Adhyaya 167: The Glory of the Viśrānti Tīrtha and the Account of a Rākṣasa’s Liberation
Viśrānti-tīrtha-māhātmyaṃ (Rākṣasa-mokṣa-kathā)
Ethical-Discourse (Ācāra) and Tīrtha-Māhātmya (Pilgrimage Merit Transfer)
பூமியின் கேள்விக்குப் பதிலாக வராகர், “விச்ராந்தி” என்ற தீர்த்தப் பெயர் முதலில் ஏன் ஒரு ராக்ஷசனால் சொல்லப்பட்டது என்பதை விளக்குகிறார். உஜ்ஜயினியில் ஒரு பிராமணன் அநாசாரத்தில் இருந்து பூஜை, தீர்த்தஸ்நானம், சந்த்யாவந்தனம், தேவர்‑மனிதர்‑பித்ருக்களின் மரியாதை ஆகியவற்றை விட்டுவிட்டு பாவச் சங்கமும் திருட்டும் செய்கிறான். அரச காவலரிடமிருந்து தப்பிக்க ஓடும்போது இருண்ட கிணற்றில் விழுந்து இறந்து ராக்ஷசனாகிறான். பின்னர் ஒரு வணிகக் கரவான் வருகிறது; ஒரு பிராமணன் ராக்ஷசநாச மந்திரத்தால் அவர்களை காக்கிறார். ராக்ஷசன் உணவு கேட்டு, தன் வீழ்ச்சிக்கு அநாசாரமே காரணம் எனச் சொல்லி, மதுரையின் விச்ராந்தி தீர்த்தத்தில் ஒருமுறை நீராடிய புண்ணியத்தைத் தானமாக வேண்டுகிறான்—அந்தப் பெயரை விஷ்ணு ஆலயத்தில் மகாத்மியம் கேட்டு அறிந்தவன். பிராமணன் வாக்கால் புண்ணியம் அளித்தவுடன் ராக்ஷசன் முக்தி அடைகிறான்.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 167
Verse 1
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि यथा संज्ञा विश्रान्तेः कीर्तिता पुरा ॥ राक्षसेन पुरा प्रोक्ता ब्राह्मणाय महात्मने ॥
ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்— தேவியே, கேள்: ‘விச்ராந்தி’ என்ற பெயர் முன்காலத்தில் எவ்வாறு கூறப்பட்டது; அது முன்பு ஒரு ராட்சசன் ஒரு மகாத்ம பிராமணனிடம் சொன்னதாகும்।
Verse 2
पृथिव्युवाच ॥ किमर्थं राक्षसेनोक्ता संज्ञा विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ किमर्थं पृष्टवान्विप्रः सर्वं कथय मे प्रभो ॥
பிருதிவி கூறினாள்— ராட்சசன் கூறிய அந்த பெயர் ஏன் ‘விச்ராந்தி’ என்று அழைக்கப்படுகிறது? அந்த பிராமணன் ஏன் கேட்டான்? ஆண்டவனே, அனைத்தையும் எனக்குச் சொல்லுங்கள்।
Verse 3
श्रीवराह उवाच ॥ उज्जयिन्यामभूद्विप्रः सदाचारविवर्जितः ॥ न स पूजयते देवान्न स साधून् नमस्यति ॥
ஸ்ரீவராஹர் கூறினார்—உஜ்ஜயினியில் ஒரு பிராமணன் இருந்தான்; அவன் சதாசாரமற்றவன். அவன் தேவர்களைப் பூஜிக்கவில்லை; சாதுக்களுக்கும் வணங்கவில்லை.
Verse 4
पुण्यतीर्थं समासाद्य न च स्नानं करोति सः ॥ वेदवेदाङ्गरहितः परदाररतः सदा ॥
புண்ணியத் தீர்த்தத்தை அடைந்தும் அவன் நீராடவில்லை. அவன் வேதமும் வேதாங்கங்களும் இன்றியவன்; எப்போதும் பிறருடைய மனைவியிடம் ஆசை கொண்டவன்.
Verse 5
सन्ध्ये द्वे शयने चैव नित्यं मूढः स तिष्ठति ॥ न स देवानुष्यान्श्च पितॄन् पूजयते सदा ॥
இரு சந்தியைகளிலும், உறங்கும் நேரத்திலும் அவன் எப்போதும் மயக்கத்துடன் அலட்சியமாக இருந்தான். அவன் தேவர்கள், மனிதர்கள், பித்ருக்கள் ஆகியோரைக் தொடர்ந்து பூஜிக்கவில்லை.
