Adhyaya 187: Determination of the Origin and Procedure of the Ancestral Offering (Pitṛyajña/Śrāddha)

Verse 1

अथ सृष्टिपितृयज्ञौ ॥ सूत उवाच ॥ एवं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा माधवं पुनरब्रवीत् ॥

Sūta rzekł: Usłyszawszy to od Nārāyaṇy, Ziemia, niezłomna w swojej przysiędze, złożyła dłonie w geście añjali i ponownie zwróciła się do Mādhavy.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ श्रुतमेतन्मयाख्यानं क्षेत्रस्य च महत्फलम् ॥ एकं मे परमं गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥

Ziemia rzekła: Usłyszałam tę opowieść oraz o wielkim owocu świętego kṣetra. Jedna sprawa, najwyższej tajemna, pozostaje dla mnie, powinien czcigodny ją wyjaśnić.

Verse 3

पितृयज्ञस्य माहात्म्यं सोमदत्तो नराधिपः ॥ मृगयां समुपागम्य यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

Odnośnie do wielkości pitṛyajñi: odnoszę się do tego, co wcześniej opowiedziałeś o królu Somadattcie, władcy ludzi, który wyruszył na polowanie.

Verse 4

को गुणः पितृयज्ञस्य कथमेव प्रयुज्यते ॥ केन चोत्पादितं श्राद्धं कस्मिन्नर्थे किमात्मकम् ॥

Jaki jest pożytek z pitṛyajñi i jak dokładnie ma być wykonywana? Przez kogo zostało ustanowione śrāddha, w jakim celu i jaka jest jego istotna natura?

Verse 5

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण वदस्व मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

Pragnę usłyszeć to szczegółowo; wyjaśnij mi to. Śrī Varāha rzekł: Dobrze uczyniłaś, o Ziemi, wielce szczęśliwa, że pytasz mnie w ten sposób.

Verse 6

मोहितासि वरारोहे भाराक्रान्ता वसुन्धरे ॥ दिव्यां ददामि ते बुद्धिं शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥

Jesteś zdezorientowana, o o pięknych biodrach; obciążona, o Vasundharo. Daję ci boskie zrozumienie, słuchaj, o piękna, zgodnie z prawdą.

Verse 7

कथयिष्यामि ते ह्येवं श्राद्धोत्पत्तिविनिश्चयम् ॥ आदौ स्वर्गस्य चोत्पत्तिं देवानां च वरानने ॥

Tak oto wyjaśnię ci ustaloną relację o pochodzeniu śrāddha. Najpierw, o piękna twarzy, opiszę powstanie nieba i bogów.

Verse 8

निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसावृते ॥ स्रष्टुं वै बुद्धिरुत्पन्ना त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

W tym świecie bez blasku, pozbawionym światła, otoczonym wszędzie ciemnością, powstała decyzja stworzenia trzech światów wraz ze wszystkim, co się porusza i nie porusza.

Verse 9

सोऽहं च शेषपर्यङ्के एकश्चैव पराङ्मुखः ॥ स्वपामि च वरारोहे अनन्तशयने ह्यहम् ॥

A Ja, sam, odwrócony, śpię na łożu Śeṣy; odpoczywam istotnie na posłaniu Ananty, o pięknych biodrach.

Verse 10

युगं युगसहस्राणि यास्यन्ति च गतानि च ॥ न त्वं मम विजानासि ज्ञातुं मायां यशस्विनि ॥

Ery, tysiące er, przeminą i wiele już przeminęło; jednak nie pojmujesz mojej māyi, by ją poznać, o sławna.

Verse 11

धारितं मम सुश्रॊणि दिवा पञ्चशतानि च ॥ वाराहं रूपमादाय न जानासि हि भामिनि ॥

O o piękłych biodrach, przez pięćset dni nosiłem to brzemię; jednak przyjąwszy postać Dzika (Varāhy), nie poznajesz mnie, o promienna pani.

Verse 12

यन्मां पृच्छसि वै ज्ञातुमात्मानं च यशस्विनि ॥ एकमूर्त्तिस्त्रिधा जातो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः ॥

To, o co pytasz, by mnie poznać, o sławna: jestem jednością w formie, lecz objawiłem się trojako, nosząc naturę Brahmy, Viṣṇu i Hary.

Verse 13

क्रोधहेतोर्मया सृष्ट ईश्वरॊऽसुरनाशनः ॥ मम नाभ्यामभूत्पद्मं पद्मगर्भः पितामहः ॥

Z przyczyny gniewu stworzyłem Pana, który niszczy asury; a z mego pępka wyrosł lotos, Pitāmaha, lotosowity praojciec.

Verse 14

एवं त्रयो वयं देवाः कृत्वा ह्येकाणर्वां महीम् ॥ तिष्ठामः परमप्रीत्या मायां कृत्वा तु वैष्णवीम् ॥

Tak my trzej bogowie, uczyniwszy ziemię jednym oceanem, trwaliśmy w najwyższym zadowoleniu, stworzywszy māyā vaiṣṇavī.

Verse 15

सर्वं तज्जलपूर्णं तु न चाज्ञायते किञ्चन ॥ वटमेकं वर्जयित्वा विष्णुमूलं यशोद्रुमम् ॥

Wszystko to było wypełnione wodą i niczego nie można było dostrzec, z wyjątkiem jednego drzewa banian, chwalebnego drzewa zakorzenionego w Viṣṇu.

Verse 16

तिष्ठाम वटवृक्षेऽहं मायया बालरूपधृक् ॥ पश्यामि च जगत्सर्वं त्रैलोक्यं यन्मया कृतम् ॥

Trwałem na drzewie banian; przez māyā przyjąłem postać dziecka i oglądałem cały świat, trzy sfery, które przeze mnie zostały ukształtowane.

