
Daityamantrimaṇḍala-vimarśaḥ tathā devajayāya sainyasaṃniveśaḥ
Itihāsa-Narrative (Political Counsel, Diplomacy, and War-Mobilization)
ನಾರದನು ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ವರಾಹನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ದೈತ್ಯರಾಜ ಮಹಿಷನು ನಾರದನು ವರ್ಣಿಸಿದ ಶುಭಲಕ್ಷಣ ಕನ್ಯೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲೇ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ಯಸಾಧ್ಯ ಉಪಾಯಕ್ಕಾಗಿ ನೀತಿ-ಪರಾಮರ್ಶದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಸಭೆಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಮಹಿಷನು ತನ್ನ ಗುರಿಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದು ಮತ್ತು ದೇವರನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು. ಪ್ರಘಸ ಆ ಕನ್ಯೆ ಜಗದ್ಧಾರಿಣಿಯಾದ ಪರಮ ವೈಷ್ಣವೀ ಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿ, ಅನಧಿಕಾರ ಕಾಮನೆ ಹಾಗೂ ಅಕ್ರಮ ಹರಣದಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ವಿಘಸ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ರಾಜನೀತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೊದಲು ಸಾಮ (ದೂತರು, ಬಂಧುಗಳ ಮೂಲಕ ಸಂಧಾನ), ನಂತರ ದಾನ, ನಂತರ ಭೇದ, ಕೊನೆಗೆ ದಂಡ; ಇವು ವಿಫಲವಾದರೆ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಗ್ರಹಣ. ಮಂತ್ರಿಗಳು ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿ ಸಮರ್ಥ ದೂತನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಸೇನಾ ಸಿದ್ಧತೆಯನ್ನು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮಹಿಷನು ಸೇನಾಪತಿ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನಿಗೆ ಮಹತ್ತರ ಚತುರ್ವಿಧ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಆದೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ದೈತ್ಯರು ದೇವರು ಮತ್ತು ಅವರ ಮಿತ್ರರ ಮೇಲೆ ಜಯವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಕೂಚ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ।
Verse 1
श्रीवराह उवाच । गते तु नारदे दैत्यश्चिन्तयामास तां शुभाम् । कथितां नारदमुखाच्छ्रुत्वा विस्मितमानसः ॥
ಶ್ರೀವರಾಹನು ಹೇಳಿದರು—ನಾರದನು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ದೈತ್ಯನು ಆ ಶುಭೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು. ನಾರದನ ಮುಖದಿಂದ ವರ್ಣನೆ ಕೇಳಿ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿತು।
Verse 2
गुरुपत्नी राजपत्नी तथा सामन्तयोषितः । जिघृक्षन् नश्यते राजा तथागम्यागमेन च ॥
ಗುರುಪತ್ನಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ರಾಜನ ಪತ್ನಿ ಹಾಗೂ ಸಾಮಂತರ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಭೋಗಿಸಲು ಬಯಸುವ ರಾಜನು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಅಗಮ್ಯಾಗಮನವೆಂಬ ನಿಷಿದ್ಧ ಸಂಬಂಧಗಳಿಂದಲೂ ಅವನ ವಿನಾಶ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 3
प्रघसेनैवमुक्तस्तु विघसो वाक्यमब्रवीत् । सम्यगुक्तं प्रघसेन तां देवीं प्रति पार्थिव ॥
ಪ್ರಘಸೇನನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ವಿಘಸನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು— “ಹೇ ರಾಜನೇ, ಆ ದೇವಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದೆ, ಪ್ರಘಸೇನ।”
Verse 4
यदि नाम मतैक्यं तु बुद्धिः स्मरणमागता । वरणीया कुमारी तु सर्वदा विजिगीषुभिः । न स्वतन्त्रेण कन्यायाः कार्यं क्वापि प्रकर्षणम् ॥
ನಿಜವಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಏಕ್ಯವೂ ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪವೂ ಉಂಟಾದರೆ, ಜಯವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಸದಾ ಆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ವರಣ (ವಿವಾಹಾರ್ಥ) ಮಾಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಕನ್ಯೆಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಅವಳು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ (ಪಾಲಕರ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ) ಎಲ್ಲಿಯೂ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮುಂದೂಡಬಾರದು.
Verse 5
यदि वो रोचते वाक्यं मदीयं मन्त्रिसत्तमाः । तदानीं तां शुभां देवीं गत्वा याचन्तु मन्त्रिणः ॥
ಹೇ ಮಂತ್ರಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನನ್ನ ಈ ಮಾತು ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದರೆ, ಕೂಡಲೇ ಹೋಗಿ ಆ ಶುಭ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಯಾಚಿಸಿ (ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಬೇಡಿ).
Verse 6
यो महात्मा भवेत् तस्या बन्धुस्तं याचयामहे । साम्नैवादौ ततः पश्चात् करिष्यामः प्रदानकम् । ततो भेदं करिष्यामस्ततो दण्डं क्रमेण च ॥
ಅವಳ ಬಂಧುವಾಗಿರುವ ಯಾವ ಮಹಾತ್ಮನೋ, ಅವನನ್ನೇ ನಾವು ಯಾಚಿಸುತ್ತೇವೆ. ಮೊದಲು ಸಾಮ (ಸಮಾಧಾನ)ದಿಂದ, ನಂತರ ದಾನ (ಉಪಹಾರ) ನೀಡುತ್ತೇವೆ. ಬಳಿಕ ಭೇದ (ವಿಭಜನೆ) ಮಾಡುತ್ತೇವೆ; ಕೊನೆಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ದಂಡ (ಬಲಪ್ರಯೋಗ) ಕೈಗೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.
Verse 7
अनेन क्रमयोगेन यदि सा नैव लभ्यते । ततः सन्नह्य गच्छामो बलाद् गृह्णीम तां शुभाम् ॥
ಈ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಉಪಾಯದಿಂದಲೂ ಅವಳು ಲಭಿಸದಿದ್ದರೆ, ಆಗ ನಾವು ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿ ಹೋಗಿ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಆ ಶುಭೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ.
Verse 8
विघसेनैवमुक्ते तु शेषास्तु मन्त्रिणो वचः । शुभमूचुः प्रशंसन्तः सर्वे हर्षितया गिरा ॥
ವಿಘಸೇನನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ಬಳಿಕ ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಅವನ ವಚನವನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಹರ್ಷಭರಿತ ವಾಣಿಯಿಂದ ಶುಭವಾಗಿ ಅನುಮೋದಿಸಿದರು।
Verse 9
साधूक्तं विघसेनेदं यत् तां प्रति वराननाम् । तदेव क्रियतां शीघ्रं दूतस्तत्र विसर्ज्यताम् ॥
ಆ ಸುಂದರಮುಖಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಿಘಸೇನನು ಸದುಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ. ಅದೇ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಶೀಘ್ರ ಮಾಡಲಿ; ಅಲ್ಲಿ ದೂತನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲಿ।
Verse 10
यः सर्वशास्त्रनीतिज्ञः शुचिः शौर्यसमन्वितः । तस्माज् ज्ञात्वा तु तां देवीं वर्णतो रूपतो गुणैः ॥
ಯಾರು ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರ-ನೀತಿಜ್ಞನಾಗಿದ್ದು ಶುದ್ಧಾಚಾರಿಯೂ ಶೌರ್ಯಸಂಪನ್ನನೂ ಆಗಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಆ ದೇವೀತುಲ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ವರ್ಣ, ರೂಪ, ಗುಣಗಳಿಂದ ತಿಳಿದು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಲಿ।
Verse 11
पराक्रमेण शौर्येण शौण्डीर्येण बलेन च । बन्धुवर्गेण सामग्र्य स्थानेन करणेन च । एवं ज्ञात्वा तु तां देवीं ततः कार्यं विधीयताम् ॥
ಪರಾಕ್ರಮ, ಶೌರ್ಯ, ಧೈರ್ಯ, ಬಲ; ಅವಳ ಬಂಧುವರ್ಗ, ಸಂಪನ್ಮೂಲ-ಸಿದ್ಧತೆ, ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಸಾಧನ ಮಾರ್ಗಗಳು—ಇವೆಲ್ಲದಿಂದ ಆ ದೇವೀತುಲ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ತಿಳಿದು ನಂತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಲಿ।
Verse 12
तामेव चिन्तयन् शर्म न लेभे दैत्यसत्तमः । अलंशर्मा महामन्त्री आनिनाय महाबलः ॥
ದೈತ್ಯಶ್ರೇಷ್ಠ ಶರ್ಮನು ಅವಳನ್ನೇ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಮಹಾಬಲವಂತನಾದ ಮಹಾಮಂತ್ರಿ ಅಲಂಶರ್ಮನು ಆ ವಿಷಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬಂದನು।
Verse 13
ततः सपदि दैत्यस्य तद्वचः साधु साध्विति । प्रशशंसुर्वरारोहे विघसं मन्त्रिसत्तमम् ॥
