
Goniṣkramaṇa-māhātmya
Tīrtha-māhātmya (Sacred Geography and Ritual Manual)
W dialogu Pṛthivī prosi Varāhę, aby objawił jeszcze bardziej tajemne i oczyszczające tīrthę poza Rurukṣetrą i Hṛṣīkeśą. Varāha ujawnia ukryte pochodzenie i wielkość himalajskiej górskiej tīrthy zwanej Goniṣkramaṇa, związanej z krowami Surabhī i długą ascezą mędrca Aurvy. Gdy Īśvara (Rudra) się zbliża, jego tejas spala āśramę Aurvy, a Aurva wypowiada światowstrząsającą klątwę, która zagraża stabilności sfer. Przepisuje się lekarstwo: krowy Surabhī zostają sprowadzone, aby obmyć Aurvę, tym samym neutralizując klątwę Rudry. Varāha następnie przedstawia dyscyplinę rytualną tego miejsca: kąpiel, post, obchodzenie (pradakṣiṇā) i czasowe praktyki, łącząc źródła, drzewa banianowe i wodospady z powściągliwością etyczną, oczyszczeniem i przywróceniem kosmicznej i środowiskowej równowagi.
Verse 1
अथ गोनिष्क्रमणमाहात्म्यम् ॥ धरण्युवाच ॥ अत्याश्चर्यं श्रुतं ह्येतद्रुरुक्षेत्रसमुद्भवम् ॥ हृषीकेशस्य महिमा त्वया य उपवर्णितः
Teraz [rozpoczyna się] Māhātmya Goniṣkramaṇa. Dharanī rzekła: «Zaprawdę, ta cudowna opowieść - powstała z Ruru-kṣetry - została usłyszana. Wielkość Hṛṣīkeśy, którą opisałeś...»
Verse 2
अन्यच्च यत्परं गुह्यं क्षेत्रं परमपावनम् ॥ वक्तुमर्हसि देवेश परं कौतूहलं मम
I ponadto, o Panie bogów, powinieneś opowiedzieć mi o tym innym najwyższym tajemnym świętym kṣetrze, najbardziej oczyszczającym, albowiem moja ciekawość jest niezwykle wielka.
Verse 3
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कारणं परमं मम ॥ गुह्यमस्त्यपरं चैव हिमशृङ्ग शिलोच्चये
Śrī Varāha rzekł: Słuchaj, o Ziemio, z uważną starannością o mojej najwyższej przyczynie. Istnieje również inna tajemnica na wyniosłej skalnej grani zwanej Himaśṛṅga.
Verse 4
गोनिष्क्रमणकं नाम गावो यत्र प्रतारिताः ॥ यथा निष्क्रमणं प्राप्य सुरभीणां वसुन्धरे
Miejsce to zwie się Goniṣkramaṇaka, o Vasundharā, gdzie krowy były pędzone naprzód; i tam, osiągnąwszy wyjście, krowy Surabhī zdołały znaleźć drogę na zewnątrz.
Verse 5
सप्ततिर्यत्र कल्पानि और्वो यत्र प्रजापतिः ॥ तपश्चचार परमं मम मायाबलान्वितः
Tam przez siedemdziesiąt kalp Aurva, Prajāpati, praktykował najwyższą ascezę (tapas), obdarzony mocą mojej māyā.
Verse 6
तस्यैवं वर्तमानस्य याति काले महत्तरे ॥ एवं हि तप्यमानस्य सर्वलोकस्य संशयः
Gdy tak trwał w swym postępowaniu, upłynął bardzo wielki czas. Zaprawdę, gdy tak oddawał się ascezie, wątpliwość i niepokój ogarnęły wszystkie światy.
Verse 7
न वरं प्रार्थयत्येष लाभालाभसमन्वितः ॥ सूचकोऽपि न विद्येत बलिकर्मसु संयतः
Nie prosił o żadną łaskę, pozostając zrównoważonym w zysku i stracie. Zdyscyplinowany w obrzędach ofiarnych, nie było w nim nawet najmniejszego śladu własnego interesu.
