Adhyaya 187: Determination of the Origin and Procedure of the Ancestral Offering (Pitṛyajña/Śrāddha)
Pitṛyajña-śrāddhotpatti-nirṇayaḥ
Ritual-Manual (Śrāddha/Antyeṣṭi) with Cosmological Frame and Ethical-Discourse on Grief
अस्मिन्नध्याये पृथिवी वराहं पितृयज्ञस्य (श्राद्धस्य) गुह्यतत्त्वं—फलम्, विधिः, उत्पत्तिः, प्रयोजनं, अन्तरर्थं च—पृच्छति। वराहः आदौ विश्वप्रस्तावनां करोति—आदिमतमसि शेषे योगनिद्रां, ततः ब्रह्मा–विष्णु–हररूपेण त्रिविधप्रादुर्भावं, ब्रह्मणा सृष्टिं तथा वर्णाश्रमादीनां प्रवर्तनं च वर्णयति। अनन्तरं निमेः वंशे अत्रेयमहर्षेः कथा—तपसा क्लान्तस्य पुत्रस्य मरणे शोकाकुलोऽत्रेयः सप्तधा भोजनं पिण्डदानं च स्वयमेव कल्पयति, पश्चात् विधिभ्रंशभीत्या व्याकुलो भवति। नारदः तं सान्त्वयन् मर्त्यत्वं गुणधर्मांश्च उपदिशति, शोकं धर्महानिकरं मन्यते। अन्ते अन्त्येष्टिश्राद्धविधिः प्रदर्श्यते—कालनिर्णयः, दानानि विशेषतः गोदानम्, मरणकाले मन्त्रयुक्तं मधुपर्कप्रयोगः, स्मृततीर्थैः स्नानम्, दाहदिशानिर्णयः, मरणोत्तराशौचविधानं च; एष धर्मो मनुष्यसमाजं स्थिरीकरोति, पृथिव्याः स्थैर्यं च पोषयति।
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 187
Verse 1
अथ सृष्टिपितृयज्ञौ ॥ सूत उवाच ॥ एवं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा माधवं पुनरब्रवीत् ॥
अथ सृष्टिपितृयज्ञौ। सूत उवाच—एवं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता, कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा माधवं पुनरब्रवीत्॥
Verse 2
धरण्युवाच ॥ श्रुतमेतन्मयाख्यानं क्षेत्रस्य च महत्फलम् ॥ एकं मे परमं गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥
धरण्युवाच—मया श्रुतमिदं आख्यानं क्षेत्रस्य च महत्फलम्। एकं मे परमं गुह्यं शेषं तद्भवान् वक्तुमर्हति॥
Verse 3
पितृयज्ञस्य माहात्म्यं सोमदत्तो नराधिपः ॥ मृगयां समुपागम्य यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥
पितृयज्ञस्य माहात्म्ये सोमदत्तो नराधिपः। मृगयां समुपागम्य यत्त्वया पूर्वभाषितम्॥
Verse 4
को गुणः पितृयज्ञस्य कथमेव प्रयुज्यते ॥ केन चोत्पादितं श्राद्धं कस्मिन्नर्थे किमात्मकम् ॥
को गुणः पितृयज्ञस्य कथमेव प्रयुज्यते। केन चोत्पादितं श्राद्धं कस्मिन्नर्थे किमात्मकम्॥
Verse 5
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण वदस्व मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण वदस्व मे। श्रीवराह उवाच—साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि॥
Verse 6
मोहितासि वरारोहे भाराक्रान्ता वसुन्धरे ॥ दिव्यां ददामि ते बुद्धिं शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥
मोहितासि वरारोहे भाराक्रान्ता वसुन्धरे। दिव्यां ददामि ते बुद्धिं शृणु सुन्दरि तत्त्वतः॥
Verse 7
कथयिष्यामि ते ह्येवं श्राद्धोत्पत्तिविनिश्चयम् ॥ आदौ स्वर्गस्य चोत्पत्तिं देवानां च वरानने ॥
एवं ते श्राद्धोत्पत्तेर्निश्चयं कथयिष्यामि। आदौ स्वर्गोत्पत्तिं देवानां चोत्पत्तिं वरानने वक्ष्यामि॥
Verse 8
निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसावृते ॥ स्रष्टुं वै बुद्धिरुत्पन्ना त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥
अस्मिन्निष्प्रभे निरालोके सर्वतस्तमसावृते। त्रैलोक्यं सचराचरं स्रष्टुं वै बुद्धिरुत्पन्ना॥
Verse 9
सोऽहं च शेषपर्यङ्के एकश्चैव पराङ्मुखः ॥ स्वपामि च वरारोहे अनन्तशयने ह्यहम् ॥
सोऽहं शेषपर्यङ्के एक एव पराङ्मुखः। स्वपामि वरारोहेऽनन्तशयने ह्यहम्॥
Verse 10
युगं युगसहस्राणि यास्यन्ति च गतानि च ॥ न त्वं मम विजानासि ज्ञातुं मायां यशस्विनि ॥
युगं युगसहस्राणि यास्यन्ति गतानि च। न त्वं मम मायां ज्ञातुं विजानासि यशस्विनि॥
Verse 11
धारितं मम सुश्रॊणि दिवा पञ्चशतानि च ॥ वाराहं रूपमादाय न जानासि हि भामिनि ॥
