Adhyaya 92: The Demon King’s Council Deliberation and the Mobilization of an Army to Conquer the Devas

Verse 1

श्रीवराह उवाच । गते तु नारदे दैत्यश्चिन्तयामास तां शुभाम् । कथितां नारदमुखाच्छ्रुत्वा विस्मितमानसः ॥

શ્રીવરાહે કહ્યું—નારદ ગયા પછી દૈત્યે તે શુભાને મનમાં ચિંતવી. નારદના મુખેથી તેનું વર્ણન સાંભળી તેનું મન આશ્ચર્યથી ભરાઈ ગયું।

Verse 2

गुरुपत्नी राजपत्नी तथा सामन्तयोषितः । जिघृक्षन् नश्यते राजा तथागम्यागमेन च ॥

ગુરુપત્ની, બીજા રાજાની પત્ની અથવા સામંતોની સ્ત્રીઓને ભોગવવા ઇચ્છનાર રાજા નાશ પામે છે; તેમજ અગમ્યાગમનરૂપ નિષિદ્ધ સંબંધોથી પણ તેનો વિનાશ થાય છે।

Verse 3

प्रघसेनैवमुक्तस्तु विघसो वाक्यमब्रवीत् । सम्यगुक्तं प्रघसेन तां देवीं प्रति पार्थिव ॥

પ્રઘસેને એમ કહ્યે ત્યારે વિઘસે ઉત્તર આપ્યો— “હે રાજન, તે દેવી વિષે તું યોગ્ય જ કહ્યું છે, પ્રઘસેન।”

Verse 4

यदि नाम मतैक्यं तु बुद्धिः स्मरणमागता । वरणीया कुमारी तु सर्वदा विजिगीषुभिः । न स्वतन्त्रेण कन्यायाः कार्यं क्वापि प्रकर्षणम् ॥

જો ખરેખર મતૈક્ય અને દૃઢ નિશ્ચય ઊભો થયો હોય, તો વિજય ઇચ્છનારોએ સદા તે કુમારીનું વરણ (વિવાહ માટે) કરવું જોઈએ. પરંતુ કન્યા વિષે કોઈ કાર્ય ક્યાંય પણ તેના સ્વતંત્રપણે (અભિભાવક વિના) આગળ ધપાવવું યોગ્ય નથી.

Verse 5

यदि वो रोचते वाक्यं मदीयं मन्त्रिसत्तमाः । तदानीं तां शुभां देवीं गत्वा याचन्तु मन्त्रिणः ॥

હે શ્રેષ્ઠ મંત્રીઓ, જો મારું આ વચન તમને ગમે, તો તરત જઈને તે શુભ દેવીને વિધિવત્ યાચના કરો.

Verse 6

यो महात्मा भवेत् तस्या बन्धुस्तं याचयामहे । साम्नैवादौ ततः पश्चात् करिष्यामः प्रदानकम् । ततो भेदं करिष्यामस्ततो दण्डं क्रमेण च ॥

જે મહાત્મા તેનો બંધુ હોય, તેને જ અમે વિનંતી કરીશું. પ્રથમ સામ (સમાધાન)થી, પછી દાન (ભેટ) આપીશું. ત્યારબાદ ભેદ (ફૂટ) કરીશું, અને અંતે ક્રમે દંડ (બળપ્રયોગ) કરીશું.

Verse 7

अनेन क्रमयोगेन यदि सा नैव लभ्यते । ततः सन्नह्य गच्छामो बलाद् गृह्णीम तां शुभाम् ॥

આ ક્રમબદ્ધ ઉપાયથી પણ જો તે ન મળે, તો અમે સન્નદ્ધ થઈ જઈશું અને બળપૂર્વક તે શુભાને ગ્રહણ કરીશું.