Verse 8
अथ दीर्घस्य कालस्य कश्चिद्ब्रह्मयतिस्तदा ॥ तपस्तपस्यति मुनौ तस्मिन्शैলোच्चये धरे
Wtedy po długim czasie pojawił się pewien brahma-yati; i na tej wyniosłej górskiej grani ten mędrzec praktykował ascezę (tapas).
Verse 9
ईश्वरोऽपि महाभागे तत्पार्श्वं समुपागतः ॥ गोनिष्क्रमेतिविख्याते तस्मिंस्तीर्थे महौजसि
A także Īśvara, o szczęśliwa, zbliżył się do jego boku, przy tym potężnym tīrtha słynącym jako 'Goniṣkrama'.
Verse 10
तन्निर्गतं ततो ज्ञात्वा और्वं सर्वे तपस्विनः ॥ महेश्वरो महातेजाः सम्भ्रमात्समुपागतः
Wtedy, pojmując że Aurva wyszedł, wszyscy asceci (tapasvinowie) się zebrali; a Maheśvara o wielkiej świetności przybył w pośpiechu i uroczystej pilności.
Verse 11
फलपुष्पसमाकीर्णा लक्ष्मीश्चैवोपजायते ॥ आश्रमं रूपसम्पन्नं फलपुष्पोपशोभितम्
I pojawiła się pomyślność (Lakṣmī), a miejsce było usłane owocami i kwiatami; pustelnia stała się piękna w formie, przyozdobiona owocami i kwiatami.
Verse 12
तच्च वै भस्मसाद्भूतं महारुद्रस्य तेजसा॥ दग्ध्वा तं चाश्रमं पुण्यमौरवस्य सुमहत्प्रियम्॥
To miejsce istotnie zostało obrócone w popiół przez blask Mahārudry, po tym jak spalił on ten święty erem, niezwykle drogi Aurvie.
Verse 13
ईश्वरोऽपि ततः प्राप्तः शीघ्रमेव हिमालयम्॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि गृह्य पुष्पकरण्डकम्॥
Wtedy również Īśwara szybko dotarł do Himālaji. W międzyczasie, o Dewi, biorąc koszyczek kwiatów, (…)
Verse 14
आश्रमं समनुप्राप्त और्वोऽपि मुनिपुङ्गवः॥ शान्तो दान्तः क्षमाशीलः सत्यव्रतपरायणः॥
Aurwa również, najwybitniejszy wśród mędrców, przybył do eremu: spokojny, opanowany, cierpliwy z natury i oddany ślubom prawdy.
Verse 15
दृष्ट्वा स्वमाश्रमं दग्धं बहुपुष्पफलोदकम्॥ मन्युना परमाविष्टो दुःखनेत्रपरिप्लुतः॥
Widząc swój własny erem spalony, niegdyś bogaty w liczne kwiaty, owoce i wodę, został ogarnięty intensywnym gniewem, jego oczy zalane były żalem.
Verse 16
उवाच क्रोधरक्ताक्षो वचनं निर्दहन्निव॥ येनैष चाश्रमो दग्धो बहुपुष्पफलोदकः॥
Oczy miał zaczerwienione z gniewu i mówił słowa jakby palące: „Przez kogo spalony został ten erem, obfity w kwiaty, owoce i wodę?”
Verse 17
सोऽपि दुःखेन सन्तप्तः सर्वलोकान्भ्रमिष्यति॥ एवमौरवेन दत्ते तु शापे तस्मिन्महौजसि॥
On również, sparzony smutkiem, będzie błąkał się przez wszystkie światy.” Gdy Aurwa tak wypowiedział tę klątwę na tego potężnego, (…)
Verse 18
महाभयात्तु लोकानां न कश्चित्पर्यवारयत्॥ तत्क्षणादेव देवेशि ईशोऽपि जगतो विभुः॥
Lecz z wielkiej trwogi wśród światów nikt nie interweniował. W tym samym momencie, o Dewi, Īśa również, Pan wszechświata, (…)
Verse 19
दह्यते स्म जगत्सर्वं स तु किञ्चिन्न चेच्छति॥ को वा प्रतिविधिस्तत्र यथा सर्वस्य सम्भवेत्॥
Cały świat zostałby spalony; a on nie pragnąłby niczego (by to powstrzymać). Jaki środek zaradczy mógłby tam być, dzięki któremu dobro wszystkich zostałby zabezpieczone?
