
Asikuṇḍa-tīrtha-māhātmya
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography and Ritual Merit)
Pṛthivī prosi Varāhę o wyjaśnienie tīrthy zwanej Asikuṇḍą. Varāha opowiada królewski epizod: prawy król Sumati udał się wcześniej na pielgrzymkę i osiągnął Svargę, po czym rządził jego syn Vimatī. Nārada odwiedza Vimatī, zostaje należnie uhonorowany i tajemniczo przypomina mu, że syn musi usunąć ojcowskie zadłużenie (ānṛṇya). Gdy Nārada znika, ministrowie opowiadają o śmierci ojca i jego podróży do tīrthy, co skłania Vimatī do podjęcia czteromiesięcznej pielgrzymki do Mathury. Tīrthy Mathury, obawiając się przemocy Vimatī, uciekają do Kalpagrāmy, gdzie obecny jest Varāha; wychwalają go i szukają ochrony. Varāha konfrontuje się z Vimatī, kruszy jego pychę i czubkiem boskiego miecza podnosi ziemię, tworząc wielką kuṇḍę, stąd nazwa Asikuṇḍa. Rozdział przepisuje następnie pomyślne tithi i opisuje zbawczą wizję czterech złotych form po kąpieli, przedstawiając praktykę tīrthy jako przywrócenie porządku w ziemskim wymiarze.
Pṛthivī questions Varāha about a particular tīrtha named Asikuṇḍa and its distinctive power within the Mathurā sacred network, framing the inquiry as concern for the ordered functioning of terrestrial sacred geography.
King Sumati’s dhārmika rule and Svarga attainment through tīrtha-yātrā; King Vimatī’s succession, Nārada’s cryptic counsel on ānṛṇya, and the ministers’ explanation prompting pilgrimage; The Mathurā tīrthas personified as vulnerable agents seeking refuge at Kalpagrāma; Varāha’s sword-tip creation of Asikuṇḍa and the establishment of regulated sacred access
Varāha recounts the royal episode of King Sumati’s ascent to Svarga after tīrtha-yātrā and the succession of his son Vimatī; Nārada’s visit to Vimatī introduces the doctrine of ānṛṇya (a son’s duty to remove the father’s indebtedness), which redirects Vimatī toward a four-month Mathurā observance even as his violent disposition alarms the Mathurā tīrthas.
The frightened tīrthas seek refuge at Kalpagrāma where Varāha abides; Varāha confronts Vimatī, breaks his arrogance, and, using the tip of a divine sword, lifts and reshapes earth to form a great pond, establishing the sword-born kuṇḍa as Asikuṇḍa and restoring safe ritual order to the landscape.
Mathurā; Kalpagrāma; western direction (paścimā diś) associated with Varāha’s abiding; the Mathurā tīrtha network (māthurāṇāṃ tīrthānām).
Verse 1
धरण्युवाच ॥ श्रुतानि तु महादेव तीर्थानि विविधानि तु ॥ असिकुण्डेति संज्ञेयं तन्मे त्वं कथय प्रभो
Ziemia rzekła: O Mahadewa, słyszałam o różnych świętych brodach. Proszę, powiedz mi, o Panie, o tym, które znane jest pod nazwą Asikunda.
Verse 2
श्रीवराह उवाच ॥ सुमतिर्नाम राजासीद्धार्मिको लोकविश्रुतः ॥ तीर्थयात्रानिमित्तेन स्वर्गलोकं गतः पुरा ॥
Śrī Varāha rzekł: "Dawno temu był król o imieniu Sumati, sprawiedliwy i słynny wśród ludzi. Kiedyś, z okazji pielgrzymki do tīrthów, świętych miejsc przeprawy, udał się do świata niebieskiego."
Verse 3
गते स्वर्गं तु नृपतौ पुत्रो राज्यं चकार ह ॥ विमतिर्नाम नाम्ना च राज्ये पैतामहे स्थितः ॥
"Gdy król odszedł do nieba, jego syn objął królestwo. Nazywał się Vimati i pozostał ustanowiony w przodkowskiej linii panowania."
