Adhyaya 147: The Sacred Merit of Goniṣkramaṇa (the Tīrtha of the Cows’ Emergence/Release)

Verse 1

अथ गोनिष्क्रमणमाहात्म्यम् ॥ धरण्युवाच ॥ अत्याश्चर्यं श्रुतं ह्येतद्रुरुक्षेत्रसमुद्भवम् ॥ हृषीकेशस्य महिमा त्वया य उपवर्णितः

ଏବେ ଗୋନିଷ୍କ୍ରମଣ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଧରଣୀ କହିଲେ—ରୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟକର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ତୁମେ ବର୍ଣ୍ଣିତ କରିଥିବା ହୃଷୀକେଶଙ୍କ ମହିମା…

Verse 2

अन्यच्च यत्परं गुह्यं क्षेत्रं परमपावनम् ॥ वक्तुमर्हसि देवेश परं कौतूहलं मम

ଆଉ ହେ ଦେବେଶ, ସେଇ ଅନ୍ୟ ପରମ ଗୁହ୍ୟ ଏବଂ ପରମ ପାବନ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ; ମୋର କୌତୁହଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକ।

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन कारणं परमं मम ॥ गुह्यमस्त्यपरं चैव हिमशृङ्ग शिलोच्चये

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ହେ ଭୂମି, ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ ମୋର ପରମ କାରଣ ଶୁଣ। ହିମଶୃଙ୍ଗ ନାମକ ଶିଳୋଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 4

गोनिष्क्रमणकं नाम गावो यत्र प्रतारिताः ॥ यथा निष्क्रमणं प्राप्य सुरभीणां वसुन्धरे

ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ସେ ସ୍ଥାନଟି ‘ଗୋନିଷ୍କ୍ରମଣକ’ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଆଗକୁ ହଂକାଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ ପଥ ପାଇ ସୁରଭୀ ଗାଈମାନେ ବାହାରିପାରିଥିଲେ।

Verse 5

सप्ततिर्यत्र कल्पानि और्वो यत्र प्रजापतिः ॥ तपश्चचार परमं मम मायाबलान्वितः

ଯେଉଁଠାରେ ସତରି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଔର୍ବ ପ୍ରଜାପତି—ମୋର ମାୟାବଳରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ—ପରମ ତପ କରିଥିଲେ।

Verse 6

तस्यैवं वर्तमानस्य याति काले महत्तरे ॥ एवं हि तप्यमानस्य सर्वलोकस्य संशयः

ସେ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥିବାବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ସମୟ ବିତିଗଲା। ସେ ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ସନ୍ଦେହ (ଚିନ୍ତା) ଜନ୍ମିଲା।

Verse 7

न वरं प्रार्थयत्येष लाभालाभसमन्वितः ॥ सूचकोऽपि न विद्येत बलिकर्मसु संयतः

ସେ ଲାଭ-ହାନିରେ ସମଭାବ ରଖି କୌଣସି ବର ମାଗିଲେ ନାହିଁ। ବଳିକର୍ମରେ ସଂଯତ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୂଚନା ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

Verse 8

अथ दीर्घस्य कालस्य कश्चिद्ब्रह्मयतिस्तदा ॥ तपस्तपस्यति मुनौ तस्मिन्शैলোच्चये धरे

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ ଜଣେ ବ୍ରହ୍ମ-ଯତି ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ସେଇ ଉଚ୍ଚ ପର୍ବତଶିଖରରେ ସେ ମୁନି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

Verse 9

ईश्वरोऽपि महाभागे तत्पार्श्वं समुपागतः ॥ गोनिष्क्रमेतिविख्याते तस्मिंस्तीर्थे महौजसि

ହେ ମହାଭାଗ! ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ—‘ଗୋନିଷ୍କ୍ରମ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସେଇ ମହୌଜସ୍ୱୀ ତୀର୍ଥରେ।

Verse 10

तन्निर्गतं ततो ज्ञात्वा और्वं सर्वे तपस्विनः ॥ महेश्वरो महातेजाः सम्भ्रमात्समुपागतः

ତେବେ ଔର୍ବ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଏବଂ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭ୍ରମରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ।

Verse 11

फलपुष्पसमाकीर्णा लक्ष्मीश्चैवोपजायते ॥ आश्रमं रूपसम्पन्नं फलपुष्पोपशोभितम्

ସେଠାରେ ଫଳ ଓ ପୁଷ୍ପରେ ସ୍ଥାନ ଭରିଗଲା, ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପ ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲା; ଆଶ୍ରମ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଫଳପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ ହେଲା।