Verse 8

विघसेनैवमुक्ते तु शेषास्तु मन्त्रिणो वचः । शुभमूचुः प्रशंसन्तः सर्वे हर्षितया गिरा ॥

વિઘસેને આમ કહ્યે પછી બાકીના બધા મંત્રીઓ તેના વચનની પ્રશંસા કરતાં હર્ષિત વાણીથી શુભ અને અનુમોદનભર્યા શબ્દો બોલ્યા।

Verse 9

साधूक्तं विघसेनेदं यत् तां प्रति वराननाम् । तदेव क्रियतां शीघ्रं दूतस्तत्र विसर्ज्यताम् ॥

તે સુંદરમુખી સ્ત્રી વિષે વિઘસેને યોગ્ય કહ્યું છે. એ જ યોજના તાત્કાલિક અમલમાં મૂકો અને ત્યાં દૂત મોકલો।

Verse 10

यः सर्वशास्त्रनीतिज्ञः शुचिः शौर्यसमन्वितः । तस्माज् ज्ञात्वा तु तां देवीं वर्णतो रूपतो गुणैः ॥

જે સર્વ શાસ્ત્રો અને નીતિનો જાણકાર, શુચિ આચરણવાળો અને શૌર્યસંપન્ન હોય, તે દેવીતુલ્ય સ્ત્રીને વર્ણ, રૂપ અને ગુણોથી જાણી યોગ્ય રીતે આગળ વધે।

Verse 11

पराक्रमेण शौर्येण शौण्डीर्येण बलेन च । बन्धुवर्गेण सामग्र्य स्थानेन करणेन च । एवं ज्ञात्वा तु तां देवीं ततः कार्यं विधीयताम् ॥

પરાક્રમ, શૌર્ય, ધૈર્ય અને બળ; તેના બંધુવર્ગ, સાધન-સામગ્રી, સ્થાન અને કાર્યસાધન ઉપાયો—આ બધાથી દેવીતુલ્ય સ્ત્રીનું મૂલ્યાંકન કરીને પછી કર્તવ્ય નક્કી કરવું।

Verse 12

तामेव चिन्तयन् शर्म न लेभे दैत्यसत्तमः । अलंशर्मा महामन्त्री आनिनाय महाबलः ॥

દાનવશ્રેષ્ઠ શર્મા માત્ર તેણીને જ વિચારતો શાંતિ ન પામ્યો; ત્યારે મહાબળવાન મહામંત્રી અલંશર્મા તે વિષય લઈને આવ્યો।

Verse 13

ततः सपदि दैत्यस्य तद्वचः साधु साध्विति । प्रशशंसुर्वरारोहे विघसं मन्त्रिसत्तमम् ॥

ત્યારે તરત જ સૌએ દૈત્યના વચનને “સાધુ, સાધુ” કહીને પ્રશંસા કરી, હે સુન્દર નિતંબવાળી; અને મંત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ વિઘસની પણ સ્તુતિ કરી।

Verse 14

प्रशस्य सर्वे तं दूतं संदेश्टुमुपचक्रमुः । विद्युत्प्रभं महाभागं महामायाविदं शुभम् ॥

તે દૂતની પ્રશંસા કરીને સૌએ તેને સંદેશ સોંપવા માટે ઉપક્રમ કર્યો—જે વીજળી સમ તેજસ્વી, મહાભાગ્યશાળી, મહામાયામાં નિપુણ અને શુભ હતો।

Verse 15

विसर्जयित्वा तं दूतं विघसो वाक्यमब्रवीत् । संनह्यन्तां दानवेन्द्राश्चतुरङ्गबलेन ह । क्रियतां विजयस्तावद् देवसैन्यं प्रति प्रभो ॥

તે દૂતને વિદાય આપીને વિઘસ બોલ્યો—“દાનવેન્દ્રો ચતુરંગ બળ સાથે સન્નદ્ધ થાઓ; હે પ્રભુ, દેવસેનાની સામે હમણાં જ વિજય સિદ્ધ કરવો।”

Verse 16

असुरेन्द्र सुरैर्भग्नैस्तत्पराक्रमभीषिता । सा कन्या वशतामेति त्वयि शक्रसमागते ॥

હે અસુરેન્દ્ર, દેવો પરાજિત થઈ અને તે પરાક્રમથી ભયભીત બની, તું શક્રસમ (પ્રતિસ્પર્ધી ઇન્દ્રરૂપે) આવી પહોંચે ત્યારે તે કન્યા તારા વશમાં આવશે।