धारितं मम सुश्रोणि दिवा पञ्चशतानि च। वाराहं रूपमादाय न जानासि हि भामिनि॥
Verse 12
यन्मां पृच्छसि वै ज्ञातुमात्मानं च यशस्विनि ॥ एकमूर्त्तिस्त्रिधा जातो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः ॥
यत् त्वया मां पृच्छ्यते ज्ञातुम्, यशस्विनि, आत्मानं च; अहम् एकमूर्तिः सन् त्रिधा जातः—ब्रह्मविष्णुहरात्मकः।
Verse 13
क्रोधहेतोर्मया सृष्ट ईश्वरॊऽसुरनाशनः ॥ मम नाभ्यामभूत्पद्मं पद्मगर्भः पितामहः ॥
क्रोधहेतोः मया सृष्टः ईश्वरः असुरनाशनः; मम नाभ्याः अभूत् पद्मं, पद्मगर्भः पितामहः।
Verse 14
एवं त्रयो वयं देवाः कृत्वा ह्येकाणर्वां महीम् ॥ तिष्ठामः परमप्रीत्या मायां कृत्वा तु वैष्णवीम् ॥
एवं वयं त्रयो देवाः कृत्वा एकाणर्वां महीम्; तिष्ठामः परमप्रीत्या, वैष्णवीं मायां कृत्वा।
Verse 15
सर्वं तज्जलपूर्णं तु न चाज्ञायते किञ्चन ॥ वटमेकं वर्जयित्वा विष्णुमूलं यशोद्रुमम् ॥
सर्वं तत् जलपूर्णं, न च किञ्चन ज्ञायते; एकं वटं वर्जयित्वा—विष्णुमूलं यशोद्रुमम्।
Verse 16
तिष्ठाम वटवृक्षेऽहं मायया बालरूपधृक् ॥ पश्यामि च जगत्सर्वं त्रैलोक्यं यन्मया कृतम् ॥
अहं वटवृक्षे तिष्ठामि, मायया बालरूपधृक्; पश्यामि च जगत् सर्वं त्रैलोक्यं, यन्मया कृतम्।
Verse 17
वारयामि वरारोहे जानासि त्वं धरे शुभे ॥ कालेन तु तदा देवि कृत्वा वै वडवामुखम् ॥
वारयामि वरारोहे, जानासि त्वं धरे शुभे। कालेन तु तदा देवि कृत्वा वै वडवामुखम्॥
Verse 18
विनिस्सृतं जलं तत्र मायया तदनन्तरम् ॥ प्रलये च विनिवृत्ते ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
विनिस्सृतं जलं तत्र मायया तदनन्तरम्। प्रलये च विनिवृत्ते ब्रह्मा लोकपितामहः॥
Verse 19
एवमुक्तो मया देवि गृह्य तत्र कमण्डलुम् ॥ उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा ब्रह्मा चोत्पादयन्सुरान् ॥
एवमुक्तो मया देवि गृह्य तत्र कमण्डलुम्। उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा ब्रह्मा चोत्पादयन्सुरान्॥
Verse 20
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ तारणार्थं च सर्वेषां ब्राह्मणान्भुवि दैवतान् ॥
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः। तारणार्थं च सर्वेषां ब्राह्मणान्भुवि दैवतान्॥
Verse 21
बाहुभ्यां क्षत्रमुत्पन्नं वैश्याः ऊरुविनिःसृताः ॥ पद्भ्यां विनिःसृताः शूद्राः सर्ववर्णोपचारकाः
बाहुभ्यां क्षत्रमुत्पन्नं वैश्याः ऊरुविनिःसृताः। पद्भ्यां विनिःसृताः शूद्राः सर्ववर्णोपचारकाः॥
Verse 22
देवताश्चासुरा देवि जातास्ते ब्रह्मणस्तथा ॥ देवता ह्यसुराः सर्वे तपोवीर्यबलान्विताः
देवि, देवताश्चासुराश्च ब्रह्मण एव समुत्पन्नाः। देवता ह्यसुराश्च सर्वे तपोवीर्यबलसम्पन्ना आसन्॥
Verse 23
दित्यां च जनिताः पुत्रा असुराः सुरशत्रवः ॥ प्रजापतिश्चाजनयदृषींश्चैव तपोधनान्
दितेः पुत्रा असुरा जाताः सुरशत्रवः। प्रजापतिश्च ऋषींश्चैव तपोधनान् अजनयत्॥
Verse 24
तेजसा भास्कराकाराः सर्वे शास्त्रविदो द्विजाः ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च जनिता ब्रह्मसूनुना
तेजसा भास्कराकाराः सर्वे शास्त्रविदो द्विजाः। तेषां पुत्राः पौत्राश्च ब्रह्मसूनुना जनिताः॥
Verse 25
निमेस्तु वंशसम्भूतो आत्रेय इति विश्रुतः ॥ जातमात्रो महात्मा स श्रीमांश्चापि तपोनिधिः
निमेर्वंशसम्भूतः आत्रेय इति विश्रुतः। जातमात्रः स महात्मा श्रीमान् च तपोनिधिः॥
Verse 26
आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ देवतास्तु त्रयस्त्रिंशददित्यां जनयन्पुरा
आदित्याः वसवो रुद्राः अश्विनौ च मरुद्गणाः। देवतास्तु त्रयस्त्रिंशत् अदित्यां पुरा जनयन्॥
Verse 27
एकचित्तं समाधाय तपश्चरति निश्चलः ॥ पञ्चाग्निर्वायुभक्षश्च एकपादोर्ध्वबाहुकः
एकचित्तं समाधाय निश्चलः तपश्चरति। पञ्चाग्निमध्ये स्थितो वायुभक्षः, एकपादस्थित ऊर्ध्वबाहुकश्च।
Verse 28
वर्षाणां च सहस्राणि तपस्तप्त्वा वसुन्धरे ॥ मृत्युकालमनुप्राप्तस्ततः पञ्चत्वमागतः