Verse 6
पापाचाररतो नित्यं पापसङ्गः सुदुर्मतिः ॥ गार्हस्थ्यधर्ममाश्रित्य मोहितो वर्त्तते सदा ॥
அவன் எப்போதும் பாபச் செயல்களில் ஈடுபட்டு, பாபிகளுடன் பழகி, மிகுந்த தீய அறிவுடையவன். ‘கார்ஹஸ்த்ய தர்மம்’ எனும் பெயரைச் சாக்காகக் கொண்டு மயங்கியவனாய் எப்போதும் அப்படியே நடந்தான்.
Verse 7
गार्हस्थ्यं सर्वधर्माणां श्रेष्ठमुक्तं स्वयम्भुवा ॥ यावन्ति जन्तवः सर्वे यथा गोः सर्वतः स्थिताः ॥
ஸ்வயம்பூ, எல்லா தர்மங்களிலும் கார்ஹஸ்த்யத்தைச் சிறந்ததாக அறிவித்தார்; எல்லா உயிர்களும் எல்லாத் திசைகளிலும் பசுவின் ஆதாரத்தில் நிலைத்திருப்பதுபோல் (அவளால் போஷிக்கப்படுவதுபோல்).
Verse 8
यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥ एवं गार्हस्थ्यमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥
எவ்வாறு எல்லா உயிர்களும் தாயைச் சார்ந்து வாழ்கின்றனவோ, அவ்வாறே எல்லா உயிர்களும் கृहஸ்த ஆச்ரமத்தைச் சார்ந்து வாழ்கின்றன।
Verse 9
ततः स चौर्यं कुर्वाणः पापैः सह नराधमः ॥ स च रात्रौ द्रवन् लोकान् लब्धोऽसौ राजरक्षिभिः ॥
பின்னர் அந்த நராதமன் பாவிகளுடன் சேர்ந்து திருட்டு செய்து, இரவில் மக்களிடையே ஓடிப் பறந்தான்; அரசரின் காவலர்கள் அவனைப் பிடித்தனர்।
Verse 10
अन्धकूपे स पतितो घोररूपोऽवसत्तदा ॥ कदाचिदथ कार्येषु महान्सार्थ उपागतः ॥
அவன் இருண்ட கிணற்றில் விழுந்து, அப்போது பயங்கர நிலையில் அங்கேயே தங்கினான். சில காலத்திற்குப் பின் காரிய நிமித்தமாக ஒரு பெரிய கரவான் அங்கு வந்தது।
Verse 11
तेषां मध्ये द्विजः कश्चिद्रक्षां कृत्वा वसुन्धरे ॥ रक्षोघ्नेन च मन्त्रेण सर्वं सार्थं च रक्षति ॥
வசுந்தரையே! அவர்களிடையே ஒரு த்விஜன் பூமியில் ரக்ஷா-கிரியையைச் செய்து, ‘ராக்ஷஸ நாசக’ மந்திரத்தால் முழுக் கரவானையும் காத்தான்।
Verse 12
तत्रागत्य च रक्षस्तु ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ राक्षस उवाच ॥ अहं दास्यामि ते विप्र यत्ते मनसि वर्तते ॥
அங்கே வந்து அந்த ராக்ஷஸன் பிராமணனை நோக்கி கூறினான்— ராக்ஷஸன் சொன்னான்: ஓ விப்ரா! உன் மனதில் இருப்பதையெல்லாம் நான் உனக்குத் தருவேன்।
Verse 13
बहुकालेन संप्राप्तं भोजनं च यथेप्सितम् ॥ उत्तिष्ठ विप्र गच्छ त्वमन्यत्र शयनं कुरु ॥
நீ விரும்பிய உணவு நீண்ட காலத்திற்குப் பின் கிடைத்தது. ஓ பிராமணனே, எழுந்து வேறிடத்திற்குச் சென்று மற்றொரு இடத்தில் துயில் கொள்.
Verse 14
येनाहं भक्षये सार्थं यावत्तृप्तिर्भवेन्मम ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥
—என் பசி தீரும் வரை நான் இந்தக் காரவானை விழுங்கும்படியாக. ராட்சசனின் சொற்களை கேட்ட பிராமணன் பதில் கூறினான்.
