Adhyaya 25: The Birth of Ahaṅkāra as Guha/Skanda and His Appointment as Divine Commander

Verse 1

प्रजापाल उवाच । अहंकारात् कथं जज्ञे कार्त्तिकेयो द्विजोत्तम । एतन्मे संशयं छिन्धि पृच्छतो वै महामुने ॥ २५.१ ॥

Prajāpāla rzekł: O najlepszy z dwukrotnie urodzonych, jak Kārttikeya narodził się z ahaṃkāry, zasady ego? Rozetnij proszę tę moją wątpliwość, o wielki mędrcu, gdy pytam.

Verse 2

महातपा उवाच । सर्वेषामेव तत्त्वानां यः परः पुरुषः स्मृतः । तस्मादव्यक्तमुत्पन्नं तत्त्वादि त्रिविधं तु तत् ॥ २५.२ ॥

Mahātapā rzekł: „Ten najwyższy Puruṣa jest pamiętany jako przekraczający wszystkie zasady (tattvas). Z Niego powstało Nieobjawione (Avyakta); a ta fundamentalna kategoria, rozpoczynając od zasad, jest opisywana jako trójaka.”

Verse 3

पुरुषाव्यक्तयोर्मध्ये महत्त्वं समपद्यत । स चाहङ्कार इत्युक्तो यो महान् समुदाहृतः ॥ २५.३ ॥

Między Puruṣą a Nieobjawionym (Avyakta) powstaje zasada Mahat; i ta właśnie zasada, określana jako 'ahaṃkāra', jest również opisywana jako Wielka (Mahān).

Verse 4

पुरुषो विष्णुरित्युक्तः शिवो वा नामतः स्मृतः । अव्यक्तं तु उमा देवी श्रीर्वा पद्मनिभेक्षणा ॥ २५.४ ॥

„Puruṣa” jest nazywany Viṣṇu; a z imienia jest również pamiętany jako Śiva. A „Nieobjawione” (Avyakta) to bogini Umā; albo Śrī, bogini o oczach lotosu.

Verse 5

तत्संयोगादहंकारः स च सेनापतिर्गुहः । तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणु राजन् महामते ॥ २५.५ ॥

Z tego połączenia powstaje ahaṃkāra, zasada poczucia „ja”; a z nim związany jest Guha, wódz boskich zastępów. Wyjaśnię jego pochodzenie; słuchaj, o królu o wielkim zrozumieniu.

Verse 6

आद्यो नारायणो देवस्तस्माद् ब्रह्मा ततोऽभवत् । अतः स्वयम्भुवश्चान्ये मरीच्याद्यार्कसम्भवाः ॥ २५.६ ॥

Nārāyaṇa jest pierwotnym bóstwem; z Niego powstał następnie Brahmā. Z tego rodu wywodzi się Svayambhuva (Manu) oraz inni, począwszy od Marīciego, narodzeni z Arka (Słońca).

Verse 7

तेष्वारभ्य सुरा दैत्या गन्धर्वा मानुषाः खगाः । पशवः सर्वभूतानि सृष्टिरेषा प्रकीर्तिता ॥ २५.७ ॥

Począwszy od nich powstały Dewy, Daityas, Gandharvy, istoty ludzkie, ptaki, zwierzęta i rzeczywiście wszystkie żyjące stworzenia, tak zostało to stworzenie wyliczone.

Verse 8

सृष्ट्यां विस्तारितायां तु देवदैत्याः महाबलाः । सापत्न्यं भावमास्थाय युयुधुर्विजिगीषवः ॥ २५.८ ॥

Gdy stworzenie rozszerzyło się, potężni Dewowie i Daityas, przyjmując ducha rywalizacji, walczyli z pragnieniem zwycięstwa.

Verse 9

दैत्यानां बलिनः सन्ति नायका युद्धदुर्मदाः । हिरण्यकशिपुः पूर्वं हिरण्याक्षो महाबलः । विप्रचित्तिर्विचित्तिश्च भीमाक्षः क्रौञ्च एव च ॥ २५.९ ॥

Wśród Daityas są potężni przywódcy, srocy w bitwie: najpierw Hiraṇyakaśipu; potem Hiraṇyākṣa o wielkiej sile; a także Vipracitti, Vicitti, Bhīmākṣa i Krauñca.