Verse 17

वारयामि वरारोहे जानासि त्वं धरे शुभे ॥ कालेन तु तदा देवि कृत्वा वै वडवामुखम् ॥

Powstrzymuję to, o o piękłych udach; rozumiesz, o pomyślna Ziemio. Wtedy, w odpowiednim czasie, o bogini, powstało 'usta klaczy' (vaḍavāmukha).

Verse 18

विनिस्सृतं जलं तत्र मायया तदनन्तरम् ॥ प्रलये च विनिवृत्ते ब्रह्मा लोकपितामहः ॥

Wtedy, niezwłocznie potem, przez māyā, woda wypłynęła stamtąd; a gdy rozpuszczenie (pralaya) ustało, Brahmā, praojciec światów, pojawił się i objął swą rolę.

Verse 19

एवमुक्तो मया देवि गृह्य तत्र कमण्डलुम् ॥ उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा ब्रह्मा चोत्पादयन्सुरान् ॥

Tak zwrócony przeze mnie, o bogini, Brahmą podjął tam kamaṇḍalu; po rytualnym dotknięciu wody i oczyszczeniu się, przystąpił do stwarzania bogów.

Verse 20

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ तारणार्थं च सर्वेषां ब्राह्मणान्भुवि दैवतान् ॥

Ādityowie, Vasuowie, Rudrowie, dwaj Aśvinowie i zastępy Marutów; a także dla wybawienia i ochrony wszystkich, ustanowił Brāhmaṇów na ziemi jako istoty boskie.

Verse 21

बाहुभ्यां क्षत्रमुत्पन्नं वैश्याः ऊरुविनिःसृताः ॥ पद्भ्यां विनिःसृताः शूद्राः सर्ववर्णोपचारकाः

Z ramion powstało kszatra, stan rządzący i wojowniczy; z ud wyszli wajśjowie. Ze stóp wyszli śudrowie, ci, którzy świadczą służbę i praktyczne wsparcie wszystkim warnom.

Verse 22

देवताश्चासुरा देवि जातास्ते ब्रह्मणस्तथा ॥ देवता ह्यसुराः सर्वे तपोवीर्यबलान्विताः

O Bogini, bogowie i asury podobnie narodzili się z Brahmy. Zaprawdę, zarówno bogowie, jak i asury, wszyscy oni, byli obdarzeni mocą tapasu (ascezy), wigorem i siłą.

Verse 23

दित्यां च जनिताः पुत्रा असुराः सुरशत्रवः ॥ प्रजापतिश्चाजनयदृषींश्चैव तपोधनान्

A z Diti narodzili się synowie, asury, wrogowie bogów. I Prajapati zrodził również riszich, tych, których bogactwem był tapas (asceza).

Verse 24

तेजसा भास्कराकाराः सर्वे शास्त्रविदो द्विजाः ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च जनिता ब्रह्मसूनुना

Promienni teżasem, w formie podobni do słońca, wszyscy oni byli dwidżami, znawcami śastr. Ich synowie i wnukowie również zostali zrodzeni przez syna Brahmy.

Verse 25

निमेस्तु वंशसम्भूतो आत्रेय इति विश्रुतः ॥ जातमात्रो महात्मा स श्रीमांश्चापि तपोनिधिः

Z rodu Nimiego powstał ten znany jako Atreja. Od chwili swych narodzin był wielkoduszny, pomyślny i zaprawdę skarbnicą tapasu (ascezy).

Verse 26

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ देवतास्तु त्रयस्त्रिंशददित्यां जनयन्पुरा

Aditjowie, Wasuowie, Rudrowie, dwaj Aświnowie i zastępy Marutów, te bóstwa, w liczbie trzydziestu trzech, zostały niegdyś zrodzone z Aditi.

Verse 27

एकचित्तं समाधाय तपश्चरति निश्चलः ॥ पञ्चाग्निर्वायुभक्षश्च एकपादोर्ध्वबाहुकः

Utrwalając swój umysł w jednostronnej koncentracji, nieruchomy, praktykuje ascezę, otoczony przez pięć ognisk, żywiąc się powietrzem, stojąc na jednej nodze z ramionami wzniesionymi ku górze.

Verse 28

वर्षाणां च सहस्राणि तपस्तप्त्वा वसुन्धरे ॥ मृत्युकालमनुप्राप्तस्ततः पञ्चत्वमागतः

O Ziemio, po odprawianiu ascezy przez tysiące lat, gdy nadszedł jego czas śmierci, wówczas przeszedł w stan pięciu żywiołów.

Verse 29

नष्टं च तं सुतं दृष्ट्वा निमेः शोक उपाविशत् ॥ पुत्रशोकाभिसंयुक्तो दिवा रात्रौ च चिन्तयन्

Widząc, że jego syn zginął, żałoba ogarnęła Nimiego. Dotknięty smutkiem po dziecku, rozmyślał we dnie i w nocy.

Verse 30

निमिः कृत्वा ततः शोकं विधानात्तत्र माधवि ॥ तं मनोगतसंकल्पं त्रिरात्रे प्रत्यपद्यत

Wtedy Nimi, o Mādhawī, spełniwszy tam przepisany obrzęd w odpowiedzi na żałobę, odzyskał swą wewnętrzną determinację w ciągu trzech nocy.

Verse 31

तस्य प्रतिविशुद्धस्य माघमासे तु द्वादशीम् ॥ मानसं सृज्य विषयं बुद्धिर्विस्तारगामिनी

Dla niego, który stał się całkowicie oczyszczony, dwunastego dnia miesiąca Māgha, po uformowaniu w umyśle przedmiotu kontemplacji, jego intelekt rozszerzył się w swoim zasięgu.

