Adhyaya 187: Determination of the Origin and Procedure of the Ancestral Offering (Pitṛyajña/Śrāddha)

Verse 1

अथ सृष्टिपितृयज्ञौ ॥ सूत उवाच ॥ एवं नारायणाच्छ्रुत्वा सा मही संशितव्रता ॥ कराभ्यामञ्जलिं कृत्वा माधवं पुनरब्रवीत् ॥

ఇప్పుడు సృష్టి మరియు పితృయజ్ఞము. సూతుడు అన్నాడు—నారాయణుని నుండి ఇలా విని, వ్రతంలో దృఢమైన భూమి రెండు చేతులతో అంజలి చేసి, మళ్లీ మాధవునితో పలికింది।

Verse 2

धरण्युवाच ॥ श्रुतमेतन्मयाख्यानं क्षेत्रस्य च महत्फलम् ॥ एकं मे परमं गुह्यं तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥

ధరణి పలికెను—ఈ క్షేత్రకథను, దాని మహాఫలాన్ని నేను విన్నాను. నాకు ఒక పరమ గోప్యమైన విషయం మిగిలింది; భవానుడు దానిని చెప్పవలెను.

Verse 3

पितृयज्ञस्य माहात्म्यं सोमदत्तो नराधिपः ॥ मृगयां समुपागम्य यत्त्वया पूर्वभाषितम् ॥

పితృయజ్ఞ మహాత్మ్య విషయమున—నరాధిపతి సోమదత్త రాజు మృగయకు వెళ్లినప్పుడు గురించి మీరు ముందుగా చెప్పినదే (నేను సూచించుచున్నది).

Verse 4

को गुणः पितृयज्ञस्य कथमेव प्रयुज्यते ॥ केन चोत्पादितं श्राद्धं कस्मिन्नर्थे किमात्मकम् ॥

పితృయజ్ఞమునకు ఏ ఫలము? అది యథావిధిగా ఎలా ఆచరించాలి? శ్రాద్ధాన్ని ఎవరు స్థాపించారు, ఏ ప్రయోజనార్థం, దాని స్వరూపం ఏమిటి?

Verse 5

एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विस्तरेण वदस्व मे ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥

నేను దీనిని విస్తారంగా వినదలచితిని; నాకు వివరించుము. శ్రీవరాహుడు పలికెను—సాధు, మహాభాగ్యవతీ భూమీ, నీవు నన్ను ఈ విధంగా ప్రశ్నించుట శుభం.

Verse 6

मोहितासि वरारोहे भाराक्रान्ता वसुन्धरे ॥ दिव्यां ददामि ते बुद्धिं शृणु सुन्दरि तत्त्वतः ॥

హే వరారోహే, హే వసుంధరా, నీవు మోహితవై భారముచే ఆవరించబడితివి. నీకు దివ్య బుద్ధిని ఇస్తున్నాను; హే సుందరీ, తత్త్వముగా వినుము.

Verse 7

कथयिष्यामि ते ह्येवं श्राद्धोत्पत्तिविनिश्चयम् ॥ आदौ स्वर्गस्य चोत्पत्तिं देवानां च वरानने ॥

ఇలా నేను నీకు శ్రాద్ధోత్పత్తి యొక్క నిశ్చిత నిర్ణయాన్ని చెప్పుదును. ఓ సుందరముఖీ, మొదట స్వర్గోత్పత్తి మరియు దేవతల ఉద్భవాన్ని వివరిస్తాను.

Verse 8

निष्प्रभेऽस्मिन्निरालोके सर्वतस्तमसावृते ॥ स्रष्टुं वै बुद्धिरुत्पन्ना त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥

ఈ కాంతిలేని, వెలుగులేని లోకంలో, అన్ని వైపులా చీకటితో కప్పబడి ఉండగా, చరాచర సమేతమైన త్రిలోకాన్ని సృష్టించాలనే సంకల్పం ఉద్భవించింది.

Verse 9

सोऽहं च शेषपर्यङ्के एकश्चैव पराङ्मुखः ॥ स्वपामि च वरारोहे अनन्तशयने ह्यहम् ॥

మరియు నేను—ఏకాకిగా, పరాంగ్ముఖుడై—శేషపర్యంకంపై నిద్రిస్తాను; ఓ వరారోహే, నేను అనంతశయనంపైనే విశ్రాంతి పొందుతాను.

Verse 10

युगं युगसहस्राणि यास्यन्ति च गतानि च ॥ न त्वं मम विजानासि ज्ञातुं मायां यशस्विनि ॥

యుగాల యుగసహస్రాలు గడుస్తాయి, ఎన్నో గడిచిపోయాయి కూడా; అయినా ఓ యశస్వినీ, నా మాయను తెలిసికొనుటకు నీవు దానిని గ్రహించలేవు.

Verse 11

धारितं मम सुश्रॊणि दिवा पञ्चशतानि च ॥ वाराहं रूपमादाय न जानासि हि भामिनि ॥

ఓ సుశ్రోణీ, ఐదు వందల దినములు నేను (ఈ భారాన్ని) ధరించితిని; అయినా ఓ భామినీ, వారాహరూపం ధరించిన నన్ను నీవు గుర్తించలేవు.

Verse 12

यन्मां पृच्छसि वै ज्ञातुमात्मानं च यशस्विनि ॥ एकमूर्त्तिस्त्रिधा जातो ब्रह्मविष्णुहरात्मकः ॥

యశస్వినీ, నన్ను—నా స్వరూపాన్ని—తెలుసుకోవాలని నీవు అడుగుతున్నది ఇదే: నేను ఏకమూర్తినై ఉండి కూడా త్రివిధంగా జన్మించాను; బ్రహ్మ-విష్ణు-హర స్వభావముతో కూడినవాడను.

Verse 13

क्रोधहेतोर्मया सृष्ट ईश्वरॊऽसुरनाशनः ॥ मम नाभ्यामभूत्पद्मं पद्मगर्भः पितामहः ॥

క్రోధహేతువలన నేను అసురనాశకుడైన ఆ ఈశ్వరుణ్ని సృష్టించాను; నా నాభి నుండి పద్మం పుట్టింది—పద్మగర్భుడైన పితామహుడు (బ్రహ్మ).

Verse 14

एवं त्रयो वयं देवाः कृत्वा ह्येकाणर्वां महीम् ॥ तिष्ठामः परमप्रीत्या मायां कृत्वा तु वैष्णवीम् ॥

ఇలా మేము ముగ్గురు దేవతలు భూమిని ఒకే మహాసముద్రంగా చేసి; వైష్ణవీ మాయను నిర్మించి పరమ ప్రీతితో నిలిచాము.

Verse 15

सर्वं तज्जलपूर्णं तु न चाज्ञायते किञ्चन ॥ वटमेकं वर्जयित्वा विष्णुमूलं यशोद्रुमम् ॥

అంతా జలంతో నిండిపోయి, ఏదీ స్పష్టంగా తెలియలేదు; విష్ణుమూలమై యశోమయమైన ఒకే వటవృక్షాన్ని తప్ప.