Verse 10

एतेऽतिबलिनः शूरा देवसैन्यं महामृधे । अनारतं सितैर्बाणैर्जयन्तेऽनुदिनं मृधे ॥ २५.१० ॥

Ci nadzwyczaj potężni i bohaterscy wojownicy, w wielkiej bitwie, nieustannie pokonują armię bogów w walce, dzień po dniu, za pomocą swoich jasnych białych strzał.

Verse 11

तेषां पराजयं दृष्ट्वा देवानां तु बृहस्पतिः । उवाच हीनं वः सैन्यं नायकेन विना सुराः ॥ २५.११ ॥

Widząc klęskę bogów, Bṛhaspati, nauczyciel Dewów, rzekł: „O bogowie, wasza armia jest niepełna, bez przywódcy.”

Verse 12

एकेनेन्द्रेण दिव्यं तु सैन्यं पातुं न शक्यते । अतः सेनापतिं किञ्चिदन्वेषयत माचिरम् ॥ २५.१२ ॥

Sam przez Indrę nie jest możliwa ochrona boskiej armii. Dlatego szybko znajdźcie odpowiedniego dowódcę wojsk.

Verse 13

एवमुक्तास्ततो देवा जग्मुर्लोकपितामहम् । सेनापतिं च नो देहि वाक्यमूचुः ससम्भ्रमम् ॥ २५.१३ ॥

Tak przemówieni, bogowie udali się następnie do Praojca światów, Brahmy, i z pilnością rzekli te słowa: "Daj nam dowódcę wojsk."

Verse 14

ततो दध्यौ चतुर्वक्त्रः किमेषां क्रियते मया । ब्रह्मा । अथ चिन्तयामास रुद्रं प्रति मनोगतम् ॥ २५.१४ ॥

Wtedy Czterolicy zastanawiał się: "Co powinienem uczynić dla nich?" Następnie Brahma rozmyślał w swoim umyśle, kierując myśli ku Rudrze.

Verse 15

ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । ब्रह्माणं पुरतः कृत्वा जग्मुः कैलासपर्वतम् ॥ २५.१५ ॥

Wtedy bogowie wraz z Gandharwami, oraz Riszi, Siddhowie i Czarany, mając Brahmę na czele, udali się na Górę Kailasę.

Verse 16

तत्र दृष्ट्वा महादेवं शिवं पशुपतिं विभुम् । तुष्टवुर्विविधैस्तोत्रैः शक्राद्यास्त्रिदिवौकसः ॥ २५.१६ ॥

Tam, ujrzawszy Mahadewę, Śiwę, Paśupatiego, wszechprzenikającego Pana, mieszkańcy trzech niebios, poczynając od Śakry, wielbili go różnorodnymi hymnami.

Verse 17

देवा ऊचुः । नमाम सर्वे शरणार्थिनो वयं महेश्वरं त्र्यम्बकभूतभावनम् । उमापते विश्वपते मरुत्पते जगत्पते शङ्कर पाहि नः स्वयम् ॥ २५.१७ ॥

Bogowie rzekli: "My wszyscy składamy pokłony, szukając schronienia u Maheswary, Trjamabaki, tego, który doprowadza istoty do rozkwitu. O Panie Umie, Panie wszechświata, Panie Marutów, Panie świata, o Śankaro, chroń nas sam."

Verse 18

जटाकलापाग्रशशाङ्कदीधिति-प्रकाशिताशेषजगत्त्रयामल । त्रिशूलपाणे पुरुषोत्तमाच्युत प्रपाहि दैत्याच्च जगत्त्रयोदरे ॥ २५.१८ ॥

O niosący trójząb, Puruszottamo, niechybny, którego splecione włosy oświetla blask księżyca na ich szczycie, a przez którego światło cała trójca światów staje się czysta: chroń nas przed demonem, tu w łonie trzech światów.

