Adhyaya 167: The Glory of the Viśrānti Tīrtha and the Account of a Rākṣasa’s Liberation

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि यथा संज्ञा विश्रान्तेः कीर्तिता पुरा ॥ राक्षसेन पुरा प्रोक्ता ब्राह्मणाय महात्मने ॥

Śrī Varāha rzekł: Słuchaj, o Bogini, jak nazwa "Viśrānti" została dawniej ogłoszona, dawniej wypowiedziana przez rākṣasę do wielkodusznego brāhmaṇy.

Verse 2

पृथिव्युवाच ॥ किमर्थं राक्षसेनोक्ता संज्ञा विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ किमर्थं पृष्टवान्विप्रः सर्वं कथय मे प्रभो ॥

Pṛthivī rzekła: 'Z jakiego powodu określenie wypowiedziane przez rākṣasę zostało nazwane Viśrānti, co znaczy Odpoczynek? I z jakiego powodu brāhmaṇa o to pytał? Powiedz mi wszystko, o Panie.'

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ उज्जयिन्यामभूद्विप्रः सदाचारविवर्जितः ॥ न स पूजयते देवान्न स साधून् नमस्यति ॥

Śrī Varāha rzekł: 'W Ujjayinī żył brāhmaṇa pozbawiony właściwego postępowania. Nie oddawał czci bogom ani nie składał pokłonów cnotliwym.'

Verse 4

पुण्यतीर्थं समासाद्य न च स्नानं करोति सः ॥ वेदवेदाङ्गरहितः परदाररतः सदा ॥

Gdy dotarł do zasłużonego tīrtha, nie wykonał przepisanej kąpieli rytualnej. Był pozbawiony Wedy i jej Wedāṅgów, a zawsze oddawał się żonie innego mężczyzny.

Verse 5

सन्ध्ये द्वे शयने चैव नित्यं मूढः स तिष्ठति ॥ न स देवानुष्यान्श्च पितॄन् पूजयते सदा ॥

Podczas dwóch sandhyā, o świcie i o zmierzchu, a nawet przy zasypianiu, pozostawał zawsze niedbały i zbuntowany. Nie oddawał czci bogom, ludziom ani przodkom.

Verse 6

पापाचाररतो नित्यं पापसङ्गः सुदुर्मतिः ॥ गार्हस्थ्यधर्ममाश्रित्य मोहितो वर्त्तते सदा ॥

Zawsze oddany grzesznemu postępowaniu, przebywając w towarzystwie nieprawości i bardzo złego osądu, omamiony trwał w życiu, szukając schronienia w dharmie życia rodzinnego jako jedynie pretekście.

Verse 7

गार्हस्थ्यं सर्वधर्माणां श्रेष्ठमुक्तं स्वयम्भुवा ॥ यावन्ति जन्तवः सर्वे यथा गोः सर्वतः स्थिताः ॥

Droga życia gospodarza domowego, gārhasthya, została ogłoszona przez Svayambhū, Samorodzonego, za najwyższą spośród wszystkich dharm, tak jak wszystkie istoty ze wszystkich stron podtrzymywane są przez krowę jako źródło wsparcia.

Verse 8

यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥ एवं गार्हस्थ्यमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥

Tak jak wszystkie istoty żyją, polegając na matce, tak również wszystkie istoty żyją, polegając na drodze życia gospodarza domowego, gārhasthya.

Verse 9

ततः स चौर्यं कुर्वाणः पापैः सह नराधमः ॥ स च रात्रौ द्रवन् लोकान् लब्धोऽसौ राजरक्षिभिः ॥

Wtedy ten podły człowiek, popełniając kradzież w towarzystwie złoczyńców, uciekł w nocy wśród ludzi i został schwytany przez straż królewską.

Verse 10

अन्धकूपे स पतितो घोररूपोऽवसत्तदा ॥ कदाचिदथ कार्येषु महान्सार्थ उपागतः ॥

Wpadł do ciemnego dołu i wtedy przebywał tam w strasznym stanie. Pewnego czasu potem, w sprawach handlowych, przybyła wielka karawana.

Verse 11

तेषां मध्ये द्विजः कश्चिद्रक्षां कृत्वा वसुन्धरे ॥ रक्षोघ्नेन च मन्त्रेण सर्वं सार्थं च रक्षति ॥

Wśród nich, o Vasundharā, pewien brāhmaṇa wykonał obrzęd ochronny na ziemi i za pomocą mantry niszczącej rākṣasów chronił całą karawanę.

Verse 12

तत्रागत्य च रक्षस्तु ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ राक्षस उवाच ॥ अहं दास्यामि ते विप्र यत्ते मनसि वर्तते ॥

Wtedy rakszasa przybywszy tam zwrócił się do bramina: O braminie, o vipro, dam ci wszystko, co przebywa w twoim umyśle, cokolwiek pragniesz.

Verse 13

बहुकालेन संप्राप्तं भोजनं च यथेप्सितम् ॥ उत्तिष्ठ विप्र गच्छ त्वमन्यत्र शयनं कुरु ॥

Po długim czasie otrzymano jedzenie, którego pragnąłeś. Wstań, o vipro; idź gdzie indziej i urządzaj swoje miejsce odpoczynku na innym miejscu.

Verse 14

येनाहं भक्षये सार्थं यावत्तृप्तिर्भवेन्मम ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥

abym mógł pożreć karawanę, aż moja sytość zostanie zaspokojona. Usłyszawszy słowa rakszasy, vipra odpowiedział.

