Varaha Purana - Adhyaya 168
Varaha PuranaAdhyaya 16821 Shlokas

Adhyaya 168: The Merit of Seeing Mathurā’s Guardian-Deity and a Catalog of Mathurā’s Sacred Geography

Mathurā-kṣetrapāla-darśana-phalaṃ tathā Mathurā-māhātmya-tīrtha-saṅkhyā

Ancient-Geography (Tīrtha-Māhātmya) and Ritual-Efficacy Discourse

Pṛthivī pyta, kto ustanowiony jest jako opiekun Mathury i jakie puṇya powstaje z oglądania go. Varāha odpowiada, że strażnikiem jest Bhūtapati, utożsamiany z Harą/Rudrą, i że samo darśana jego w Mathurze daje owoc religijny i usuwa grzech. Przypomniane zostaje wcześniejsze wydarzenie: po tysiącletniej ascezie Hara otrzymuje błogosławieństwo i prosi o stałe miejsce pobytu w Mathurze; dlatego zostaje ustanowiony jako kṣetrapāla, dzięki czemu obecność jego czyni korzyści kṣetry łatwo osiągalnymi. Varāha dalej wychwala Mathurę jako krainę odnawiającą świat, gdzie samo wejście ma przecinać saṃsārę, następnie określa jej święty zasięg i katalogizuje liczne tīrthy. To objawienie, niegdyś strzeżone, zostaje ofiarowane, by prowadzić prawych przez uświęcony krajobraz.

Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

kṣetrapāla (sacred territorial guardianship)darśana-phala (merit through encounter/vision)tapas and vara (austerity leading to boons)tīrtha-māhātmya (praise-literature of sacred sites)kṣetra-praveśa as saṃsāra-nāśinī (liberative geography)guhya-vidyā (restricted/guarded revelation)
Recitation with translationVaraha Purana Adhyaya 168

Shlokas in Adhyaya 168

Verse 1

धरण्युवाच ॥ मथुरां रक्षते कोऽसौ क्षेत्रपालो व्यवस्थितः ॥ तेन दृष्टेन यत्पुण्यं कथयस्वाखिलं प्रभो ॥

Dharani rzekła: „Kto jest tym strażnikiem świętego okręgu, ustawionym, by chronić Mathurę? I jaka zasługa powstaje z jego ujrzenia - powiedz mi wszystko, o panie.”

Verse 2

श्रीवराह उवाच ॥ दृष्ट्वा भूतपतिं देवं वरदं पापनाशनम् ॥ तस्य दर्शनमात्रेण मथुरायां फलं भवेत् ॥

Śrī Varāha rzekł: „Gdy ujrzy się Pana, władcę istot, darczyńcę łask i niszczyciela grzechu, samym aktem widzenia Go w Mathurze uzyskuje się owoc zasługi religijnej.”

Verse 3

पुरा वर्षसहस्रं तु तपस्तप्तं सुदारुणम् ॥ पूर्णे वर्षसहस्रे तु मया सन्तोषितो हरः ॥

„Dawniej przez tysiąc lat podejmowano niezwykle surową ascezę. Gdy tysiąc lat się dopełnił, Hara (Śiwa) został przeze mnie zadowolony.”

Verse 4

वरं वरय भद्रं ते यस्ते मनसि वर्तते ॥ ईश्वर उवाच ॥ सर्वगस्त्वं हि देवेश मया ज्ञातं सुनिश्चितम् ॥

„Wybierz łaskę, dobro dla ciebie, cokolwiek trwa w twoim umyśle.” Īśvara rzekł: „O Panie bogów, jesteś zaprawdę wszechprzenikający; to wiem z pewnością.”

Verse 5

मथुरायां च देव त्वं क्षेत्रपालो भविष्यसि ॥ त्वयि दृष्टे महादेव मम क्षेत्रफलं भवेत् ॥

„A w Mathurze, o boże, staniesz się strażnikiem świętego miejsca. Gdy będziesz ujrzany, o Mahādeva, owoc zasługi mojego świętego regionu zostanie osiągnięty.”