Verse 16

तिष्ठाम वटवृक्षेऽहं मायया बालरूपधृक् ॥ पश्यामि च जगत्सर्वं त्रैलोक्यं यन्मया कृतम् ॥

నేను వటవృక్షంపై నిలిచాను, మాయచేత బాలరూపాన్ని ధరించి; మరియు నేను సృష్టించిన సమస్త జగత్తును—త్రిలోకమును—చూశాను.

Verse 17

वारयामि वरारोहे जानासि त्वं धरे शुभे ॥ कालेन तु तदा देवि कृत्वा वै वडवामुखम् ॥

హే వరారోహే! నేను దీనిని నియంత్రిస్తున్నాను; హే శుభే ధరా! నీవు తెలుసు. తరువాత కాలక్రమేణ, హే దేవి, ‘వడవాముఖ’ (అశ్వీముఖ) రూపం చేయబడింది.

Verse 18

विनिस्सृतं जलं तत्र मायया तदनन्तरम् ॥ प्रलये च विनिवृत्ते ब्रह्मा लोकपितामहः ॥

అనంతరం అక్కడ మాయవలన నీరు వెంటనే ప్రవహించింది. ప్రళయం నివృత్తమైనప్పుడు, లోకపితామహుడు బ్రహ్ముడు ప్రత్యక్షమయ్యాడు/కార్యానికి ప్రవృత్తుడయ్యాడు.

Verse 19

एवमुक्तो मया देवि गृह्य तत्र कमण्डलुम् ॥ उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा ब्रह्मा चोत्पादयन्सुरान् ॥

హే దేవి! నేను ఇలా చెప్పగా, బ్రహ్ముడు అక్కడ కమండలువును తీసుకొని; ఆచమనం/ఉపస్పర్శ చేసి శుద్ధుడై దేవతలను సృష్టించసాగాడు.

Verse 20

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ तारणार्थं च सर्वेषां ब्राह्मणान्भुवि दैवतान् ॥

ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, ఇద్దరు అశ్వినులు మరియు మరుత్‌గణాలు—అలాగే సమస్తుల తారణం/రక్షణార్థం భూమిపై బ్రాహ్మణులను దైవస్వరూపులుగా స్థాపించాడు.

Verse 21

बाहुभ्यां क्षत्रमुत्पन्नं वैश्याः ऊरुविनिःसृताः ॥ पद्भ्यां विनिःसृताः शूद्राः सर्ववर्णोपचारकाः

బాహువుల నుండి క్షత్రం (క్షత్రియ ధర్మం) ఉద్భవించింది; ఊరువుల నుండి వైశ్యులు వెలువడ్డారు. పాదాల నుండి శూద్రులు ఉద్భవించారు, వారు సమస్త వర్ణాలకు సేవా-సహాయం చేసేవారు.

Verse 22

देवताश्चासुरा देवि जातास्ते ब्रह्मणस्तथा ॥ देवता ह्यसुराः सर्वे तपोवीर्यबलान्विताः

హే దేవీ, దేవతలూ అసురులూ బ్రహ్మ నుండే జన్మించారు. దేవతలు మరియు అసురులు—అందరూ తపస్సు, తేజస్సు, బలంతో సమన్వితులై ఉన్నారు.

Verse 23

दित्यां च जनिताः पुत्रा असुराः सुरशत्रवः ॥ प्रजापतिश्चाजनयदृषींश्चैव तपोधनान्

మరియు దితి నుండి కుమారులు జన్మించారు—దేవతల శత్రువులైన అసురులు. అలాగే ప్రజాపతి తపోధనులైన ఋషులను కూడా సృష్టించాడు.

Verse 24

तेजसा भास्कराकाराः सर्वे शास्त्रविदो द्विजाः ॥ तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च जनिता ब्रह्मसूनुना

తేజస్సుతో సూర్యస్వరూపులై, వారు అందరూ ద్విజులు, శాస్త్రవేత్తలు. వారి కుమారులు, మనుమలూ బ్రహ్ముని కుమారునిచే జనింపబడ్డారు.

Verse 25

निमेस्तु वंशसम्भूतो आत्रेय इति विश्रुतः ॥ जातमात्रो महात्मा स श्रीमांश्चापि तपोनिधिः

నిమి వంశం నుండి ‘ఆత్రేయ’ అని ప్రసిద్ధుడైనవాడు ఉద్భవించాడు. జన్మించిన క్షణం నుంచే అతడు మహాత్ముడు, శ్రీమంతుడు, తపోనిధి అయ్యాడు.

Verse 26

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च मरुद्गणाः ॥ देवतास्तु त्रयस्त्रिंशददित्यां जनयन्पुरा

ఆదిత్యులు, వసువులు, రుద్రులు, ఇద్దరు అశ్వినులు మరియు మరుద్గణాలు—ఈ ముప్పైమూడు దేవతలు పూర్వకాలంలో అదితి నుండి జన్మించారు.

Verse 27

एकचित्तं समाधाय तपश्चरति निश्चलः ॥ पञ्चाग्निर्वायुभक्षश्च एकपादोर्ध्वबाहुकः

మనస్సును ఏకాగ్రంగా స్థిరపరచి, నిశ్చలుడై అతడు తపస్సు చేస్తాడు—పంచాగ్నుల మధ్య, వాయువే ఆహారంగా, ఒక పాదంపై నిలిచి, భుజాలు పైకెత్తి।

Verse 28

वर्षाणां च सहस्राणि तपस्तप्त्वा वसुन्धरे ॥ मृत्युकालमनुप्राप्तस्ततः पञ्चत्वमागतः

ఓ వసుంధరా! వేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి, మరణకాలం వచ్చినప్పుడు అతడు పంచతత్త్వాలలో లీనుడయ్యాడు।

Verse 29

नष्टं च तं सुतं दृष्ट्वा निमेः शोक उपाविशत् ॥ पुत्रशोकाभिसंयुक्तो दिवा रात्रौ च चिन्तयन्

తన కుమారుడు నశించినట్లు చూసి నిమిని శోకం ఆవరించింది. పుత్రశోకంతో బాధపడుతూ అతడు పగలు రాత్రి ఆలోచనలో మునిగిపోయాడు।

Verse 30

निमिः कृत्वा ततः शोकं विधानात्तत्र माधवि ॥ तं मनोगतसंकल्पं त्रिरात्रे प्रत्यपद्यत

అప్పుడు, ఓ మాధవీ! నిమి అక్కడ విధి ప్రకారం శోకానుసంధానమైన ఆచారాన్ని నిర్వహించి, మూడు రాత్రుల్లో తన అంతఃసంకల్పాన్ని తిరిగి పొందాడు।

Verse 31

तस्य प्रतिविशुद्धस्य माघमासे तु द्वादशीम् ॥ मानसं सृज्य विषयं बुद्धिर्विस्तारगामिनी

అతడు సంపూర్ణంగా శుద్ధుడైన తరువాత, మాఘమాస ద్వాదశినాడు—ధ్యేయవిషయాన్ని మనసులో సృష్టించి—అతని బుద్ధి విస్తారంగా వ్యాపించింది।