Verse 12

तच्च वै भस्मसाद्भूतं महारुद्रस्य तेजसा॥ दग्ध्वा तं चाश्रमं पुण्यमौरवस्य सुमहत्प्रियम्॥

ସେଇ ସ୍ଥାନ ମହାରୁଦ୍ରଙ୍କ ତେଜରେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେଲା; ଔର୍ବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା।

Verse 13

ईश्वरोऽपि ततः प्राप्तः शीघ्रमेव हिमालयम्॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि गृह्य पुष्पकरण्डकम्॥

ତାପରେ ଈଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ହିମାଳୟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ହେ ଦେବୀ, ପୁଷ୍ପର ଝୁଡ଼ି ନେଇ (… )।

Verse 14

आश्रमं समनुप्राप्त और्वोऽपि मुनिपुङ्गवः॥ शान्तो दान्तः क्षमाशीलः सत्यव्रतपरायणः॥

ଔର୍ବ ମଧ୍ୟ—ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ସେ ଶାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ନିଗ୍ରହୀ, କ୍ଷମାଶୀଳ ଏବଂ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ପରାୟଣ।

Verse 15

दृष्ट्वा स्वमाश्रमं दग्धं बहुपुष्पफलोदकम्॥ मन्युना परमाविष्टो दुःखनेत्रपरिप्लुतः॥

ନିଜ ଆଶ୍ରମ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ଦେଖି—ଯାହା ପୂର୍ବେ ବହୁ ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା—ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ କ୍ରୋଧରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ; ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ନୟନ ଜଳାକୁଳ ହେଲା।

Verse 16

उवाच क्रोधरक्ताक्षो वचनं निर्दहन्निव॥ येनैष चाश्रमो दग्धो बहुपुष्पफलोदकः॥

କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ ନେଇ ସେ ଜଳାଇଦେବା ପରି ବଚନ କହିଲେ—“ବହୁ ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଜଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ କିଏ ଦଗ୍ଧ କଲା?”

Verse 17

सोऽपि दुःखेन सन्तप्तः सर्वलोकान्भ्रमिष्यति॥ एवमौरवेन दत्ते तु शापे तस्मिन्महौजसि॥

“ସେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରିବ।” ଏଭଳି ମହାଓଜସ୍ୱୀ ଔର୍ବ ମୁନି ଯେତେବେଳେ ସେଇ ଶାପ ଦେଲେ, ତେବେ (… )।

Verse 18

महाभयात्तु लोकानां न कश्चित्पर्यवारयत्॥ तत्क्षणादेव देवेशि ईशोऽपि जगतो विभुः॥

ଲୋକମାନଙ୍କର ମହାଭୟରୁ କେହି ମଧ୍ୟ ଅଟକାଇଲେ ନାହିଁ। ସେଇ କ୍ଷଣେ, ହେ ଦେବେଶୀ, ଜଗତର ବିଭୁ ଈଶ ମଧ୍ୟ (ପ୍ରକଟ ହେଲେ)।

Verse 19

दह्यते स्म जगत्सर्वं स तु किञ्चिन्न चेच्छति॥ को वा प्रतिविधिस्तत्र यथा सर्वस्य सम्भवेत्॥

ସମଗ୍ର ଜଗତ ଦହିଯାଉଥାଏ; ତଥାପି ସେ କିଛି (ନିବାରିବାକୁ) ଇଚ୍ଛା କରେନାହିଁ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ହେବା ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରତିବିଧି ରହିପାରେ?

Verse 20

एवमुक्ते मया क्रोधाद्दीक्षितस्तस्य चाश्रमः॥ दग्धोऽभवत्क्षणेनैव वयं तस्माद्विनिर्गताः॥

ମୁଁ ଏପରି କହିବା ସହିତ କ୍ରୋଧରୁ ତାହାର ଆଶ୍ରମ ବିନାଶାର୍ଥ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲା ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଗଲା; ତାପରେ ଆମେ ସେଠାରୁ ବାହାରିଲୁ।

Verse 21

एतद्दुःखेन सन्तप्तो मन्युना च परिप्लुतः॥ और्वः शशाप रोषेण तेन तप्ता वयं शिवे॥

ଏହି ଦୁଃଖରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପରିପ୍ଲୁତ ହୋଇ ଔର୍ବ ରୋଷରେ ଶାପ ଦେଲେ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ, ହେ ଶିବେ, ପୀଡିତ ହେଲୁ।