Verse 6

अन्यथा नाप्नुयात् सिद्धिमेवं एतन्न संशयः ॥ येन यद्यादृशं पुण्यं कृतं तीर्थे प्रयत्नतः ॥

„W przeciwnym razie nie osiągnęłoby się siddhi, powodzenia duchowego; tak właśnie jest, nie ma wątpliwości. Jakimkolwiek wysiłkiem, jaki rodzaj zasługi został wytworzony w tīrtha, świętym miejscu pielgrzymki, z pilnością...”

Verse 7

भजते मनुजः सिद्धिमात्मभावेन तादृशीम् ॥ मम क्षेत्रप्रवेशे च भूमिः संसारनाशिनी ॥

Człowiek osiąga takie dokonanie poprzez wewnętrzne nastawienie (ātmabhāva). A po wejściu do mojego świętego kṣetra, sama ziemia mówi się, że niszczy więzy saṃsāry.

Verse 8

मथुरायां च मे स्थानं सदा देव प्रदीयताम् ॥ देवदेव वचः श्रुत्वा हरिर्वचनमब्रवीत् ॥

A w Mathurze niech zawsze zostanie przyznane dla mnie miejsce przebywania, o boże. Usłyszawszy słowa Boga bogów, Hari odpowiedział.

Verse 9

इन्द्रस्यैव पुरी रम्या यथा नाकेऽमरावती ॥ जम्बूद्वीपे तथोत्कृष्टा मथुरा मम वल्लभा ॥

Tak jak wspaniałe miasto Indry w niebie jest Amarāvatī, tak samo w Jambūdvīpa Mathurā, miła memu sercu, jest najwybitniejsza.

Verse 10

न मया कथितं देवि ब्रह्मणश्च महात्मनः ॥ रुद्रस्य न मया पूर्वं कथितं च वसुन्धरे ॥

Nie powiedziałem tego, o bogini, nawet wielkodusznemu Brahmie; ani nie powiedziałem tego wcześniej Rudrze, o Vasundharo.

Verse 11

मया सुगोपितं पूर्वं गुह्याद्गुह्यतरं परम् ॥ अत्र क्षेत्रे पुरी रम्या सर्वरत्नविभूषिता ॥

Dawniej trzymałem to dobrze ukryte, bardziej tajne niż tajemnica, najwyższe. W tym świętym kṣetra znajduje się wspaniałe miasto, przyozdobione wszelkiego rodzaju klejnotami.

Verse 12

तस्यां तिष्ठन्ति तीर्थानि तानि वक्ष्यामि तच्छृणु ॥ षष्टिकोटिसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च ॥

W tym regionie ustanowione są święte miejsca przeprawy (tīrthy); ogłoszę je, słuchaj. Liczą one sześćdziesiąt koṭi tysięcy oraz sześćdziesiąt koṭi setek.

Verse 13

तीर्थसंख्या च वसुधे मथुरायां मयोदिता ॥ गोवर्द्धनं तथाक्रूरं द्वे कोटी दक्षिणोत्तरे ॥

A liczba tīrth, o Ziemio (Vasudhā), została przeze mnie podana dla Mathury. Co do Govardhany oraz Ākrūry, dwie koṭi, w południowych i północnych okolicach.

Verse 14

प्रस्कन्दनं च भाण्डीरं कुरुक्षेत्रसमानि षट् ॥ पुण्यात्पुण्यतरं श्रेष्ठमेतद्विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥

A Praskandana i Bhāṇḍīra, sześć (tīrth) porównywalnych do Kurukṣetry. Najwyższe, bardziej zasłużone niż to, co zasłużone, to jest znane jako ‘Viśrānti’.

Verse 15

असिकुण्डं सवैकुण्ठं कोटितीर्थोत्तमं स्मृतम् ॥ अविमुक्तं सोमतीर्थं यमनं तिन्दुकं ततः ॥

Asikuṇḍa, Savaikuṇṭha i Koṭitīrtha, te są pamiętane jako najwybitniejsze. Również Avimukta, Somatīrtha, Yamana, a potem Tinduka.