Verse 32

स निमिश्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ॥ यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च

Skupiony i uważny, skierował wtedy swój umysł na procedurę śrāddha, mianowicie które przedmioty były właściwe dla niego do złożenia jako ofiara: korzenie i owoce.

Verse 33

यानि कानि च भक्ष्याणि नवश्च रससंभवः ॥ यानि तस्यैव चेष्टानि सर्वमेतदुदाहरेत्

Jakiekolwiek jadalne przedmioty tam były, i świeże przygotowania powstałe z soków i smaków, oraz jakie praktyki były dla niego właściwe, to wszystko powinien wyraźnie oznajmić.

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणं पूर्वं शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ दक्षिणावर्ततः सर्वमकरोदृषिसत्तमः

Najpierw, po pełnym szacunku zaproszeniu brāhminy i po osiągnięciu czystości oraz skupienia, doskonały mędrzec wykonał wszystko w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara.

Verse 35

सप्तकृत्वस्ततस्तत्र युगपత్సमुपाविशत् ॥ दत्त्वा तु मांसशाकानि मूलानि च फलानि च

Następnie, tam, siedem razy, usiadł razem we właściwej kolejności; i złożył w ofierze mięso i warzywa, a także korzenie i owoce.

Verse 36

पूजयित्वा तु विप्रान्स सप्तकृत्वश्च सुन्दरि ॥ कृत्वा तु दक्षिणाग्रांश्च कुशांश्च प्रयतः शुचिः

Uczciwszy brāhminów siedem razy, o piękna, i należycie ułożywszy najprzedniejsze części dla dakṣiṇā oraz trawę kuśa, pozostał zdyscyplinowany i czysty.

Verse 37

एवं दिने गते भद्रे ह्यस्तं प्राप्ते दिवाकरे ॥ ब्रह्म कर्मोत्तमं दिव्यं भावसाध्यमुपासत

Tak gdy dzień minął, o pomyślna, a słońce osiągnęło swój zachód, oddał się najwyższemu, boskiemu rytuałowi brahman, który ma być dokonany poprzez wewnętrzne nastawienie.

Verse 38

एकाकी यतचित्तात्मा निराशी निष्परिग्रहः ॥ शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः

Samotnie, z umysłem i jaźnią powściągniętą, bez oczekiwań i bez posiadłości, ustanowił dla siebie stałe siedzenie w czystym miejscu.

Verse 39

नात्युच्चं नातिनीचं च चेलाजिनकुशोत्तरम् ॥ तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तो जितेन्द्रियः

Ani zbyt wysoko, ani zbyt nisko, z tkaniną, skórą antylopy i trawą kuśa jako górną warstwą; tam, czyniąc umysł jednolico skupionym, powściągnięty w myślach i panujący nad zmysłami, przystąpił.

Verse 40

उपविश्यासनेऽयुञ्जद्योगमात्मविशुद्धये ॥ समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलः स्थितः

Usiadłszy na siedzeniu, oddał się jodze dla oczyszczenia jaźni; trzymając ciało, głowę i szyję wyrównane, pozostał stabilny i nieruchomy.

Verse 41

संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ प्रकाशात्मा विगतभीर् ब्रह्मचारी व्रते स्थितः ॥

Utrwalając wzrok na czubku własnego nosa i nie spoglądając w żadne strony, promienny w wewnętrznej jasności i wolny od lęku, brahmaćarin trwał niezachwianie w swoim ślubowaniu.

Verse 42

संयम्य मयि चित्तं यो युक्त आसीत मत्परः ॥ प्रयुञ्जीत तदात्मानं मद्भक्तो नान्यमानसः ॥

Ktokolwiek, mając umysł powściągnięty we Mnie, siedzi zdyscyplinowany i oddany Mnie jako najwyższemu celowi, taki wielbiciel, nie mając żadnego innego przedmiotu w myślach, powinien oddać się całkowicie tej jednej praktyce skierowanej ku sobie.

Verse 43

एवं निवृत्तसंध्यायां ततो रात्रिरुपागता ॥ पुनश्चिन्तितुमारब्धः शोकसंविग्नमानसः ॥

Tak więc, gdy obrzęd zmierzchu dobiegł końca, nadeszła noc; i on zaczął znów rozmyślać, a jego umysł był wzburzony smutkiem.

Verse 44

कृत्वा तु पिण्डसंकल्पं पश्चात्तापं चकार ह ॥ अकृतं मुनिभिः सर्वं किं मया तदनुष्ठितम् ॥

Lecz po podjęciu postanowienia co do ofiary pinda, popadł w skruchę: "Jeśli wszystko to nie zostało wykonane przez mędrców, dlaczego ja to podjąłem?"

Verse 45

निवापकर्म ह्यशुचि पुत्रार्थे विनियोजितम् ॥ अहो स्नेहप्रभावेण मया चाकृतबुद्धिना ॥

"Albowiem obrzęd ofiarowania nivapa jest istotnie uważany za nieczysty, a jednak jest stosowany dla osiągnięcia syna. Biada mi, pod wpływem miłości działałem z nieukształtowanym rozsądkiem."

Verse 46

किं वक्ष्यन्ति च मां सर्वे ये वै पितृपदे स्थिताः ॥ एवं विचिन्त्यमानस्य गता रात्रिर्वसुन्धरे ॥

"I co powiedzą mi wszyscy ci, którzy istotnie przebywają w sferze przodków?" Tak więc, gdy on trwał w rozmyślaniach, noc przeminęła, o Vasundharo (Ziemio).

Verse 47

पूर्वसन्ध्यानु सम्प्राप्ता उदिते च दिवाकरे ॥ सन्ध्याविधिं विनिवर्त्य हुत्वाग्नीन् द्विजसत्तमः ॥

Gdy poranny zmierzch nadszedł i słońce wzeszło, najlepszy z dwukrotnie urodzonych, po należytym wykonaniu obrzędu sandhja, złożył ofiary w świętych ogniskach.