Verse 19

त्वमादिदेवः पुरुषोत्तमो हरिर्भवो महेशस्त्रिपुरान्तको विभुः । भगाक्षिहा दैत्यरिपुः पुरातनो वृषध्वजः पाहि सुरोत्तमोत्तम ॥ २५.१९ ॥

Tyś bóstwem pierwotnym, Najwyższą Osobą, Harim, Bhawą, Mahesą, potężnym, który położył kres Tripurze, zabójcą oka Bhagi, odwiecznym wrogiem Daitjów, noszącym byka jako swój emblemat. Chroń nas, o najlepszy z najlepszych wśród bogów.

Verse 20

गिरीशजानाथ गिरिप्रियाप्रिय प्रभो समस्तामरलोकपूजित । गणेश भूतेश शिवाक्षयाव्यय प्रपाहि नो दैत्यवरान्तकाच्युत ॥ २५.२० ॥

O Panie, krewnym Giriśy, mistrzu, miły i niemiły Górze Urodzonej, czczony przez wszystkie światy nieśmiertelnych, o Ganeśo, Panie istot, pomyślny, niezniszczalny i niezmienny, chroń nas, o Aćjuto, zabójco najprzedniejszych z Daitjów.

Verse 21

पृथ्व्यादितत्त्वेषु भवान् प्रतिष्ठितो ध्वनिस्वरूपो गगने विशेषतः । वायौ द्विधा तेजसि च त्रिधा जले चतुः क्षितौ पञ्चगुणः प्रपाहि नः ॥ २५.२१ ॥

Jesteś ustanowiony w zasadach poczynając od ziemi, w szczególności w niebie jesteś natury dźwięku. W wietrze jesteś dwojaki, w ogniu trojaki, w wodzie czworaki, a w ziemi pięcioraki, chroń nas.

Verse 22

अग्निस्वरूपोऽसि तरौ तथोपले सत्त्वस्वरूपोऽसि तथा जलेष्वपि । तेजःस्वरूपो भगवान् महेश्वरः प्रपाहि नो दैत्यगणार्दितान् हर ॥ २५.२२ ॥

Jesteś w postaci ognia w drewnie i podobnie w kamieniu; jesteś w postaci istoty życiowej, i podobnie nawet w wodach. O błogosławiony Maheśwara, którego naturą jest blask, o Hara, chroń nas, dręczonych przez zastępy Daitjów.

Verse 23

नासीद्यदा अकाण्डमिदं त्रिलोचन प्रभाकरेंद्रद्रविणाधिपाः कुतः । तदा भवान् एव विरुद्धलोचन प्रमाणबाधादिविवर्जितः स्थितः ॥ २५.२३ ॥

Gdy ta manifestacja świata w ogóle nie istniała, o Trzyoki, jakże mogliby wtedy istnieć Słońce, Indra czy Pan Bogactwa? Wówczas Ty sam, o Posiadający wyróżniające się oczy, trwałeś, wolny od negacji przez ważne środki poznania i tym podobne.

Verse 24

कपालमालिन् शशिखण्डशेखर श्मशानवासिन् सितभस्मगुण्ठित । फणीन्द्रसंवीततनॊऽन्तकापह प्रपाहि नो दक्षधिया सुरेश्वर ॥ २५.२४ ॥

O Niosący girlandę z czaszek, którego grzywę zdobi sierp księżyca; mieszkający na cmentarzysku, pokryty białym popiołem; którego ciało opasał władca węży; usuwający lęk przed Śmiercią, o Panie bogów, chroń nas z roztropnym rozeznaniem.

Verse 25

भवान् पुमान् शक्तिरियं गिरेः सुता सर्वाङ्गरूपा भगवंस्तथा त्वयि । त्रिशूलरूपेण जगत्त्रयं करे स्थितं त्रिनेत्रेषु मखाग्नयस्त्रयः ॥ २५.२५ ॥

Ty jesteś zasadą męską (Puruszą); ta jest Mocą (Śakti), córką Góry, której forma przenika wszystkie członki; i tak samo, o Błogosławiony, ona przebywa w tobie. W postaci trójzębu trzy światy stoją w twej dłoni; a w twoich trzech oczach ustanowione są trzy ogni ofiarne.