Verse 16

चक्रतीर्थं तथाक्रूरं द्वादशादित्यसंज्ञितम् ॥ एतत्पुण्यं पवित्रं च महापातकनाशनम् ॥

Chakratīrtha, a także Ākrūra, jest oznaczone jako ‘Dvādaśāditya’. To jest zasłużone i oczyszczające, i opisane jako niszczące wielkie występki.

Verse 17

कुरुक्षेत्राच्छतगुणं मथुरायां न संशयः ॥ ये पठन्ति महाभागाः शृण्वन्ति च समाहिताः ॥

W Mathurze zasługa jest stokrotna w porównaniu do Kurukṣetry, nie ma wątpliwości. Ci szczęśliwi ludzie, którzy recytują (ten opis), i ci, którzy słuchają ze skupionym umysłem

Verse 18

मथुरायास्तु माहात्म्यं ते यान्ति परमं पदम् ॥ कुलानि ते तारयन्ति द्वे शते विंशयोर् द्वयोः ॥

Lecz co do wielkości Mathury: oni osiągają najwyższy stan. Oni również prowadzą (do wyzwolenia) swoje rody, dwieście i dwukrotnie dwadzieścia (czyli dwieście czterdzieści) pokoleń.

Verse 19

एतत्ते कथितं देवि सर्वपातकनाशनम् ॥ तीर्थानां चैव माहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥

To zostało ci powiedziane, o Bogini, jako niszczyciel wszystkich występków; a także wielkość tīrth. Co innego pragniesz usłyszeć?

Verse 20

विंशतिर्योजनानां हि माठुरं मम मण्डलम् ॥ पदे पदेऽश्वमेधानां फलं नात्र विचारणा ॥

Zaprawdę, moja domena Mathury rozciąga się na dwadzieścia jojan. Na każdym kroku jest owoc ofiar Aśvamedha, tutaj nie ma o tym dyskusji.

Verse 21

एतन्मरणकाले तु यः स्मरेत्प्रयतो नरः ॥ स गच्छेत्परामां सिद्धिमिह संसारनाशिनीम् ॥

Lecz człowiek, który zdyscyplinowany pamięta o tym w chwili śmierci, on osiągnąłby tutaj najwyższe dokonanie (siddhi), to, które kończy cykliczną egzystencję (saṃsārę).

Inside Adhyaya 168

How it unfolds

  1. Where it opens

    Pṛthivī asks Varāha who stands as Mathurā’s protector (kṣetrapāla) and what puṇya arises from seeing (darśana) him within the kṣetra.

  2. Central event

    Varāha identifies the guardian as Bhūtapati—Hara/Rudra—whose presence in Mathurā makes the kṣetra’s fruits readily accessible; he then narrates how Hara, after a thousand-year tapas, received a boon and asked for a permanent abode in Mathurā.

  3. Climax resolution

    The boon is granted as a territorial appointment: Hara becomes the fixed kṣetrapāla of the Māthura-maṇḍala; Varāha elevates Mathurā as a saṃsāra-cutting space where entry and proper encounter mediate liberation, then defines the sacred extent (about 20 yojanas) and discloses a guarded catalog of tīrthas to regulate movement through the sacral landscape.

  4. Closing phalashruti

    No explicit, formal phalaśruti formula is indicated in the provided summary; the chapter’s operative ‘phalā’ is embedded as repeated claims that darśana of Bhūtapati in Mathurā removes sin and grants the kṣetra’s benefits, and that kṣetra-praveśa itself is saṃsāra-nāśinī.

Geographical context

Mathurā (māthura-maṇḍala, 20 yojanas); Amarāvatī (as a comparative heavenly city); Jambūdvīpa; Govardhana; Akrūra-tīrtha/Akrūra; Praskandana; Bhāṇḍīra (Bhāṇḍīravaṭa region implied); Kurukṣetra (as a comparative tīrtha); Asikuṇḍa; Vaikuṇṭha (as a named tīrtha: Savaikuṇṭha); Avimukta; Soma-tīrtha; Yamana; Tinduka; Chakra-tīrtha; Dvādaśāditya-tīrtha.