Verse 32

स निमिश्चिन्तयामास श्राद्धकल्पं समाहितः ॥ यानि तस्यैव भोज्यानि मूलानि च फलानि च

అతడు సమాహితుడై శ్రాద్ధకల్పాన్ని మనస్సులో ఆలోచించాడు—తనకు యోగ్యమైన భోజ్యాలు ఏవో, అంటే మూలాలు మరియు ఫలాలు।

Verse 33

यानि कानि च भक्ष्याणि नवश्च रससंभवः ॥ यानि तस्यैव चेष्टानि सर्वमेतदुदाहरेत्

ఏ ఏ భక్ష్య పదార్థాలు ఉన్నాయో, రస/రుచుల నుంచి పుట్టిన తాజా వంటకాలు ఏవో, అలాగే తనకు తగిన ఆచారాలు ఏవో—ఇవన్నీ స్పష్టంగా పేర్కొనాలి।

Verse 34

आमन्त्र्य ब्राह्मणं पूर्वं शुचिर्भूत्वा समाहितः ॥ दक्षिणावर्ततः सर्वमकरोदृषिसत्तमः

ముందుగా బ్రాహ్మణుడిని గౌరవంతో ఆహ్వానించి, శుచిగా ఏకాగ్రుడై, ఉత్తమ ఋషి సమస్త కార్యాలను దక్షిణావర్తంగా (గడియార దిశలో) నిర్వహించాడు।

Verse 35

सप्तकृत्वस्ततस्तत्र युगपత్సमुपाविशत् ॥ दत्त्वा तु मांसशाकानि मूलानि च फलानि च

తర్వాత అక్కడ అతడు ఏడు సార్లు విధిగా ఆసీనుడై, మాంసం మరియు శాకాలు, అలాగే మూలాలు మరియు ఫలాలు సమర్పించాడు।

Verse 36

पूजयित्वा तु विप्रान्स सप्तकृत्वश्च सुन्दरि ॥ कृत्वा तु दक्षिणाग्रांश्च कुशांश्च प्रयतः शुचिः

ఓ సుందరీ, బ్రాహ్మణులను ఏడు సార్లు పూజించి, దక్షిణా కోసం ముందుభాగాలను మరియు కుశగడ్డిని సరిచేసి, అతడు నియమబద్ధుడై శుచిగా ఉన్నాడు।

Verse 37

एवं दिने गते भद्रे ह्यस्तं प्राप्ते दिवाकरे ॥ ब्रह्म कर्मोत्तमं दिव्यं भावसाध्यमुपासत

ఇలా, ఓ భద్రే! దినము గడచి సూర్యుడు అస్తమించగా, భావముచే సాధ్యమగు పరమ దివ్య బ్రహ్మకర్మాన్ని అతడు ఉపాసించాడు।

Verse 38

एकाकी यतचित्तात्मा निराशी निष्परिग्रहः ॥ शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः

అతడు ఒంటరిగా, చిత్తాత్మలను నియమించి, ఆశలేక నిర్పరిగ్రహుడై, శుచిస్థలంలో తనకు స్థిరాసనాన్ని స్థాపించాడు।

Verse 39

नात्युच्चं नातिनीचं च चेलाजिनकुशोत्तरम् ॥ तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तो जितेन्द्रियः

ఆ ఆసనం అతిగా ఎత్తుగా కాదు, అతిగా తక్కువగా కాదు; పైగా వస్త్రం, మృగచర్మం, కుశగడ్డి పరచబడింది. అక్కడ మనస్సును ఏకాగ్రం చేసి, చిత్తాన్ని నియమించి, ఇంద్రియాలను జయించి (అతడు నిలిచాడు)।

Verse 40

उपविश्यासनेऽयुञ्जद्योगमात्मविशुद्धये ॥ समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलः स्थितः

ఆసనంపై కూర్చొని అతడు ఆత్మవిశుద్ధికై యోగాన్ని అభ్యసించాడు; దేహం, శిరస్సు, గ్రీవను సమంగా ఉంచి, అచలంగా స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 41

संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥ प्रकाशात्मा विगतभीर् ब्रह्मचारी व्रते स्थितः ॥

తన నాసికాగ్రంపై దృష్టిని నిలిపి, దిశలవైపు చూడక, అంతఃప్రకాశంతో నిండినవాడై, భయరహితుడై, బ్రహ్మచారి వ్రతంలో స్థిరంగా నిలిచాడు।

Verse 42

संयम्य मयि चित्तं यो युक्त आसीत मत्परः ॥ प्रयुञ्जीत तदात्मानं मद्भक्तो नान्यमानसः ॥

యెవడు నా యందు చిత్తాన్ని నియమించి, యోగయుక్తుడై నన్నే పరమలక్ష్యంగా భావించి ఆసీనుడై ఉంటాడో—అటువంటి నా భక్తుడు, ఇతర విషయాలపై మనస్సు పెట్టక, ఆ ఏకనిష్ఠ సాధనలో తనను తాను పూర్తిగా నియోగించుకొనుగాక।

Verse 43

एवं निवृत्तसंध्यायां ततो रात्रिरुपागता ॥ पुनश्चिन्तितुमारब्धः शोकसंविग्नमानसः ॥

ఇలా సంధ్యావిధి ముగిసిన తరువాత రాత్రి వచ్చింది; శోకంతో కలత చెందిన మనస్సుతో అతడు మళ్లీ ఆలోచించటం ప్రారంభించాడు।

Verse 44

कृत्वा तु पिण्डसंकल्पं पश्चात्तापं चकार ह ॥ अकृतं मुनिभिः सर्वं किं मया तदनुष्ठितम् ॥

పిండదాన సంకల్పం చేసి అతడు పశ్చాత్తాపపడ్డాడు—“మునులు చేయని ఈ కార్యాన్ని నేను ఎందుకు ఆచరించాను?”

Verse 45

निवापकर्म ह्यशुचि पुत्रार्थे विनियोजितम् ॥ अहो स्नेहप्रभावेण मया चाकृतबुद्धिना ॥

“నివాపకర్మ నిజంగా అశుచిగా భావించబడుతుంది, అయినా పుత్రార్థంగా దానిని వినియోగిస్తారు; అయ్యో, స్నేహ ప్రభావంతో నేను అపరిపక్వ బుద్ధితో ఇలా చేశాను।”

Verse 46

किं वक्ष्यन्ति च मां सर्वे ये वै पितृपदे स्थिताः ॥ एवं विचिन्त्यमानस्य गता रात्रिर्वसुन्धरे ॥

“పితృపదంలో ఉన్నవారందరూ నన్ను ఏమని చెప్పుదురు?”—ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, ఓ వసుంధరా, రాత్రి గడిచిపోయింది।

Verse 47

पूर्वसन्ध्यानु सम्प्राप्ता उदिते च दिवाकरे ॥ सन्ध्याविधिं विनिवर्त्य हुत्वाग्नीन् द्विजसत्तमः ॥

ప్రాతఃసంధ్య సమీపించి సూర్యుడు ఉదయించినప్పుడు, శ్రేష్ఠ ద్విజుడు సంధ్యావిధిని సమ్యక్‌గా ముగించి విధివిధానంగా అగ్నుల్లో ఆహుతులు సమర్పించాడు।