Verse 20
एवमुक्ते मया क्रोधाद्दीक्षितस्तस्य चाश्रमः॥ दग्धोऽभवत्क्षणेनैव वयं तस्माद्विनिर्गताः॥
Gdy tak powiedziałem, jego erem, przez gniew, został konsekrowany (do zniszczenia) i spłonął w jednej chwili; my wtedy wyszliśmy stamtąd.
Verse 21
एतद्दुःखेन सन्तप्तो मन्युना च परिप्लुतः॥ और्वः शशाप रोषेण तेन तप्ता वयं शिवे॥
Dręczony tym smutkiem i przytłoczony gniewem, Aurwa, z wściekłości, rzucił klątwę; przez nią zostaliśmy dotknięci, o Śiwo.
Verse 22
ततोऽभ्रमद्विरूपाक्षः शं न प्राप्नोति कर्हिचित् ॥ अहं च परितप्तोऽस्मि आत्मत्वादीश्वरस्य च ॥
Wtedy Virūpākṣa błądził i nigdy w żadnym czasie nie osiągnął pomyślności; a także ja jestem dręczony z powodu mojej intymnej tożsamości (ātmatva) z Panem.
Verse 23
तेन दाहेन संतप्तो न शक्नोमि विचेष्टितुम् ॥ पार्वत्या च ततः प्रोक्तः आवां नारायणं प्रति ॥
Oparzony tym płonącym bólem, nie jestem zdolny do działania. Wtedy Pārvatī rzekła: "Udajmy się do Nārāyaṇa."
Verse 24
गच्छावस्तस्य वाक्येन सुखं यत्र भविष्यति ॥ ततो नारायणं गत्वा सह तेन तमौर्वकम् ॥
"Udajmy się, zgodnie z jego poleceniem, tam gdzie powstanie pomyślność." Wtedy, udawszy się do Nārāyaṇa wraz z nim, podeszli do tego Aurvaki.
Verse 25
विज्ञापयामो रुद्रस्य शापोऽयं विनिवर्त्तताम् ॥ संतप्ताः स्म वयं सर्वे तस्माच्छापं निवर्त्तय ॥
"Składamy prośbę: niech ta klątwa Rudry zostanie odwrócona. Wszyscy jesteśmy dotknięci cierpieniem; dlatego usuń klątwę."
Verse 26
और्वोऽप्युवाच नोक्तं मे अनृतं तु कदाचन ॥ सुरभीगणमानिय गत्वैतं स्नापयन्तु वै ॥
Również Aurva rzekł: "Nigdy nie wypowiedziałem kłamstwa. Sprowadźcie stado Surabhī i udawszy się tam, niech go w istocie obmyją."
Verse 27
रुद्रशापो निवृत्तः स्यात्तेनैव किल नान्यथा ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि मया गावोऽवतारिताः ॥
Klątwa Rudry ustałaby tylko w ten sposób, zaprawdę, nie inaczej. W międzyczasie, o Devī, sprawiłem, że kowsy zstąpiły.
Verse 28
तच्च गोनिष्क्रमं नाम तीर्थं परमपावनम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥
I to jest miejsce pielgrzymkowe zwane Go-niṣkrama, najwyższej oczyszczające. Człowiek, który przebywał tam przez jedną noc, powinien tam dokonać ablucji.
Verse 29
गोलोकं च समासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥
A osiągnąwszy Golokę, raduje się, o tym nie ma wątpliwości. A następnie, tutaj, porzuca oddechy życiowe, spełniwszy bardzo trudną praktykę.
Verse 30
शंखचक्रगदायुक्तो मम लोके महीयते ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मूले मूलवटस्य हि ॥
Opatrzony muszlą, dyskiem i maczugą, jest czczony w moim świecie. Tutaj pięć strumieni spada u korzenia Mūlavaṭy, pierwotnego drzewa banianu.