Verse 48

पुनश्चिन्तां प्रपन्नः स आत्रेयो ह्यतिदुःखितः ॥ एकाकी भाषते तत्र शोकपीडितमानसः ॥

Znów pogrążył się w lękliwych myślach; ten Atreja, nadmiernie strapiony, przemawiał tam samotnie, a jego umysł był udręczony żalem.

Verse 49

धिग्वयो धिक्च मे कर्म धिग्बलं धिक्च जीवितम् ॥ पुत्रं सर्वसुखैर्युक्तं जीवितं हि न दृश्यते ॥

"Hańba na los; hańba na moje czyny; hańba na siłę; i hańba na życie. Albowiem to życie obdarzone wszelką szczęśliwością, mianowicie syn, istotnie nie jest mi dane ujrzeć."

Verse 50

नरकं पूतिकाख्यातं हृदि दुःखं विदुर्बुधाः ॥ परित्राणं ततः पुत्रादिच्छन्तीह परत्र च ॥

Mędrcy rozumieją, że Putika jest piekłem, wewnętrznym cierpieniem w sercu; dlatego ludzie szukają wybawienia poprzez syna, zarówno tutaj, jak i w zaświatach.

Verse 51

पूजयित्वा तु देवांश्च दत्त्वा दानं त्वनेकशः ॥ हुत्वाग्निं विधिवच्चैव स्वर्गं तु लभते नरः

Po oddaniu czci bóstwom, po wielokrotnym rozdaniu darów i po złożeniu ofiary w świętym ogniu zgodnie z właściwą regułą, człowiek osiąga niebiosa.

Verse 52

पुत्रेण लभते येन पौरत्रेण च पितामहाः ॥ अथ पुत्रस्य पौरत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः

Dzięki synowi osiąga się to, dzięki czemu zyskuje się dobro; dzięki wnukowi przodkowie zyskują dobro. A ponadto, dzięki wnukowi syna, pradziadowi radują się.

Verse 53

पुत्रेण श्रीमता हीनं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि नारदो द्विजसत्तमः

Pozbawiony syna, który by przyniósł chwałę, nie pragnę dalej żyć. W tym czasie, o Bogini, przybył Nārada, najlepszy spośród dwukrotnie narodzonych.

Verse 54

जगाम तापसारण्यं ऋष्याश्रमविभूषितम् ॥ सर्वकामयुतं रम्यं बहुपुष्पफलोदकम्

Udał się do lasu ascetów, przyozdobionego pustelniami mędrców, urokliwego, zaopatrzonego we wszystko, czego się pragnie, i obfitującego w liczne kwiaty, owoce i wody.

Verse 55

तस्मै दत्त्वा पाद्यमर्घ्यं आसने चोपवेश्य च ॥ उपविश्यासने देवि नारदो वाक्यमब्रवीत्

Po ofiarowaniu mu wody do obmycia stóp i daru powitania, oraz po posadzeniu go na siedzeniu, Nārada, sam usiadłszy, o Bogini, przemówił.

Verse 56

नारद उवाच ॥ निमे शृणु महाप्राज्ञ शोकमुत्सृज्य दूरतः ॥ अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावान्नावबुध्यसे

Nārada rzekł: Słuchaj mnie, o mądry, odrzuciwszy żal daleko. Opłakujesz tych, których nie należy opłakiwać; choć mienisz się roztropnym, nie pojmujesz prawdy.

Verse 57

गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ मृतं वा यदि वा नष्टं यो यान्तमनुशोचति

Uczeni nie lamentują ani nad umarłymi, ani nad żywymi. Czy ktoś umarł, czy zginął, kto opłakuje tego, kto odszedł, nie może go przywrócić.

Verse 58

अमित्रास्तस्य हृष्यन्ति स चापि न निवर्त्तते ॥ अमरत्वं न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे

Jego wrogowie radują się, a on też nie powraca. Nie widzę nieśmiertelności nigdzie w trzech światach, ze wszystkim, co się porusza i co spoczywa.

Verse 59

देवतासुरगन्धर्वा मानुषा मृगपक्षिणः ॥ सर्वे कालवशं यान्ति सर्वे कालमुदीक्षते

Bogowie, demony, gandharwowie, ludzie, zwierzęta i ptaki, wszyscy podlegają władzy Czasu; wszyscy oczekują Czasu.

Verse 60

जातस्य सर्वभूतस्य कालो मृत्युरुपस्थितः ॥ अवश्यं चैव गन्तव्यं कृतान्तविहितेन च

Dla każdej istoty, która się narodziła, Czas, śmierć, stoi blisko. I odejście jest z pewnością nieuniknione, zgodnie z tym, co zostało naznaczone przez Kṛtāntę, Śmierć.

Verse 61

तव पुत्रो महात्मा वै श्रीमान्नाम श्रियो निधिः ॥ पूर्णं वर्षसहस्रं तु तपः कृत्वा सुदुष्चरम्

Twój syn jest istotnie wielkoduszny, z natury pomyślny, prawdziwy skarb fortuny, który podjąwszy surową ascezę, praktykował ją przez pełne tysiąc lat.

Verse 62

मृत्युकालमनुप्राप्य गतो दिव्यां परां गतिम् ॥ एतत्सर्वं विदित्वा तु नानुशोचितुमर्हति

Gdy nadeszła chwila śmierci, osiągnął on stan boski i najwyższy. Wiedząc to wszystko, nie należy się smucić.

Verse 63

नारदेनैवमुक्ते तु श्रुत्वा स द्विजसत्तमः ॥ प्रणम्य शिरसा पादौ निमिरुद्विग्नमानसः

Gdy Narada tak przemówił, Nimi, najlepszy spośród dwukrotnie urodzonych, wysłuchawszy tego, skłonił się głową przy stopach Narady, a jego umysł wciąż był pełen niepokoju.