वसुन्धरे, वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा, मृत्युकाले समनुप्राप्ते स पञ्चत्वमागतः।
Verse 29
नष्टं च तं सुतं दृष्ट्वा निमेः शोक उपाविशत् ॥ पुत्रशोकाभिसंयुक्तो दिवा रात्रौ च चिन्तयन्
नष्टं तं सुतं दृष्ट्वा निमेः शोक उपाविशत्। पुत्रशोकसमायुक्तो दिवा रात्रौ च चिन्तयन्।
Verse 30
निमिः कृत्वा ततः शोकं विधानात्तत्र माधवि ॥ तं मनोगतसंकल्पं त्रिरात्रे प्रत्यपद्यत
ततः निमिः, माधवि, तत्र विधानात् शोकं कृत्वा, मनोगतसंकल्पं त्रिरात्रे प्रत्यपद्यत।
Verse 31
तस्य प्रतिविशुद्धस्य माघमासे तु द्वादशीम् ॥ मानसं सृज्य विषयं बुद्धिर्विस्तारगामिनी
तस्य प्रतिविशुद्धस्य माघमासे तु द्वादश्याम्। मानसं सृज्य विषयं बुद्धिर्विस्तारगामिनी अभवत्।
Verse 32
स निमिश्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ॥ यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च
स समाहितः निमिश्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं—तस्यैव भोज्यानि किमिति; मूलानि फलानि च।
Verse 33
यानि कानि च भक्ष्याणि नवश्च रससंभवः ॥ यानि तस्यैव चेष्टानि सर्वमेतदुदाहरेत्
यानि कानि च भक्ष्याणि नवश्च रससम्भवः, यानि तस्यैव चेष्टानि—सर्वमेतदुदाहरेत्।
Verse 34
आमन्त्र्य ब्राह्मणं पूर्वं शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ दक्षिणावर्ततः सर्वमकरोदृषिसत्तमः
पूर्वं ब्राह्मणमामन्त्र्य, शुचिर्भूत्वा समाहितः; दक्षिणावर्ततः सर्वमकरोदृषिसत्तमः।
Verse 35
सप्तकृत्वस्ततस्तत्र युगपత్సमुपाविशत् ॥ दत्त्वा तु मांसशाकानि मूलानि च फलानि च
ततः सप्तकृत्वस्तत्र युगपत्समुपाविशत्; दत्त्वा तु मांसशाकानि मूलानि च फलानि च।
Verse 36
पूजयित्वा तु विप्रान्स सप्तकृत्वश्च सुन्दरि ॥ कृत्वा तु दक्षिणाग्रांश्च कुशांश्च प्रयतः शुचिः
विप्रान्पूजयित्वा सप्तकृत्वः, सुन्दरि; दक्षिणाग्रांश्च कुशांश्च कृत्वा, प्रयतः शुचिरभवत्।
Verse 37
एवं दिने गते भद्रे ह्यस्तं प्राप्ते दिवाकरे ॥ ब्रह्म कर्मोत्तमं दिव्यं भावसाध्यमुपासत
एवं दिने गते भद्रे ह्यस्तं प्राप्ते दिवाकरे । ब्रह्मकर्मोत्तमं दिव्यं भावसाध्यमुपासत ॥
Verse 38
एकाकी यतचित्तात्मा निराशी निष्परिग्रहः ॥ शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः
एकाकी यतचित्तात्मा निराशी निष्परिग्रहः । शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः ॥
Verse 39
नात्युच्चं नातिनीचं च चेलाजिनकुशोत्तरम् ॥ तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तो जितेन्द्रियः
नात्युच्चं नातिनीचं च चेलाजिनकुशोत्तरम् । तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तो जितेन्द्रियः ॥
Verse 40
उपविश्यासनेऽयुञ्जद्योगमात्मविशुद्धये ॥ समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलः स्थितः
उपविश्यासनेऽयुञ्जद्योगमात्मविशुद्धये । समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलः स्थितः ॥
Verse 41
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ प्रकाशात्मा विगतभीर् ब्रह्मचारी व्रते स्थितः ॥
संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् । प्रकाशात्मा विगतभीर् ब्रह्मचारी व्रते स्थितः ॥
Verse 42
संयम्य मयि चित्तं यो युक्त आसीत मत्परः ॥ प्रयुञ्जीत तदात्मानं मद्भक्तो नान्यमानसः ॥
यः मयि चित्तं संयम्य युक्तः आसीत् मत्परः, स मद्भक्तः नान्यमानसः तदात्मानं तस्मिन् एकनिष्ठे साधने प्रयुञ्जीत।
Verse 43
एवं निवृत्तसंध्यायां ततो रात्रिरुपागता ॥ पुनश्चिन्तितुमारब्धः शोकसंविग्नमानसः ॥
एवं निवृत्तसन्ध्यायां ततः रात्रिः उपागता; स शोकसंविग्नमानसः पुनः चिन्तितुम् आरब्धः।
Verse 44
कृत्वा तु पिण्डसंकल्पं पश्चात्तापं चकार ह ॥ अकृतं मुनिभिः सर्वं किं मया तदनुष्ठितम् ॥
पिण्डसंकल्पं कृत्वा पश्चात्तापं चकार ह—“अकृतं मुनिभिः सर्वं, किं मया तदनुष्ठितम्?”