Verse 4
राज्यं च कुर्वतस्तस्य आगतो नारदस्तदा ॥ विष्टरं पाद्यमर्घ्यं च तस्मै दत्तं यथोचितम् ॥
"Gdy sprawował on rządy w królestwie, przybył tam Nārada. Otrzymał on siedzisko, wodę do obmycia stóp oraz ofiarę honorową, jak to było stosowne."
Verse 5
प्रतिगृह्य च तत्सर्वं तमुवाच स नारदः ॥ पितुर्ह्यनृणतां गत्वा स पुत्रो धर्मभाग्भवेत् ॥
"Przyjąwszy to wszystko, Nārada rzekł do niego: 'Dopiero po osiągnięciu wolności od zobowiązania, swego długu wobec ojca, syn staje się prawowitym uczestnikiem dharmy.'"
Verse 6
इत्युक्त्वा नारदस्तत्र तत्रैवान्तरधीयत ॥ नारदे तु गते राजा पप्रच्छ स्वात्ममन्त्रिणः ॥
"Wypowiedziawszy to, Nārada zniknął właśnie tam. Gdy Nārada odszedł, król zapytał swych własnych ministrów."
Verse 7
तदा किमुक्तमृषिणा नारदेन पितुः कृते ॥ आनृण्यमिति यद्वाक्यं मया बुद्धं न किञ्चन ॥
"Cóż więc rzekł mędrzec Nārada dotyczącego mego ojca? Co do słowa 'ānṛṇya', wolności od długu i zobowiązania, nic nie pojąłem."
Verse 8
मन्त्रिणश्च ततो ज्ञात्वा पितुर्मरणमेव च ॥ तीर्थयात्रानिमित्तं च तस्मै राज्ञे न्यवेदयन् ॥
Wtedy ministrowie, dowiedziawszy się o śmierci ojca oraz o okazji do pielgrzymki, zameldowali o tym królowi.
Verse 9
अतएवोक्तमानृण्यं नारदेन पितुस्तव ॥ श्रुत्वा वाक्यं तदा राजा तीर्थयात्रां चकार ह ॥
"Dlatego właśnie Nārada mówił o ānṛṇya w odniesieniu do twego ojca." Usłyszawszy te słowa, król wtedy podjął pielgrzymkę.
Verse 10
सर्वाणि तत्र तीर्थानि तिष्ठन्ति विविधानि च ॥ आगते तु नृपे तत्र तीर्थान्यूचुः परस्परम् ॥
Wszystkie tīrthy były tam obecne, różnorodne w swym rodzaju. A gdy król przybył, tīrthy przemówiły między sobą.
Verse 11
युद्धं विमतिना सार्द्धं स्वयं कर्त्तुं न शक्नुमः ॥ कल्पग्रामं तु गच्छामो वराहो यत्र तिष्ठति ॥
"Nie jesteśmy w stanie stoczyć bitwy z Vimatim na własną rękę. Udajmy się raczej do Kalpagrāmy, gdzie przebywa Varāha."
Verse 12
यावन्निरीक्षयाम्यग्रं तावत्तिष्ठन्ति सन्निधौ ॥ तीर्थान्यूचुः ॥ जय विष्णो जयाचिन्त्य जय देव जयाच्युत ।
„Jak długo kontempluję najwyższą manifestację, tak długo pozostają obecni w pobliżu.” Tīrthy (święte miejsca pielgrzymkowe) rzekły: „Zwycięstwo Wiśnu; zwycięstwo Niewyobrażalnemu; zwycięstwo, o Boże; zwycięstwo Aćjucie, Niezawodnemu.”
Verse 13
जय विश्वेश कर्त्तेश जय देव नमोऽस्तु ते ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तीर्थैः स्तुतोऽहं वसुधे वचनं चेदमब्रुवम् ।
„Zwycięstwo Panu wszechświata, Panu działania; zwycięstwo, o Boże, niech cześć będzie Tobie.” Śrī Varāha rzekł: „Tak uwielbiony przez tīrthy, o Vasudhā (Ziemia), wypowiedziałem te słowa.”
