स्थानेन करणेन च । एवं ज्ञात्वा तु तां देवीं ततः कार्यं विधीयताम् ॥

ପରାକ୍ରମ, ଶୌର୍ୟ, ଧୈର୍ୟ ଓ ବଳ; ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁବର୍ଗ, ସାମଗ୍ରୀ-ସଜ୍ଜତା, ସ୍ଥାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସାଧନ ଉପାୟ—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଦେବୀସଦୃଶୀଙ୍କୁ ଜାଣି, ପରେ କରଣୀୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଉ।

Verse 12

तामेव चिन्तयन् शर्म न लेभे दैत्यसत्तमः । अलंशर्मा महामन्त्री आनिनाय महाबलः ॥

ଦାନବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶର୍ମା କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ମହାବଳୀ ମହାମନ୍ତ୍ରୀ ଅଲଂଶର୍ମା ସେଇ ବିଷୟ ନେଇ ଆସିଲେ।

Verse 13

ततः सपदि दैत्यस्य तद्वचः साधु साध्विति । प्रशशंसुर्वरारोहे विघसं मन्त्रिसत्तमम् ॥

ତତ୍କ୍ଷଣେ ସମସ୍ତେ ଦୈତ୍ୟର ବଚନକୁ “ସାଧୁ, ସାଧୁ” ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବିନୀ; ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଘସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 14

प्रशस्य सर्वे तं दूतं संदेश्टुमुपचक्रमुः । विद्युत्प्रभं महाभागं महामायाविदं शुभम् ॥

ସମସ୍ତେ ତାହା ଦୂତଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି, ସନ୍ଦେଶ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ—ଯିଏ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମହାମାୟାବିଦ୍ ଏବଂ ଶୁଭ।

Verse 15

विसर्जयित्वा तं दूतं विघसो वाक्यमब्रवीत् । संनह्यन्तां दानवेन्द्राश्चतुरङ्गबलेन ह । क्रियतां विजयस्तावद् देवसैन्यं प्रति प्रभो ॥

ଦୂତକୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ବିଘସ କହିଲେ—“ଦାନବେନ୍ଦ୍ରମାନେ ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ ସହ ସନ୍ନଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତୁ; ହେ ପ୍ରଭୋ, ଦେବସେନା ପ୍ରତି ଏବେଇ ବିଜୟ ସାଧିତ ହେଉ।”

Verse 16

असुरेन्द्र सुरैर्भग्नैस्तत्पराक्रमभीषिता । सा कन्या वशतामेति त्वयि शक्रसमागते ॥

ହେ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ର, ସୁରମାନେ ପରାଜିତ ହୋଇ ଏବଂ ସେହି ପରାକ୍ରମରେ ଭୀତ ହୋଇ, ତୁମେ ଶକ୍ରସମ (ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀ ଇନ୍ଦ୍ରରୂପେ) ଆସିଲେ ସେ କନ୍ୟା ତୁମ ବଶକୁ ଆସିବ।

Verse 17

लोकपालैर्जितैः सर्वैस्तथैव मरुतां गणैः । नागैर्विद्याधरैः सिद्धैर्गन्धर्वैः सर्वतो जितैः । रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि ॥

ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳ, ତଥା ମରୁତଗଣ, ଏବଂ ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧର, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ—ସବୁଦିଗରୁ—ଜିତାଯାଇ, ରୁଦ୍ର, ବସୁ ଓ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ ହେଲେ, ତୁମେ ଏକା ଇନ୍ଦ୍ର ହେବ।

Verse 18

इन्द्रस्य ते शतं कन्या देवगन्धर्वयोषितः । वशमायान्ति सा अपि स्यात् सर्वथा वशमागता ॥

ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶତ କନ୍ୟା—ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ-ନାରୀମାନେ—ତୁମ ବଶକୁ ଆସନ୍ତି; ସେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଶୀଭୂତ ହେବ।

Verse 19

एवमुक्तस्तदा दैत्यः सेनापतिमुवाच ह । विरूपाक्षं महामेघवर्णं नीलाञ्जनप्रभम् ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ସେ ଦୈତ୍ୟ ତାହାବେଳେ ନିଜ ସେନାପତିଙ୍କୁ କହିଲା—ବିରୂପାକ୍ଷଙ୍କୁ, ଯିଏ ମହାମେଘ ସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ ଓ ନୀଳାଞ୍ଜନ-ପ୍ରଭାମୟ।

Verse 20

आनीयतां द्रुतं सैन्यं हस्त्यश्वथरपत्तिनाम् । येन देवान् सगन्धर्वान् जयामि युधि दुर्ज्जयान् ॥

ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ; ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗନ୍ଧର୍ବସହିତ ଦୁର୍ଜୟ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିପାରିବି।

Verse 21

एवमुक्ते विरूपाक्षस्तदा सेनापतिर्द्रुतम् । आनिनाय महत्सैन्यमनन्तमपराजितम् ॥

ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ସେନାପତି ବିରୂପାକ୍ଷ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅନନ୍ତ ଓ ଅପରାଜିତ ଏକ ବିଶାଳ ସେନାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣିଲେ।

Verse 22

एकैको दानवस्तत्र वज्रहस्तसमो युधि । एकैकं स्पर्धते देवं जेतुं स्वेन बलेन ह ॥

ସେଠାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନବ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଜ୍ରହସ୍ତ (ଇନ୍ଦ୍ର) ସମାନ ଥିଲା; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ବଳରେ ଏକେକ ଦେବଙ୍କୁ ଏକାଏକା ଜିତିବାକୁ ସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲା।