Verse 15

एकः सार्थं प्रयातोऽहं नोत्सृजामि कथंचन ॥ तस्माद्राक्षस गच्छ त्वं सार्थं मम परिग्रहम् ॥

Bramin rzekł: Wyruszyłem jako jeden z tą karawaną; nie opuszczę jej w żaden sposób. Dlatego, o rakszaso, idź, weź mnie jako swą należność; karawana jest pod moją opieką.

Verse 16

निरीक्षितुं न शक्तोऽसि मम मन्त्रबलेन हि ॥ राक्षस उवाच ॥ मम भक्ष्ये हते विप्र दोषस्तव भविष्यति ॥

Nie jesteś w stanie nawet spojrzeć na mnie, gdyż podtrzymuje mnie moc mojej mantry. Rakszasa rzekł: Jeśli moja ofiara zostanie zabita, o vipro, wina spadnie na ciebie.

Verse 17

दयां कुरु त्वं विप्रर्षे भोजनं मम दीयताम् ॥ ततोऽपृच्छदसौ विप्रो राक्षसं दारुणं प्रति ॥

Okaż litość, o mędrcze wśród braminów; niech zostanie mi dane jedzenie. Wtedy ów bramin zapytał groźnego rakszasę.

Verse 18

केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥ ततश्च कथयामास कथावृत्तं पुरातनम् ॥

Z jakiego błędu czynów doszedłeś do stanu bycia rakszasą? Wtedy on opowiedział dawną historię o tym, co się wydarzyło.

Verse 19

तस्य दुःखेन संयुक्तो विप्रोऽसौ वाक्यमब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ मित्रत्वे वर्तसे रक्षस्तव दास्यामि किं वद ॥

Poruszony jego smutkiem, ów bramin przemówił: Stoisz w relacji przyjaźni, o rakszaso; dam ci pomoc. Powiedz, czego pragniesz?

Verse 20

आत्मना चोपकारेण प्रियं किं करवाणि ते ॥ राक्षस उवाच ॥ ददासि यदि तद्विप्र यन्मे मनसि वर्तते ॥

Własnym wysiłkiem i aktem pomocy, jaką korzyść ci przyniosę? Rakszasa rzekł: Jeśli dasz to, o braminie, daj to, co jest w moim umyśle.

Verse 21

मथुरायां च यत्स्नातं कृतं विश्रान्तिसंज्ञके ॥ तच्च स्नानफलं देहि येन मुक्तिं व्रजाम्यहम् ॥

A kąpiel, którą wykonałeś w Mathurze, w miejscu znanym jako 'Wiśranti', daj mi owoc tej kąpieli, abym mógł osiągnąć wyzwolenie.

Verse 22

तेन दुःखेन संयुक्तो विप्रो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ कथं जानासि रक्षस्त्वं तीर्थं विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥

Dotknięty tym smutkiem bramin wtedy przemówił: „Skąd wiesz, o rakszaso, o świętej przeprawie zwanej 'Wiśranti'?”

Verse 23

कथं च संज्ञा तस्याभूत्कथय त्वं हि राक्षस ॥ राक्षस उवाच ॥ पुरी उज्जयिनी नाम्ना तस्यां वासो हि मे सदा ॥

„I jak otrzymała ona tę nazwę? Powiedz mi, o rakszaso.” Rakszasa odpowiedział: „Istnieje miasto o imieniu Udźdźajini; tam właśnie zawsze było moje mieszkanie.”

Verse 24

कस्मिंश्चिदथ कालेन गतोऽहं विष्णुमन्दिरम् ॥ तस्याग्रे तिष्ठते विप्रो वाचको वेदपारगः ॥

W pewnym czasie udałem się do świątyni Wisznu. Przed nią stał bramin - wykładnik, znawca Wed.

Verse 25

विश्रान्तितीर्थमाहात्म्यं श्रावयन्स दिने दिने ॥ तस्य श्रवणमात्रेण मम भक्तिर्हृदिस्थिता ॥

Dzień po dniu wygłaszał on wielkość miejsca pielgrzymkowego Wiśranti. Samym aktem słuchania tego nabożeństwo zrodziło się i osiadło w moim sercu.

Verse 26

सा संज्ञा च श्रुता तत्र विश्रान्तेश्च मयाऽनघ ॥ वासुदेवो महाबाहुर्जगत्स्वामी जनार्दनः ॥

Tam, o nienaganny, usłyszałem również to określenie - 'Wiśranti'. Albowiem Wasudewa, potężnoramienny Dżanardana, Pan świata, jest z nią związany.

Verse 27

विश्रामं कुरुते तत्र तेन विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥

On znajduje tam odpoczynek; dlatego jest to zwane 'Wiśranti'. Usłyszawszy słowa rakszasy, bramin przemówił w odpowiedzi.

Verse 28

पलायमानः स परमन्धकूपेऽपतत्तदा ॥ मृतोऽसौ पतितस्तत्र राक्षसत्वमुपागतः ॥

Uciekając, wpadł wtedy w głęboko ciemną studnię. Umarłszy i upadłszy tam, osiągnął stan rakszasy.

Verse 29

अनाचारादि हेतोश्च राक्षसत्वमुपागतः ॥ आत्मानं कथयामास विप्राग्रे स यथायथम् ॥

I z powodu przyczyn takich jak niewłaściwe postępowanie, osiągnął stan rakszasy. W obecności bramina opowiedział własną historię w należytej kolejności, tak jak się wydarzyła.

Verse 30

एकस्नानस्य हि फलं तव दत्तं च राक्षस ॥ विप्रे चेति उक्तमात्रे च मोक्षावासमवाप सः ॥

„Owoc jednej rytualnej kąpieli został ci udzielony, o rakszaso.” Przy samym wypowiedzeniu tych słów przez bramina, on osiągnął siedzibę wyzwolenia.