Verse 14
वरं वृणुत भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते ॥ तीर्थान्यूचुः ॥ वराह यदि देवेश अभयं दातुमर्हसि ।
„Wybierz dar, niech ci będzie dobrze, cokolwiek przebywa w twoim umyśle.” Tīrthy rzekły: „O Varāha, jeśli, o Panie bogów, uważasz za stosowne darować nielękność (ochronę)....”
Verse 15
सुपापिना विमतिना कृतस्त्रासः सुदारुणः ॥ तं नियच्छस्व पापिष्ठं यदि पश्यसि नः सुखम् ।
„Wielki grzesznik, o przewrotnym rozumieniu, wywołał najbardziej przerażający lęk. Powstrzymaj tego najbardziej nikczemnego, jeśli pragniesz ujrzeć nasze dobro.”
Verse 16
श्रीवराह उवाच ॥ हिताय सर्वतीर्थानां हनिष्यामि महारिपुम् ॥ तत्र तीर्थनियोगेन आगतो मथुरां पुरीम् ।
Śrī Varāha rzekł: „Dla dobra wszystkich tīrthów zabiję wielkiego wroga. Tam, z polecenia tīrthów, przybyłem do miasta Mathury.”
Verse 17
तत्रागते तु वसुधे युद्धं कृत्वा तु तेन वै ॥ तदासिना तु दिव्येन स राजा बलदर्पितः ॥ सूदितो हि मया देवि अस्यग्रं निहितं भुवि ।
Gdy tam przybyłem, o Vasudhā, i stoczyłem z nim walkę, ten król, opity dumą ze swojej siły, został przeze mnie zabity tym boskim mieczem. O Bogini, jego najwyższa część (jego głowa) została złożona na ziemi.
Verse 18
तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि मनःकर्णसुखावहम् ॥ पश्यन्ति मनुजाः सिद्धाः सर्वपापविवर्जिताः ।
Tam opisam cud, przynoszący rozkosz umysłowi i uchu. Doskonali (siddhowie), ludzie wolni od wszelkiego grzechu, oglądają jego owoce.
Verse 19
द्वादश्यां च चतुर्दश्यां श्रद्धधानाः जितेन्द्रियाः ॥ फलानि तस्य पश्यन्ति लभन्ते न सुनिश्चिताः ।
W dwunastym i czternastym dniu księżycowym, ci którzy są pełni wiary i opanowani, oglądają jego owoce; otrzymują je, zaprawdę, z pewnością.
Verse 20
तस्मिन्काले ह्यहं देवि मथुरायां समागतः ॥ तत्र तिष्ठाम्यहं भद्रे पश्चिमां दिशमाश्रितः ।
W tym czasie, o Bogini, przybyłem do Mathury. Tam, o łaskawa, pozostaję, przyjąwszy kierunek zachodni jako swoje mieszkanie.
Verse 21
तत्र कृत्वा च हैरण्याः मूर्त्तयश्च चतुर्विधाः ॥ तीर्थे वराहसंज्ञे तु मथुरायां व्यवस्थिताः ।
Tam, sporządziwszy złote obrazy czterech rodzajów, zostały one ustanowione w Mathurze, przy świętym miejscu (tīrtha) zwanym „Varāha”.
Verse 22
सुदृढाः सुदृशः सुभ्रू यः पश्यति स मुच्यते ॥ एका वराहसंज्ञा च तथा नारायणस्य च ॥
O ty o pięknych brwiach, ktokolwiek ogląda te mocne i pomyślne postacie, zostaje wyzwolony; jeden wizerunek nosi imię "Varāha", a podobnie jeden należy do Nārāyaṇy.
Verse 23
वामनस्य तृतीया वै चतुर्थी राघवस्य च ॥ एताश्चतस्रो यः पश्येत्स्नात्वा कुण्डेऽसिसंज्ञिते ॥
Trzeci należy zaiste do Vāmany, a czwarty do Rāghavy; ktokolwiek po kąpieli w stawie zwanym "Asi" ogląda te cztery postacie...
Verse 24
चतुःसागरपर्यन्ता क्रान्ता तेन धरा ध्रुवम् ॥ तीर्थानां माठुराणां च सर्वेषां फलमश्नुते ॥
Zaprawdę, przez ten czyn Ziemia otoczona czterema oceanami zostaje jakby przemierzona; i otrzymuje się owoc wszystkich miejsc pielgrzymkowych Mathury.