Verse 64

अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मविदां वर ॥ सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः

O, najlepszy wśród wybitnych mędrców! O, najwybitniejszy wśród znawców dharmy! O braminie, zostałem przez ciebie pocieszony słowami, których sylaby są słodkie.

Verse 65

प्रणयात्सौहृदाद्वापि स्नेहाद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ शोको निरन्तरं चित्ते ममैद्धृदि वर्तते

Z miłości, przyjaźni lub tkliwości powiem ci to, więc posłuchaj. Smutek nieustannie przebywa w moim umyśle, zagnieżdżony w moim sercu.

Verse 66

कृतस्नेहस्य पुत्रार्थे मया संकल्प्य यत्कृतम् ॥ तर्पयित्वा द्विजान्सप्त अन्नाद्येन फलेन च

Dla dobra mojego syna, gdyż byłem do niego przywiązany, to co uczyniłem po podjęciu uroczystej decyzji, było zadowolenie siedmiu dwukrotnie urodzonych jedzeniem i innymi ofiarami oraz owocami.

Verse 67

पश्चाद्विसर्जितं पिण्डं दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ उदकानयनं चैव ह्यपसव्येन वासितम्

Później złożyłem ofiarę pinda, rozpostarłszy trawę darbha na ziemi, i wykonałem również przyniesienie wody, siedząc w orientacji apasawja.

Verse 68

शोकस्य तु प्रभावेण एतत्कर्म मया कृतम् ॥ अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरणं द्विज

Lecz pod wpływem żalu wykonałem ten czyn, o dwukrotnie urodzony, i obawiam się, że nie jest on praktykowany przez szlachetnych, nie prowadzi do nieba i przynosi złe imię.

Verse 69

नष्टबुद्धिस्मृतिसत्त्वो ह्यज्ञानॆन विमोहितः ॥ न च श्रुतं मया पूर्वं न देवैॠषिभिः कृतम्

Mój intelekt, pamięć i stałość były upośledzone, byłem omamiony przez niewiedzę. Nie słyszałem o tym wcześniej, ani nie jest to coś, co czynią bogowie czy mędrcy.

Verse 70

भयं तीव्रं प्रपश्यामि मुनिशापात्सुदारुणात् ॥ नारद उवाच ॥ न बेतव्यं द्विजश्रेष्ठ पितरं शरणं व्रज

Widzę intensywny lęk wynikający z najstraszliwszej klątwy mędrca. Narada rzekł: Nie powinieneś się lękać, o najlepszy z dwukrotnie urodzonych; udaj się do Pitris jako do swojej ucieczki.

Verse 71

अधर्मं न च पश्यामि धर्मो नैवात्र संशयः ॥ नारदेनैवमुक्तस्तु निमिर्ध्यानमुपाविशत् ॥

Nie widzę tu bezprawia; zaprawdę, nie ma wątpliwości, że to jest dharma. Tak przemówiony przez Nāradę, Nimi usiadł do medytacji.

Verse 72

कर्मणा मनसा वाचा पितरं शरणं गतः ॥ ततोऽतिचिन्तयामास वंशकर्त्तारमात्मनः ॥

Czynem, myślą i mową przyjął schronienie u swego ojca; wtedy głęboko rozmyślał o założycielu własnego rodu.

Verse 73

पुत्रमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययैः ॥ निमे संकल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन ॥

Pocieszył swego syna umiłowanymi i niezawodnymi słowami: O Nimi, ta ofiara przodków została dla ciebie postanowiona, o skarbie ascezy.

Verse 74

पितृयज्ञेति निर्दिष्टा धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ ततो ह्यतितरो धर्मः क्रतुरेकः प्रतिष्ठितः ॥

Ta dharma, określona jako ofiara przodków, została wskazana przez samego Brahmę; i z niej ustanowiono wyższą dharmę jako jedną ofiarną uroczystość.

Verse 75

कृतः स्वयम्भुवा पूर्वं श्राद्धं यो वित्तवित्तमः ॥ शृण्वतो नारदस्यापि विधिं विधिविदां वरः ॥

Dawniej Svayambhū ustanowił Śrāddhę, on, najprzodujący wśród bogatych; a najlepszy wśród znawców rytuałów wyjaśnił metodę obrzędu, podczas gdy Nārada słuchał.

Verse 76

श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया ॥ शृणुषु सुन्दरि तत्त्वेन यथा दाता सपुत्रकः ॥

Słuchaj, o piękna, w prawdzie, o procedurze obrzędu śrāddha i o czynnościach stanowiących rytuały dla zmarłych, aby dający wraz z synem mógł postępować zgodnie z tym.

Verse 77

मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम् ॥ जातस्य सर्वभूतस्य कालमृत्युरुपस्थितः ॥

I dzięki mojej łasce udzielam mu zrozumienia. Dla każdej istoty, która się rodzi, Czas i Śmierć stoją blisko.

Verse 78

अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात् ॥ अमरत्वं न पश्यामि पिपीलादीनि जन्तवः ॥

Należy z pewnością odejść, z rozkazu Dharmarādży. Nie widzę nieśmiertelności u istot, nawet u tych począwszy od mrówek.

Verse 79

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः ध्रुवं जन्म मृतस्य च ॥ मोक्षः कर्मविशेषेण प्रायश्चित्तेन च ध्रुवम् ॥

Dla tego, kto się urodził, śmierć jest pewna; a dla tego, kto umarł, narodziny są równie pewne. Wyzwolenie jest pewne przez określone formy działania, a także przez pokutę.

Verse 80

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः ॥ अल्पायुशो नराः पश्चाद्भविष्यन्ति युगक्षये ॥

Sattva, rajas i tamas są pamiętane jako trzy składniki powstające wraz z cielesnym istnieniem; później, na końcu jugi, ludzie będą krótko żyć.