Verse 15
एकः सार्थं प्रयातोऽहं नोत्सृजामि कथंचन ॥ तस्माद्राक्षस गच्छ त्वं सार्थं मम परिग्रहम् ॥
பிராமணன் கூறினான்: நான் ஒருவனாகவே இந்தக் காரவானுடன் புறப்பட்டேன்; எவ்விதத்திலும் இதை நான் கைவிடமாட்டேன். ஆகவே, ஓ ராட்சசனே, செல்—என்னை உன் உரிமைப் பங்காகக் கொள்; காரவான் என் பாதுகாப்பில் உள்ளது.
Verse 16
निरीक्षितुं न शक्तोऽसि मम मन्त्रबलेन हि ॥ राक्षस उवाच ॥ मम भक्ष्ये हते विप्र दोषस्तव भविष्यति ॥
என் மந்திரபலத்தால் நீ என்னை நோக்கவும் (அல்லது வெல்லவும்) இயலாது. ராட்சசன் சொன்னான்: ஓ பிராமணனே, என் இரை கொல்லப்பட்டால் குற்றம் உன்னமேல் விழும்.
Verse 17
दयां कुरु त्वं विप्रर्षे भोजनं मम दीयताम् ॥ ततोऽपृच्छदसौ विप्रो राक्षसं दारुणं प्रति ॥
பிராமணர்களில் சிறந்த முனிவரே, கருணை செய்; எனக்கு உணவு அளிக்கப்படுக. அப்போது அந்தப் பிராமணன் அந்தக் கொடிய ராட்சசனை வினவினான்.
Verse 18
केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥ ततश्च कथयामास कथावृत्तं पुरातनम् ॥
எந்தக் கர்மதோஷத்தால் நீ ராட்சச நிலையை அடைந்தாய்? பின்னர் அவன் பழம்பெரும் நிகழ்வுக் கதையை உரைத்தான்।
Verse 19
तस्य दुःखेन संयुक्तो विप्रोऽसौ वाक्यमब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ मित्रत्वे वर्तसे रक्षस्तव दास्यामि किं वद ॥
அவனுடைய துயரால் உருகிய அந்தப் பிராமணன் கூறினான்—“ஓ ராட்சசா, நீ நண்புறவில் உள்ளாய்; நான் உனக்கு உதவி அளிப்பேன். சொல், என்ன வேண்டும்?”
Verse 20
आत्मना चोपकारेण प्रियं किं करवाणि ते ॥ राक्षस उवाच ॥ ददासि यदि तद्विप्र यन्मे मनसि वर्तते ॥
“என் முயற்சியாலும் உதவியாலும் உனக்கு என்ன நன்மை செய்ய வேண்டும்?” ராட்சசன் கூறினான்—“ஓ பிராமணா, தருவாயெனில் என் மனத்தில் இருப்பதையே தா.”
Verse 21
मथुरायां च यत्स्नातं कृतं विश्रान्तिसंज्ञके ॥ तच्च स्नानफलं देहि येन मुक्तिं व्रजाम्यहम् ॥
“மதுராவில் ‘விச்ராந்தி’ எனப்படும் தீர்த்தத்தில் நீ செய்த நீராடலின் பலனை எனக்கு தா; அதனால் நான் முக்தியை அடைவேன்.”
Verse 22
तेन दुःखेन संयुक्तो विप्रो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ कथं जानासि रक्षस्त्वं तीर्थं विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥
அந்தத் துயரால் வாடிய பிராமணன் கூறினான்—“ஓ ராட்சசா, ‘விச்ராந்தி’ எனப்படும் தீர்த்தத்தை நீ எவ்வாறு அறிந்தாய்?”
Verse 23
कथं च संज्ञा तस्याभूत्कथय त्वं हि राक्षस ॥ राक्षस उवाच ॥ पुरी उज्जयिनी नाम्ना तस्यां वासो हि मे सदा ॥
“அது அந்தப் பெயரை எவ்வாறு பெற்றது? ஓ ராட்சசா, நீ கூறு.” ராட்சசன் சொன்னான்—“உஜ்ஜயினீ என்ற நகரம் உள்ளது; அங்கேயே என் வாசம் எப்போதும் இருந்தது.”
Verse 24
कस्मिंश्चिदथ कालेन गतोऽहं विष्णुमन्दिरम् ॥ तस्याग्रे तिष्ठते विप्रो वाचको वेदपारगः ॥
ஒரு காலத்தில் நான் விஷ்ணு ஆலயத்திற்குச் சென்றேன். அதன் முன் ஒரு பிராமணர் நின்றார்—வேதங்களில் தேர்ந்தவர், உரைநிகழ்த்துபவர்.