Verse 45
निवापकर्म ह्यशुचि पुत्रार्थे विनियोजितम् ॥ अहो स्नेहप्रभावेण मया चाकृतबुद्धिना ॥
“निवापकर्म हि अशुचि, पुत्रार्थे विनियोजितम्; अहो स्नेहप्रभावेण मया च अकृतबुद्धिना।”
Verse 46
किं वक्ष्यन्ति च मां सर्वे ये वै पितृपदे स्थिताः ॥ एवं विचिन्त्यमानस्य गता रात्रिर्वसुन्धरे ॥
“किं वक्ष्यन्ति च मां सर्वे ये वै पितृपदे स्थिताः?” इति विचिन्त्यमानस्य, वसुन्धरे, रात्रिः गता।
Verse 47
पूर्वसन्ध्यानु सम्प्राप्ता उदिते च दिवाकरे ॥ सन्ध्याविधिं विनिवर्त्य हुत्वाग्नीन् द्विजसत्तमः ॥
पूर्वसन्ध्या समनुप्राप्ता, दिवाकरे चोदिते; सन्ध्याविधिं सम्यगनुष्ठाय द्विजसत्तमो विधिवदग्निषु हविर्जुहोत्।
Verse 48
पुनश्चिन्तां प्रपन्नः स आत्रेयो ह्यतिदुःखितः ॥ एकाकी भाषते तत्र शोकपीडितमानसः ॥
पुनश्च स आत्रेयः अतिदुःखितः चिन्तां प्रपन्नः; तत्रैकाकी शोकपीडितमानसो भाषते स्म।
Verse 49
धिग्वयो धिक्च मे कर्म धिग्बलं धिक्च जीवितम् ॥ पुत्रं सर्वसुखैर्युक्तं जीवितं हि न दृश्यते ॥
धिग्वयो धिक्च मे कर्म, धिग्बलं धिक्च जीवितम्; पुत्रं सर्वसुखैर्युक्तं, मम जीवितं हि न दृश्यते।
Verse 50
नरकं पूतिकाख्यातं हृदि दुःखं विदुर्बुधाः ॥ परित्राणं ततः पुत्रादिच्छन्तीह परत्र च ॥
‘पूतिकाख्यं नरकम्’ इति बुधा हृदि दुःखं विदुः; अतः पुत्रादिना परित्राणमिह परत्र च जनाः इच्छन्ति।
Verse 51
पूजयित्वा तु देवांश्च दत्त्वा दानं त्वनेकशः ॥ हुत्वाग्निं विधिवच्चैव स्वर्गं तु लभते नरः
देवान् पूजयित्वा बहुशो दानं दत्त्वा, विधिवदग्नौ हुत्वा, नरः स्वर्गं तु लभते।
Verse 52
पुत्रेण लभते येन पौरत्रेण च पितामहाः ॥ अथ पुत्रस्य पौरत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः
पुत्रेण येन लाभ्यते तल्लभते जनः; पौरत्रेण च पितामहाः फलभागिनो भवन्ति। अथ पुत्रस्य पौरत्रेण प्रपितामहाः प्रमोदन्ते।
Verse 53
पुत्रेण श्रीमता हीनं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि नारदो द्विजसत्तमः
श्रीमता पुत्रेण हीनः सन् नाहं जीवितुमुत्सहे। एतस्मिन्नन्तरे देवि नारदो द्विजसत्तमः समाययौ।
Verse 54
जगाम तापसारण्यं ऋष्याश्रमविभूषितम् ॥ सर्वकामयुतं रम्यं बहुपुष्पफलोदकम्
स जगाम तापसारण्यं ऋष्याश्रमविभूषितम्। सर्वकामयुतं रम्यं बहुपुष्पफलोदकम्।
Verse 55
तस्मै दत्त्वा पाद्यमर्घ्यं आसने चोपवेश्य च ॥ उपविश्यासने देवि नारदो वाक्यमब्रवीत्
तस्मै दत्त्वा पाद्यमर्घ्यं आसने चोपवेश्य च। उपविश्यासने देवि नारदो वाक्यमब्रवीत्।
Verse 56
नारद उवाच ॥ निमे शृणु महाप्राज्ञ शोकमुत्सृज्य दूरतः ॥ अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावान्नावबुध्यसे
नारद उवाच—निमे शृणु महाप्राज्ञ शोकमुत्सृज्य दूरतः। अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावान्नावबुध्यसे।
Verse 57
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ मृतं वा यदि वा नष्टं यो यान्तमनुशोचति
गतासून् अगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः। मृतं वा यदि वा नष्टं यो यान्तम् अनुशोचति॥
Verse 58
अमित्रास्तस्य हृष्यन्ति स चापि न निवर्त्तते ॥ अमरत्वं न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे
अमित्रास्तस्य हृष्यन्ति स चापि न निवर्त्तते। अमरत्वं न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे॥
Verse 59
देवतासुरगन्धर्वा मानुषा मृगपक्षिणः ॥ सर्वे कालवशं यान्ति सर्वे कालमुदीक्षते
देवतासुरगन्धर्वा मानुषा मृगपक्षिणः। सर्वे कालवशं यान्ति सर्वे कालमुदीक्षते॥
Verse 60
जातस्य सर्वभूतस्य कालो मृत्युरुपस्थितः ॥ अवश्यं चैव गन्तव्यं कृतान्तविहितेन च
जातस्य सर्वभूतस्य कालो मृत्युरुपस्थितः। अवश्यं चैव गन्तव्यं कृतान्तविहितेन च॥
Verse 61
तव पुत्रो महात्मा वै श्रीमान्नाम श्रियो निधिः ॥ पूर्णं वर्षसहस्रं तु तपः कृत्वा सुदुष्चरम्
तव पुत्रो महात्मा वै श्रीमान् नाम श्रियो निधिः। पूर्णं वर्षसहस्रं तु तपः कृत्वा सुदुष्चरम्॥
Verse 62
मृत्युकालमनुप्राप्य गतो दिव्यां परां गतिम् ॥ एतत्सर्वं विदित्वा तु नानुशोचितुमर्हति
मृत्युकालमनुप्राप्य स दिव्यां परां गतिम् अगात्। एतत्सर्वं विदित्वा तु नानुशोचितुमर्हति॥
Verse 63
नारदेनैवमुक्ते तु श्रुत्वा स द्विजसत्तमः ॥ प्रणम्य शिरसा पादौ निमिरुद्विग्नमानसः