Verse 22

ततोऽभ्रमद्विरूपाक्षः शं न प्राप्नोति कर्हिचित् ॥ अहं च परितप्तोऽस्मि आत्मत्वादीश्वरस्य च ॥

ତାପରେ ବିରୂପାକ୍ଷ ଭ୍ରମଣ କରିଲେ ଏବଂ କେବେ ମଧ୍ୟ କଳ୍ୟାଣ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସହ ଆତ୍ମତ୍ୱ ଥିବାରୁ ସନ୍ତପ୍ତ।

Verse 23

तेन दाहेन संतप्तो न शक्नोमि विचेष्टितुम् ॥ पार्वत्या च ततः प्रोक्तः आवां नारायणं प्रति ॥

ସେଇ ଦାହରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ମୁଁ କିଛି କରିପାରୁନି। ତେବେ ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—“ଆସ, ଆମେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉ।”

Verse 24

गच्छावस्तस्य वाक्येन सुखं यत्र भविष्यति ॥ ततो नारायणं गत्वा सह तेन तमौर्वकम् ॥

“ତାଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସାରେ ଚାଲ, ଯେଉଁଠି ସୁଖ-କଲ୍ୟାଣ ହେବ।” ତାପରେ ତାଙ୍କ ସହ ନାରାୟଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସେଇ ଔର୍ବକଙ୍କୁ ନିକଟେ ଗଲେ।

Verse 25

विज्ञापयामो रुद्रस्य शापोऽयं विनिवर्त्तताम् ॥ संतप्ताः स्म वयं सर्वे तस्माच्छापं निवर्त्तय ॥

“ଆମେ ନିବେଦନ କରୁଛୁ—ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଏହି ଶାପ ନିବୃତ୍ତ ହେଉ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୀଡିତ; ତେଣୁ ଶାପ ହଟାନ୍ତୁ।”

Verse 26

और्वोऽप्युवाच नोक्तं मे अनृतं तु कदाचन ॥ सुरभीगणमानिय गत्वैतं स्नापयन्तु वै ॥

ଔର୍ବ ମଧ୍ୟ କହିଲେ—“ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କହିନାହିଁ। ସୁରଭୀ ଗୋ-ଗଣକୁ ଆଣ; ଯାଇ ନିଶ୍ଚୟ ଏହାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଅ।”

Verse 27

रुद्रशापो निवृत्तः स्यात्तेनैव किल नान्यथा ॥ एतस्मिन्नन्तरे देवि मया गावोऽवतारिताः ॥

“ସେଇ ଉପାୟରେ ମାତ୍ର ରୁଦ୍ରଶାପ ନିବୃତ୍ତ ହେବ; ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଗାଈମାନଙ୍କୁ ଅବତରଣ କରାଇଛି।”

Verse 28

तच्च गोनिष्क्रमं नाम तीर्थं परमपावनम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

ସେହି ‘ଗୋନିଷ୍କ୍ରମ’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ପରମ ପାବନ। ସେଠାରେ ଏକ ରାତି ରହି ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

गोलोकं च समासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ। ପରେ ଏଠାରେ ଅତି ଦୁଷ୍କର ବ୍ରତ କରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 30

शंखचक्रगदायुक्तो मम लोके महीयते ॥ पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मूले मूलवटस्य हि ॥

ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ସେ ମୋ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଏଠାରେ ମୂଳବଟର ମୂଳେ ପାଞ୍ଚ ଧାରା ପଡ଼େ।

Verse 31

तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ पञ्चानामपि यज्ञानां फलमाप्नोति मानवः ॥

ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହିଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ନାନ କରୁ; ସେ ପାଞ୍ଚ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମଧ୍ୟ ପାଏ।

Verse 32

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ पञ्चयज्ञफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥

ତାପରେ ଏଠାରେ ଅତି ଦୁଷ୍କର ବ୍ରତ କରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ; ପଞ୍ଚଯଜ୍ଞଫଳ ଭୋଗ କରି ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 33

अस्ति पञ्चपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ मम पूर्वेण पार्श्वेण दृढाः पञ्च महाशिलाः ॥

ମୋର ସେହି ପରମ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ପଞ୍ଚପଦ’ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ତାହାର ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପାଞ୍ଚଟି ମହାଶିଳା ଦୃଢ଼ ଓ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