Verse 31
तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ पञ्चानामपि यज्ञानां फलमाप्नोति मानवः ॥
Tam człowiek, który przebywał przez pięć nocy, powinien dokonać ablucji; człowiek osiąga owoc pięciu ofiar.
Verse 32
अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ पञ्चयज्ञफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥
Wtedy, po wypełnieniu tutaj najtrudniejszej praktyki, człowiek opuszcza oddechy życiowe; po doświadczeniu owocu pięciu ofiar, osiąga mój świat.
Verse 33
अस्ति पञ्चपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ मम पूर्वेण पार्श्वेण दृढाः पञ्च महाशिलाः ॥
W tej najwyższej świętej krainie mojej znajduje się miejsce zwane Pańczapada. Po jej wschodniej stronie stoją pięć wielkich kamieni, mocnych i niewzruszonych.
Verse 34
मत्पूर्वां दिशमाश्रित्य तत्र ब्रह्मपदद्वयम् ॥ मध्ये तु तस्य कुण्डस्य शिला विस्तीर्णसंश्रिता ॥
Zwrócony w kierunku wschodnim związanym ze mną, znajdują się tam dwa 'ślady stóp Brahmy'. A pośrodku tego stawu znajduje się płyta kamienna, szeroka i dobrze umieszczona.
Verse 35
ऊर्ध्वं नालपरिणाहं तत्र विष्णुपदं मम ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥
Powyżej, w odległości jednej nali, znajduje się mój ślad stóp Wisznu. Człowiek, który przebywał tam przez pięć nocy, powinien tam dokonać rytualnej kąpieli.
Verse 36
यान्ति शुद्धांस्तु लोकांस्ते ये च भागवतप्रियाः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्युक्तः पञ्चपदे नरः ॥
Ci, którzy są drodzy bhagawatom, wielbicielom Pana, idą do czystych światów. A następnie, tutaj w Pańczapadzie, zdyscyplinowana osoba opuszcza oddechy życiowe.
Verse 37
यत्र धारा पतत्येका पश्चिमां दिशमाश्रिता ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥
Gdzie spada pojedynczy strumień wody, zwrócony w kierunku zachodnim - tam człowiek, który przebywał przez jedną noc, powinien dokonać rytualnej kąpieli.
Verse 38
ब्रह्मलोकमवाप्नोति ब्रह्मणा सह मोदते ॥ कौमुदस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥
Człowiek osiąga świat Brahmy i raduje się razem z Brahmą. Jest to związane z dwunastym dniem księżycowym jasnej połowy miesiąca zwanego Kaumuda.
Verse 39
यज्ञानां वाजपेयानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥
Człowiek otrzymuje owoc ofiar Wadźapeja. Następnie, tutaj, niezachwiany w obrzędach związanych ze mną, opuszcza oddechy życiowe.
Verse 40
वाजपेयफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ अस्ति कोटिवटं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥
Po doświadczeniu owocu Wadźapeja, osiąga mój świat. W tej najwyższej świętej krainie mojej znajduje się miejsce zwane Kotiwata.
Verse 41
पञ्चक्रोशं ततो गत्वा वायव्यां दिशि संस्थितः ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥
Po przejściu pięciu krosz stamtąd, położonym w kierunku północno-zachodnim, człowiek, który przebywał przez sześć okresów, powinien tam dokonać kąpieli.
Verse 42
बहुयज्ञस्य कोटीनां फलं प्राप्नोति निष्कलम् ॥ अथात्र मुंचते प्राणान्भूमे कोटिवटे शुभे ॥
Człowiek osiąga, w całości i bez reszty, owoc miliardów wielu ofiar. A jeśli ktoś odda tchnienie życia tutaj, o Ziemio, w pomyślnym Koṭivaṭa, właśnie tę zasługę otrzymuje.
Verse 43
यज्ञकोटिफलं भुक्त्वा मम कोटिं प्रपद्यते ॥ अस्ति विष्णुसरो नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥
Po doświadczeniu owocu równego miliardom ofiar, człowiek osiąga mój najwyższy stan. W tym świętym regionie znajduje się miejsce zwane Viṣṇusara, najwyżej połączone ze mną.