Verse 48

पुनश्चिन्तां प्रपन्नः स आत्रेयो ह्यतिदुःखितः ॥ एकाकी भाषते तत्र शोकपीडितमानसः ॥

మళ్లీ ఆ ఆత్రేయుడు అత్యంత దుఃఖంతో చింతలో పడిపోయాడు; అక్కడ ఒంటరిగా, శోకపీడిత మనస్సుతో మాట్లాడసాగాడు।

Verse 49

धिग्वयो धिक्च मे कर्म धिग्बलं धिक्च जीवितम् ॥ पुत्रं सर्वसुखैर्युक्तं जीवितं हि न दृश्यते ॥

ధిక్కారము విధికి, ధిక్కారము నా కర్మకు, ధిక్కారము బలానికి, ధిక్కారము జీవితం‌కు. పుత్రరూపమైన సర్వసుఖయుక్త జీవితం నాకు కనబడడం లేదు।

Verse 50

नरकं पूतिकाख्यातं हृदि दुःखं विदुर्बुधाः ॥ परित्राणं ततः पुत्रादिच्छन्तीह परत्र च ॥

బుద్ధిమంతులు ‘పూతికా’ అనే నరకాన్ని హృదయంలోని అంతర్గత దుఃఖంగా తెలుసుకుంటారు; అందువల్ల ప్రజలు ఇహలోకంలోనూ పరలోకంలోనూ పుత్రం ద్వారా పరిత్రాణం కోరుతారు।

Verse 51

पूजयित्वा तु देवांश्च दत्त्वा दानं त्वनेकशः ॥ हुत्वाग्निं विधिवच्चैव स्वर्गं तु लभते नरः

దేవతలను పూజించి, అనేకసార్లు దానములు ఇచ్చి, విధివిధానంగా అగ్నిలో హోమం చేసి, మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు।

Verse 52

पुत्रेण लभते येन पौरत्रेण च पितामहाः ॥ अथ पुत्रस्य पौरत्रेण मोदन्ते प्रपितामहाः

పుత్రునివలన యేన లాభము కలుగునో ఆ ఫలము లభించును; పౌత్రునివలన పితామహులు ఉపకృతులగుదురు. మరల పుత్రుని పౌత్రునివలన ప్రపితామహులు ఆనందింతురు.

Verse 53

पुत्रेण श्रीमता हीनं नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि नारदो द्विजसत्तमः

‘శ్రీమంతుడైన పుత్రుని లేక నేను జీవించుటకు ఉత్సాహపడను.’ ఇంతలో, ఓ దేవీ, ద్విజసత్తముడైన నారదుడు వచ్చెను.

Verse 54

जगाम तापसारण्यं ऋष्याश्रमविभूषितम् ॥ सर्वकामयुतं रम्यं बहुपुष्पफलोदकम्

అతడు తపస్వుల అరణ్యమునకు వెళ్లెను; అది ఋషుల ఆశ్రమములతో అలంకృతమై, రమ్యమై, సమస్త కావలసిన వనరులతో నిండినదై, అనేక పుష్ప-ఫల-జలములతో సమృద్ధిగా ఉండెను.

Verse 55

तस्मै दत्त्वा पाद्यमर्घ्यं आसने चोपवेश्य च ॥ उपविश्यासने देवि नारदो वाक्यमब्रवीत्

అతనికి పాద్యమును అర్ఘ్యమును సమర్పించి, ఆసనముపై కూర్చుండబెట్టి, తాను కూడా ఆసనముపై కూర్చుని, ఓ దేవీ, నారదుడు వాక్యము పలికెను.

Verse 56

नारद उवाच ॥ निमे शृणु महाप्राज्ञ शोकमुत्सृज्य दूरतः ॥ अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावान्नावबुध्यसे

నారదుడు పలికెను—ఓ మహాప్రాజ్ఞా, నా మాట వినుము; శోకమును దూరంగా విడిచిపెట్టుము. శోకించరానివారికై నీవు శోకిస్తున్నావు; ప్రాజ్ఞుడవని చెప్పుకొనినా నీవు యథార్థం గ్రహించుటలేదు.

Verse 57

गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥ मृतं वा यदि वा नष्टं यो यान्तमनुशोचति

పండితులు మృతులకై గాని జీవులకై గాని శోకించరు. ఎవడు మరణించినా లేదా నశించినా—వెళ్లిపోయినవానిని గురించి శోకించేవాడు అతడిని తిరిగి తెచ్చలేడు.

Verse 58

अमित्रास्तस्य हृष्यन्ति स चापि न निवर्त्तते ॥ अमरत्वं न पश्यामि त्रैलोक्ये सचराचरे

అతని శత్రువులు ఆనందిస్తారు, అతడూ తిరిగి రాడు. చరాచరాలతో కూడిన త్రిలోకాల్లో ఎక్కడా అమరత్వం నాకు కనిపించదు.

Verse 59

देवतासुरगन्धर्वा मानुषा मृगपक्षिणः ॥ सर्वे कालवशं यान्ति सर्वे कालमुदीक्षते

దేవతలు, అసురులు, గంధర్వులు, మనుషులు, మృగాలు, పక్షులు—అందరూ కాలాధీనులవుతారు; అందరూ కాలాన్ని ఎదురుచూస్తారు.

Verse 60

जातस्य सर्वभूतस्य कालो मृत्युरुपस्थितः ॥ अवश्यं चैव गन्तव्यं कृतान्तविहितेन च

జన్మించిన ప్రతి జీవికి కాలరూపమైన మృతి సమీపంలోనే ఉంటుంది. కృతాంతుడు విధించిన ప్రకారం వెళ్లిపోవడం తప్పనిసరి.

Verse 61

तव पुत्रो महात्मा वै श्रीमान्नाम श्रियो निधिः ॥ पूर्णं वर्षसहस्रं तु तपः कृत्वा सुदुष्चरम्

నీ కుమారుడు నిజంగా మహాత్ముడు—స్వభావతః శ్రీమంతుడు, శ్రీ (లక్ష్మీ) యొక్క నిధి వంటివాడు. అతడు అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేసి సంపూర్ణంగా వెయ్యి సంవత్సరాలు సాధన చేశాడు.

Verse 62

मृत्युकालमनुप्राप्य गतो दिव्यां परां गतिम् ॥ एतत्सर्वं विदित्वा तु नानुशोचितुमर्हति

మరణకాలము వచ్చినప్పుడు అతడు దివ్యమైన పరమగతిని పొందెను. ఇవన్నీ తెలిసినవాడు శోకించకూడదు.

Verse 63

नारदेनैवमुक्ते तु श्रुत्वा स द्विजसत्तमः ॥ प्रणम्य शिरसा पादौ निमिरुद्विग्नमानसः

నారదుడు ఇలా పలికినదాన్ని విని, ఆ శ్రేష్ఠ ద్విజుడు నిమి, మనస్సు ఇంకా కలతతో ఉండగా, శిరస్సుతో (నారదుని) పాదాలకు నమస్కరించాడు.