नारदेनैवमुक्ते तु श्रुत्वा स द्विजसत्तमः। प्रणम्य शिरसा पादौ निमिरुद्विग्नमानसः॥
Verse 64
अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मविदां वर ॥ सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः
अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मविदां वर। सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः॥
Verse 65
प्रणयात्सौहृदाद्वापि स्नेहाद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ शोको निरन्तरं चित्ते ममैद्धृदि वर्तते
प्रणयात्सौहृदाद्वापि स्नेहाद्वक्ष्यामि तच्छृणु। शोको निरन्तरं चित्ते ममैद्धृदि वर्तते॥
Verse 66
कृतस्नेहस्य पुत्रार्थे मया संकल्प्य यत्कृतम् ॥ तर्पयित्वा द्विजान्सप्त अन्नाद्येन फलेन च
कृतस्नेहस्य पुत्रार्थे मया संकल्प्य यत्कृतम्। तर्पयित्वा द्विजान्सप्त अन्नाद्येन फलेन च॥
Verse 67
पश्चाद्विसर्जितं पिण्डं दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ उदकानयनं चैव ह्यपसव्येन वासितम्
पश्चात् पिण्डं विसृज्याहं दर्भान् भूतले प्रास्तीर्य, अपसव्येनोपविष्टः उदकानयनं च कृतवान्।
Verse 68
शोकस्य तु प्रभावेण एतत्कर्म मया कृतम् ॥ अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरणं द्विज
शोकप्रभावादेतत्कर्म मया कृतम्, द्विज; अनार्यजुष्टम् अस्वर्ग्यम् अकीर्तिकरणं च इति मे मन्ये।
Verse 69
नष्टबुद्धिस्मृतिसत्त्वो ह्यज्ञानॆन विमोहितः ॥ न च श्रुतं मया पूर्वं न देवैॠषिभिः कृतम्
नष्टबुद्धिस्मृतिसत्त्वोऽहं ह्यज्ञानविमोहितः; न चैतत् पूर्वं मया श्रुतं, न देवैर्न ऋषिभिः कृतम्।
Verse 70
भयं तीव्रं प्रपश्यामि मुनिशापात्सुदारुणात् ॥ नारद उवाच ॥ न बेतव्यं द्विजश्रेष्ठ पितरं शरणं व्रज
तीव्रं भयं प्रपश्यामि मुनिशापात् सुदारुणात्। नारद उवाच—मा भैषीर्द्विजश्रेष्ठ, पितॄन् शरणं व्रज।
Verse 71
अधर्मं न च पश्यामि धर्मो नैवात्र संशयः ॥ नारदेनैवमुक्तस्तु निमिर्ध्यानमुपाविशत् ॥
अधर्मं न पश्यामि; धर्मोऽयमेव, नात्र संशयः। नारदेनैवमुक्तो निमिर्ध्यानमुपाविशत्।
Verse 72
कर्मणा मनसा वाचा पितरं शरणं गतः ॥ ततोऽतिचिन्तयामास वंशकर्त्तारमात्मनः ॥
कर्मणा मनसा वाचा च पितरं शरणं गतः । ततः स्ववंशकर्तारमात्मनः सुसमाहितः अतिचिन्तयामास ॥
Verse 73
पुत्रमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययैः ॥ निमे संकल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन ॥
पुत्रमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययैः । ‘निमे, संकल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन’ ॥
Verse 74
पितृयज्ञेति निर्दिष्टा धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ ततो ह्यतितरो धर्मः क्रतुरेकः प्रतिष्ठितः ॥
‘पितृयज्ञ’ इति निर्दिष्टो धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् । ततः परतरः धर्मः क्रतुरेकः प्रतिष्ठितः ॥
Verse 75
कृतः स्वयम्भुवा पूर्वं श्राद्धं यो वित्तवित्तमः ॥ शृण्वतो नारदस्यापि विधिं विधिविदां वरः ॥
श्राद्धं स्वयम्भुवा पूर्वं कृतं यो वित्तवित्तमः । नारदस्यापि शृण्वतो विधिं व्याचष्ट विधिविदां वरः ॥
Verse 76
श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया ॥ शृणुषु सुन्दरि तत्त्वेन यथा दाता सपुत्रकः ॥
श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया । शृणुषु सुन्दरि तत्त्वेन यथा दाता सपुत्रकः ॥
Verse 77
मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम् ॥ जातस्य सर्वभूतस्य कालमृत्युरुपस्थितः ॥
मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम्। जातस्य सर्वभूतस्य कालमृत्युरुपस्थितः॥
Verse 78
अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात् ॥ अमरत्वं न पश्यामि पिपीलादीनि जन्तवः ॥
अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात्। अमरत्वं न पश्यामि पिपीलादीनि जन्तवः॥
Verse 79
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः ध्रुवं जन्म मृतस्य च ॥ मोक्षः कर्मविशेषेण प्रायश्चित्तेन च ध्रुवम् ॥
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः ध्रुवं जन्म मृतस्य च। मोक्षः कर्मविशेषेण प्रायश्चित्तेन च ध्रुवम्॥
Verse 80
सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः ॥ अल्पायुशो नराः पश्चाद्भविष्यन्ति युगक्षये ॥
सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः। अल्पायुशो नराः पश्चाद्भविष्यन्ति युगक्षये॥
Verse 81
सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः ॥ तामसं नरकं विन्द्यात्तिर्यग्योनिं च राक्षसीम् ॥
सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः। तामसं नरकं विन्द्यात्तिर्यग्योनिं च राक्षसीम्॥
Verse 82
क्रूरो भीरुर्विषादी च हिंसको निरपत्रपः ॥ अज्ञानान्धश्च पैशाचमेतॆषां तामसा गुणाः ॥
क्रूरो भीरुर्विषादी च हिंसको निरपत्रपः । अज्ञानान्धश्च पैशाचप्रवृत्तिश्च—एते तामसगुणाः ॥
Verse 83
तामसं तद्विजानीयादुच्यमानो न बुद्ध्यति ॥ दुर्मदोऽश्रद्धधानश्च विज्ञेयास्तामसा नराः ॥
तामसं तद्विजानीयाद् उपदिश्यमानो न बुद्ध्यति । दुर्मदोऽश्रद्धधानश्च तामसा नराः प्रकीर्तिताः ॥
Verse 84
प्रबलो वाचि युक्तश्चाचलबुद्धिः सदायतः ॥ शूरः सर्वेषु व्यक्तात्मा विज्ञेया राजसा नराः ॥
प्रबलो वाचि युक्तश्च चञ्चलबुद्धिः सदायतः । शूरः सर्वेषु व्यक्तात्मा—राजसा नराः स्मृताः ॥
Verse 85
क्षान्तो दान्तो विशुद्धात्मा विज्ञेयः श्रद्धयान्वितः ॥ तपःस्वाध्यायशीलश्च एतेषां सात्त्विका गुणाः ॥
क्षान्तो दान्तो विशुद्धात्मा श्रद्धयान्वित एव च । तपःस्वाध्यायशीलश्च—एते सात्त्विकगुणाः ॥
Verse 86
एवं सञ्चिन्तयानस्तु न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ त्यज शोकं महाभाग शोकः सर्वविनाशनः ॥
एवं सञ्चिन्तयानस्तु न शोकं कर्तुमर्हसि । त्यज शोकं महाभाग शोकः सर्वविनाशनः ॥
Verse 87
शोको दहति गात्राणि बुद्धिः शोकेन नश्यति ॥ लज्जा धृतिश्च धर्मश्च श्रीः कीर्तिश्च स्मृतिर्नयः ॥
शोको हि गात्राणि दहति, शोकेन बुद्धिर्विनश्यति। लज्जा धृतिः धर्मश्च, श्रीः कीर्तिः स्मृतिरपि नयश्च—एतेऽपि शोकेन नश्यन्ति॥
Verse 88
त्यजन्ति सर्वधर्मं च शोकेनोपहृतं नरम् ॥ एवं शोकं त्यजित्वा तु निःशोको भव पुत्रक ॥
शोकेनोपहृतं नरं जनाः सर्वधर्मानपि त्यजन्ति। तस्मात् शोकं परित्यज्य निःशोको भव, पुत्रक॥
Verse 89
मूढः स्नेहप्रभावेण कृत्वा हिंसानृते तथा ॥ पच्यते नरके घोरे ह्यात्मदोषैर्वसुन्धरे ॥
मूढः स्नेहप्रभावेण हिंसामनृतं च कृत्वा, घोरे नरके पच्यते—वसुन्धरे, स्वात्मदोषैरेव॥
Verse 90
स्नेहं सर्वेषु संयम्य बुद्धिं धर्मे नियोजयेत् ॥ धर्मलोक हितार्थाय शृणु सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥
सर्वेषु स्नेहं संयम्य बुद्धिं धर्मे नियोजयेत्। धर्मलोके हितार्थाय शृणु, सत्यं ब्रवीम्यहम्॥
Verse 91
कण्ठस्थानं गते जीवे भीतिविभ्रान्तमानसः ॥ ज्ञात्वा च विह्वलं तत्र शीघ्रं निःसारयेद्गृहात् ॥ १०१ ॥ कुशास्तरणशायी च दिशः सर्वा न पश्यति ॥ लब्धस्मृतिर्मुहूर्तं तु यावज्जीवो न पश्यति ॥
कण्ठस्थाने गते जीवे भीतिविभ्रान्तमानसः। तदा विह्वलतां ज्ञात्वा शीघ्रं गृहान्निःसारयेत्॥ कुशास्तरणशायी च दिशः सर्वा न पश्यति। लब्धस्मृतिर्मुहूर्तं तु यावज्जीवो न पश्यति॥
Verse 92
वाचयेत्स्नेहभावेन भूमिदेवा द्विजातयः ॥ सुवर्णं च हिरण्यं च यथोत्पन्नेन माधवि ॥
स्नेहभावेन भूमिदेवान् द्विजातीन् वाचयेत्; यथोत्पन्नेन हे माधवि सुवर्णं हिरण्यं च दद्यात्।
Verse 93
परलोकहितार्थाय गोप्रदानं विशिष्यते ॥ सर्वदेवमया गाव ईश्वरेणावतारिताः ॥
परलोकहितार्थाय गोप्रदानं विशिष्यते; गावः सर्वदेवमयाः, ईश्वरेणावतारिताः।
Verse 94
अमृतं क्षरयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ एतासां चैव दानेन शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥
अमृतं क्षरयन्त्यः महीतले प्रचरन्ति; एतासां दानेन किल्बिषात् शीघ्रं मुच्येत।
Verse 95
पश्चाच्छ्रुतिपथं दिव्यमुत्कर्णेन च श्रावयेत् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥
पश्चात् दिव्यं श्रुतिपथम् उत्कर्णेन श्रावयेत्, यावत् प्राणान् प्रमुञ्चेत्, सुदुष्करं कर्म कृत्वा।
Verse 96
दृष्ट्वा सुविह्वलं ह्येनं मम मार्गानुसारिणम् ॥ प्रयाणकाले तु नरो मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥
दृष्ट्वा एनं सुविह्वलं मम मार्गानुसारिणं, प्रयाणकाले नरः मन्त्रेण विधिपूर्वकं कुर्यात्।
Verse 97