Verse 26

जटास्वरूपेण समस्तसागराः कुलाचलाः सिन्धुवहाश्च सर्वशः । शशी परं ज्ञानमिदं तव स्थितं न देव पश्यन्ति कुदृष्टयो जनाः ॥ २५.२६ ॥

W postaci twoich splecionych włosów (dżata) obecne są wszystkie oceany, pasma górskie i rzeki niosące wody na wszelki sposób. O Dewo, ta najwyższa wiedza przebywa z tobą; jednak ludzie o zniekształconym wzroku jej nie postrzegają.

Verse 27

नारायणस्त्वं जगतां समुद्भवस् तथा भवः सैव चतुर्मुखो भवान् । सत्त्वादिभेदेन तथाग्निभेदतो युगादिभेदेन च संस्थितस्त्रिधा ॥ २५.२७ ॥

Ty jesteś Narajaną, źródłem, z którego powstają światy; podobnie jesteś Bhawą (Śiwą), i ty sam jesteś Czterolicy (Brahmą). Przez różnice takie jak guny począwszy od sattwy, przez rozróżnienia ognia i przez podziały takie jak jugi, jesteś ustanowiony w postaci troistej.

Verse 28

भवन्तमेतॆ सुरनायकाः प्रभो भवार्थिनोऽन्यस्य वदन्ति तोषयन् । यतस्ततो नो भव भूतिभूषण प्रपाहि विश्वेश्वर रुद्र ते नमः ॥ २५.२८ ॥

O Panie, ci przywódcy bogów, szukając dobrobytu, wychwalają ciebie i nikogo innego, aby cię zadowolić. Dlatego, o Bhawo, ty którego ozdobą jest święty popiół, chroń nas na wszelki sposób; o Panie wszechświata, o Rudro, cześć tobie.

Verse 29

महातपा उवाच । एवं स्तुतस्तदा देवो रुद्रः पशुपतिः सुरैः । उवाच देवानव्यग्रः किं कार्यं ब्रूत मा चिरम् ॥ २५.२९ ॥

Mahatapa rzekł: Tak wychwalany wówczas przez bogów, bóstwo Rudra, Paśupati, zwróciło się do bogów bez wzruszenia: „Jakie zadanie ma być wykonane? Powiedzcie mi; nie zwlekajcie.”

Verse 30

देवा ऊचुः । सेनापतिं नो देवेश देहि दैत्यवधाय वै । देवानां ब्रह्ममुख्यानामेतदेव हितं भवेत् ॥ २५.३० ॥

Bogowie rzekli: „O Panie bogów, daj nam naczelnego wodza dla zgładzenia Daitjów. Dla bogów, przewodzonych przez Brahmę, samo to byłoby korzystne.”

Verse 31

रुद्र उवाच । ददामि सेनानाथं वो देवा भवत विज्वराः । भविष्य्यमस्ति पौराणं योगादीनामचिन्तयन् ॥ २५.३१ ॥

Rudra rzekł: „Daję wam wodza wojsk; o bogowie, stańcie się wolni od udręki. W przyszłości będzie puraniczne opowiadanie o tym, podczas rozważania jogi i pokrewnych dyscyplin.”

Verse 32

एवमुक्त्वा हरो देवान् विसृज्य स्वाङ्गसंस्थिताम् । शक्तिं संक्षोभयामास पुत्रहेतोः परंतप ॥ २५.३२ ॥

Tak przemówiwszy, Hara odprawił bogów, a następnie poruszył Śakti przebywającą w jego własnym ciele, dla celu spłodzenia syna, o ty, który spalasz nieprzyjaciół.