Verse 34

मत्पूर्वां दिशमाश्रित्य तत्र ब्रह्मपदद्वयम् ॥ मध्ये तु तस्य कुण्डस्य शिला विस्तीर्णसंश्रिता ॥

ମୋ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୁଇଟି ‘ପଦଚିହ୍ନ’ ଅଛି। ଏବଂ ସେହି କୁଣ୍ଡର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ସୁସ୍ଥିତ ଏକ ଶିଳାପଟ ଅଛି।

Verse 35

ऊर्ध्वं नालपरिणाहं तत्र विष्णुपदं मम ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत पञ्चरात्रोषितो नरः ॥

ଉପରେ, ଏକ ‘ନାଳ’ ପରିମାଣ ଦୂରତାରେ ମୋର ବିଷ୍ଣୁ-ପଦଚିହ୍ନ ଅଛି। ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ରାତି ରହିଥିବା ନର ତାହାଁରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 36

यान्ति शुद्धांस्तु लोकांस्ते ये च भागवतप्रियाः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्युक्तः पञ्चपदे नरः ॥

ଯେମାନେ ଭାଗବତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏବଂ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚପଦରେ ନିୟମିତ ନର ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 37

यत्र धारा पतत्येका पश्चिमां दिशमाश्रिता ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

ଯେଉଁଠି ଏକମାତ୍ର ଜଳଧାରା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ପଡ଼େ, ସେଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

ब्रह्मलोकमवाप्नोति ब्रह्मणा सह मोदते ॥ कौमुदस्य तु मासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଏକାତ୍ମ ଆନନ୍ଦ କରେ। ଏହା କୌମୁଦ ନାମକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥି ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ।

Verse 39

यज्ञानां वाजपेयानां फलं प्राप्नोति मानवः ॥ अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु निष्ठितः ॥

ମନୁଷ୍ୟ ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ପରେ ଏଠାରେ, ମୋ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ।

Verse 40

वाजपेयफलं भुक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ अस्ति कोटिवटं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

ବାଜପେୟର ଫଳ ଭୋଗ କରି ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମୋର ସେହି ପରମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘କୋଟିବଟ’ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ଅଛି।

Verse 41

पञ्चक्रोशं ततो गत्वा वायव्यां दिशि संस्थितः ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

ସେଠାରୁ ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ ଯାଇ, ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସ୍ଥାନରେ, ଛଅ କାଳ ରହିଥିବା ନର ତଥା ସ୍ଥାନେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 42

बहुयज्ञस्य कोटीनां फलं प्राप्नोति निष्कलम् ॥ अथात्र मुंचते प्राणान्भूमे कोटिवटे शुभे ॥

ସେ ଅନେକ ଯଜ୍ଞର କୋଟି କୋଟି ଫଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ, ଅବଶେଷ ବିନା, ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ହେ ଭୂମି! ଏଠାରେ ଶୁଭ କୋଟିବଟରେ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ସେହି ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ।

Verse 43

यज्ञकोटिफलं भुक्त्वा मम कोटिं प्रपद्यते ॥ अस्ति विष्णुसरो नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥

କୋଟି ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସମାନ ଫଳ ଭୋଗ କରି ସେ ମୋର ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ସେହି ପରମ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ବିଷ୍ଣୁସର’ ନାମକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ମୋ ସହ ବିଶେଷ ଭାବେ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 44

पूर्वोत्तरेण पार्श्वेन पञ्चक्रोशं न संशयः ॥ मत्सरः पद्मपत्राक्षि अगाधं परिसंस्थितम् ॥

ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏହାର ବିସ୍ତାର ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ପଦ୍ମପତ୍ରାକ୍ଷି, ସେଠାରେ ‘ମତ୍ସର’ ନାମକ ଗଭୀର ଓ ଅଗାଧ ସ୍ଥାନ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 45

पञ्चक्रोशश्च विस्तारः पर्वतः परिमण्डलः ॥ तत्र भ्रमति यो भद्रे कुर्याच्चैव प्रदक्षिणम् ॥

ଏହାର ବିସ୍ତାର ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶ, ଏବଂ ପର୍ବତଟି ପରିମଣ୍ଡଳାକାର। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଯେ ତାହାଁରେ ଭ୍ରମଣ କରେ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ କରୁ।