Verse 64

अहो मुनिवरश्रेष्ठ अहो धर्मविदां वर ॥ सान्त्वितोऽस्मि त्वया विप्र वचनैर्मधुराक्षरैः

అహో! మునివరులలో శ్రేష్ఠుడా! అహో! ధర్మవిదులలో అగ్రగణ్యుడా! ఓ విప్రా, మధురాక్షరమయమైన నీ వచనాలతో నేను సాంత్వన పొందితిని.

Verse 65

प्रणयात्सौहृदाद्वापि स्नेहाद्वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ शोको निरन्तरं चित्ते ममैद्धृदि वर्तते

ప్రణయముచేత గానీ, సౌహృదముచేత గానీ, స్నేహవశముచేత గానీ నేను చెప్పుదును—అది వినుము. నా హృదయంలో నిలిచి శోకం నా చిత్తంలో నిరంతరం ఉంటుంది.

Verse 66

कृतस्नेहस्य पुत्रार्थे मया संकल्प्य यत्कृतम् ॥ तर्पयित्वा द्विजान्सप्त अन्नाद्येन फलेन च

పుత్రార్థమై స్నేహాసక్తుడనై నేను సంకల్పించి చేసినది ఏమనగా—అన్నాదులతోను ఫలములతోను ఏడు ద్విజులను తృప్తిపరచితిని.

Verse 67

पश्चाद्विसर्जितं पिण्डं दर्भानास्तीर्य भूतले ॥ उदकानयनं चैव ह्यपसव्येन वासितम्

ఆపై నేలపై దర్భలను పరచి పిండాన్ని విసర్జించి, అపసవ్యంగా కూర్చొని ఉదకానయనమును కూడా నిర్వహించితిని।

Verse 68

शोकस्य तु प्रभावेण एतत्कर्म मया कृतम् ॥ अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरणं द्विज

ఓ ద్విజా! శోక ప్రభావముచేతనే నేను ఈ కర్మను చేసితిని; ఇది ఆర్యులు ఆచరించనిది, స్వర్గప్రదం కానిది, అపకీర్తికరం అని భయపడుచున్నాను।

Verse 69

नष्टबुद्धिस्मृतिसत्त्वो ह्यज्ञानॆन विमोहितः ॥ न च श्रुतं मया पूर्वं न देवैॠषिभिः कृतम्

నా బుద్ధి, స్మృతి, ధైర్యము క్షీణించిపోయి అజ్ఞానముచేత మోహితుడనయ్యాను; ఇది నేను ముందెప్పుడూ వినలేదు, దేవులు గాని ఋషులు గాని చేయలేదు।

Verse 70

भयं तीव्रं प्रपश्यामि मुनिशापात्सुदारुणात् ॥ नारद उवाच ॥ न बेतव्यं द्विजश्रेष्ठ पितरं शरणं व्रज

అత్యంత దారుణమైన మునిశాపమునుండి పుట్టిన తీవ్రమైన భయాన్ని నేను చూస్తున్నాను। నారదుడు అన్నాడు—ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా! భయపడకుము; పితృదేవతలను శరణు వెదకుము।

Verse 71

अधर्मं न च पश्यामि धर्मो नैवात्र संशयः ॥ नारदेनैवमुक्तस्तु निमिर्ध्यानमुपाविशत् ॥

“ఇక్కడ అధర్మం నాకు కనిపించదు; నిస్సందేహంగా ఇదే ధర్మం.” నారదుడు ఇలా చెప్పగా నిమి ధ్యానమునకు ఉపవేశించాడు।

Verse 72

कर्मणा मनसा वाचा पितरं शरणं गतः ॥ ततोऽतिचिन्तयामास वंशकर्त्तारमात्मनः ॥

కర్మతో, మనసుతో, వాక్యంతో అతడు తండ్రిని శరణు పొందెను; అనంతరం తన వంశకర్తను గాఢంగా విచారించెను।

Verse 73

पुत्रमाश्वासयामास वाग्भिरिष्टाभिरव्ययैः ॥ निमे संकल्पितस्तेऽयं पितृयज्ञस्तपोधन ॥

ఇష్టమైన, అవ్యయమైన వాక్యాలతో అతడు కుమారుని ఆదరించి చెప్పెను—“ఓ నిమి, ఓ తపోధన, నీకోసమే ఈ పితృయజ్ఞం సంకల్పించబడింది।”

Verse 74

पितृयज्ञेति निर्दिष्टा धर्मोऽयं ब्रह्मणा स्वयम् ॥ ततो ह्यतितरो धर्मः क्रतुरेकः प्रतिष्ठितः ॥

‘పితృయజ్ఞం’ అని నిర్దేశింపబడిన ఈ ధర్మాన్ని స్వయంగా బ్రహ్మదేవుడు తెలిపెను; దానినుండి మరింత శ్రేష్ఠమైన ధర్మం ఒకే క్రతువుగా స్థాపితమైంది।

Verse 75

कृतः स्वयम्भुवा पूर्वं श्राद्धं यो वित्तवित्तमः ॥ शृण्वतो नारदस्यापि विधिं विधिविदां वरः ॥

పూర్వం స్వయంభూ (బ్రహ్మ) శ్రాద్ధాన్ని స్థాపించెను—ధనవంతులలో అగ్రగణ్యుడు; మరియు విధివిదులలో శ్రేష్ఠుడు నారదుడు వినుచుండగా ఆ విధిని వివరించెను।

Verse 76

श्राद्धकर्मविधिं चैव प्रेतकर्म च या क्रिया ॥ शृणुषु सुन्दरि तत्त्वेन यथा दाता सपुत्रकः ॥

“ఓ సుందరి, శ్రాద్ధకర్మ విధానమును మరియు ప్రేతకర్మకు సంబంధించిన క్రియలను తత్త్వంగా వినుము—దాత తన కుమారునితో కూడ యథావిధిగా ఆచరించునట్లు।”

Verse 77

मम चैव प्रसादेन तस्य बुद्धिं ददाम्यहम् ॥ जातस्य सर्वभूतस्य कालमृत्युरुपस्थितः ॥

నా అనుగ్రహంతోనే నేను అతనికి బుద్ధిని ప్రసాదిస్తాను. జన్మించిన ప్రతి జీవికి కాలమరణం సమీపంగా నిలిచి ఉంటుంది.

Verse 78

अवश्यमेव गन्तव्यं धर्मराजस्य शासनात् ॥ अमरत्वं न पश्यामि पिपीलादीनि जन्तवः ॥

ధర్మరాజు (యముడు) ఆజ్ఞ ప్రకారం తప్పక వెళ్లవలసిందే. చీమ మొదలైన జీవుల్లో కూడా అమరత్వాన్ని నేను చూడను.

Verse 79

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युः ध्रुवं जन्म मृतस्य च ॥ मोक्षः कर्मविशेषेण प्रायश्चित्तेन च ध्रुवम् ॥

జన్మించినవానికి మరణం నిశ్చితం; మరణించినవానికి జన్మ కూడా నిశ్చితం. ప్రత్యేక కర్మల ద్వారా, అలాగే ప్రాయశ్చిత్తం ద్వారా మోక్షం కూడా నిశ్చితం.