मन्त्रेणानेन कर्तव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ मधुपर्कं त्वरन् गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥
अनेन मन्त्रेण सर्वसंसारबन्धमोक्षणं कर्तव्यम्। मधुपर्कं त्वरया गृहित्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥
Verse 98
मन्त्रः— ॐ गृह्णीष्व मे सुविमलं मधुपर्कमाद्यं संसारनाशनकरं त्वमृतेन तुल्यम् ॥ नारायणेन रचितं भगवत्प्रियाणां दाहे च शान्तिकरणं सुरलोकपूज्यम् ॥
मन्त्रः— ॐ मे सुविमलं मधुपर्कमाद्यं गृह्णीष्व, संसारनाशनकरं त्वमृतेन तुल्यम्। नारायणेन रचितं भगवत्प्रियाणां, दाहे च शान्तिकरणं सुरलोकपूज्यम्॥
Verse 99
एवं विनिस्सृते प्राणे संसारं च न गच्छति ॥ नष्टसंज्ञं समुद्धिश्य ज्ञात्वा मृत्युवशङ्गतम् ॥
एवं विनिस्सृते प्राणे स पुनः संसारं न गच्छति। नष्टसंज्ञं मृत्युवशङ्गतं ज्ञात्वा तं समुद्धिश्य कर्माणि कुर्यात्॥
Verse 100
महावनस्पतिं गत्वा गन्धान्श्च विविधानपि ॥ घृततैलसमायुक्तं कृत्वा वै देहशोधनम् ॥
महावनस्पतिं गत्वा विविधान् गन्धान् अपि गृहीत्वा, घृततैलसमायुक्तेन देहशोधनं वै कुर्यात्॥
Verse 101
तेजोऽव्ययकरं चास्य तत्सर्वं परिकल्प्य च ॥ दक्षिणायां शिरः कृत्वा सलिले सन्निधाप्य च
अस्य तेजोऽव्ययकरं तत्सर्वं परिकल्प्य च। दक्षिणायां शिरः कृत्वा सलिले सन्निधाप्य च॥
Verse 102
तीर्थाद्यावाहनं कृत्वा स्नापनं तस्य कारयेत् ॥ गयादीनि च तीर्थानि ये च पुण्याः शिलोच्चयाः
तीर्थाद्यावाहनं कृत्वा तस्य स्नापनं कारयेत्। गयादीनि तीर्थानि पुण्याः शिलोच्चयाश्च स्मरेत्॥
Verse 103
कुरुक्षेत्रं च गङ्गा च यमुना च सरिद्वरा ॥ कौशिकी च पयोष्णी च सर्वपापप्रणाशिनी
कुरुक्षेत्रं गङ्गा यमुना च सरिद्वरा। कौशिकी पयोष्णी च सर्वपापप्रणाशिनी॥
Verse 104
गण्डकी भद्रनामाच सरयूरबलदा तथा ॥ वनानि नव वाराहे तीर्थे पिण्डारके तथा
गण्डकी भद्रनामा च सरयूर् बलदा तथा। वनानि नव वाराहे तीर्थे पिण्डारके तथा॥
Verse 105
पृथिव्यां यानि तीर्थानि चत्वारः सागरास्तथा ॥ सर्वाणि मनसा ध्यात्वा स्नानमेवं तु कारयेत्
पृथिव्यां यानि तीर्थानि चत्वारः सागरास्तथा। सर्वाणि मनसा ध्यात्वा स्नानमेवं तु कारयेत्॥
Verse 106
प्राणैर्हृतं तु तं ज्ञात्वा चितां कृत्वा विधानतः ॥ तस्या उपरि संस्थाप्य दक्षिणाग्रं शिरस्तथा
प्राणैर्हृतं तं ज्ञात्वा चितां कृत्वा विधानतः। तस्या उपरि संस्थाप्य दक्षिणाग्रं शिरस्तथा॥
Verse 107
दिव्यानग्निमुखान्ध्यात्वा गृहीय हस्ते हुताशनम् ॥ प्रज्वाल्य विधिवत्तत्र मन्त्रमेतमुदाहरेत्
दिव्यानग्निमुखान् ध्यात्वा हस्ते हुताशनं गृहीत्वा । तत्र विधिवत् प्रज्वाल्य मन्त्रमेतम् उदाहरेत् ॥
Verse 108
धर्माधर्मसमायुक्तो लोभमोहमसमावृतः ॥ दह चैत्तस्य गात्राणि देवलोकं स गच्छतु
धर्माधर्मसमायुक्तो लोभमोहमसमावृतः । दह चैतस्य गात्राणि देवलोकं स गच्छतु ॥
Verse 109
एवमुक्त्वा ततः शीघ्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् ॥ ज्वलमानं तदा वह्निं शिरःस्थाने प्रदापयेत्
एवमुक्त्वा ततः शीघ्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् । ज्वलमानं तदा वह्निं शिरःस्थाने प्रदापयेत् ॥
Verse 110
चातुर्वर्ण्येषु संस्कारमेवं भवति पुत्रक ॥ गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य विनिवर्तयेत्
चातुर्वर्ण्येषु संस्कार एवं भवति पुत्रक । गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य विनिवर्तयेत् ॥
Verse 111
मृतं नाम तथोद्दिश्य दद्यात्पिण्डं महीतले॥ तदाप्रभृति चाशौचं देवकर्म न कारयेत्॥
मृतं नाम तथोद्दिश्य दद्यात् पिण्डं महीतले । तदाप्रभृति चाशौचं देवकर्म न कारयेत् ॥
Verse 112
निद्रां मायामयीं कृत्वा जागर्मि च स्वपामि वा॥ विष्णुमायामयं कृत्वा जानासि त्वं न धारिणि॥
मायामयीं निद्रां निर्मायाहं जागर्मि वा स्वपामि वा। विष्णुमायामयं कृत्वा त्वं तु न जानासि, हे धारिणि॥
Verse 113
चातुर्वर्णस्य वक्ष्यामि यश्च स्वायंभुवोऽब्रवीत्॥ नेमिप्रभृतिनामेवं येन श्राद्धं प्रवर्त्तते॥
चातुर्वर्णस्य विधिं वक्ष्यामि यां स्वायम्भुवोऽब्रवीत्। नेमिप्रभृतिनाम्ना येन श्राद्धप्रवृत्तिः प्रवर्तते॥
Verse 114
तत एतेन मन्त्रेण दद्याद्वै मधुपर्ककम्॥ मृत्युकाले तु पुरुषो परलोकसुखावहम्॥
ततोऽनेन मन्त्रेण मधुपर्कं दद्याद्वै। मृत्युकाले तु पुरुषस्य परलोकसुखावहम्॥
Verse 115