Verse 81

सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः ॥ तामसं नरकं विन्द्यात्तिर्यग्योनिं च राक्षसीम् ॥

Osoby o naturze tamasycznej, z powodu wady swoich czynów, nie pojmują tego, co sattwiczne. Kto podąża za tamasem, ten osiąga piekło, a także narodziny jako zwierzę i łono rakszasów.

Verse 82

क्रूरो भीरुर्विषादी च हिंसको निरपत्रपः ॥ अज्ञानान्धश्च पैशाचमेतॆषां तामसा गुणाः ॥

Okrutny, bojaźliwy, pogrążony w rozpaczy, gwałtowny, pozbawiony wstydu, oślepiony ignorancją i skłonny do natury paisacza, oto cechy tych, którzy są zdominowani przez tamas.

Verse 83

तामसं तद्विजानीयादुच्यमानो न बुद्ध्यति ॥ दुर्मदोऽश्रद्धधानश्च विज्ञेयास्तामसा नराः ॥

Należy rozpoznać jako tamasiczną osobę, która nawet gdy jest pouczana, nie rozumie. Ci, którzy są arogancko odurzeni i pozbawieni zaufania, mają być poznani jako ludzie tamasiczni.

Verse 84

प्रबलो वाचि युक्तश्चाचलबुद्धिः सदायतः ॥ शूरः सर्वेषु व्यक्तात्मा विज्ञेया राजसा नराः ॥

Potężny, zdyscyplinowany w mowie, o niestabilnym umyśle, zawsze dążący na zewnątrz; bohaterski i ujawniający siebie wśród wszystkich, tacy ludzie mają być poznani jako radżasowi.

Verse 85

क्षान्तो दान्तो विशुद्धात्मा विज्ञेयः श्रद्धयान्वितः ॥ तपःस्वाध्यायशीलश्च एतेषां सात्त्विका गुणाः ॥

Cierpliwy, opanowany, o oczyszczonej naturze wewnętrznej, obdarzony pełnym zaufania przyjęciem; oddany ascezie i studiowaniu siebie, oto cechy tych, którzy są określeni przez sattwę.

Verse 86

एवं सञ्चिन्तयानस्तु न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ त्यज शोकं महाभाग शोकः सर्वविनाशनः ॥

Tak rozmyślając, nie powinieneś ulegać żałobie. Odrzuć żałobę, o szczęśliwy; żałoba jest niszczycielem wszystkiego.

Verse 87

शोको दहति गात्राणि बुद्धिः शोकेन नश्यति ॥ लज्जा धृतिश्च धर्मश्च श्रीः कीर्तिश्च स्मृतिर्नयः ॥

Żałoba spala członki; intelekt ulega zniszczeniu przez żałobę. Skromność, stałość, dharma, dobrobyt, sława, pamięć i rozsądny osąd również zostają utracone.

Verse 88

त्यजन्ति सर्वधर्मं च शोकेनोपहृतं नरम् ॥ एवं शोकं त्यजित्वा तु निःशोको भव पुत्रक ॥

Ludzie porzucają nawet wszystkie obowiązki wobec człowieka przytłoczonego żałobą. Dlatego, odrzuciwszy żałobę, stań się wolny od żałoby, drogie dziecko.

Verse 89

मूढः स्नेहप्रभावेण कृत्वा हिंसानृते तथा ॥ पच्यते नरके घोरे ह्यात्मदोषैर्वसुन्धरे ॥

Zabłąkana osoba, pod wpływem przywiązania, popełniwszy gwałt i kłamstwo, jest 'gotowana' w strasznym piekle, zaprawdę, przez własne wady, o Vasundharo.

Verse 90

स्नेहं सर्वेषु संयम्य बुद्धिं धर्मे नियोजयेत् ॥ धर्मलोक हितार्थाय शृणु सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥

Powściągając przywiązanie do wszystkich, należy skierować intelekt ku dharmie. Dla dobra świata ugruntowanego w dharmie, słuchaj: mówię to, co jest prawdą.

Verse 91

कण्ठस्थानं गते जीवे भीतिविभ्रान्तमानसः ॥ ज्ञात्वा च विह्वलं तत्र शीघ्रं निःसारयेद्गृहात् ॥ १०१ ॥ कुशास्तरणशायी च दिशः सर्वा न पश्यति ॥ लब्धस्मृतिर्मुहूर्तं तु यावज्जीवो न पश्यति ॥

Gdy oddech życiowy (jīva) dociera do regionu gardła, umysł człowieka staje się pełen lęku i zdezorientowany. Wiedząc, że w tym momencie popadł w udrękę, należy go szybko usunąć z domu. Leżąc na rozłożonych źdźbłach trawy kuśa, nie widzi już kierunków świata; a przez krótki czas, nawet jeśli pamięć powraca, istota żywa nadal nie postrzega wyraźnie.

Verse 92

वाचयेत्स्नेहभावेन भूमिदेवा द्विजातयः ॥ सुवर्णं च हिरण्यं च यथोत्पन्नेन माधवि ॥

Z postawą pełną czułości i troski, należy sprawić, by „bogowie na ziemi”, dvija, uczeni dwukrotnie narodzeni brāhmaṇi, odrecytowali odpowiednie teksty. I należy ofiarować złoto oraz bogactwo stosownie do tego, co zostało zdobyte, o Mādhavī.

Verse 93

परलोकहितार्थाय गोप्रदानं विशिष्यते ॥ सर्वदेवमया गाव ईश्वरेणावतारिताः ॥

Dla dobra w świecie zaświatów, dar krowy jest szczególnie ceniony. Krowy są opisywane jako ucieleśnienie wszystkich bóstw, sprowadzone na świat przez Pana.

