Adhyaya 167: The Glory of the Viśrānti Tīrtha and the Account of a Rākṣasa’s Liberation

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि यथा संज्ञा विश्रान्तेः कीर्तिता पुरा ॥ राक्षसेन पुरा प्रोक्ता ब्राह्मणाय महात्मने ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ദേവി, കേൾക്കുക: ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന നാമസഞ്ജ്ഞ പുരാതനകാലത്ത് എങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന്; അത് മുമ്പ് ഒരു രാക്ഷസൻ മഹാത്മനായ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞതാകുന്നു।

Verse 2

पृथिव्युवाच ॥ किमर्थं राक्षसेनोक्ता संज्ञा विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ किमर्थं पृष्टवान्विप्रः सर्वं कथय मे प्रभो ॥

പൃഥിവി പറഞ്ഞു— രാക്ഷസൻ പറഞ്ഞ ആ സംജ്ഞയ്ക്ക് ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന പേര് എന്തുകൊണ്ട്? ആ വിപ്രൻ എന്തിനാണ് ചോദിച്ചത്? ഹേ പ്രഭോ, എല്ലാം എനിക്ക് പറയുക।

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ उज्जयिन्यामभूद्विप्रः सदाचारविवर्जितः ॥ न स पूजयते देवान्न स साधून् नमस्यति ॥

ശ്രീവരാഹൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഉജ്ജയിനിയിൽ സദാചാരവിവർജിതനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ദേവന്മാരെ പൂജിച്ചില്ല; സാദുക്കൾക്കു നമസ്കരിച്ചുമില്ല.

Verse 4

पुण्यतीर्थं समासाद्य न च स्नानं करोति सः ॥ वेदवेदाङ्गरहितः परदाररतः सदा ॥

പുണ്യതീർത്ഥം പ്രാപിച്ചിട്ടും അവൻ സ്നാനം ചെയ്തില്ല. അവൻ വേദവും വേദാംഗങ്ങളും ഇല്ലാത്തവൻ; എപ്പോഴും പരസ്ത്രീയിൽ ആസക്തനായിരുന്നു.

Verse 5

सन्ध्ये द्वे शयने चैव नित्यं मूढः स तिष्ठति ॥ न स देवानुष्यान्श्च पितॄन् पूजयते सदा ॥

രണ്ടു സന്ധ്യാകാലങ്ങളിലും ശയനസമയത്തും അവൻ നിത്യവും മൂഢനായി അവഗണനയിൽ ആയിരുന്നു. അവൻ ദേവന്മാരെയും മനുഷ്യരെയും പിതൃകളെയും സ്ഥിരമായി പൂജിച്ചില്ല.

Verse 6

पापाचाररतो नित्यं पापसङ्गः सुदुर्मतिः ॥ गार्हस्थ्यधर्ममाश्रित्य मोहितो वर्त्तते सदा ॥

അവൻ നിത്യവും പാപാചാരത്തിൽ രതനും പാപസംഗത്തിൽ ചേർന്നവനും അത്യന്തം ദുർമതിയുമായിരുന്നു. ഗാർഹസ്ഥ്യധർമ്മത്തെ ആശ്രയമായി (ന്യായമായി) എടുത്ത് മോഹിതനായി അവൻ എപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെയായിരുന്നു.

Verse 7

गार्हस्थ्यं सर्वधर्माणां श्रेष्ठमुक्तं स्वयम्भुवा ॥ यावन्ति जन्तवः सर्वे यथा गोः सर्वतः स्थिताः ॥

സ്വയംഭൂ ഗാർഹസ്ഥ്യത്തെ സർവ്വധർമ്മങ്ങളിലെയും ശ്രേഷ്ഠമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു; എങ്ങനെയെന്നാൽ, എല്ലാ ജീവികളും എല്ലാദിക്കിലും ഗോമാതാവിന്റെ ആശ്രയത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ (അവളാൽ പോഷിക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ).

Verse 8

यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥ एवं गार्हस्थ्यमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥

എങ്ങനെ എല്ലാ ജീവികളും മാതാവിനെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ എല്ലാ ജീവികളും ഗാർഹസ്ഥ്യാശ്രമത്തെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നു।

Verse 9

ततः स चौर्यं कुर्वाणः पापैः सह नराधमः ॥ स च रात्रौ द्रवन् लोकान् लब्धोऽसौ राजरक्षिभिः ॥

അതിനുശേഷം ആ നരാധമൻ പാപികളോടൊപ്പം മോഷണം ചെയ്തു, രാത്രിയിൽ ജനക്കൂട്ടത്തിനിടയിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു; രാജരക്ഷകർ അവനെ പിടികൂടി।