कृत्वा सुदुष्करं कर्म जानता वाप्यजानता॥ मृत्युकालवशं प्राप्य नरः पञ्चत्वमागतः॥
कृत्वा सुदुष्करं कर्म जानता वाप्यजानता। मृत्युकालवशं प्राप्य नरः पञ्चत्वमागतः॥
Verse 116
मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय भाषितो वचनं मया॥ शीघ्रमुत्पादय ब्रह्मन् देवतासुरमानुषान्॥
मुहूर्तं ध्यानमास्थाय मया वचनमुदाहृतम्। शीघ्रमुत्पादय ब्रह्मन् देवतासुरमानुषान्॥
Verse 117
शीर्णपर्णाम्बुभक्षश्च शिशिरे च जलेशयः॥ स कृच्छ्रे फलभक्षश्च पुनश्चान्द्रायणं चरन्॥
शीर्णपर्णैः सलिलेन च जीवन्, शिशिरे जले शयितवान्। कृच्छ्रव्रते फलभक्षी भूत्वा, पुनश्च चान्द्रायणव्रतमाचरत्॥
Verse 118
प्रददौ श्रीमते पिण्डं नामगोत्रमुदाहरन्॥ तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकल्पमात्मनः॥
नामगोत्रं समुच्चार्य श्रीमते पिण्डं प्रददौ। ततः कृत्वा मुनिश्रेष्ठो धर्मानुरूपं स्वसंकल्पमकरोत्॥
Verse 119
कथं ते मुनयः शापात्प्रदहेयुर्न मामिति॥ सदेवासुरगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसाः॥
“कथं ते मुनयः शापात् मां प्रदहेयुः” इति चिन्तयन्। तदा देवासुरगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसादयः समागताः॥
Verse 120
तत्प्रविश्याश्रमपदं भ्राजमानं स्वतेजसा॥ तं दृष्ट्वा पूजयामास स्वागतेनाथ धर्मवित्॥
तदाश्रमपदं प्रविश्य स्वतेजसा भ्राजमानम्। तं दृष्ट्वा धर्मवित् स्वागतेन वचसा पूजयामास॥
Verse 121
भीतो गद्गदया वाचा निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः ॥ सव्रीडो भाषते विप्रः कारुण्येन समन्वितः ॥
भीतः गद्गदया वाचा मुहुर्मुहुः निःश्वसन्। सव्रीडो विप्रः कारुण्यसमन्वितो भाषते॥
Verse 122
ध्यायमानस्ततोऽप्याशु आजगाम तपोधनम् ॥ पुत्रशोकेन संतप्तं पुत्रं दृष्ट्वा तपोधनम् ॥
स ध्यायमान एव शीघ्रं तपोधनमुपागमत्। पुत्रशोकेन संतप्तं पुत्रं दृष्ट्वा तपोधनः शोकाकुलोऽभवत्॥
Verse 123
सात्त्विकं मुक्तियानाय यान्ति वेदविदो जनाः ॥ धर्मज्ञानं तथैश्वर्यं वैराग्यमिति सात्त्विकम् ॥
सात्त्विकेनैव मुक्त्यर्थं यान्ति वेदविदो जनाः। धर्मज्ञानं तथैश्वर्यं वैराग्यं चेति सात्त्विकम्॥
Frequently Asked Questions
The text frames śoka (grief) as a destabilizing force that erodes dharma, memory, and discernment, and it pairs this critique with an ethical-ritual response: channeling loss into regulated pitṛyajña/śrāddha and disciplined conduct. Nārada’s counsel emphasizes universal mortality under kāla and interprets human dispositions through the guṇas, encouraging restraint and dharma-oriented action rather than improvised or fear-driven rites.
A specific calendrical marker appears when Atreya’s ritual reflection is linked to Māgha-māsa and a dvādaśī (12th lunar day). The procedural sections also mark transitions by sandhyā (twilight rites), the moment of prāṇa-viyoga (death), and immediate post-death periods (aśauca) during which deva-karmas are restricted.
By staging the instruction as Pṛthivī’s inquiry and embedding ritual order within cosmogony, the chapter presents social-ritual regulation as part of maintaining terrestrial stability. The repeated appeal to rivers, tīrthas, and water-based purification (including mental recollection of sacred waters) functions as an ecological-ritual map: human death practices are tied to landscapes and hydrological systems, implying that ethical life and end-of-life rites are integrated with the stewardship and sacralization of Earth’s waters and regions.
The narrative references Nimi (as progenitor context), the sage Atreya (identified as a descendant within Nimi’s lineage), and Nārada as the instructing sage. It also includes cosmogonic figures—Brahmā (Padmagarbha/Pitāmaha) and the triadic deity model (Brahmā–Viṣṇu–Hara)—and a varṇa-origin account (kṣatra from arms, vaiśya from thighs, śūdra from feet) used to situate ritual authority and social function.