ಆಗ ತಕ್ಷಣವೇ ಎಲ್ಲರೂ ದೈತ್ಯನ ವಚನವನ್ನು “ಸಾಧು, ಸಾಧು” ಎಂದು ಹೊಗಳಿದರು, ಹೇ ವರಾರೋಹಿಣಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಂತ್ರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಿಘಸನನ್ನೂ ಸ್ತುತಿಸಿದರು।
Verse 14
प्रशस्य सर्वे तं दूतं संदेश्टुमुपचक्रमुः । विद्युत्प्रभं महाभागं महामायाविदं शुभम् ॥
ಆ ದೂತನನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಲು ಮುಂದಾದರು—ವಿದ್ಯುತ್ನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ, ಮಹಾಮಾಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಶುಭಸ್ವರೂಪನು।
Verse 15
विसर्जयित्वा तं दूतं विघसो वाक्यमब्रवीत् । संनह्यन्तां दानवेन्द्राश्चतुरङ्गबलेन ह । क्रियतां विजयस्तावद् देवसैन्यं प्रति प्रभो ॥
ಆ ದೂತನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ ಬಳಿಕ ವಿಘಸನು ಹೇಳಿದನು—“ದಾನವೇಂದ್ರರು ಚತುರಂಗ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಲಿ; ಹೇ ಪ್ರಭು, ದೇವಸೈನ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ಈಗಲೇ ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲಿ।”
Verse 16
असुरेन्द्र सुरैर्भग्नैस्तत्पराक्रमभीषिता । सा कन्या वशतामेति त्वयि शक्रसमागते ॥
ಹೇ ಅಸುರೇಂದ್ರ, ದೇವರುಗಳು ಸೋತು ಆ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಭೀತರಾದಾಗ, ನೀನು ಶಕ್ರಸಮನಾಗಿ (ಪ್ರತಿದ್ವಂದ್ವ ಇಂದ್ರನಂತೆ) ಬಂದರೆ ಆ ಕನ್ಯೆ ನಿನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ।
Verse 17
लोकपालैर्जितैः सर्वैस्तथैव मरुतां गणैः । नागैर्विद्याधरैः सिद्धैर्गन्धर्वैः सर्वतो जितैः । रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि ॥
ಎಲ್ಲ ಲೋಕಪಾಲರು, ಹಾಗೆಯೇ ಮರುತ್ಗಣಗಳು, ಮತ್ತು ನಾಗರು, ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಸಿದ್ಧರು, ಗಂಧರ್ವರು—ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ—ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ರುದ್ರರು, ವಸುಗಳು, ಆದಿತ್ಯರೂ ವಶವಾದರೆ, ನೀನೇ ಇಂದ್ರನಾಗುವೆ।
Verse 18
इन्द्रस्य ते शतं कन्या देवगन्धर्वयोषितः । वशमायान्ति सा अपि स्यात् सर्वथा वशमागता ॥
ಇಂದ್ರನ ನೂರು ಕನ್ಯೆಗಳು—ದೇವ ಹಾಗೂ ಗಂಧರ್ವ ಸ್ತ್ರೀಯರು—ನಿನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ; ಅವಳೂ ಸಹ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಶವಾಗುವಳು।
Verse 19
एवमुक्तस्तदा दैत्यः सेनापतिमुवाच ह । विरूपाक्षं महामेघवर्णं नीलाञ्जनप्रभम् ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಆ ದೈತ್ಯನು ತನ್ನ ಸೇನಾಪತಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು—ಮಹಾಮೇಘವರ್ಣನಾದ, ನೀಲಾಂಜನಪ್ರಭೆಯುಳ್ಳ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನಿಗೆ।
Verse 20
आनीयतां द्रुतं सैन्यं हस्त्यश्वथरपत्तिनाम् । येन देवान् सगन्धर्वान् जयामि युधि दुर्ज्जयान् ॥
ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ ಮತ್ತು ಪಾದಾತಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತರಿರಿ; ಅದರಿಂದ ನಾನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಗಂಧರ್ವರೊಡನೆ ಇರುವ, ದುರ್ಜಯ ದೇವರನ್ನು ಜಯಿಸುವೆನು।
Verse 21
एवमुक्ते विरूपाक्षस्तदा सेनापतिर्द्रुतम् । आनिनाय महत्सैन्यमनन्तमपराजितम् ॥
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಸೇನಾಪತಿ ವಿರೂಪಾಕ್ಷನು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಪಾರವಾದ, ಅಜೇಯವಾದ ಮಹಾಸೈನ್ಯವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ತಂದನು।
Verse 22
एकैको दानवस्तत्र वज्रहस्तसमो युधि । एकैकं स्पर्धते देवं जेतुं स्वेन बलेन ह ॥
ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ದಾನವನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ವಜ್ರಹಸ್ತ (ಇಂದ್ರ) ಸಮಾನನಾಗಿದ್ದನು; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನು ತನ್ನ ಬಲದಿಂದ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ದೇವನನ್ನು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಜಯಿಸಲು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತಿದ್ದನು।
Verse 23
तस्याष्टौ मन्त्रिणः शूरा नीतिमन्तो बहुश्रुताः । प्रघसो विघसश्चैव शङ्कुकर्णो विभावसुः । विद्युन्माली सुमाली च पर्जन्यः क्रूर एव च ॥
ಅವನಿಗೆ ಎಂಟು ಮಂತ್ರಿಗಳು ಇದ್ದರು—ಶೂರರು, ನೀತಿಜ್ಞರು, ಬಹುಶ್ರುತರು: ಪ್ರಘಸ, ವಿಘಸ, ಶಙ್ಕುಕರ್ಣ, ವಿಭಾವಸು, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಿ, ಸುಮಾಲಿ, ಪರ್ಜನ್ಯ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರ।
Verse 24
तेषां प्रधानभूतानामर्बुदं नवकोटयः । येषामेकस्यानुयाति तावद् बलमर्थोर्ज्जितम् ॥
ಅವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನರಾದವರ ಬಲವು ಒಂದು ಅರ್ಬುದ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಕೋಟಿಗಳಷ್ಟು; ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸಿದರೂ ಅಷ್ಟೇ ಬಲ—ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ದೃಢವಾದ ಶಕ್ತಿ—ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 25
तेषां नैकसहस्राणि दैत्यानां तु महात्मनाम् । समितिं चक्रुरव्यग्रास्तदा दैत्याः प्रहारिणः । प्रयाणं कारयामासुर्देवसैन्यजिघांसया ॥
ಆಗ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ದೈತ್ಯರ ಅನೇಕ ಸಾವಿರರು—ಅವ್ಯಗ್ರರು, ಪ್ರಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು—ಸಭೆಯನ್ನು ರಚಿಸಿ, ದೇವಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಯಾತ್ರೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು।
Verse 26
विचित्रयाना विविधध्वजाग्रा विचित्रशस्त्रा विविधोग्ररूपाः । दैत्या सुराञ् जेतुमिच्छन्त उच्चैर्ननर्तुरात्तायुधभीमहस्ताः ॥
ವಿಚಿತ್ರ ವಾಹನಗಳ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ವಿವಿಧ ಧ್ವಜಶಿಖರಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತು, ನಾನಾವಿಧ ಶಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಾಗಿ, ವಿಭಿನ್ನ ಉಗ್ರರೂಪಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ದೈತ್ಯರು—ಸುರರನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕೆಂದು—ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗಿ ಕುಣಿದರು; ಅವರ ಭೀಕರ ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿದ ಆಯುಧಗಳು ಇದ್ದವು।
Verse 27
एते मन्त्रिवरास्तस्य प्राधान्येन प्रकीर्तिताः । ते दानवेन्द्रमासीनमूचुः कृत्यं विधीयताम् ॥
ಇವರು ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಂತ್ರಿಗಳು; ಪ್ರಧಾನ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟರು. ನಂತರ ಅವರು ಆಸೀನನಾದ ದಾನವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಅವಶ್ಯಕ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ವಿಧಿಸಿರಿ.”
Verse 28
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । उवाच कन्यालाभार्थं नारदावाप्तनिश्चयः ॥
ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ದಾನವೇಂದ್ರನು ಮಾತನಾಡಿದನು. ನಾರದನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಅವನ ನಿಶ್ಚಯ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಕನ್ಯಾ-ಲಾಭಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು.