Verse 10

अन्धकूपे स पतितो घोररूपोऽवसत्तदा ॥ कदाचिदथ कार्येषु महान्सार्थ उपागतः ॥

അവൻ ഇരുണ്ട കുഴിയിൽ വീണു; അപ്പോൾ ഭയാനകാവസ്ഥയിൽ അവിടെ തന്നെയിരുന്നു. കുറെക്കാലത്തിന് ശേഷം കാര്യാർത്ഥം ഒരു മഹത്തായ കാരവാൻ അവിടെ എത്തി।

Verse 11

तेषां मध्ये द्विजः कश्चिद्रक्षां कृत्वा वसुन्धरे ॥ रक्षोघ्नेन च मन्त्रेण सर्वं सार्थं च रक्षति ॥

ഓ വസുന്ധരേ! അവരുടെ ഇടയിൽ ഒരു ദ്വിജൻ ഭൂമിയിൽ രക്ഷാക്രിയ നടത്തി; ‘രക്ഷോഘ്ന’ മന്ത്രംകൊണ്ട് മുഴുവൻ കാരവാനെയും സംരക്ഷിച്ചു।

Verse 12

तत्रागत्य च रक्षस्तु ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ राक्षस उवाच ॥ अहं दास्यामि ते विप्र यत्ते मनसि वर्तते ॥

അവിടെ എത്തി ആ രക്ഷസ്സ് ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു— രക്ഷസ്സ് ഉവാച: ഹേ വിപ്രാ! നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതെന്തായാലും ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം।

Verse 13

बहुकालेन संप्राप्तं भोजनं च यथेप्सितम् ॥ उत्तिष्ठ विप्र गच्छ त्वमन्यत्र शयनं कुरु ॥

ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം നിനക്കിഷ്ടമായ ഭക്ഷണം ലഭിച്ചു. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എഴുന്നേറ്റ് മറ്റിടത്തേക്ക് പോയി മറ്റൊരു സ്ഥലത്ത് ശയിക്കൂ.

Verse 14

येनाहं भक्षये सार्थं यावत्तृप्तिर्भवेन्मम ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥

—എന്റെ തൃപ്തി വരുവോളം ഞാൻ ഈ കാരവാനെ ഭക്ഷിക്കേണ്ടതിന്. രാക്ഷസന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രാഹ്മണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 15

एकः सार्थं प्रयातोऽहं नोत्सृजामि कथंचन ॥ तस्माद्राक्षस गच्छ त्वं सार्थं मम परिग्रहम् ॥

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഒരുവനായി ഈ കാരവാനോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടതാണ്; എങ്ങനെയും ഞാൻ ഇതിനെ ഉപേക്ഷിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ രാക്ഷസാ, പോകുക—എന്നെയേ നിന്റെ അവകാശമായി സ്വീകരിക്ക; കാരവാൻ എന്റെ സംരക്ഷണത്തിലാണ്.

Verse 16

निरीक्षितुं न शक्तोऽसि मम मन्त्रबलेन हि ॥ राक्षस उवाच ॥ मम भक्ष्ये हते विप्र दोषस्तव भविष्यति ॥

എന്റെ മന്ത്രബലത്താൽ നീ എന്നെ നോക്കുവാനും (അഥവാ ജയിക്കുവാനും) കഴിയില്ല. രാക്ഷസൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, എന്റെ ഭക്ഷ്യം കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ കുറ്റം നിനക്കാകും.

Verse 17

दयां कुरु त्वं विप्रर्षे भोजनं मम दीयताम् ॥ ततोऽपृच्छदसौ विप्रो राक्षसं दारुणं प्रति ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണർഷിശ്രേഷ്ഠാ, കരുണ കാണിക്കൂ; എനിക്ക് ഭക്ഷണം നൽകപ്പെടട്ടെ. തുടർന്ന് ആ ബ്രാഹ്മണൻ ആ ഭീകര രാക്ഷസനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 18

केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥ ततश्च कथयामास कथावृत्तं पुरातनम् ॥

ഏത് കർമ്മദോഷം മൂലം നീ രാക്ഷസത്വം പ്രാപിച്ചു? തുടർന്ന് അവൻ പുരാതന വൃത്താന്തം വിവരിച്ചു।

Verse 19

तस्य दुःखेन संयुक्तो विप्रोऽसौ वाक्यमब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ मित्रत्वे वर्तसे रक्षस्तव दास्यामि किं वद ॥

അവന്റെ ദുഃഖത്തിൽ ദ്രവിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാക്ഷസാ, നീ സൗഹൃദബന്ധത്തിലാണ്; ഞാൻ നിന്നെ സഹായിക്കും. പറയുക, എന്താണ് വേണ്ടത്?”