Verse 44
पूर्वोत्तरेण पार्श्वेन पञ्चक्रोशं न संशयः ॥ मत्सरः पद्मपत्राक्षि अगाधं परिसंस्थितम् ॥
Od strony północno-wschodniej rozciąga się na pięć krośów, nie ma wątpliwości. Tam, o Ty o oczach jak płatki lotosu, leży Matsara, umiejscowione, głębokie i niezmierzone.
Verse 45
पञ्चक्रोशश्च विस्तारः पर्वतः परिमण्डलः ॥ तत्र भ्रमति यो भद्रे कुर्याच्चैव प्रदक्षिणम् ॥
Jego rozległość wynosi pięć krośów, a góra ma kształt okrągły. Ktokolwiek, o łagodna, wędruje tam, powinien również wykonać pradakṣiṇā, czcigodne okrążenie.
Verse 46
तावद्वर्षसहस्राणि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुंचते प्राणान्स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥
Przez tyle tysięcy lat człowiek jest czczony w Brahmaloce. Następnie, jeśli ktoś odda tchnienie życia tutaj, niewzruszony w swoich własnych czynach, taki jest opisany przebieg.
Verse 47
ब्रह्मलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे आश्चर्यं शृणु सुन्दरि ॥
Opuściwszy Brahmalokę, człowiek jest czczony w moim świecie. W tym błogosławionym świętym regionie, o piękna, usłysz o cudzie.
Verse 48
गवां वै श्रूयते शब्दो मम कर्मसुखावहः ॥ अथात्र ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥
Rzeczywiście, słychać dźwięk krów, przynoszący szczęście obrzędu związanego ze mną. A tutaj, w dwunastym dniu jasnej połowy miesiąca Jyeṣṭha, to jest szczególnie zauważane.
Verse 49
श्रूयते सुमहान्छब्दः स्वयमेतन्न संशयः ॥ एवं गोस्थलके पुण्ये महाभागवतः शुचिः ॥
Słychać bardzo wielki dźwięk, to dzieje się samo z siebie; nie ma wątpliwości. Tak więc w zasłużonym Gosthalaka, czysty i wielce szczęśliwy czciciel postępuje odpowiednio.
Verse 50
करोति शुभकर्माणि शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥ एवं तेन महाभागे ईश्वरेण यशस्विनि ॥
Tam człowiek wykonuje pomyślne czyny i szybko zostaje uwolniony z winy. Tak więc, o wielce szczęśliwa i sławna, przez tego Pana jest tak zarządzone i przekazane.
Verse 51
शापदाहो विनिर्मुक्तः सर्वैः सह मरुद्गणैः ॥ एतद्गोस्थलकं नाम सर्वशान्तिकरं परम् ॥
Uwolniony od palącego skutku klątwy, wraz ze wszystkimi zastępami Marutów, to zostało dokonane. To nazywa się Gosthalaka; jest najwyżej sprawcą powszechnego ukojenia.
Verse 52
कथितं देवि कार्त्स्न्येन तवानुग्रहकाम्यया॥ एषोऽध्यायो महाभागे सर्वमङ्गलकारकः॥
O Bogini, ogłosiłem ci to w pełni, pragnąc obdarzyć cię łaską. Ten rozdział, o szlachetna pani, przynosi wszelką pomyślność.
Verse 53
मम मार्गानुसाराणां मम च प्रीतिवर्धनः॥ श्रेष्ठानां परमं श्रेष्ठं मङ्गलानां च मङ्गलम्॥
Dla tych, którzy podążają moją ścieżką, zwiększa on również moją przychylność. Jest najlepszym wśród najlepszych i pomyślnym wśród pomyślnych rzeczy.
Verse 54
लाभानां परमो लाभो धर्माणां धर्म उत्तमः॥ लभन्ते पठमानाः वै मम मार्गानुसारिणः॥
Jest najwyższym zyskiem wśród zysków, najdoskonalszą dharmą wśród dharm. Ci, którzy ją recytują, zaprawdę ci, którzy podążają moją ścieżką, osiągają te owoce.