Verse 80

सत्त्वं रजस्तमश्चैव त्रयः शारीरजाः स्मृताः ॥ अल्पायुशो नराः पश्चाद्भविष्यन्ति युगक्षये ॥

సత్త్వం, రజసం, తమసం—ఈ మూడు శరీరజ గుణాలుగా స్మరించబడ్డాయి. తరువాత యుగక్షయంలో మనుష్యులు అల్పాయుష్కులవుతారు.

Verse 81

सात्त्विकं नावबुद्ध्यन्ति कर्मदोषेण तामसः ॥ तामसं नरकं विन्द्यात्तिर्यग्योनिं च राक्षसीम् ॥

తామస స్వభావులు కర్మదోషం వల్ల సాత్త్వికాన్ని గ్రహించరు. తమసాన్ని అనుసరించేవాడు నరకాన్ని, తిర్యగ్యోనిని మరియు రాక్షసీ యోనిని పొందుతాడు.

Verse 82

क्रूरो भीरुर्विषादी च हिंसको निरपत्रपः ॥ अज्ञानान्धश्च पैशाचमेतॆषां तामसा गुणाः ॥

క్రూరుడు, భయపడేవాడు, విషాదగ్రస్తుడు, హింసకుడు, నిర్లజ్జుడు, అజ్ఞానంతో అంధుడై పిశాచప్రవృత్తి కలవాడు—ఇవి తమోగుణాధీనుల లక్షణాలు.

Verse 83

तामसं तद्विजानीयादुच्यमानो न बुद्ध्यति ॥ दुर्मदोऽश्रद्धधानश्च विज्ञेयास्तामसा नराः ॥

బోధించినా గ్రహించని వానిని తామసుడని తెలుసుకోవాలి. దుర్మదంతో మత్తుడై, శ్రద్ధలేని వారు తామసులని చెప్పబడతారు.

Verse 84

प्रबलो वाचि युक्तश्चाचलबुद्धिः सदायतः ॥ शूरः सर्वेषु व्यक्तात्मा विज्ञेया राजसा नराः ॥

బలవంతుడు, వాక్యంలో నియమితుడు, బుద్ధి చంచలమైనవాడు, ఎల్లప్పుడూ బాహ్యకార్యాలలో తపనపడేవాడు; శూరుడు, అందరిలో తన ఆత్మభావాన్ని వ్యక్తం చేసేవాడు—ఇవే రాజసుల లక్షణాలు.

Verse 85

क्षान्तो दान्तो विशुद्धात्मा विज्ञेयः श्रद्धयान्वितः ॥ तपःस्वाध्यायशीलश्च एतेषां सात्त्विका गुणाः ॥

క్షమాశీలుడు, ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడు, అంతఃకరణం శుద్ధమైనవాడు, శ్రద్ధతో కూడినవాడు; తపస్సు మరియు స్వాధ్యాయంలో నిమగ్నుడు—ఇవి సాత్త్వికుల గుణాలు.

Verse 86

एवं सञ्चिन्तयानस्तु न शोकं कर्तुमर्हसि ॥ त्यज शोकं महाभाग शोकः सर्वविनाशनः ॥

ఇలా విచారించుచు నీవు శోకించవలసిన అవసరం లేదు. ఓ మహాభాగ, శోకాన్ని విడిచిపెట్టు; శోకం సమస్తాన్ని నాశనం చేస్తుంది.

Verse 87

शोको दहति गात्राणि बुद्धिः शोकेन नश्यति ॥ लज्जा धृतिश्च धर्मश्च श्रीः कीर्तिश्च स्मृतिर्नयः ॥

శోకం అవయవాలను దహిస్తుంది; శోకంతో బుద్ధి నశిస్తుంది. లజ్జ, ధృతి, ధర్మం, శ్రీ, కీర్తి, స్మృతి, నయం—ఇవన్నీ కూడా శోకబలంతో నశిస్తాయి.

Verse 88

त्यजन्ति सर्वधर्मं च शोकेनोपहृतं नरम् ॥ एवं शोकं त्यजित्वा तु निःशोको भव पुत्रक ॥

శోకంతో కుంగిపోయిన మనిషిపట్ల ప్రజలు తమ అన్ని కర్తవ్యాలనూ వదిలేస్తారు. కనుక, ఓ బిడ్డా, శోకాన్ని విడిచి శోకరహితుడవు కావు.

Verse 89

मूढः स्नेहप्रभावेण कृत्वा हिंसानृते तथा ॥ पच्यते नरके घोरे ह्यात्मदोषैर्वसुन्धरे ॥

మూఢుడు స్నేహప్రభావంతో హింసా, అసత్యం చేసి వేస్తాడు; ఓ వసుంధరా, తన స్వదోషాల వల్లనే అతడు ఘోర నరకంలో ‘వండబడతాడు’.

Verse 90

स्नेहं सर्वेषु संयम्य बुद्धिं धर्मे नियोजयेत् ॥ धर्मलोक हितार्थाय शृणु सत्यं ब्रवीम्यहम् ॥

అందరివిషయములలో స్నేహాసక్తిని నియంత్రించి బుద్ధిని ధర్మంలో నియోగించాలి. ధర్మలోక హితార్థం విను—నేను సత్యమే పలుకుతున్నాను.

Verse 91

कण्ठस्थानं गते जीवे भीतिविभ्रान्तमानसः ॥ ज्ञात्वा च विह्वलं तत्र शीघ्रं निःसारयेद्गृहात् ॥ १०१ ॥ कुशास्तरणशायी च दिशः सर्वा न पश्यति ॥ लब्धस्मृतिर्मुहूर्तं तु यावज्जीवो न पश्यति ॥

జీవం కంఠస్థానానికి చేరినప్పుడు మనస్సు భయంతో కలవరపడి దిక్కుతెలియని స్థితిలో ఉంటుంది. ఆ వేళ కలతను గ్రహించి అతనిని త్వరగా ఇంటి నుండి బయటకు తీసుకురావాలి. కుశగడ్డి పరుపుపై పడుకోబెట్టినప్పుడు అతడు దిశలను చూడలేడు; క్షణకాలం స్మృతి వచ్చినా జీవికి స్పష్టంగా గ్రహణం ఉండదు.