Verse 29
महिष उवाच । मह्यं तु कथिता बाला नारदेन महर्षिणा । सा चाजित्य सुराध्यक्षं न लभ्येत वराङ्गना ॥
ಮಹಿಷನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದನು ನನಗೆ ಒಂದು ಬಾಲಿಕೆಯ ಕುರಿತು ವರ್ಣಿಸಿ ಹೇಳಿದನು. ಆ ವರಾಂಗನೆ ದೇವಾಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನು ಜಯಿಸಿದರೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ಲಭ್ಯವಲ್ಲ.
Verse 30
एतदर्थं भवन्तो वै कथयन्तु विमृश्य वै । कथं सा लभ्यते बाला कथं देवाश्च निर्जिताः । भवेयुरिति तत्सर्वं कथयन्तु द्रुतं मम ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ವಿಚಾರಿಸಿ ಹೇಳಿರಿ—ಆ ಬಾಲಿಕೆ ಹೇಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ? ದೇವರುಗಳು ಹೇಗೆ ಜಯಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ? ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿರಿ.
Verse 31
एवमुक्तास्ततः सर्वे कथयामासुरञ्जसा । ऊचुः संमन्त्र्य ते सर्वे कथयामो वयं प्रभो ॥
ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಪರಸ್ಪರ ಸಂಮಂತ್ರಿಸಿ ಅವರು ಹೇಳಿದರು—“ಪ್ರಭು, ನಾವು ವಿವರಿಸುತ್ತೇವೆ.”
Verse 32
एवमुक्तस्तथोवाच प्रघसो दानवेश्वरम् । या सा ते कथिता दैत्य नारदेन महासती । सा शक्तिः परमा देवी वैष्णवी लोकधारिणी ॥
ಇಂತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಪ್ರಘಸನು ದಾನವೇಶ್ವರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ದೈತ್ಯ, ನಾರದನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದ ಆ ಮಹಾಸತಿ, ಅವಳೇ ಪರಮಶಕ್ತಿ—ದೇವಿ ವೈಷ್ಣವಿ, ಲೋಕಧಾರಿಣಿ.”
After Nārada’s departure, Mahiṣa (Daitya ruler) remains mentally seized by the report of an auspicious maiden and turns from private obsession to public policy, summoning his senior ministers for nīti-based counsel.
In the council, Mahiṣa declares a dual objective—securing the maiden and subduing the devas. Praghasa identifies the maiden as a supreme Vaiṣṇavī śakti, lokadhāriṇī (world-sustaining), and warns that transgressive desire (agamya-gamana) and coercive acquisition invite royal ruin. Vighasa then lays out a graduated statecraft program (sāman → dāna → bheda → daṇḍa), recommending forceful seizure only if all diplomatic measures fail.
The ministers approve the strategy; a competent dūta (envoy) is dispatched, and Mahiṣa orders his commander Virūpākṣa to raise a massive caturaṅga-bala (elephants, horses, chariots, infantry). The Daitya host marches out, confident of victory over Indra and the deva-aligned classes.
No explicit toponyms (cities, rivers, tīrthas) are named in this adhyāya; the setting is a courtly/political space (Daitya assembly) and the implied battlefield sphere against devas and allied classes (gandharvas, nāgas, vidyādharas, siddhas, maruts).
The narrative frames political decision-making through nīti: counsel emphasizes a staged approach to goals (sāman, dāna, bheda, daṇḍa) while also warning that transgressive desire—especially toward protected women and through agamya-gamana—leads to royal ruin. The maiden is additionally characterized as a Vaiṣṇavī lokadhāriṇī, suggesting that coercion against world-sustaining power is inherently destabilizing.
No tithi, lunar month, vrata timing, or seasonal marker is specified in Adhyāya 92. The sequence is organized by narrative causality (Nārada’s departure → council → envoy → mobilization) rather than calendrical ritual scheduling.
Environmental balance is addressed indirectly through the description of the maiden as Vaiṣṇavī śakti and lokadhāriṇī (“world-sustaining”). In an ecological-ethical reading consistent with the Varāha–Pṛthivī framework, the text links social restraint and political prudence to the safeguarding of sustaining forces that uphold the world, implying that coercive disruption of such power threatens broader terrestrial stability.
The chapter references Nārada (as the informing sage) and a Daitya political structure headed by Mahiṣa with named ministers (Praghasa, Vighasa, Śaṅkukarṇa, Vibhāvasu, Vidyunmālī, Sumālī, Parjanya, Krūra) and the commander Virūpākṣa. It also lists cosmological-polity actors as opponents or benchmarks of power: Indra/Śakra, lokapālas, maruts, rudras, vasus, and ādityas.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.