Verse 55
तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते॥ पतनं च न विद्येत पठमानो दिने दिने॥
Przez tyle tysięcy lat czczony jest w moim świecie; a dla tego, kto recytuje dzień po dniu, nie byłoby upadku.
Verse 56
तारितानि कुलान्येभिः सप्त सप्त च सप्त च॥ पिशुनाय न दातव्यं न मूर्खाय शठाय च॥
Przez te nauki rodziny są prowadzone przez ocean egzystencji, siedem i siedem, i znów siedem. Nie należy tego przekazywać oszczercy, ani głupcowi, ani człowiekowi przewrotnemu.
Verse 57
देयं पुत्राय शिष्याय यश्च जानाति सेवितुम्॥ एतन्मरणकाले तु न कदाचित्तु विस्मरेत्॥
Należy to przekazać synowi, uczniowi oraz temu, kto wie, jak to praktykować. W chwili śmierci nie wolno tego nigdy zapomnieć.
Verse 58
श्लोकं वा यदि वा पादं यदीच्छेत् परमां गतिम्॥ तत्क्षेत्रं तु महाभागे पञ्चयोजनमण्डलम्॥
Czy to pełny wers, czy nawet ćwierćwersu, jeśli ktoś pragnie najwyższego celu, to to święte miejsce, o szlachetna pani, jest okręgiem o promieniu pięciu jodżan.
Verse 59
तिष्ठामि परया प्रीत्या दिशं पूर्वामुपाश्रितः॥ पश्चिमेन वहेद्गङ्गां निष्कामेन वसुन्धरे॥
Z głęboką miłością pozostaję, zajmując stanowisko w kierunku wschodnim. Po zachodniej stronie płynie Ganga, o Ziemio, dla poszukującego wolnego od pragnień.
Verse 60
एवं रहस्यं गुह्यं च सर्वकर्मसुखावहम्॥ एतत्ते परमं भद्रे गुह्यं धर्मसमन्वितम्॥
Tak więc jest to tajemna i poufna nauka, przynosząca ulgę we wszystkich przedsięwzięciach. To jest najwyższa poufna instrukcja dla ciebie, o pomyślna pani, nasycona dharmą.
Verse 61
मम क्षेत्रं महाभागे यत्त्वया परिपृच्छितम्॥
Moje święte miejsce, o szlachetna pani, to to, o które mnie pytałaś.
Verse 62
तत्र त्वौर्वो महाभागे तप्यते समदर्शनः ॥ पद्मानां कारणादौर्वो गङ्गाद्वारमुपागतः
Tam, o wielka pani, Aurwa, którego wzrok był równy i bezstronny, przebywał umartwienia. Dla dobra lotosów Aurwa przybył do Gaṅgādvāry.
Verse 63
महादाहेन सन्तप्तः शम्भुर्देवीमुवाच ह ॥ और्वस्य तु तपो दृष्ट्वा भीतैर्देवैरुदाहृतम्
Spalony wielkim żarem, Śambhu przemówił do Bogini. A ujrzawszy umartwienie Aurwy, bogowie, przerażeni, wznosili błagalną prośbę.
Verse 64
सप्तसप्ततिः कल्याणि सौरभेया महौजसः ॥ तेनाप्लावितदेहाश्च परां निर्वृतिमागताः
Siedemdziesiąt siedem, o pomyślna pani, istoty Saurabheya o wielkiej witalności, mając ciała obmyte przez to, osiągnęły najwyższy spokój.
Verse 65
विमुक्तः सर्वसंसारान्मम लोकं च गच्छति ॥ ततो ब्रह्मपदं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम
Wyzwolony ze wszystkich więzów saṃsāry, idzie również do mojej sfery. Wtedy jest święte miejsce o nazwie Brahmapada, tajemne i najwyższe, należące do mnie.
Verse 66
उपवासं त्रिरात्रं तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ यावन्ति भ्रममाणस्य पदानि ननु सुन्दरि
Podjąwszy trzydniową post, czyn najtrudniejszy, zasługa jest równa liczbie kroków wędrowca, o piękna pani.