Verse 20

आत्मना चोपकारेण प्रियं किं करवाणि ते ॥ राक्षस उवाच ॥ ददासि यदि तद्विप्र यन्मे मनसि वर्तते ॥

“എന്റെ സ്വന്തം ശ്രമത്താലും ഉപകാരത്താലും ഞാൻ നിനക്കു ഏതു പ്രിയകാര്യം ചെയ്യണം?” രാക്ഷസൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, തരുന്നുവെങ്കിൽ എന്റെ മനസ്സിലുള്ളതുതന്നെ തരുക।”

Verse 21

मथुरायां च यत्स्नातं कृतं विश्रान्तिसंज्ञके ॥ तच्च स्नानफलं देहि येन मुक्तिं व्रजाम्यहम् ॥

“മഥുരയിൽ ‘വിശ്രാന്തി’ എന്നു പേരുള്ള തീർത്ഥത്തിൽ നീ ചെയ്ത സ്നാനത്തിന്റെ ഫലം എനിക്കു തരുക; അതിനാൽ ഞാൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।”

Verse 22

तेन दुःखेन संयुक्तो विप्रो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ कथं जानासि रक्षस्त्वं तीर्थं विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥

ആ ദുഃഖത്തിൽ വ്യാകുലനായ ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ രാക്ഷസാ, ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന പേരുള്ള തീർത്ഥത്തെ നീ എങ്ങനെ അറിയുന്നു?”

Verse 23

कथं च संज्ञा तस्याभूत्कथय त्वं हि राक्षस ॥ राक्षस उवाच ॥ पुरी उज्जयिनी नाम्ना तस्यां वासो हि मे सदा ॥

“അത് ആ നാമം എങ്ങനെ ലഭിച്ചു? ഹേ രാക്ഷസാ, നീ പറയുക.” രാക്ഷസൻ പറഞ്ഞു—“ഉജ്ജയിനീ എന്നൊരു നഗരം ഉണ്ട്; അവിടെയായിരുന്നു എന്റെ വാസം എപ്പോഴും.”

Verse 24

कस्मिंश्चिदथ कालेन गतोऽहं विष्णुमन्दिरम् ॥ तस्याग्रे तिष्ठते विप्रो वाचको वेदपारगः ॥

ഒരു സമയത്ത് ഞാൻ വിഷ്ണു-മന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി. അതിന്റെ മുമ്പിൽ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ നിന്നിരുന്നു—വേദപാരംഗതൻ, ഉപദേശകൻ.

Verse 25

विश्रान्तितीर्थमाहात्म्यं श्रावयन्स दिने दिने ॥ तस्य श्रवणमात्रेण मम भक्तिर्हृदिस्थिता ॥

അവൻ ദിനംപ്രതി വിശ്രാന്തി-തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം ശ്രവിപ്പിച്ചു. അത് കേട്ടതുമാത്രത്തിൽ എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഭക്തി ഉറച്ചു.

Verse 26

सा संज्ञा च श्रुता तत्र विश्रान्तेश्च मयाऽनघ ॥ वासुदेवो महाबाहुर्जगत्स्वामी जनार्दनः ॥

ഹേ അനഘാ, അവിടെ ഞാൻ ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന ആ നാമവും കേട്ടു. കാരണം ജഗത്സ്വാമി, മഹാബാഹു വാസുദേവ ജനാർദനൻ അതുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 27

विश्रामं कुरुते तत्र तेन विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥

അവൻ അവിടെ വിശ്രമം ചെയ്യുന്നു; അതുകൊണ്ട് അതിന് ‘വിശ്രാന്തി’ എന്ന നാമം. രാക്ഷസന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ബ്രാഹ്മണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 28

पलायमानः स परमन्धकूपेऽपतत्तदा ॥ मृतोऽसौ पतितस्तत्र राक्षसत्वमुपागतः ॥

ഓടിപ്പോകുമ്പോൾ അവൻ അപ്പോൾ അതിഗാഢമായ അന്ധകൂപത്തിൽ വീണു. അവിടെ വീണു മരിച്ച് രാക്ഷസത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 29

अनाचारादि हेतोश्च राक्षसत्वमुपागतः ॥ आत्मानं कथयामास विप्राग्रे स यथायथम् ॥

അനാചാരാദി കാരണങ്ങളാൽ അവൻ രാക്ഷസത്വം പ്രാപിച്ചു. ആ വിപ്രന്റെ സന്നിധിയിൽ സംഭവിച്ചതുപോലെ ക്രമമായി തന്റെ കഥ പറഞ്ഞു.

Verse 30

एकस्नानस्य हि फलं तव दत्तं च राक्षस ॥ विप्रे चेति उक्तमात्रे च मोक्षावासमवाप सः ॥

“ഹേ രാക്ഷസാ, ഒരു സ്നാനത്തിന്റെ ഫലം നിനക്കു ദത്തമായി.” എന്ന് വിപ്രൻ ഉച്ചരിച്ചതുമാത്രത്തിൽ അവൻ മോക്ഷാവാസം പ്രാപിച്ചു.