Verse 92

वाचयेत्स्नेहभावेन भूमिदेवा द्विजातयः ॥ सुवर्णं च हिरण्यं च यथोत्पन्नेन माधवि ॥

స్నేహభావంతో ‘భూమిదేవులు’ అయిన ద్విజులచే (విద్వాన్ బ్రాహ్మణులచే) పాఠం చేయించాలి; ఓ మాధవీ, పొందినదానికి తగినట్లు స్వర్ణం మరియు ధనాన్ని సమర్పించాలి।

Verse 93

परलोकहितार्थाय गोप्रदानं विशिष्यते ॥ सर्वदेवमया गाव ईश्वरेणावतारिताः ॥

పరలోక హితార్థం కోసం గోదానం విశేషంగా శ్రేష్ఠమని చెప్పబడింది; గోవులు సర్వదేవమయులని, ప్రభువు వాటిని లోకంలో అవతరింపజేశాడని వర్ణించబడింది।

Verse 94

अमृतं क्षरयन्त्यश्च प्रचरन्ति महीतले ॥ एतासां चैव दानेन शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥

అవి భూమితలంపై సంచరిస్తూ అమృతాన్ని స్రవిస్తున్నట్లుగా చెప్పబడతాయి; అటువంటి గోవులను దానం చేయడం వల్ల మనిషి త్వరగా పాపం (కిల్బిష) నుండి విముక్తి పొందుతాడు।

Verse 95

पश्चाच्छ्रुतिपथं दिव्यमुत्कर्णेन च श्रावयेत् ॥ यावत्प्राणान्प्रमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

ఆ తరువాత చెవిని పైకెత్తి దివ్యమైన ‘శ్రుతి-పథం’ వినిపించాలి, అతడు ప్రాణాలను విడిచే వరకు—ఈ అత్యంత దుష్కర కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించి।

Verse 96

दृष्ट्वा सुविह्वलं ह्येनं मम मार्गानुसारिणम् ॥ प्रयाणकाले तु नरो मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

అతడు అత్యంత వ్యాకులంగా—నా మార్గానుసారిగా—ఉండటాన్ని చూసి, ప్రయాణకాలంలో మనిషి విధిపూర్వకంగా మంత్రంతో (క్రియ) చేయాలి।

Verse 97

मन्त्रेणानेन कर्तव्यं सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ मधुपर्कं त्वरन् गृह्य चेमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

ఈ మంత్రం ద్వారా సమస్త సంసారబంధమునుండి విమోచనం కలుగజేయవలెను. మధుపర్కమును త్వరగా గ్రహించి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి.

Verse 98

मन्त्रः— ॐ गृह्णीष्व मे सुविमलं मधुपर्कमाद्यं संसारनाशनकरं त्वमृतेन तुल्यम् ॥ नारायणेन रचितं भगवत्प्रियाणां दाहे च शान्तिकरणं सुरलोकपूज्यम् ॥

మంత్రం— ‘ఓం—నా చేత అర్పింపబడిన ఈ అత్యంత నిర్మలమైన, శ్రేష్ఠమైన మధుపర్కమును స్వీకరించుము; ఇది సంసారబంధననాశకము, అమృతసమము. భగవత్ప్రియుల కొరకు నారాయణుడు రచించినది; దాహము (పీడ) లోనూ శాంతి కలిగించేది, దేవలోకమందు పూజ్యమైనది.’

Verse 99

एवं विनिस्सृते प्राणे संसारं च न गच्छति ॥ नष्टसंज्ञं समुद्धिश्य ज्ञात्वा मृत्युवशङ्गतम् ॥

ఈ విధంగా ప్రాణము నిష్క్రమించిన తరువాత అతడు మళ్లీ సంసారమునకు పోడు. అతడు స్పృహలేక మరణాధీనుడైనాడని తెలిసి, అతనిని ఉద్దేశించి తగిన కర్మలను నిర్వహించాలి.

Verse 100

महावनस्पतिं गत्वा गन्धान्श्च विविधानपि ॥ घृततैलसमायुक्तं कृत्वा वै देहशोधनम् ॥

మహావృక్షమునకు వెళ్లి, వివిధ సుగంధ ద్రవ్యములను కూడా తీసుకొని, నెయ్యి మరియు నూనె కలిపి దేహశుద్ధిని తప్పక చేయాలి.

Verse 101

तेजोऽव्ययकरं चास्य तत्सर्वं परिकल्प्य च ॥ दक्षिणायां शिरः कृत्वा सलिले सन्निधाप्य च

అతనికి తేజస్సును అక్షయంగా చేయునట్టి ఆ సమస్తాన్ని సక్రమంగా సిద్ధం చేసి, శిరస్సును దక్షిణదిశ వైపు ఉంచి, జల సమీపంలో స్థాపించాలి.

Verse 102

तीर्थाद्यावाहनं कृत्वा स्नापनं तस्य कारयेत् ॥ गयादीनि च तीर्थानि ये च पुण्याः शिलोच्चयाः

తీర్థజలాదుల ఆవాహనాది కర్మలు చేసి, అతనికి స్నానం చేయించాలి. గయ మొదలైన తీర్థాలు మరియు పుణ్యమైన శిలోచ్చయాలు (పర్వతశిఖరాలు) కూడా స్మరించాలి/ఆవాహన చేయాలి.

Verse 103

कुरुक्षेत्रं च गङ्गा च यमुना च सरिद्वरा ॥ कौशिकी च पयोष्णी च सर्वपापप्रणाशिनी

కురుక్షేత్రం, గంగా, యమునా—నదులలో శ్రేష్ఠమైనవి—మరియు కౌశికీ, పయోష్ణీ; తీర్థస్తుతిలో ఇవన్నీ సర్వపాపనాశినులని చెప్పబడతాయి.

Verse 104

गण्डकी भद्रनामाच सरयूरबलदा तथा ॥ वनानि नव वाराहे तीर्थे पिण्डारके तथा

గండకీ, భద్రనామా అనే (నది), సరయూ మరియు బలదా; అలాగే వారాహ-తీర్థంలోని తొమ్మిది వనాలు, ఇంకా పిండారక అనే స్థలమూ (స్మరణీయం).

Verse 105

पृथिव्यां यानि तीर्थानि चत्वारः सागरास्तथा ॥ सर्वाणि मनसा ध्यात्वा स्नानमेवं तु कारयेत्

భూమిపై ఉన్న సమస్త తీర్థాలు, అలాగే నాలుగు సముద్రాలు—ఇవన్నీ మనసులో ధ్యానించి, ఈ విధంగా స్నానం చేయించాలి/చేయాలి.

Verse 106

प्राणैर्हृतं तु तं ज्ञात्वा चितां कृत्वा विधानतः ॥ तस्या उपरि संस्थाप्य दक्षिणाग्रं शिरस्तथा

అతడు ప్రాణరహితుడని తెలిసి, విధి ప్రకారం చితిని నిర్మించి, దాని మీద (దేహాన్ని) స్థాపించి, శిరస్సును కూడా దక్షిణాభిముఖంగా ఉంచాలి.