Verse 17

लोकपालैर्जितैः सर्वैस्तथैव मरुतां गणैः । नागैर्विद्याधरैः सिद्धैर्गन्धर्वैः सर्वतो जितैः । रुद्रैर्वसुभिरादित्यैस्त्वमेवेन्द्रो भविष्यसि ॥

જ્યારે સર્વ લોકપાલો, તેમજ મરુતોના ગણો, અને નાગો, વિદ્યાધરો, સિદ્ધો, ગંધર્વો—ચારેય તરફથી—જીતાઈ જાય, અને રુદ્રો, વસુઓ તથા આદિત્યો પણ વશમાં થાય, ત્યારે તું જ ઇન્દ્ર બનશે।

Verse 18

इन्द्रस्य ते शतं कन्या देवगन्धर्वयोषितः । वशमायान्ति सा अपि स्यात् सर्वथा वशमागता ॥

ઇન્દ્રની સો કન્યાઓ—દેવ તથા ગંધર્વ સ્ત્રીઓ—તમારા વશમાં આવી જાય છે; તે પણ સર્વ રીતે સંપૂર્ણપણે વશમાં આવી જશે।

Verse 19

एवमुक्तस्तदा दैत्यः सेनापतिमुवाच ह । विरूपाक्षं महामेघवर्णं नीलाञ्जनप्रभम् ॥

આ રીતે કહ્યા પછી તે દૈત્યે પોતાના સેનાપતિને કહ્યું—વિરૂપાક્ષને, જે મહામેઘ સમો શ્યામ અને નીલાંજન જેવી પ્રભા ધરાવતો હતો।

Verse 20

आनीयतां द्रुतं सैन्यं हस्त्यश्वथरपत्तिनाम् । येन देवान् सगन्धर्वान् जयामि युधि दुर्ज्जयान् ॥

હાથી, ઘોડા, રથ અને પદાતિ સૈન્ય તુરંત લાવો, જેથી હું યુદ્ધમાં ગંધર્વો સહિત દુર્જય દેવોને પરાજિત કરી શકું।

Verse 21

एवमुक्ते विरूपाक्षस्तदा सेनापतिर्द्रुतम् । आनिनाय महत्सैन्यमनन्तमपराजितम् ॥

આવું કહેવાતાં સેનાપતિ વિરૂપાક્ષે તરત જ વિશાળ સૈન્ય—અનંત અને અપરાજિત—ઝડપથી લઈ આવ્યું।

Verse 22

एकैको दानवस्तत्र वज्रहस्तसमो युधि । एकैकं स्पर्धते देवं जेतुं स्वेन बलेन ह ॥

ત્યાં દરેક દાનવ યુદ્ધમાં વજ્રહસ્ત (ઇન્દ્ર) સમાન હતો; દરેક પોતાનાં બળથી એક-એક દેવને એકલાએ જીતવા સ્પર્ધા કરતો હતો।

Verse 23

तस्याष्टौ मन्त्रिणः शूरा नीतिमन्तो बहुश्रुताः । प्रघसो विघसश्चैव शङ्कुकर्णो विभावसुः । विद्युन्माली सुमाली च पर्जन्यः क्रूर एव च ॥

તેના આઠ મંત્રીઓ હતા—શૂરવીર, નીતિજ્ઞ અને બહુશ્રુત: પ્રઘસ, વિઘસ, શઙ્કુકર્ણ, વિભાવસુ, વિદ્યુન્માલી, સુમાલી, પર્જન્ય અને ક્રૂર।

Verse 24

तेषां प्रधानभूतानामर्बुदं नवकोटयः । येषामेकस्यानुयाति तावद् बलमर्थोर्ज्जितम् ॥

તેમામાં જે મુખ્ય હતા, તેમની સેના એક અર્બુદ અને નવ કોટિ હતી; અને તેમામાંથી એકના પીછે પણ એટલું જ બળ—સાધનો વડે દૃઢ થયેલી શક્તિ—અનુસરે।

Verse 25

तेषां नैकसहस्राणि दैत्यानां तु महात्मनाम् । समितिं चक्रुरव्यग्रास्तदा दैत्याः प्रहारिणः । प्रयाणं कारयामासुर्देवसैन्यजिघांसया ॥