Verse 46

तावद्वर्षसहस्राणि ब्रह्मलोके महीयते ॥ अथात्र मुंचते प्राणान्स्वकर्मपरिनिष्ठितः ॥

ସେତେ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ପରେ ଏଠାରେ, ନିଜ କର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଯଦି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତେବେ ଏହିପରି ଫଳ କୁହାଯାଏ।

Verse 47

ब्रह्मलोकं समुत्सृज्य मम लोके महीयते ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे आश्चर्यं शृणु सुन्दरि ॥

ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୋର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେହି ମହାଭାଗ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଥିବା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଶୁଣ।

Verse 48

गवां वै श्रूयते शब्दो मम कर्मसुखावहः ॥ अथात्र ज्येष्ठमासस्य शुक्लपक्षस्य द्वादशी ॥

ଗାଈମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣାଯାଏ; ଏହା ମୋର କର୍ମ (ଅନୁଷ୍ଠାନ)କୁ ସୁଖଦାୟକ କରେ। ଏଠାରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଦ୍ୱାଦଶୀର ବିଶେଷ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

Verse 49

श्रूयते सुमहान्छब्दः स्वयमेतन्न संशयः ॥ एवं गोस्थलके पुण्ये महाभागवतः शुचिः ॥

ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଏ; ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଘଟେ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି ପୁଣ୍ୟମୟ ଗୋସ୍ଥଲକରେ ଶୁଚି ଓ ମହାଭାଗ ଭକ୍ତ [ତଦନୁସାରେ ଆଚରଣ କରେ]।

Verse 50

करोति शुभकर्माणि शीघ्रं मुच्येत किल्बिषात् ॥ एवं तेन महाभागे ईश्वरेण यशस्विनि ॥

ସେଠାରେ ଶୁଭକର୍ମ କରାଯାଏ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପାପଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ହେ ମହାଭାଗେ, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ସେଇ ଈଶ୍ୱର ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି [ନିୟତ/କଥିତ]।

Verse 51

शापदाहो विनिर्मुक्तः सर्वैः सह मरुद्गणैः ॥ एतद्गोस्थलकं नाम सर्वशान्तिकरं परम् ॥

ସେ ଶାପଦାହରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା—ସମସ୍ତ ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ। ଏହାର ନାମ ଗୋସ୍ଥଲକ; ଏହା ପରମ ଭାବେ ସର୍ବଶାନ୍ତିକର।

Verse 52

कथितं देवि कार्त्स्न्येन तवानुग्रहकाम्यया॥ एषोऽध्यायो महाभागे सर्वमङ्गलकारकः॥

ହେ ଦେବୀ, ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମୁଁ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଛି। ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସର୍ବମଙ୍ଗଳକାରକ।

Verse 53

मम मार्गानुसाराणां मम च प्रीतिवर्धनः॥ श्रेष्ठानां परमं श्रेष्ठं मङ्गलानां च मङ्गलम्॥

ଯେମାନେ ମୋର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପ୍ରୀତି ମଧ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ମଙ୍ଗଳ।

Verse 54

लाभानां परमो लाभो धर्माणां धर्म उत्तमः॥ लभन्ते पठमानाः वै मम मार्गानुसारिणः॥

ଏହା ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ଲାଭ, ଧର୍ମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ। ଯେମାନେ ଏହା ପଢ଼ନ୍ତି—ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ମାର୍ଗାନୁସାରୀମାନେ—ସେମାନେ ଏହାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 55

तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते॥ पतनं च न विद्येत पठमानो दिने दिने॥

ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ମୋର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଏବଂ ଯେ ଦିନେ ଦିନେ ପଢ଼େ, ତାହାର କେବେ ପତନ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 56

तारितानि कुलान्येभिः सप्त सप्त च सप्त च॥ पिशुनाय न दातव्यं न मूर्खाय शठाय च॥

ଏହାଦ୍ୱାରା କୁଳମାନେ ତରିଯାନ୍ତି—ସାତ, ସାତ, ପୁଣି ସାତ। ନିନ୍ଦକକୁ, ମୂର୍ଖକୁ ଓ ଛଳିଆକୁ ଏହା ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 57

देयं पुत्राय शिष्याय यश्च जानाति सेवितुम्॥ एतन्मरणकाले तु न कदाचित्तु विस्मरेत्॥

ଏହା ପୁତ୍ରକୁ, ଶିଷ୍ୟକୁ, ଏବଂ ଯେ ଏହାକୁ ସେବନ/ଆଚରଣ କରିବା ଜାଣେ ତାକୁ ଦେବା ଉଚିତ। ମରଣକାଳରେ ତ ଏହାକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 58