Verse 25
विश्रान्तितीर्थमाहात्म्यं श्रावयन्स दिने दिने ॥ तस्य श्रवणमात्रेण मम भक्तिर्हृदिस्थिता ॥
அவர் நாள்தோறும் விஷ்ராந்தி-தீர்த்தத்தின் மஹாத்மியத்தைச் சொல்லிக் கேட்கச் செய்தார். அதை மட்டும் கேட்டதாலேயே என் உள்ளத்தில் பக்தி நிலைபெற்றது.
Verse 26
सा संज्ञा च श्रुता तत्र विश्रान्तेश्च मयाऽनघ ॥ वासुदेवो महाबाहुर्जगत्स्वामी जनार्दनः ॥
ஓ குற்றமற்றவனே, அங்கே நான் ‘விஷ்ராந்தி’ என்ற அந்தப் பெயரையும் கேட்டேன். ஏனெனில் உலகின் ஆண்டவன், மகாபாகு வாசுதேவ ஜனார்தனன் அதனுடன் தொடர்புடையவன்.
Verse 27
विश्रामं कुरुते तत्र तेन विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥
அவர் அங்கே ஓய்வு கொள்கிறார்; ஆகவே அது ‘விஷ்ராந்தி’ என அழைக்கப்படுகிறது. ராட்சசனின் சொற்களை கேட்ட பிராமணர் பதிலாக உரைத்தார்.
Verse 28
पलायमानः स परमन्धकूपेऽपतत्तदा ॥ मृतोऽसौ पतितस्तत्र राक्षसत्वमुपागतः ॥
தப்பிச் செல்லும் போது அவன் அப்போது மிகுந்த இருள் நிறைந்த கிணற்றில் விழுந்தான். அங்கே விழுந்து இறந்து ராக்ஷச நிலையை அடைந்தான்.
Verse 29
अनाचारादि हेतोश्च राक्षसत्वमुपागतः ॥ आत्मानं कथयामास विप्राग्रे स यथायथम् ॥
அனாசாரம் முதலிய காரணங்களால் அவன் ராக்ஷசத்துவத்தை அடைந்தான். அந்த விப்ரரின் முன்னிலையில் நடந்தபடியே தன் வரலாற்றை ஒழுங்காகக் கூறினான்.
Verse 30
एकस्नानस्य हि फलं तव दत्तं च राक्षस ॥ विप्रे चेति उक्तमात्रे च मोक्षावासमवाप सः ॥
“ஓ ராக்ஷசா, ஒரே ஒரு ஸ்நானத்தின் பலன் உனக்குத் தரப்பட்டது.” என்று விப்ரர் சொன்னவுடனே அவன் மோக்ஷ வாசஸ்தலத்தை அடைந்தான்.
Frequently Asked Questions
The chapter frames anācāra (neglect of basic religious-social duties such as sandhyā, respect for elders/ancestors, and avoidance of theft) as a karmic cause of severe downfall, while presenting gārhasthya as a foundational social ecology that sustains other life-ways. It also models a reparative logic: hearing tīrtha-māhātmya generates devotion, and merit (snāna-phala) may be donated to alleviate another being’s suffering, culminating in release from a harmful state.
No explicit tithi, lunar month, or seasonal timing is specified. The text only notes regular daily observances (sandhyā) and generic temporal markers such as “at night” (rātrau) and “daily” (dinedine) in relation to hearing the tīrtha’s praise.
Although not an explicit ecology passage, the Varāha–Pṛthivī pedagogical frame supports an environmental-ethics reading: gārhasthya is described as a sustaining matrix for all beings (analogies of creatures relying on a mother/cow), implying that orderly household conduct underwrites social stability and resource continuity. The tīrtha-bathing motif further encodes landscapes (water-sites) as regulated, value-bearing commons whose proper use is tied to moral order.
No dynastic lineage or named royal house is given. The narrative references institutional figures: rāja-rakṣibhiḥ (royal guards), a vedapāraga/vācaka brāhmaṇa at a Viṣṇu temple, and a merchant caravan (sārtha). The divine figure explicitly named is Vāsudeva/Janārdana (Viṣṇu) as the one who “rests” (viśrāma) at the tīrtha, providing the etymological basis for the name Viśrānti.