Verse 33

तस्य क्षोभयतः शक्तिं ज्वलनार्कसमप्रभः । कुमारः सहजां शक्तिं बिभ्रज्ज्ञानैकशालिनीम् ॥ २५.३३ ॥

Gdy poruszał tę Potęgę, Kumāra, którego blask był jak ogień i słońce, nosił wrodzoną (sahaja) Śakti, obdarzoną jedynie wiedzą.

Verse 34

उत्पत्तिस्तस्य राजेन्द्र बहुरूपा व्यवस्थिताः । मन्वन्तरेष्वनेकेषु देवसेनापतिः किल ॥ २५.३४ ॥

O władco królów, jego pochodzenie ustanowione jest w wielu formach; zaprawdę, w wielu Manwantarach określany jest jako dowódca armii bogów.

Verse 35

योऽसौ शरीरगो देवः अहंकार इति कीर्तितः । प्रयोजनवशाद् देवः सैव सेनापतिर्विभो ॥ २५.३५ ॥

Ta boska zasada, która przebywa w ciele, głoszona jest jako „ahankara” (zasada ego). Ze względu na swój cel funkcjonalny, o potężny, ona rzeczywiście służy jako dowódca (senāpati) władz.

Verse 36

तस्मिन् जाते स्वयं ब्रह्मा सर्वदैवैः समन्वितः । पूजयामास देवेशं शिवं पशुपतिं तदा ॥ २५.३६ ॥

Gdy to nastąpiło, Brahmā sam, towarzyszony przez wszystkich bogów, wtedy czcił Pana bogów, Śiwę, znanego jako Paśupati.

Verse 37

सर्वैश्च देवै ऋषिभिश्च सिद्धैः सेनापतिर्वरदानेन तेन । आप्यायितः सोऽपि सुरानुवाच सखायार्थं क्रडने कार्यमेव ॥ २५.३७ ॥

Uczczony przez wszystkich bogów, ryszich i siddhów poprzez tę łaskę darowania boon, dowódca został wzmocniony; a on z kolei zwrócił się do bogów: „Dla przyjaciela, działanie w tej sprawie zawodów musi być podjęte.”

Verse 38

श्रुत्वा वचस्तस्य महानुभावो महादेवो वाक्यमिदं जगाद । ददामि ते क्रीडनकं तु कुक्कुटं तथानुगौ शाखविशाखसंज्ञौ । कुमार भूतग्रहणायको भवान् भवस्व देवेश्वर सेनयापतिः ॥ २५.३८ ॥

Usłyszawszy jego słowa, wielkoduszny Mahādewa rzekł: „Daję ci zabawkę, koguta, i również dwóch towarzyszy o imionach Śākha i Wiśākha. O Kumāra, stań się przywódcą zastępów bhūtów i dowódcą armii Pana bogów.”

Verse 39

एवमुक्त्वा ततो देवः सर्वे देवाश्च पार्थिव । तुष्टुवुर्वाग्भिरिष्टाभिः स्कन्दं सेनापतिं तदा ॥ २५.३९ ॥

Tak przemówiwszy, wtedy bóg, i wszyscy bogowie również, o Królu, uwielbili Skandę w tym czasie, dowódcę armii, słowami pełnego czci uznania.

Verse 40

देवा ऊचुः । भवस्व देवसेनानीर्महेश्वरसुत प्रभो । षण्मुख स्कन्द विश्वेश कुक्कुटध्वज पावके ॥ २५.४० ॥

Bogowie rzekli: „Bądź dowódcą boskich armii, o Panie, synu Maheśwary; o Ṣaṇmukha, Skando, Panie wszechświata, noszący sztandar z kogutem, o Pāvaka.”

Verse 41

कम्पितारे कुमारेश स्कन्द बालग्रहानुग । जितारे क्रौञ्चविध्वंस कृत्तिकासुत मातृर्ज ॥ २५.४१ ॥

O Skando, panie Kumāry, który sprawiasz, że drżą naśladowcy duchów porywających dzieci; o zwycięzco, niszczycielu Kraun̄cy; o synu Kṛttikās, zrodzony z Matek, pokłon.