Tirtha focus

  • Primary TirthaMathurā (Māthura-maṇḍala) with Bhūtapati/Hara as kṣetrapāla
  • Associated RegionMathurā / Braj (Māthura-maṇḍala; within Jambūdvīpa framing)
  • Pilgrimage MeritDarśana of Bhūtapati in Mathurā is said to destroy sin and confer the kṣetra’s full religious fruit; entry into the Māthura-kṣetra is framed as saṃsāra-nāśinī (world-transcending), and knowledge of boundaries/tīrthas functions as a guide for ethically ‘correct’ pilgrimage movement.

Ritual instructions

  • Primary RitualKṣetrapāla-darśana in Mathurā (seeing/approaching Bhūtapati/Hara as guardian before engaging the kṣetra)
  • BenefitRemoval of pāpa (sin), access to Mathurā’s kṣetra-phala through the guardian’s darśana, and participation in a liberative geography where kṣetra-entry is portrayed as saṃsāra-nāśinī.

The narrative frame

  • Varāha (Viṣṇu in boar form)Pṛthivī (Earth) · Didactic and revelatory (tīrtha-māhātmya disclosure framed as formerly guarded/guhya knowledge)

The emotional journey

  • Dominant RasaŚānta (with devotional awe toward the kṣetra and its guardian)
  • Emotional ProgressionInquiry and curiosity (Pṛthivī) → authoritative identification of the guardian and promise of sin-removal → mythic validation via tapas-and-boon episode → expansion into sacred cartography and boundary-definition → settled reverence toward regulated pilgrimage knowledge.

Planning a pilgrimage

  • Visit FeasibilityHighly feasible: Mathura–Vrindavan–Govardhan circuit is well-developed with road/rail access; many named sites correspond to the broader Braj region, though some tīrtha-identifications may be traditional/local rather than archaeologically fixed.
  • Best SeasonOctober–March (cooler months for Braj yātrā)
  • Modern Location NameMathura, Uttar Pradesh, India (Braj region; Mathura–Vrindavan–Govardhan area)
  • Related FestivalKārttika month observances in Braj; Janmāṣṭamī (Mathurā); Holī (Braj)

Frequently Asked Questions

The chapter frames sacred territory as an ethical landscape: the text instructs that mindful approach to a kṣetra (Mathurā) and encounter (darśana) with its guardian-deity mediates access to the kṣetra’s benefits. It also depicts knowledge of place (tīrtha cataloging and boundaries) as a regulated disclosure (guhya), implying responsible movement through and valuation of terrestrial space.

No tithi, nakṣatra, māsa, or seasonal observance is specified in the provided verses. The only explicit temporal marker is a mythic duration—"varṣa-sahasra" (a thousand years) of tapas—used to ground the narrative of boon-granting and the establishment of the kṣetrapāla.

Through the Varāha–Pṛthivī frame, the text treats Earth as a morally charged domain where certain regions are described as saṃsāra-nāśinī (world-negating/world-transcending) by entry itself. By defining Mathurā’s extent (maṇḍala) and enumerating its tīrthas, it models an early form of ‘terrestrial stewardship’ discourse: the land is mapped, valued, and approached via rules of encounter (darśana) and guardianship (kṣetrapāla), reinforcing careful, non-random engagement with place.

The chapter references deities as principal figures rather than human dynasties: Bhūtapati/Hara/Rudra (as the guardian), Indra (via Amarāvatī as a comparison), Brahmā (as a figure to whom the knowledge was not previously disclosed), and Viṣṇu/Varāha as narrator. No royal lineages, named sages, or administrative genealogies appear in the provided passage.

Ask anything about Adhyaya 168 of the Varaha Purana

Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.

Not sure where to start?

A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.

Read Varaha Purana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.

Download on the App StoreGet it on Google Play

Continue reading in the Vedapath app

Open in App
Download on the App StoreGet it on Google Play