Verse 107

दिव्यानग्निमुखान्ध्यात्वा गृहीय हस्ते हुताशनम् ॥ प्रज्वाल्य विधिवत्तत्र मन्त्रमेतमुदाहरेत्

అగ్నిముఖులైన దివ్య దేవతలను ధ్యానించి, చేతిలో అగ్నిని గ్రహించి, అక్కడ విధివిధానంగా ప్రజ్వలింపజేసి ఈ మంత్రాన్ని ఉచ్చరించాలి।

Verse 108

धर्माधर्मसमायुक्तो लोभमोहमसमावृतः ॥ दह चैत्तस्य गात्राणि देवलोकं स गच्छतु

ధర్మాధర్మాలతో కూడి, లోభమోహాలతో కప్పబడి ఉన్నవాడి—హే అగ్నీ, ఇతని అవయవాలను దహించు; అతడు దేవలోకానికి గమనించుగాక।

Verse 109

एवमुक्त्वा ततः शीघ्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम् ॥ ज्वलमानं तदा वह्निं शिरःस्थाने प्रदापयेत्

ఇలా చెప్పి, తరువాత త్వరగా ప్రదక్షిణ చేసి, అప్పుడు జ్వలిస్తున్న అగ్నిని శిరస్థానంలో ఉంచాలి।

Verse 110

चातुर्वर्ण्येषु संस्कारमेवं भवति पुत्रक ॥ गात्राणि वाससी चैव प्रक्षाल्य विनिवर्तयेत्

ఓ కుమారా, నాలుగు వర్ణాలలో ఈ సంస్కారం ఇలానే జరుగుతుంది. శరీరావయవాలు మరియు వస్త్రాలను కడిగి తిరిగి రావాలి।

Verse 111

मृतं नाम तथोद्दिश्य दद्यात्पिण्डं महीतले॥ तदाप्रभृति चाशौचं देवकर्म न कारयेत्॥

మృతుని పేరును చెప్పి, అతనినే ఉద్దేశించి భూమిపై పిండం సమర్పించాలి. ఆ క్షణం నుంచే ఆశౌచం; దేవకర్మలు చేయించకూడదు।

Verse 112

निद्रां मायामयीं कृत्वा जागर्मि च स्वपामि वा॥ विष्णुमायामयं कृत्वा जानासि त्वं न धारिणि॥

మాయామయమైన నిద్రను సృష్టించి నేను కొన్నిసార్లు మేల్కొంటాను, కొన్నిసార్లు నిద్రిస్తాను. కానీ విష్ణుమాయతో ఏర్పడినదాన్ని, ఓ ధారిణీ, నీవు గుర్తించలేవు.

Verse 113

चातुर्वर्णस्य वक्ष्यामि यश्च स्वायंभुवोऽब्रवीत्॥ नेमिप्रभृतिनामेवं येन श्राद्धं प्रवर्त्तते॥

నేను నాలుగు వర్ణాల విధానాన్ని వివరిస్తాను; స్వాయంభువ మనువు చెప్పినట్లే—నేమి మొదలైన నామపరంపర ద్వారా, దానివల్ల శ్రాద్ధాచారం ప్రవృత్తి చెందుతుంది.

Verse 114

तत एतेन मन्त्रेण दद्याद्वै मधुपर्ककम्॥ मृत्युकाले तु पुरुषो परलोकसुखावहम्॥

తర్వాత ఈ మంత్రంతో మధుపర్కాన్ని సమర్పించాలి. మరణకాలంలో ఇది మనిషికి పరలోకసుఖాన్ని కలిగించే ఉపాయం అవుతుంది.

Verse 115

कृत्वा सुदुष्करं कर्म जानता वाप्यजानता॥ मृत्युकालवशं प्राप्य नरः पञ्चत्वमागतः॥

అత్యంత దుష్కరమైన కర్మను—తెలిసి గానీ తెలియక గానీ—చేసి, మరణకాలాధీనుడై మనిషి పంచత్వాన్ని పొందుతాడు, అంటే పంచభూతాలలో లయమవుతాడు.

Verse 116

मुहूर्त्तं ध्यानमास्थाय भाषितो वचनं मया॥ शीघ्रमुत्पादय ब्रह्मन् देवतासुरमानुषान्॥

ఒక ముహూర్తం ధ్యానంలో నిలిచి నేను ఈ వాక్యాన్ని పలికాను: ‘ఓ బ్రహ్మన్, త్వరగా దేవతలను, అసురులను, మనుష్యులను సృష్టించు.’

Verse 117

शीर्णपर्णाम्बुभक्षश्च शिशिरे च जलेशयः॥ स कृच्छ्रे फलभक्षश्च पुनश्चान्द्रायणं चरन्॥

అతడు ఎండిన ఆకులు మరియు నీటితోనే జీవించెను; శిశిరకాలంలో నీటిలోనే శయనించెను. కృచ్ఛ్ర వ్రతంలో ఫలాహారమే చేసి, మరల చాంద్రాయణ వ్రతాన్ని ఆచరించెను.

Verse 118

प्रददौ श्रीमते पिण्डं नामगोत्रमुदाहरन्॥ तत्कृत्वा स मुनिश्रेष्ठो धर्मसंकल्पमात्मनः॥

నామగోత్రాలను ఉచ్చరించి ఆ శ్రీమంతునికి పిండాన్ని సమర్పించెను. అది చేసిన తరువాత మునిశ్రేష్ఠుడు తనలో ధర్మానుగుణమైన సంకల్పాన్ని స్థిరపరచుకొనెను.

Verse 119

कथं ते मुनयः शापात्प्रदहेयुर्न मामिति॥ सदेवासुरगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसाः॥

అతడు—“ఆ మునులు శాపంతో నన్ను ఎలా దహించగలరు?” అని ఆలోచించెను. అప్పుడు దేవులు, అసురులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, ఉరగులు (నాగులు), రాక్షసులు మొదలైనవారు సమవేతమయ్యారు.

Verse 120

तत्प्रविश्याश्रमपदं भ्राजमानं स्वतेजसा॥ तं दृष्ट्वा पूजयामास स्वागतेनाथ धर्मवित्॥

అతడు తన తేజస్సుతో ప్రకాశించే ఆ ఆశ్రమస్థానంలో ప్రవేశించెను. అతనిని చూచి ధర్మవేత్త ‘స్వాగతం’ అని పలికి వాక్కుతో గౌరవించెను.

Verse 121

भीतो गद्गदया वाचा निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः ॥ सव्रीडो भाषते विप्रः कारुण्येन समन्वितः ॥

భయంతో, గద్గద స్వరంతో, మళ్లీ మళ్లీ నిట్టూర్చుతూ, ఆ విప్రుడు సిగ్గుతో కూడినవాడై కరుణతో నిండినవాడై మాట్లాడెను.

Verse 122

ध्यायमानस्ततोऽप्याशु आजगाम तपोधनम् ॥ पुत्रशोकेन संतप्तं पुत्रं दृष्ट्वा तपोधनम् ॥

అతడు ధ్యానంలో లీనమై ఉన్నప్పటికీ త్వరగా తపోధనుడైన ఋషి వద్దకు చేరాడు. తన కుమారుని శోకంతో దగ్ధుడైన కుమారుని చూసి ఆ తపోధనుడూ దుఃఖంతో కలత చెందాడు.

Verse 123

सात्त्विकं मुक्तियानाय यान्ति वेदविदो जनाः ॥ धर्मज्ञानं तथैश्वर्यं वैराग्यमिति सात्त्विकम् ॥

వేదాన్ని తెలిసినవారు సాత్త్వికత ద్వారా మోక్షమార్గంలో ముందుకు సాగుతారు. ధర్మం, జ్ఞానం, ఐశ్వర్యం/ఆత్మాధిపత్యం, వైరాగ్యం—ఇవే సాత్త్వికమని చెప్పబడతాయి.