Verse 42

भूतग्रहपतिश्रेष्ठ पावकि प्रियदर्शन । महाभूतपतेः पुत्र त्रिलोचन नमोऽस्तु ते ॥ २५.४२ ॥

O najwyższy pan istot i duchów chwytających; o Pāvaki, piękny do oglądania; o synie Pana Wielkich Żywiołów; o Trzyoki, niech będzie ci hołd.

Verse 43

एवं स्तुतस्तदा देवैर्ववर्ध भवानन्दनः । द्वादशादित्यसंकाशो बभूवाद्भुतदर्शनः । त्रैलोक्यमपि तत्तेजस्तापयामास पार्थिव ॥ २५.४३ ॥

Tak wychwalany wówczas przez bogów, Bhavānandana rósł w potędze; promienny jak dwanaście słońc, stał się cudownym widokiem. O Królu, tenże blask rozgrzał nawet trzy światy.

Verse 44

प्रजापाल उवाच । कथं तं कृत्तिकापुत्रमुक्तवन्तः सुरं गुरुम् । कथं च पावकिरसौ कथं वा मातृनन्दनः ॥ २५.४४ ॥

Prajāpāla rzekł: „Jak nazwali oni tego syna Kṛttikā, boskiego nauczyciela? I jakże on jest nazywany 'Pāvakir'? Albo jak jest znany jako 'radość matki'?”

Verse 45

महातपा उवाच । आदिमन्वन्तरे देव उत्पत्तिर्या मयोदिता । परोक्षदर्शिभिर्देवैरेवमेव स्तुतः प्रभुः ॥ २५.४५ ॥

Mahātapā rzekł: „O bóstwo, w pierwszym Manvantara, opis powstania, który przeze mnie został podany, właśnie tak był Pan wychwalany przez bogów, którzy są widzami tego, co jest poza bezpośrednim postrzeganiem.”

Verse 46

कृत्तिका पावकस्त्वन्यमातरो गिरिजा तथा । द्वितीयजन्मनि गुहस्यैते उत्पत्तिहेतवः ॥ २५.४६ ॥

Kṛttikā, Ogień (Pāvaka), inne matki, a także Girijā (Pārvatī), te są przyczynami drugiego narodzenia Guhy.

Verse 47

एवमेतत् तवाख्यातं पृच्छतः पार्थिवोत्तम । आत्मविद्यामृतं गुह्यमहङ्कारस्य सम्भवः ॥ २५.४७ ॥

Tak oto, o najlepszy z królów, jak pytałeś, zostało ci to wyjaśnione: tajemny 'nektar' wiedzy o sobie, mianowicie, powstanie ahaṅkāry (egoizmu).

Verse 48

स्वयं स्कन्दो महादेवः सर्वपापप्रणाशनः । तस्य षष्ठीं तिथिं प्रादादभिषेके पितामहः ॥ २५.४८ ॥

Sam Skanda jest Mahādevą, niszczycielem wszystkich grzechów. W czasie namaszczenia (abhiṣeka), Pitāmaha, Praojciec, nadał mu szósty dzień księżycowy (Ṣaṣṭhī) jako jego święty tithi.

Verse 49

एतां फलाशनो यस्तु क्षयेन्नियतमानसः । अपुत्रोऽपि लभेत् पुत्रानधनोऽपि धनं लभेत् । यं यमिच्छेत मनसा तं तं लभति मानवः ॥ २५.४९ ॥

Lecz kto, z ujarzmionym umysłem, dopełnia tej praktyki, żywiąc się owocami, choć bezdzietny, może otrzymać synów; choć ubogi, może otrzymać bogactwo. Czego człowiek pragnie w sercu, to właśnie osiąga.

Verse 50

यश्चैतत् पठति स्तोत्रं कार्त्तिकेयस्य मानवः । तस्य गेहे कुमाराणां क्षेमारोग्यं भविष्यति ॥ २५.५० ॥

A kto recytuje ten hymn ku czci Kārttikeyi, w domu tej osoby, dobrostan i wolność od chorób dzieci będą się urzeczywistniać.