Verse 25
तत्र सर्वेषु तीर्थेषु असिकुण्डं महत्तरम् ॥ या संख्या कथिता पूर्वं तीर्थानां दक्षिणोत्तरे ॥
Pośród wszystkich tych miejsc pielgrzymkowych Asikuṇḍa jest najwspanialsze. Wyliczenie wcześniej podane miejsc pielgrzymkowych na południu i na północy...
Verse 26
असिकुण्डं समारभ्य तीर्थानुक्रमणिका वरा ॥ सुप्तोत्थितोऽपि द्वादश्यामसिकुण्डाप्लुतो नरः ॥
Począwszy od Asikuṇḍy jest doskonały porządek miejsc pielgrzymkowych. Nawet człowiek, który powstaje ze snu, jeśli zanurzony w Asikuṇḍzie w dwunastym dniu księżycowym...
Verse 27
गतानि तत्र तीर्थानि कल्पग्रामं वसुन्धरे ॥ तत्र वाराहरूपेण स्थितोऽहं च यदृच्छया ॥
O Vasundharo, miejsca pielgrzymkowe tam udały się do Kalpagrāmy. I tam, przez przypadek, ja również pozostawałem obecny w postaci Varāhy.
Verse 28
विमतेर्बुद्धिरुत्पन्ना गच्छामो मथुरां पुरीम् ॥ चतुरो वार्षिकान्मासान्मथुरायां वसामहे ॥
W Vimati powstało postanowienie: "Udajmy się do miasta Mathury; przebywajmy w Mathurze przez cztery miesiące pory deszczowej."
Verse 29
असेरग्रेण तूद्धृत्य मृत्तिकां वरवर्णिनि ॥ तत्र कुण्डं महद्दिव्यं देवर्षिविधिनिर्मितम् ॥ असिकुण्डेति संज्ञा च प्राप्ता तेन वसुन्धरे ॥
O ty o pięknej cerze, podniósłszy ziemię czubkiem miecza, tam powstał wielki i cudowny staw stworzony według nakazu boskich mędrców; tak otrzymał on nazwę "Asikuṇḍa", o Vasundharo.
Verse 30
मूर्त्तीः पश्यति यस्तास्तु ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ नास्तीह पुनरावृत्तिर्भवेत्कालविपर्यये ॥
Lecz ktokolwiek ogląda te wizerunki, staje się godny stanu brahmy. Tutaj nie ma powrotu, nawet gdy czas ulega odwróceniu.
Auspicious tithis (notably dvādaśī and caturdaśī) are specified; after bathing, disciplined devotees gain salvific darśana of four golden forms (Varāha, Nārāyaṇa, Vāmana, Rāghava), presenting the tīrtha’s fruit as purification, protection, and dharmic re-stabilization of Pṛthivī’s realm.
The narrative frames tīrtha-yātrā and ritual action as a means of restoring dharmic balance: Vimatī is urged toward ānṛṇya (removal of obligations, especially toward the father/ancestors) and is checked when his power threatens sacred sites. Varāha’s intervention models protection of tīrthas as protection of Pṛthivī’s ordered landscape.
The text highlights dvādaśī and caturdaśī as key lunar days on which disciplined devotees (śraddadhānāḥ, jitendriyāḥ) may perceive the tīrtha’s fruits. It also mentions a four-month residence in Mathurā (caturvārṣikān māsān), indicating an extended observance period rather than a single-day rite.
Pṛthivī’s inquiry and Varāha’s response position sacred waters and tīrthas as stabilizing features of the terrestrial realm. The tīrthas themselves act as vulnerable agents seeking protection, and Varāha’s creation of a kuṇḍa by lifting earth (mṛttikā) symbolically reconfigures the landscape to re-establish safety, order, and regulated ritual access.
The chapter references King Sumati (a dhārmika ruler), his son King Vimatī, the sage Nārada as a moral catalyst, and Varāha as the protector figure. It also alludes to devarṣi-mediated establishment (devarṣi-vidhi-nirmita) and to four revered forms (Varāha, Nārāyaṇa, Vāmana, Rāghava) installed in the Mathurā tīrtha context.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.