श्लोकं वा यदि वा पादं यदीच्छेत् परमां गतिम्॥ तत्क्षेत्रं तु महाभागे पञ्चयोजनमण्डलम्॥

ଯଦି କେହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ଲୋକ କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ପାଦ ପଢ଼ି ପରମ ଗତି ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ସେ କ୍ଷେତ୍ର ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ପରିମଣ୍ଡଳ ଅଟେ।

Verse 59

तिष्ठामि परया प्रीत्या दिशं पूर्वामुपाश्रितः॥ पश्चिमेन वहेद्गङ्गां निष्कामेन वसुन्धरे॥

ମୁଁ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଅବସ୍ଥିତ ଅଛି। ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ପଶ୍ଚିମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ନିଷ୍କାମ ସାଧକ ପାଇଁ ଗଙ୍ଗା ବହେ।

Verse 60

एवं रहस्यं गुह्यं च सर्वकर्मसुखावहम्॥ एतत्ते परमं भद्रे गुह्यं धर्मसमन्वितम्॥

ଏପରି ଏହା ରହସ୍ୟ ଓ ଗୁହ୍ୟ ଉପଦେଶ, ଯାହା ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହା ତୋ ପାଇଁ ପରମ ଗୁହ୍ୟ, ଧର୍ମସମନ୍ୱିତ ବାଣୀ।

Verse 61

मम क्षेत्रं महाभागे यत्त्वया परिपृच्छितम्॥

ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମେ ଯାହା ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ, ସେଇ ମୋ କ୍ଷେତ୍ର।

Verse 62

तत्र त्वौर्वो महाभागे तप्यते समदर्शनः ॥ पद्मानां कारणादौर्वो गङ्गाद्वारमुपागतः

ସେଠାରେ, ହେ ମହାଭାଗେ, ସମଦର୍ଶୀ ଔର୍ବ ମୁନି ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ। ପଦ୍ମମାନଙ୍କ ହେତୁ ଔର୍ବ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଥିଲେ।

Verse 63

महादाहेन सन्तप्तः शम्भुर्देवीमुवाच ह ॥ और्वस्य तु तपो दृष्ट्वा भीतैर्देवैरुदाहृतम्

ମହାଦାହରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ଶମ୍ଭୁ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲେ। ଔର୍ବଙ୍କ ତପ ଦେଖି ଭୀତ ଦେବମାନେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 64

सप्तसप्ततिः कल्याणि सौरभेया महौजसः ॥ तेनाप्लावितदेहाश्च परां निर्वृतिमागताः

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ମହାଓଜସ୍ବୀ ସୌରଭେୟ ସତ୍ତତି-ସପ୍ତ (୭୭) ଥିଲେ; ତାହାରେ ଦେହ ସ୍ନାତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରମ ନିର୍ବୃତି ପାଇଲେ।

Verse 65

विमुक्तः सर्वसंसारान्मम लोकं च गच्छति ॥ ततो ब्रह्मपदं नाम क्षेत्रं गुह्यं परं मम

ସମସ୍ତ ସଂସାରବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୋର ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଏ। ତାପରେ ‘ବ୍ରହ୍ମପଦ’ ନାମକ ମୋର ଗୁହ୍ୟ ଓ ପରମ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି।

Verse 66

उपवासं त्रिरात्रं तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ यावन्ति भ्रममाणस्य पदानि ननु सुन्दरि

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ତିନି ରାତିର ଉପବାସ—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ—କଲେ, ଭ୍ରମଣକାରୀର ଯେତେ ପଦଚିହ୍ନ, ସେତେ (ପୁଣ୍ୟ) ହୁଏ।

Verse 67

तेजः श्रियं च लक्ष्मीं च सर्वकामान्यशस्विनि ॥ यावन्ति चाक्षराणि स्युरत्राध्याये मनस्विनि

ହେ ଯଶସ୍ବିନୀ, ହେ ମନସ୍ବିନୀ! ତେଜ, ଶ୍ରୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସମସ୍ତ କାମନା—ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଯେତେ ଅକ୍ଷର ଅଛି ସେତେ ସଂଖ୍ୟାରେ (ଲଭ୍ୟ ହୁଏ)।