Verse 23

तस्याष्टौ मन्त्रिणः शूरा नीतिमन्तो बहुश्रुताः । प्रघसो विघसश्चैव शङ्कुकर्णो विभावसुः । विद्युन्माली सुमाली च पर्जन्यः क्रूर एव च ॥

ତାହାର ଆଠଜଣ ମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ—ଶୂର, ନୀତିଜ୍ଞ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ: ପ୍ରଘସ, ବିଘସ, ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ବିଭାବସୁ, ବିଦ୍ୟୁନ୍ମାଳୀ, ସୁମାଳୀ, ପର୍ଜନ୍ୟ ଏବଂ କ୍ରୂର।

Verse 24

तेषां प्रधानभूतानामर्बुदं नवकोटयः । येषामेकस्यानुयाति तावद् बलमर्थोर्ज्जितम् ॥

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନମାନଙ୍କର ବଳ ଥିଲା ଏକ ଅର୍ବୁଦ ଓ ନଅ କୋଟି; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେକୁ ଅନୁସରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେତେଇ ବଳ—ଅର୍ଥସାଧନରେ ସୁଦୃଢ଼ ଶକ୍ତି—ସହ ଚାଲୁଥିଲା।

Verse 25

तेषां नैकसहस्राणि दैत्यानां तु महात्मनाम् । समितिं चक्रुरव्यग्रास्तदा दैत्याः प्रहारिणः । प्रयाणं कारयामासुर्देवसैन्यजिघांसया ॥

ତେବେ ସେହି ମହାତ୍ମା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଅନେକ ସହସ୍ର—ଅବ୍ୟଗ୍ର ଓ ପ୍ରହାରକୁଶଳ—ସଭା କଲେ ଏବଂ ଦେବସେନାକୁ ନାଶ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରୟାଣ ଆରମ୍ଭ କରାଇଲେ।

Verse 26

विचित्रयाना विविधध्वजाग्रा विचित्रशस्त्रा विविधोग्ररूपाः । दैत्या सुराञ् जेतुमिच्छन्त उच्चैर्ननर्तुरात्तायुधभीमहस्ताः ॥

ବିଚିତ୍ର ଯାନରେ ଆରୋହଣ କରି, ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱଜଶିଖର ଧାରଣ କରି, ନାନା ଶସ୍ତ୍ରରେ ସଜ୍ଜ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଉଗ୍ର ରୂପ ଧରିଥିବା ଦୈତ୍ୟମାନେ—ସୁରମାନଙ୍କୁ ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ—ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କରି ନୃତ୍ୟ କଲେ; ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ହାତରେ ଉଠାଇଥିବା ଆୟୁଧ ଥିଲା।

Verse 27

एते मन्त्रिवरास्तस्य प्राधान्येन प्रकीर्तिताः । ते दानवेन्द्रमासीनमूचुः कृत्यं विधीयताम् ॥

ଏମାନେ ତାହାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ; ପ୍ରାଧାନ୍ୟକ୍ରମରେ ଏଭଳି କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ। ପରେ ସେମାନେ ଆସନସ୍ଥ ଦାନବେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: “ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଉ।”

Verse 28

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । उवाच कन्यालाभार्थं नारदावाप्तनिश्चयः ॥

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମହାବଳୀ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର କହିଲା। ନାରଦଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତାହାର ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼ ହୋଇ, କନ୍ୟା-ଲାଭ ନିମିତ୍ତେ ସେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା।

Verse 29

महिष उवाच । मह्यं तु कथिता बाला नारदेन महर्षिणा । सा चाजित्य सुराध्यक्षं न लभ्येत वराङ्गना ॥

ମହିଷ କହିଲା—ମହର୍ଷି ନାରଦ ମୋତେ ଏକ ବାଳାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନା ଦେବାଧ୍ୟକ୍ଷକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସାଧାରଣ ଉପାୟରେ ଲଭ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 30

एतदर्थं भवन्तो वै कथयन्तु विमृश्य वै । कथं सा लभ्यते बाला कथं देवाश्च निर्जिताः । भवेयुरिति तत्सर्वं कथयन्तु द्रुतं मम ॥

ଏହି କାରଣରୁ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି କହନ୍ତୁ—ସେ ବାଳା କିପରି ଲଭ୍ୟ ହେବ, ଏବଂ ଦେବମାନେ କିପରି ପରାଜିତ ହେବେ। ଏସବୁ କିପରି ସମ୍ଭବ, ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।

Verse 31

एवमुक्तास्ततः सर्वे कथयामासुरञ्जसा । ऊचुः संमन्त्र्य ते सर्वे कथयामो वयं प्रभो ॥

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସହଜରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସମସ୍ତେ ମିଶି ପରାମର୍ଶ କରି କହିଲେ—“ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆମେ କହିବୁ।”

Verse 32

एवमुक्तस्तथोवाच प्रघसो दानवेश्वरम् । या सा ते कथिता दैत्य नारदेन महासती । सा शक्तिः परमा देवी वैष्णवी लोकधारिणी ॥

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଥିବାରୁ ପ୍ରଘସ ଦାନବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ଦୈତ୍ୟ, ନାରଦ ଯେ ମହାସତୀଙ୍କ ବିଷୟରେ ତୁମକୁ କହିଥିଲେ, ସେଇ ହେଉଛନ୍ତି ପରମ ଶକ୍ତି—ଦେବୀ ବୈଷ୍ଣବୀ, ଲୋକଧାରିଣୀ।”