Verse 94

अमृतं क्षरयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ एतासां चैव दानेन शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥

Mówi się, że „wylewają nektar (amṛta)”, gdy poruszają się po powierzchni ziemi. Przez darowanie takich krów, człowiek zostaje szybko uwolniony od przewinień (kilbiṣa).

Verse 95

पश्चाच्छ्रुतिपथं दिव्यमुत्कर्णेन च श्रावयेत् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

Następnie należy sprawić, by boska „ścieżka śruti” została recytowana do jego uniesionego ucha, dopóki nie uwolni swoich oddechów życiowych, podejmując ten bardzo trudny obowiązek.

Verse 96

दृष्ट्वा सुविह्वलं ह्येनं मम मार्गानुसारिणम् ॥ प्रयाणकाले तु नरो मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

Widząc go istotnie głęboko przytłoczonego, tego, który podąża moją ścieżką, w chwili odejścia człowiek powinien działać z mantrą, zgodnie z właściwą procedurą.

Verse 97

मन्त्रेणानेन कर्तव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ मधुपर्कं त्वरन् गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

Przy pomocy tej mantry ma zostać dokonane uwolnienie z całości ziemskich więzów. Biorąc niezwłocznie madhuparkę, należy wypowiedzieć tę mantrę.

Verse 98

मन्त्रः— ॐ गृह्णीष्व मे सुविमलं मधुपर्कमाद्यं संसारनाशनकरं त्वमृतेन तुल्यम् ॥ नारायणेन रचितं भगवत्प्रियाणां दाहे च शान्तिकरणं सुरलोकपूज्यम् ॥

Mantra: „Oṃ, przyjmij ode mnie tę bardzo czystą, najważniejszą madhuparkę, która przynosi zniszczenie ziemskich więzów, równą nektarowi (amṛta). Ułożoną przez Nārāyaṇę dla tych, którzy są drodzy Panu, przynosi ona ukojenie nawet wśród płonącego cierpienia i jest czczona w świecie bogów.”

Verse 99

एवं विनिस्सृते प्राणे संसारं च न गच्छति ॥ नष्टसंज्ञं समुद्धिश्य ज्ञात्वा मृत्युवशङ्गतम् ॥

Tak więc, gdy oddech życiowy odejdzie, nie powraca on już do saṃsāry. Rozpoznając, że stracił świadomość i popadł pod władzę śmierci, należy się do niego zwrócić i wykonać obrzędy stosownie do tego.

Verse 100

महावनस्पतिं गत्वा गन्धान्श्च विविधानपि ॥ घृततैलसमायुक्तं कृत्वा वै देहशोधनम् ॥

Udawszy się do wielkiego drzewa i biorąc również różne wonności, należy dokonać oczyszczenia ciała, używając ghee i oleju razem jako środka namaszczenia.

Verse 101

तेजोऽव्ययकरं चास्य तत्सर्वं परिकल्प्य च ॥ दक्षिणायां शिरः कृत्वा सलिले सन्निधाप्य च

Po należywym przygotowaniu wszystkiego, co jest dla niego wymagane, i ustawieniu ciała z głową zwróconą na południe, należy umieścić je w pobliżu wody.

Verse 102

तीर्थाद्यावाहनं कृत्वा स्नापनं तस्य कारयेत् ॥ गयादीनि च तीर्थानि ये च पुण्याः शिलोच्चयाः

Po odprawieniu inwokacji świętych wód i pokrewnych obrzędów, należy go obmyć. Należy również wspomnieć i wezwać miejsca święte począwszy od Gayā, oraz zasłużone skaliste wzniesienia.

Verse 103

कुरुक्षेत्रं च गङ्गा च यमुना च सरिद्वरा ॥ कौशिकी च पयोष्णी च सर्वपापप्रणाशिनी

Kurukṣetra, Gaṅgā i Yamunā, najznakomitsze z rzek, a także Kauśikī i Payoṣṇī, każda wychwalana jako niszcząca wszelkie występki.

Verse 104

गण्डकी भद्रनामाच सरयूरबलदा तथा ॥ वनानि नव वाराहे तीर्थे पिण्डारके तथा

Gaṇḍakī, rzeka zwana Bhadranāmā, Sarayū i Baladā; podobnie dziewięć lasów przy miejscu świętym Vārāha, a także miejsce zwane Piṇḍāraka.

Verse 105

पृथिव्यां यानि तीर्थानि चत्वारः सागरास्तथा ॥ सर्वाणि मनसा ध्यात्वा स्नानमेवं तु कारयेत्

Wszystkie miejsca święte na ziemi i podobnie cztery oceany, rozmyśliwszy o nich wszystkich w sercu, należy wykonać obmycie w ten sposób.

Verse 106

प्राणैर्हृतं तु तं ज्ञात्वा चितां कृत्वा विधानतः ॥ तस्या उपरि संस्थाप्य दक्षिणाग्रं शिरस्तथा

Wiedząc, że pozbawiony jest tchnienia życia, i wzniósłszy stos pogrzebowy zgodnie z zasadami, należy złożyć na nim ciało, z głową również zwróconą ku południu.

Verse 107

दिव्यानग्निमुखान्ध्यात्वा गृहीय हस्ते हुताशनम् ॥ प्रज्वाल्य विधिवत्तत्र मन्त्रमेतमुदाहरेत्

Rozmyśliwszy o boskich istotach, których ustami jest ogień, i wziąwszy ogień w dłoń, roznieciwszy go tam zgodnie z zasadami, należy odrecytować tę mantrę.

Verse 108

धर्माधर्मसमायुक्तो लोभमोहमसमावृतः ॥ दह चैत्तस्य गात्राणि देवलोकं स गच्छतु

Obdarzony zarówno cnotą, jak i występkiem, okryty chciwością i ułudą, spal, o Ogniu, jego członki; niechaj odejdzie do świata bogów.