ત્યારે તે મહાત્મા દૈત્યોના અનેક હજારો—અવ્યગ્ર અને પ્રહારકુશળ—સભા કરીને દેવસેનાનો નાશ કરવાની ઇચ્છાથી કૂચની વ્યવસ્થા કરવા લાગ્યા।

Verse 26

विचित्रयाना विविधध्वजाग्रा विचित्रशस्त्रा विविधोग्ररूपाः । दैत्या सुराञ् जेतुमिच्छन्त उच्चैर्ननर्तुरात्तायुधभीमहस्ताः ॥

વಿಚિત્ર વાહનો પર આરૂઢ, વિવિધ ધ્વજશિખરો ધરાવતા, નાનાવિધ શસ્ત્રોથી સજ્જ અને વિવિધ ઉગ્ર રૂપ ધારણ કરેલા દૈત્યો—સુરોને જીતવા ઇચ્છતા—ઉચ્ચ સ્વરે ગર્જતા નાચ્યા; તેમના ભયંકર હાથોમાં ઉઠાવેલા આયુધો હતા।

Verse 27

एते मन्त्रिवरास्तस्य प्राधान्येन प्रकीर्तिताः । ते दानवेन्द्रमासीनमूचुः कृत्यं विधीयताम् ॥

આ તેના શ્રેષ્ઠ મંત્રીઓ પ્રાધાન્યક્રમથી વર્ણવાયા. પછી તેઓ આસનસ્થ દાનવેન્દ્રને બોલ્યા: “આવશ્યક કાર્યની વ્યવસ્થા કરો.”

Verse 28

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा दानवेन्द्रो महाबलः । उवाच कन्यालाभार्थं नारदावाप्तनिश्चयः ॥

તેમના વચન સાંભળી મહાબળી દાનવોનો અધિપતિ બોલ્યો. નારદના ઉપદેશથી તેનો નિશ્ચય સ્થિર થયો હતો અને કન્યા-લાભ માટે તેણે કહ્યું.

Verse 29

महिष उवाच । मह्यं तु कथिता बाला नारदेन महर्षिणा । सा चाजित्य सुराध्यक्षं न लभ्येत वराङ्गना ॥

મહિષાએ કહ્યું—મહર્ષિ નારદે મને એક કન્યાનું વર્ણન કર્યું છે. તે શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી દેવાધિપતિને જીત્યા પછી પણ સામાન્ય ઉપાયોથી પ્રાપ્ત થતી નથી.

Verse 30

एतदर्थं भवन्तो वै कथयन्तु विमृश्य वै । कथं सा लभ्यते बाला कथं देवाश्च निर्जिताः । भवेयुरिति तत्सर्वं कथयन्तु द्रुतं मम ॥

અતએવ તમે બધા વિચાર કરીને કહો—તે કન્યા કેવી રીતે પ્રાપ્ત થશે અને દેવો કેવી રીતે પરાજિત થશે. આ બધું કેવી રીતે શક્ય બને, તે મને ઝડપથી કહો.

Verse 31

एवमुक्तास्ततः सर्वे कथयामासुरञ्जसा । ऊचुः संमन्त्र्य ते सर्वे कथयामो वयं प्रभो ॥

આ રીતે કહ્યા પછી તેઓ બધા સરળતાથી સમજાવવા લાગ્યા. પરસ્પર મંત્રણા કરીને તેમણે કહ્યું—“હે પ્રભુ, અમે કહેશું.”

Verse 32

एवमुक्तस्तथोवाच प्रघसो दानवेश्वरम् । या सा ते कथिता दैत्य नारदेन महासती । सा शक्तिः परमा देवी वैष्णवी लोकधारिणी ॥

આ રીતે કહ્યા પછી પ્રઘસે દાનવેશ્વરને કહ્યું—“હે દૈત્ય, નારદે તને જે મહાસતીનું વર્ણન કર્યું હતું, તે જ પરમ શક્તિ છે—દેવી વૈષ્ણવી, લોકધારિણી.”