Verse 67
तेजः श्रियं च लक्ष्मीं च सर्वकामान्यशस्विनि ॥ यावन्ति चाक्षराणि स्युरत्राध्याये मनस्विनि
Blask, pomyślność, Lakṣmī i wszystkie upragnione cele, o sławna, zyskuje się w liczbie równej sylabom zawartym w tym rozdziale, o silna duchem pani.
Pṛthivī, having heard of Rurukṣetra and Hṛṣīkeśa, requests from Varāha an even more secret, highly purifying tīrtha whose knowledge stabilizes the earth and removes deep impurity.
Varāha reveals the Himalayan upland tīrtha Goniṣkramaṇa, explaining its hidden origin: Aurva’s prolonged tapas and Rudra/Īśvara’s approach whose tejas accidentally burns Aurva’s āśrama, provoking Aurva’s world-threatening curse and cosmic destabilization.
A remedial, nonviolent prāyaścitta is instituted: Surabhī cows (saurabheya-gaṇa) are brought to bathe Aurva, cooling the curse’s heat and restoring balance; Varāha then codifies the tīrtha’s landscape-linked regimen—snāna, upavāsa, pradakṣiṇā, and time-bound residence across springs, kuṇḍas, saras, and banyan loci—so that human restraint replaces destructive anger.
A phala framework is implied through graded observances (ekarātra, pañcarātra, trirātra, ṣaṣṭha-kāla) and Dvādaśī-based snānas (Kaumuda and Jyeṣṭha śukla-dvādaśī), promising purification, curse-neutralization, and merit comparable to major soma/royal rites (vājapeya-like) when performed with restraint and proper timing.
Himaśṛṅga (Himalayan peak/upland); Goniṣkramaṇa-tīrtha; Gaṅgādvāra (gateway of the Gaṅgā, often identified with Haridwar region); Mūlavaṭa (root-banyan, a sacred grove/tree locus); Brahmapada-kṣetra; Koṭivaṭa; Viṣṇusaras; a kuṇḍa (ritual pond) and multiple dhārās (waterfalls/streams); directional markers (pūrvā, paścimā, vāyavyā, pūrvottara).
The text frames ascetic power (tapas) and divine power (tejas) as potentially destabilizing when expressed through anger or curse, and it emphasizes restoration through regulated ritual action and restraint. The prescribed remedy—bringing Surabhī cattle to bathe Aurva—functions as a nonviolent, reparative act that re-stabilizes the worlds, presenting purification as a socially and environmentally harmonizing process rather than mere personal merit.
The chapter specifies observances tied to Dvādaśī (12th lunar day): (1) in Kaumuda month (kaumudasya māsyasya), Śukla-pakṣa Dvādaśī, linked with Brahmapada bathing and vājapeya-like merit; and (2) in Jyeṣṭha month, Śukla-pakṣa Dvādaśī, when an auspicious spontaneous sound of cows is said to be heard in the sacred area. Durational markers include ekarātra (one night), pañcarātra (five nights), ṣaṣṭha-kāla (a six-period stay), and trirātra upavāsa (three-night fast).
Through Pṛthivī as interlocutor and through the tīrtha’s hydrological features (dhārā, kuṇḍa, saras), the narrative links moral disturbance (krodha, śāpa) to world-burning imagery and then resolves it via water-based purification and regulated movement across the landscape (bathing, circumambulation, timed residence). Sacred groves/trees (e.g., Mūlavaṭa, Koṭivaṭa) and waters are presented as stabilizing nodes, implying an early ethic where terrestrial sites are maintained through disciplined human conduct.
Key figures include the sage Aurva (an archetypal tapasvin), Īśvara/Rudra (Śambhu, Mahārudra), Nārāyaṇa (invoked as an authority to negotiate the curse’s reversal), Surabhī cattle (saurabheya-gaṇa), and Marut-gaṇas. A prajāpati named Aurva is also mentioned in connection with extended austerities, and the narrative situates these figures within a mythic-sacral history anchored to Gaṅgādvāra and Himalayan geography.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.