Verse 109

एवमुक्त्वा ततः शीघ्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् ॥ ज्वलमानं तदा वह्निं शिरःस्थाने प्रदापयेत्

Wyrzekłszy to, niezwłocznie, po wykonaniu również okrążenia, należy przyłożyć płonący ogień w miejscu głowy.

Verse 110

चातुर्वर्ण्येषु संस्कारमेवं भवति पुत्रक ॥ गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य विनिवर्तयेत्

Tak oto wygląda ten obrzęd pogrzebowy wśród czterech klas społecznych, drogie dziecko. Obmywszy członki i szaty, należy powrócić.

Verse 111

मृतं नाम तथोद्दिश्य दद्यात्पिण्डं महीतले॥ तदाप्रभृति चाशौचं देवकर्म न कारयेत्॥

Wymówiwszy w ten sposób imię zmarłego i kierując ofiarę ku tej osobie, należy złożyć piṇḍę na ziemi. Od tego momentu obowiązuje āśauca, okres rytualnej nieczystości, i nie należy sprawować obrzędów bóstw.

Verse 112

निद्रां मायामयीं कृत्वा जागर्मि च स्वपामि वा॥ विष्णुमायामयं कृत्वा जानासि त्वं न धारिणि॥

Ukształtowawszy sen jako coś złożonego z māyi, pozostaję przebudzonym lub śpię. Lecz gdy rzeczy są utworzone z māyi Viṣṇu, nie rozpoznajesz tego, o dhāriṇī, nosicielko.

Verse 113

चातुर्वर्णस्य वक्ष्यामि यश्च स्वायंभुवोऽब्रवीत्॥ नेमिप्रभृतिनामेवं येन श्राद्धं प्रवर्त्तते॥

Wyjaśnię zasadę dla czterech varṇ, jak ogłosił również Svāyaṃbhuva: tak oto, począwszy od Nemi i nazwanego rodu, praktyka śrāddhy zostaje zapoczątkowana.

Verse 114

तत एतेन मन्त्रेण दद्याद्वै मधुपर्ककम्॥ मृत्युकाले तु पुरुषो परलोकसुखावहम्॥

Następnie, przy użyciu tej mantry, należy ofiarować madhuparkę. W chwili śmierci staje się ona dla człowieka środkiem prowadzącym do szczęścia w zaświatach.

Verse 115

कृत्वा सुदुष्करं कर्म जानता वाप्यजानता॥ मृत्युकालवशं प्राप्य नरः पञ्चत्वमागतः॥

Dokonawszy bardzo trudnego lub ciężkiego czynu, czy to świadomie, czy nieświadomie, gdy człowiek popada pod władzę chwili śmierci, osiąga pañcatvę, stan 'pięciości', to jest rozpuszczenie w pięciu żywiołach.

Verse 116

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय भाषितो वचनं मया॥ शीघ्रमुत्पादय ब्रह्मन् देवतासुरमानुषान्॥

Pogrążywszy się w kontemplacji przez muhūrtę, wypowiedziałem te słowa: 'Szybko stwórz, o Brahmie, bóstwa, asury i ludzkość.'

Verse 117

शीर्णपर्णाम्बुभक्षश्च शिशिरे च जलेशयः॥ स कृच्छ्रे फलभक्षश्च पुनश्चान्द्रायणं चरन्॥

Żywił się uschniętymi liśćmi i wodą, a w chłodnej porze leżał w wodzie. Podczas obserwancji kṛcchry spożywał tylko owoce, i ponownie praktykował ślub cāndrāyaṇy.

Verse 118

प्रददौ श्रीमते पिण्डं नामगोत्रमुदाहरन्॥ तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकल्पमात्मनः॥

Ofiarował piṇḍę czcigodnemu, wymawiając imię i gotrę. Uczyniwszy to, najlepszy z mędrców ukształtował w sobie postanowienie zgodne z dharmą.

Verse 119

कथं ते मुनयः शापात्प्रदहेयुर्न मामिति॥ सदेवासुरगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसाः॥

Jakże ci mędrcy mogliby mnie spalić klątwą? Tak rozmyślał. Wtedy zgromadziły się istoty: dewy i asury, gandharwowie, piśāce, uragi i rākṣasowie.

Verse 120

तत्प्रविश्याश्रमपदं भ्राजमानं स्वतेजसा॥ तं दृष्ट्वा पूजयामास स्वागतेनाथ धर्मवित्॥

Wszedłszy do owej pustelni, lśniącej własnym blaskiem, i ujrzawszy go, znawca dharmy uczcił go wtedy słowami powitania.

Verse 121

भीतो गद्गदया वाचा निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः ॥ सव्रीडो भाषते विप्रः कारुण्येन समन्वितः ॥

Przerażony, mówiący głosem zdławionym przez emocje i wzdychając raz po raz, bramin przemówił, zawstydzony, lecz pełen współczucia.

Verse 122

ध्यायमानस्ततोऽप्याशु आजगाम तपोधनम् ॥ पुत्रशोकेन संतप्तं पुत्रं दृष्ट्वा तपोधनम् ॥

Nadal pogrążony w myślach, szybko zbliżył się do ascety bogatego w pokutę; a ujrzawszy swego syna, trawionego żalem po synu, asceta był strapiony.

Verse 123

सात्त्विकं मुक्तियानाय यान्ति वेदविदो जनाः ॥ धर्मज्ञानं तथैश्वर्यं वैराग्यमिति सात्त्विकम् ॥

Ci, którzy znają Wedy, podążają ścieżką wyzwolenia poprzez to, co jest sattwiczne. Dharmę, wiedzę, panowanie wewnętrzne i beznamiętność, to nazywa się sattwicznym.